ଅବ୍ରଵୀଦ୍ଭରତସ୍ତ୍ଵେନଂ ନନ୍ଵିଦଂ ଭଵତା କୃତମ୍ । ପାଦ୍ଯମର୍ଘ୍ଯଂ ତଥାତିଥ୍ଯଂ ଵନେ ଯଦୁପପଦ୍ଯତେ ।। ୨.୯୧.
ତାକୁ ଭରତ କହିଲେ, 'ମୁନିବର, ଆପଣ ଜଣେ ଅତିଥିକୁ ଯେଉଁ ଭଳି ଆଦର ଦେବା ଉଚିତ, ପାଦଧୋଇ, ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଅତିଥିସତ୍କାର, ତାହା ସବୁ ଆପଣ ଏଠାରେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଛନ୍ତି।'
ଅଥୋଵାଚ ଭରଦ୍ଵାଜୋ ଭରତଂ ପ୍ରହସନ୍ନିଵ । ଜାନେ ତ୍ଵାଂ ପ୍ରୀତିସଂଯୁକ୍ତଂ ତୁଷ୍ଯେସ୍ତ୍ଵଂ ଯେନ କେନଚିତ୍ ।। ୨.୯୧.
ତାପରେ ଭରଦ୍ୱାଜ ହସି କହିଲେ, 'ମୁଁ ଜାଣେ ତୁମେ ଭଲପାଇବାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଯେଉଁ କିଛି ଦେଲେ, ତୁମେ ସେଥିରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉଛ।'
ସେନାଯାସ୍ତୁ ତଵୈତସ୍ଯା: କର୍ତୁମିଚ୍ଛାମି ଭୋଜନମ୍ । ମମ ପ୍ରୀତିର୍ଯଥାରୂପା ତ୍ଵମର୍ହୋ ମନୁଜାଧିପ ।। ୨.୯୧.
ତୁମର ସେନା ପାଇଁ ମୁଁ ଖାଦ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବାକୁ ଚାହେଁ; ମୋର ଭଲପାଇବା ଯଥାଯଥିକ ଅଛି, ଏବଂ ତୁମେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
କିମର୍ଥଂ ଚାପି ନିକ୍ଷିପ୍ଯ ଦୂରେ ବଲମିହାଗତ: । କସ୍ମାନ୍ନେହୋପଯାତୋସି ସବଲ: ପୁରୁଷର୍ଷଭ ।। ୨.୯୧.
କିନ୍ତୁ, କାହିଁକି ତୁମେ ତୁମ ସେନାକୁ ଦୂରେ ରଖି ଏଠାକୁ ଆସିଛ? ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେନା ସହ ଏଠାକୁ କାହିଁକି ଆସିନାହ?
ଭରତ: ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚେଦଂ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିସ୍ତଂ ତପୋଧନମ୍ । ସସୈନ୍ଯୋ ନୋପଯାତୋ ଽସ୍ମି ଭଗଵନ୍ ଭଗଵଦ୍ଭଯାତ୍ ।। ୨.୯୧.
ଭରତ ହାତ ଜୋଡି ତାପସଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ସେନା ସହ ଏଠାକୁ ଆସିନାହିଁ, ମହାନୁଭାବ, ଆପଣଙ୍କୁ ଭୟ କରି।'
ରାଜ୍ଞା ଚ ଭଗଵନ୍ ନିତ୍ଯଂ ରାଜପୁତ୍ରେଣ ଵା ସଦା । ଯତ୍ନତ: ପରିହର୍ତ୍ତଵ୍ଯା ଵିଷଯେଷୁ ତପସ୍ଵିନ: ।। ୨.୯୧.
ମହାପ୍ରଭୁ, ରାଜା କିମ୍ବା ରାଜପୁତ୍ର ଯେଉଁଠି ରହନ୍ତି, ସେଠି ତପସ୍ବୀମାନେ ସଦା ସାବଧାନ ଭାବେ ସୁରକ୍ଷିତ ରହିବାକୁ ଚାହିଁଦିଅନ୍ତୁ ।
ଵାଜିମୁଖ୍ଯା ମନୁଷ୍ଯାଶ୍ଚ ମତ୍ତାଶ୍ଚ ଵରଵାରଣା: । ପ୍ରଚ୍ଛାଦ୍ଯ ଭଗଵନ୍ ଭୂମିଂ ମହତୀମନୁଯାନ୍ତି ମାମ୍ ।। ୨.୯୧.
