ନିଯୁକ୍ତ: ସ୍ତ୍ରୀନିଯୁକ୍ତେନ ପିତ୍ରା ଯୋ ଽସୌ ମହାଯଶା: । ଵନଵାସୀ ଭଵେତୀହ ସମା: କିଲ ଚତୁର୍ଦଶ ।। ୨.୯୦.
ଏହି ମହାଯଶସ୍ବୀ, ଯିଏ ଜନନୀଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ଏଠାରେ ଚଉଦ ଖର୍ଚ୍ଚି ଅରଣ୍ୟବାସ କରୁଛନ୍ତି।
କଚ୍ଚିନ୍ନ ତସ୍ଯାପାପସ୍ଯ ପାପଂ କର୍ତୁମିହେଚ୍ଛସି । ଅକଣ୍ଟକଂ ଭୋକ୍ତୁମନା ରାଜ୍ଯଂ ତସ୍ଯାନୁଜସ୍ଯ ଚ ।। ୨.୯୦.
ସେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଥିବା ସତ୍ତେ, ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟ କରିବାକୁ ତୁମର ଇଚ୍ଛା ନାହିଁ ତୋ? ତାଙ୍କ ଓ ତାଙ୍କ ଭାଉଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଅନାୟାସରେ ଭୋଗ କରିବାକୁ ଚାହୁଁନଥିବେ ତୋ?
ଏଵମୁକ୍ତୋ ଭରଦ୍ଵାଜଂ ଭରତ: ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହ । ପର୍ଯ୍ଯଶ୍ରୁନଯନୋ ଦୁ:ଖାଦ୍ଵାଚା ସଂସଜ୍ଜମାନଯା ।। ୨.୯୦.
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ ଭରତ କହିଲେ; ତାଙ୍କର ଆଖି ଦୁଃଖରେ ଲୁହାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ମନେ ଦୁଃଖ ହୋଇ, କଣ୍ଠ ଭାବେ ଅଟକି ଯାଇଥିଲା।
ହତୋ ଽସ୍ମି ଯଦି ମାମେଵଂ ଭଗଵାନପି ମନ୍ଯତେ । ମତ୍ତୋ ନ ଦୋଷମାଶଙ୍କେ ନୈଵଂ ମାମନୁଶାଧି ହି ।। ୨.୯୦.
ମହାନୁଭାବ ମଧ୍ୟ ଯଦି ମୋତେ ଏଭଳି ଭାବେ ଭାବନ୍ତି, ତେବେ ମୁଁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ନଷ୍ଟ ହେଲି। ମୋର ଉପରେ କୌଣସି ଦୋଷ ଅନୁମାନ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଏଭଳି ମୋତେ ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ।
ନ ଚୈତଦିଷ୍ଟଂ ମାତା ମେ ଯଦଵୋଚନ୍ମଦନ୍ତରେ । ନାହମେତେନ ତୁଷ୍ଟଶ୍ଚ ନ ତଦ୍ଵଚନମାଦଦେ ।। ୨.୯୦.
ମୋ ମାଆ ଯେଉଁ କଥା ମୋ ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ କହିଥିଲେ, ସେ କଥା ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ଥିଲା ନୁହେଁ। ମୁଁ ଏହାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ନୁହେଁ, ଏବଂ ସେ କଥାକୁ ମୁଁ ମାନି ନଥିଲି।
ଅହଂ ତୁ ତଂ ନରଵ୍ଯାଘ୍ରମୁପଯାତ: ପ୍ରସାଦକ: । ପ୍ରତିନେତୁମଯୋଧ୍ଯାଂ ଚ ପାଦୌ ତସ୍ଯାଭିଵନ୍ଦିତୁମ୍ ।। ୨.୯୦.
ମୁଁ ତାହିଁ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ ଭାବରେ ଥିବା ତାଙ୍କୁ, ତାଙ୍କର କୃପା ଲାଗି ଏଠାକୁ ଆସିଛି; ତାଙ୍କୁ ଆୟୋଧ୍ୟାକୁ ନେଇଯିବା ଏବଂ ତାଙ୍କର ପାଦ ପ୍ରଣାମ କରିବା ପାଇଁ।
ତ୍ଵଂ ମାମେଵଙ୍ଗତଂ ମତ୍ଵା ପ୍ରସାଦଂ କର୍ତୁମର୍ହସି । ଶଂସ ମେ ଭଗଵନ୍ ରାମ: କ୍ଵ ସମ୍ପ୍ରତି ମହୀପତି: ।। ୨.୯୦.
ମୋର ଏହି ଅବସ୍ଥା ବୁଝି, ଆପଣ ମୋତେ ଦୟା କରିବା ଉଚିତ। ମହାନୁଭାବ, ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ, ଏବେ ଭୂମିର ନାଥ ରାମ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି?
ଵସିଷ୍ଠାଦିଭିର୍ଋତ୍ଵିଗ୍ଭିର୍ଯାଚିତୋ ଭଗଵାଂସ୍ତତ: । ଉଵାଚ ତଂ ଭରଦ୍ଵାଜ: ପ୍ରସାଦାଦ୍ଭରତଂ ଵଚ: ।। ୨.୯୦.
ତାପରେ, ବସିଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟ ଋତ୍ବିଜମାନେ ଅନୁରୋଧ କଲେ, ତେଣୁ ଭରଦ୍ୱାଜ ଋଷି ଦୟାଭାବରେ ଭରତଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ତ୍ଵଯ୍ଯେତତ୍ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର ଯୁକ୍ତଂ ରାଘଵଵଂଶଜେ । ଗୁରୁଵୃତ୍ତିର୍ଦମଶ୍ଚୈଵ ସାଧୂନାଂ ଚାନୁଯାଯିତା ।। ୨.୯୦.
ଏହି ଆଚରଣ ତୁମ ପାଇଁ ଉଚିତ, ରଘୁବଂଶର ଉତ୍ତମ ପୁତ୍ର, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ; ବଡମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା, ଏବଂ ଭଲ ଲୋକମାନଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିବା।
ଜାନେ ଚୈତନ୍ମନ:ସ୍ଥଂ ତେ ଦୃଢୀକରଣମସ୍ତ୍ଵିତି । ଅପୃଚ୍ଛଂ ତ୍ଵାଂ ତଥାତ୍ଯର୍ଥଂ କୀର୍ତ୍ତିଂ ସମଭିଵର୍ଦ୍ଧଯନ୍ ।। ୨.୯୦.
ମୁଁ ଜାଣେ, ଏହି କଥା ତୁମ ମନରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ବସିଛି; ମୁଁ ଏତେ ଅଧିକ ପଚାରିଲି, ଯାହାଫଳରେ ତୁମର କୀର୍ତ୍ତି ବଢ଼ିଯାଉ।
ଜାନେ ଚ ରାମଂ ଧର୍ମ୍ମଜ୍ଞଂ ସସୀତଂ ସହଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍ । ଅସୌ ଵସତି ତେ ଭ୍ରାତା ଚିତ୍ରକୂଟେ ମହାଗିରୌ ।। ୨.୯୦.
ମୁଁ ଜାଣେ, ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଥିବା ରାମ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ଅଛନ୍ତି; ତୁମ ଭାଇ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଚିତ୍ରକୂଟରେ ବସିଛନ୍ତି।
ଶ୍ଵସ୍ତୁ ଗନ୍ତାସି ତଂ ଦେଶଂ ଵସାଦ୍ଯ ସହ ମନ୍ତ୍ରିଭି: । ଏତଂ ମେ କୁରୁ ସୁପ୍ରାଜ୍ଞ କାମଂ କାମାର୍ଥକୋଵିଦ ।। ୨.୯୦.