ମହାନ୍ତି ଘୋଡ଼ା, ମଣିଷ ଏବଂ ମଦମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ହାତୀମାନେ, ମହାପ୍ରଭୁ, ମୋ ପଛରେ ଚାଲିଛନ୍ତି, ବିଶାଳ ଭୂମିକୁ ଢାକିଦେଉଛନ୍ତି ।
ତେ ଵୃକ୍ଷାନୁଦକଂ ଭୂମିମାଶ୍ରମେଷୂଟଜାଂସ୍ତଥା । ନ ହିଂସ୍ଯୁରିତି ତେନାହମେକ ଏଵ ସମାଗତ: ।। ୨.୯୧.
ସେମାନେ ଆଶ୍ରମର ଗଛ, ପାଣି, ଭୂମି, ଝୋପଡ଼ି ଓ ଅନ୍ୟ କିଛିକୁ କେବେ ଅନ୍ୟାୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହିକାରଣରୁ ମୁଁ ଏଠାକୁ ଏକା ଆସିଛି ।
ଆନୀଯତାମିତ: ସେନେତ୍ଯାଜ୍ଞପ୍ତ: ପରମର୍ଷିଣା । ତତସ୍ତୁ ଚକ୍ରେ ଭରତ: ସେନାଯା: ସମୁପାଗମମ୍ ।। ୨.୯୧.
‘ସେନାକୁ ଏଠାକୁ ଆଣ’ ବୋଲି ମହାର୍ଷିଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଇ, ତାପରେ ଭରତ ସେନାର ଆଗମନର ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ ।
ଅଗ୍ନିଶାଲାଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯାଥ ପୀତ୍ଵାପ: ପରିମୃଜ୍ଯ ଚ । ଆତିଥ୍ଯସ୍ଯ କ୍ରିଯାହେତୋର୍ଵିଶ୍ଵକର୍ମାଣମାହ୍ଵଯତ୍ ।। ୨.୯୧.
ତାପରେ ସେ ଅଗ୍ନିଶାଳାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ପାଣି ପିଇ, ଶରୀର ଧୋଇ, ଅତିଥିସ୍ୱାଗତ ପାଇଁ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ ଡାକିଲେ ।
ଆହ୍ଵଯେ ଵିଶ୍ଵକର୍ମାଣମହଂ ତ୍ଵଷ୍ଟାରମେଵ ଚ । ଆତିଥ୍ଯଂ କର୍ତୁମିଚ୍ଛାମି ତତ୍ର ମେ ସଂଵିଧୀଯତାମ୍ ।। ୨.୯୧.
ମୁଁ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଓ ତ୍ୱଷ୍ଟାକୁ ଡାକୁଛି; ମୁଁ ଏଠି ଅତିଥିସ୍ୱାଗତ କରିବାକୁ ଚାହେଁ—ମୋ ପାଇଁ ସେଥିରେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କର ।
ଆହ୍ଵଯେ ଲୋକପାଲାଂସ୍ତ୍ରୀନ୍ ଦେଵାନ୍ ଶକ୍ରମୁଖାଂସ୍ତଥା । ଆତିଥ୍ଯଂ କର୍ତୁମିଚ୍ଛାମି ତତ୍ର ମେ ସଂଵିଧୀଯତାମ୍ ।। ୨.୯୧.