ଆସନ୍ତାକାଲି ତୁମେ ତୁମ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଏଠାରେ ବିଶ୍ରାମ କରି, ସେଠାକୁ ଯିବେ; ମୋର ଏହି ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କର, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ।
ତତସ୍ତଥେତ୍ଯେଵମୁଦାରଦର୍ଶନ: ପ୍ରତୀତରୂପୋ ଭରତୋ ଽବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚ: । ଚକାର ବୁଦ୍ଧିଂ ଚ ତଦା ତଦାଶ୍ରମେ ନିଶାନିଵାସାଯ ନରାଧିପାତ୍ମଜ: ।। ୨.୯୦.
ତାପରେ, ଉଦାର ଦେଖାଯାଉଥିବା ଏବଂ ଆଶ୍ୱସ୍ତ ଭରତ କହିଲେ, 'ଯେପରି ଆପଣ କହିଛନ୍ତି, ସେପରି ହେଉ।' ସେ ସମୟରେ ରାଜପୁତ୍ର ଏହି ଆଶ୍ରମରେ ରାତି ରହିବାକୁ ମନସ୍କାମ କଲେ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଶ୍ରୀମଦଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ନଵତିତମ: ସର୍ଗ:
ଏହିପରି ମହାକବି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଆୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ନବତିତମ ସର୍ଗ ସମାପ୍ତ।
thumb|ଏକନଵତିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center କୃତବୁଦ୍ଧିଂ ନିଵାସାଯ ତତ୍ରୈଵ ସ ମୁନିସ୍ତଦା । ଭରତଂ କୈକଯୀପୁତ୍ରମାତିଥ୍ଯେନ ନ୍ଯମନ୍ତ୍ରଯତ୍ ।। ୨.୯୧.
ସେ ସମୟରେ ମୁନି ଏଠାରେ ରହିବା ପାଇଁ ନିଶ୍ଚୟ କରି, କୈକୟୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭରତଙ୍କୁ ଅତିଥିର ଭାବେ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କଲେ।
ଅବ୍ରଵୀଦ୍ଭରତସ୍ତ୍ଵେନଂ ନନ୍ଵିଦଂ ଭଵତା କୃତମ୍ । ପାଦ୍ଯମର୍ଘ୍ଯଂ ତଥାତିଥ୍ଯଂ ଵନେ ଯଦୁପପଦ୍ଯତେ ।। ୨.୯୧.
ତାକୁ ଭରତ କହିଲେ, 'ମୁନିବର, ଆପଣ ଜଣେ ଅତିଥିକୁ ଯେଉଁ ଭଳି ଆଦର ଦେବା ଉଚିତ, ପାଦଧୋଇ, ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଅତିଥିସତ୍କାର, ତାହା ସବୁ ଆପଣ ଏଠାରେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଛନ୍ତି।'
ଅଥୋଵାଚ ଭରଦ୍ଵାଜୋ ଭରତଂ ପ୍ରହସନ୍ନିଵ । ଜାନେ ତ୍ଵାଂ ପ୍ରୀତିସଂଯୁକ୍ତଂ ତୁଷ୍ଯେସ୍ତ୍ଵଂ ଯେନ କେନଚିତ୍ ।। ୨.୯୧.
ତାପରେ ଭରଦ୍ୱାଜ ହସି କହିଲେ, 'ମୁଁ ଜାଣେ ତୁମେ ଭଲପାଇବାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଯେଉଁ କିଛି ଦେଲେ, ତୁମେ ସେଥିରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉଛ।'
ସେନାଯାସ୍ତୁ ତଵୈତସ୍ଯା: କର୍ତୁମିଚ୍ଛାମି ଭୋଜନମ୍ । ମମ ପ୍ରୀତିର୍ଯଥାରୂପା ତ୍ଵମର୍ହୋ ମନୁଜାଧିପ ।। ୨.୯୧.