ମୁଁ ତିନି ଲୋକର ରକ୍ଷକ ଦେବତାମାନେ, ଶକ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଥିବା ଦେବତାମାନେକୁ ଡାକୁଛି; ମୁଁ ଏଠି ଅତିଥିସ୍ୱାଗତ କରିବାକୁ ଚାହେଁ—ମୋ ପାଇଁ ସେଥିରେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କର ।
ପ୍ରାକ୍ସ୍ରୋତସଶ୍ଚ ଯା ନଦ୍ଯ: ପ୍ରତ୍ଯକ୍ସ୍ରୋତସ ଏଵ ଚ । ପୃଥିଵ୍ଯାମନ୍ତରିକ୍ଷେ ଚ ସମାଯାନ୍ତ୍ଵଦ୍ଯ ସର୍ଵଶ: ।। ୨.୯୧.
ପୂର୍ବଦିଗକୁ ବହୁଥିବା ଓ ପଶ୍ଚିମକୁ ବହୁଥିବା ସମସ୍ତ ନଦୀ, ଭୂମି ଓ ଆକାଶରେ ଯେଉଁମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଆଜି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଏଠାକୁ ଆସନ୍ତୁ ।
ଅନ୍ଯା: ସ୍ରଵନ୍ତୁ ମୈରେଯଂ ସୁରାମନ୍ଯା: ସୁନିଷ୍ଠିତାମ୍ । ଅପରାଶ୍ଚୋଦକଂ ଶୀତମିକ୍ଷୁକାଣ୍ଡରସୋପମମ୍ ।। ୨.୯୧.
କିଛି ନଦୀ ମଦରସ ହେବା, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭଲ ତିଆରି ମଦ ହେବା, ଆଉ କିଛି ଢାଳି ମିଠା ଓ ଶୀତଳ ପାଣି ହେବା ।
ଆହ୍ଵଯେ ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵାନ୍ ଵିଶ୍ଵାଵସୁହହାହୁହୂନ୍ । ତଥୈଵାପ୍ସରସୋ ଦେଵୀର୍ଗନ୍ଧର୍ଵ୍ଵୀଶ୍ଚାପି ସର୍ଵଶ: ।। ୨.୯୧.
ମୁଁ ଦେବ ଗନ୍ଧର୍ବ—ବିଶ୍ୱାବସୁ, ହହା, ହୂହୂଙ୍କୁ ଡାକୁଛି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବୀ ଅପ୍ସରା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବୀମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ।
ଘୃତାଚୀମଥ ଵିଶ୍ଵାଚୀଂ ମିଶ୍ରକେଶୀମଲମ୍ବୁସାମ୍ । ନାଗଦନ୍ତାଂ ଚ ହେମାଂ ଚ ହିମାମଦ୍ରିକୃତସ୍ଥଲାମ୍ ।। ୨.୯୧.
ଘୃତାଚୀ, ବିଶ୍ୱାଚୀ, ମିଶ୍ରକେଶୀ, ଅଲମ୍ବୁସା, ନାଗଦନ୍ତା, ହେମା, ହିମା—ଏମାନେ ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି ।
ଶକ୍ରଂ ଯାଶ୍ଚୋପତିଷ୍ଠନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଯାଶ୍ଚ ଯୋଷିତ: । ସର୍ଵାସ୍ତୁମ୍ବୁରୁଣା ସାର୍ଦ୍ଧମାହ୍ଵଯେ ସପରିଚ୍ଛଦା: ।। ୨.୯୧.
ଯେଉଁ ମହିଳାମାନେ ଶକ୍ରଙ୍କ ସେବା କରନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସେବା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ତୁମ୍ବୁରୁ ଓ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ସହିତ ଏଠି ଆସନ୍ତୁ ।
ଵନଂ କୁରୁଷୁ ଯଦ୍ଦିଵ୍ଯଂ ଵାସୋଭୂଷଣପତ୍ऺତ୍ରଵତ୍ । ଦିଵ୍ଯନାରୀଫଲଂ ଶଶ୍ଵତ୍ତତ୍କୌବେରମିହୈତୁ ଚ ।। ୨.୯୧.