ତୁମର ସେନା ପାଇଁ ମୁଁ ଖାଦ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବାକୁ ଚାହେଁ; ମୋର ଭଲପାଇବା ଯଥାଯଥିକ ଅଛି, ଏବଂ ତୁମେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
କିମର୍ଥଂ ଚାପି ନିକ୍ଷିପ୍ଯ ଦୂରେ ବଲମିହାଗତ: । କସ୍ମାନ୍ନେହୋପଯାତୋସି ସବଲ: ପୁରୁଷର୍ଷଭ ।। ୨.୯୧.
କିନ୍ତୁ, କାହିଁକି ତୁମେ ତୁମ ସେନାକୁ ଦୂରେ ରଖି ଏଠାକୁ ଆସିଛ? ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେନା ସହ ଏଠାକୁ କାହିଁକି ଆସିନାହ?
ଭରତ: ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚେଦଂ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିସ୍ତଂ ତପୋଧନମ୍ । ସସୈନ୍ଯୋ ନୋପଯାତୋ ଽସ୍ମି ଭଗଵନ୍ ଭଗଵଦ୍ଭଯାତ୍ ।। ୨.୯୧.
ଭରତ ହାତ ଜୋଡି ତାପସଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ସେନା ସହ ଏଠାକୁ ଆସିନାହିଁ, ମହାନୁଭାବ, ଆପଣଙ୍କୁ ଭୟ କରି।'
ରାଜ୍ଞା ଚ ଭଗଵନ୍ ନିତ୍ଯଂ ରାଜପୁତ୍ରେଣ ଵା ସଦା । ଯତ୍ନତ: ପରିହର୍ତ୍ତଵ୍ଯା ଵିଷଯେଷୁ ତପସ୍ଵିନ: ।। ୨.୯୧.
ମହାପ୍ରଭୁ, ରାଜା କିମ୍ବା ରାଜପୁତ୍ର ଯେଉଁଠି ରହନ୍ତି, ସେଠି ତପସ୍ବୀମାନେ ସଦା ସାବଧାନ ଭାବେ ସୁରକ୍ଷିତ ରହିବାକୁ ଚାହିଁଦିଅନ୍ତୁ ।
ଵାଜିମୁଖ୍ଯା ମନୁଷ୍ଯାଶ୍ଚ ମତ୍ତାଶ୍ଚ ଵରଵାରଣା: । ପ୍ରଚ୍ଛାଦ୍ଯ ଭଗଵନ୍ ଭୂମିଂ ମହତୀମନୁଯାନ୍ତି ମାମ୍ ।। ୨.୯୧.
ମହାନ୍ତି ଘୋଡ଼ା, ମଣିଷ ଏବଂ ମଦମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ହାତୀମାନେ, ମହାପ୍ରଭୁ, ମୋ ପଛରେ ଚାଲିଛନ୍ତି, ବିଶାଳ ଭୂମିକୁ ଢାକିଦେଉଛନ୍ତି ।
ତେ ଵୃକ୍ଷାନୁଦକଂ ଭୂମିମାଶ୍ରମେଷୂଟଜାଂସ୍ତଥା । ନ ହିଂସ୍ଯୁରିତି ତେନାହମେକ ଏଵ ସମାଗତ: ।। ୨.୯୧.
ସେମାନେ ଆଶ୍ରମର ଗଛ, ପାଣି, ଭୂମି, ଝୋପଡ଼ି ଓ ଅନ୍ୟ କିଛିକୁ କେବେ ଅନ୍ୟାୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହିକାରଣରୁ ମୁଁ ଏଠାକୁ ଏକା ଆସିଛି ।
ଆନୀଯତାମିତ: ସେନେତ୍ଯାଜ୍ଞପ୍ତ: ପରମର୍ଷିଣା । ତତସ୍ତୁ ଚକ୍ରେ ଭରତ: ସେନାଯା: ସମୁପାଗମମ୍ ।। ୨.୯୧.