କୁରୁ ଦେଶର ଦିବ୍ୟ ବନ, ଯେଉଁଠି ପୋଷାକ, ଗହନା ଓ ପତ୍ର ଅଛି, ଏବଂ କୁବେରଙ୍କ ଅମର ଦିବ୍ୟ ଫଳ ଏଠି ଥାଉ ।
ଇହ ମେ ଭଗଵାନ୍ ସୋମୋ ଵିଧତ୍ତାମନ୍ନମୁତ୍ତମମ୍ । ଭକ୍ଷ୍ଯଂ ଭୋଜ୍ଯଂ ଚ ଚୋଷ୍ଯଂ ଚ ଲେହ୍ଯଂ ଚ ଵିଵିଧଂ ବହୁ ।। ୨.୯୧.
ଏଠି ମୋ ପାଇଁ ପୂଜ୍ୟ ସୋମଦେବତା ଉତ୍ତମ ଖାଦ୍ୟ, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭୋଜ୍ୟ, ଖାଇବା, ଚୁଷିବା ଓ ଚାଟିବା ପାଇଁ ବେଶି ଖାଦ୍ୟ ଦିଅନ୍ତୁ ।
ଵିଚିତ୍ରାଣି ଚ ମାଲ୍ଯାନି ପାଦପପ୍ରଚ୍ଯୁତାନି ଚ । ସୁରାଦୀନି ଚ ପେଯାନି ମାଂସାନି ଵିଵିଧାନି ଚ ।। ୨.୯୧.
ବିଭିନ୍ନ ପୁଷ୍ପମାଳା, ଗଛରୁ ପଡ଼ିଥିବା ମାଳା, ଦେବମଦ ଭଳି ପାନୀୟ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମାଂସ ଏଠି ଥାଉ ।
ଏଵଂ ସମାଧିନା ଯୁକ୍ତସ୍ତେଜସା ଽପ୍ରତିମେନ ଚ । ଶୀକ୍ଷାସ୍ଵରସମାଯୁକ୍ତଂ ତପସା ଚାବ୍ରଵୀନ୍ମୁନି: ।। ୨.୯୧.
ଏଭଳି ଧ୍ୟାନ ଓ ଅପୂର୍ବ ତେଜସ୍ୱୀତା ସହିତ, ଶିକ୍ଷା ଓ ଶ୍ରୁତିର ଦକ୍ଷତା ନେଇ, ମୁନି ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତିରେ କହିଲେ ।
ମନସା ଧ୍ଯାଯତସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରାଙ୍ମୁଖସ୍ଯ କୃତାଞ୍ଜଲେ: । ଆଜଗ୍ମୁସ୍ତାନି ସର୍ଵାଣି ଦୈଵତାନି ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍ ।। ୨.୯୧.
ସେ ପୂର୍ବଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି, ହାତ ଜୋଡି ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବାବେଳେ, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏକ ଏକ କରି ଆସିଗଲେ ।
ମଲଯଂ ଦର୍ଦୁରଂ ଚୈଵ ତତ: ସ୍ଵେଦନୁଦଽ ଽନିଲ: । ଉପସ୍ପୃଶ୍ଯ ଵଵୌ ଯୁକ୍ତ୍ଯା ସୁପ୍ରିଯାତ୍ମା ସୁଖ: ଶିଵ: ।। ୨.୯୧.
ତାପରେ ଘମ ହଟାଉଥିବା ସୁମଧୁର ପବନ ମଲୟ ଓ ଦର୍ଦ୍ଦୁର ପାହାଡ଼କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ଶାନ୍ତ ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ଭାବରେ ବହିଲା ।
ତତୋଭ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ ଘନା ଦିଵ୍ଯା: କୁସୁମଵୃଷ୍ଟଯ: । ଦିଵ୍ଯଦୁନ୍ଦୁଭିଘୋଷଶ୍ଚ ଦିକ୍ଷୁ ସର୍ଵାସୁ ଶୁଶ୍ରୁଵେ ।। ୨.୯୧.
ତାହାପରେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ମେଘ ଆସିଗଲା ଏବଂ ଆକାଶରୁ ଦେବୀୟ ପୁଷ୍ପ ବର୍ଷା ହେଲା; ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦେବତାଙ୍କ ଢୋଳର ଧ୍ୱନି ଶୁଣାଗଲା।
ପ୍ରଵଵୁଶ୍ଚୋତ୍ତମା ଵାତାନନୃତୁଶ୍ଚାପ୍ସରୋଗଣା: । ପ୍ରଜଗୁର୍ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵା ଵୀଣା: ପ୍ରମୁମୁଚୁ: ସ୍ଵରାନ୍ ।। ୨.୯୧.
ସର୍ବୋତ୍ତମ ପବନ ବହିଲା, ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ କଲେ; ଦେବତା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଗୀତ ଗାଇଲେ ଏବଂ ବୀଣା ବଜାଇ ମଧୁର ସ୍ୱର ଛାଡ଼ିଲେ।
ସ ଶବ୍ଦୋ ଦ୍ଯାଂ ଚ ଭୂମିଂ ଚ ପ୍ରାଣିନାଂ ଶ୍ରଵଣାନି ଚ । ଵିଵେଶୋऺଚ୍ଚାରିତ: ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣ: ସମୋ ଲଯଗୁଣାନ୍ଵିତ: ।। ୨.୯୧.
ସେଇ ସ୍ୱର ଆକାଶ, ଭୂମି ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ କାନକୁ ପହଞ୍ଚିଲା; ସେହି ଧ୍ୱନି ସ୍ପଷ୍ଟ, କୋମଳ ଏବଂ ସମତାର ସହିତ ଗୁଞ୍ଜିଲା।
ତସ୍ମିନ୍ନୁପରତେ ଶବ୍ଦେ ଦିଵ୍ଯେ ଶ୍ରୋତୃ(ତ୍ର)ସୁଖେ ନୃଣାମ୍ । ଦଦର୍ଶ ଭାରତଂ ସୈନ୍ଯଂ ଵିଧାନଂ ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣ: ।। ୨.୯୧.
ସେଇ ଦେବୀୟ ଧ୍ୱନି, ଶ୍ରୋତାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇ, ବନ୍ଦ ହେବା ପରେ, ଭରତ ଦେଖିଲେ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା ସେନାର ବ୍ୟବସ୍ଥା।
ବଭୂଵ ହି ସମା ଭୂମି: ସମନ୍ତାତ୍ପଞ୍ଚଯୋଜନା । ଶାଦ୍ଵଲୈର୍ବହୁଭିଶ୍ଛନ୍ନା ନୀଲଵୈଡୂର୍ଯ୍ଯସନ୍ନିଭୈ: ।। ୨.୯୧.
ଚାରିପଟେ ପାଞ୍ଚ ଯୋଜନ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଭୂମି ସମତଳ ହେଇଗଲା, ଏବଂ ନୀଳ ବୈଡୂର୍ୟ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଅନେକ ସବୁଜ ଘାସରେ ଢାକି ରହିଲା।
ତସ୍ମିନ୍ ବିଲ୍ଵା: କପିତ୍ଥାଶ୍ଚ ପନସା ବୀଜପୂରକା: । ଆମଲକ୍ଯୋ ବଭୂଵୁଶ୍ଚ ଚୂତାଶ୍ଚ ଫଲଭୂଷଣା: ।। ୨.୯୧.
ସେଠାରେ ବେଲ, କବିଥ, ପନସ, ବିଜ ଭରା ଫଳ, ଆଉ ଆମଳକୀ ଓ ଫଳରେ ଭରିଥିବା ଆମ୍ବ ଗଛ ଦେଖାଯାଇଲା।
ଉତ୍ତରେଭ୍ଯ: କୁରୁଭ୍ଯଶ୍ଚ ଵନଂ ଦିଵ୍ଯୋପଭୋଗଵତ୍ । ଆଜଗାମ ନଦୀ ଦିଵ୍ଯା ତୀଜୈର୍ବହୁଭିର୍ଵୃତା ।। ୨.୯୧.
ଉତ୍ତର କୁରୁ ଦେଶରୁ ଦେବୀୟ ଆନନ୍ଦ ମୟ ଜଙ୍ଗଲ ଆସିଗଲା, ଏବଂ ଅନେକ ପକ୍ଷୀ ଘିରିଥିବା ଦେବୀୟ ନଦୀ ବହିଲା।