‘ସେନାକୁ ଏଠାକୁ ଆଣ’ ବୋଲି ମହାର୍ଷିଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଇ, ତାପରେ ଭରତ ସେନାର ଆଗମନର ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ ।
ଅଗ୍ନିଶାଲାଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯାଥ ପୀତ୍ଵାପ: ପରିମୃଜ୍ଯ ଚ । ଆତିଥ୍ଯସ୍ଯ କ୍ରିଯାହେତୋର୍ଵିଶ୍ଵକର୍ମାଣମାହ୍ଵଯତ୍ ।। ୨.୯୧.
ତାପରେ ସେ ଅଗ୍ନିଶାଳାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ପାଣି ପିଇ, ଶରୀର ଧୋଇ, ଅତିଥିସ୍ୱାଗତ ପାଇଁ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କୁ ଡାକିଲେ ।
ଆହ୍ଵଯେ ଵିଶ୍ଵକର୍ମାଣମହଂ ତ୍ଵଷ୍ଟାରମେଵ ଚ । ଆତିଥ୍ଯଂ କର୍ତୁମିଚ୍ଛାମି ତତ୍ର ମେ ସଂଵିଧୀଯତାମ୍ ।। ୨.୯୧.
ମୁଁ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଓ ତ୍ୱଷ୍ଟାକୁ ଡାକୁଛି; ମୁଁ ଏଠି ଅତିଥିସ୍ୱାଗତ କରିବାକୁ ଚାହେଁ—ମୋ ପାଇଁ ସେଥିରେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କର ।
ଆହ୍ଵଯେ ଲୋକପାଲାଂସ୍ତ୍ରୀନ୍ ଦେଵାନ୍ ଶକ୍ରମୁଖାଂସ୍ତଥା । ଆତିଥ୍ଯଂ କର୍ତୁମିଚ୍ଛାମି ତତ୍ର ମେ ସଂଵିଧୀଯତାମ୍ ।। ୨.୯୧.
ମୁଁ ତିନି ଲୋକର ରକ୍ଷକ ଦେବତାମାନେ, ଶକ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଥିବା ଦେବତାମାନେକୁ ଡାକୁଛି; ମୁଁ ଏଠି ଅତିଥିସ୍ୱାଗତ କରିବାକୁ ଚାହେଁ—ମୋ ପାଇଁ ସେଥିରେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କର ।
ପ୍ରାକ୍ସ୍ରୋତସଶ୍ଚ ଯା ନଦ୍ଯ: ପ୍ରତ୍ଯକ୍ସ୍ରୋତସ ଏଵ ଚ । ପୃଥିଵ୍ଯାମନ୍ତରିକ୍ଷେ ଚ ସମାଯାନ୍ତ୍ଵଦ୍ଯ ସର୍ଵଶ: ।। ୨.୯୧.
ପୂର୍ବଦିଗକୁ ବହୁଥିବା ଓ ପଶ୍ଚିମକୁ ବହୁଥିବା ସମସ୍ତ ନଦୀ, ଭୂମି ଓ ଆକାଶରେ ଯେଉଁମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଆଜି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଏଠାକୁ ଆସନ୍ତୁ ।
ଅନ୍ଯା: ସ୍ରଵନ୍ତୁ ମୈରେଯଂ ସୁରାମନ୍ଯା: ସୁନିଷ୍ଠିତାମ୍ । ଅପରାଶ୍ଚୋଦକଂ ଶୀତମିକ୍ଷୁକାଣ୍ଡରସୋପମମ୍ ।। ୨.୯୧.
କିଛି ନଦୀ ମଦରସ ହେବା, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭଲ ତିଆରି ମଦ ହେବା, ଆଉ କିଛି ଢାଳି ମିଠା ଓ ଶୀତଳ ପାଣି ହେବା ।
ଆହ୍ଵଯେ ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵାନ୍ ଵିଶ୍ଵାଵସୁହହାହୁହୂନ୍ । ତଥୈଵାପ୍ସରସୋ ଦେଵୀର୍ଗନ୍ଧର୍ଵ୍ଵୀଶ୍ଚାପି ସର୍ଵଶ: ।। ୨.୯୧.
ମୁଁ ଦେବ ଗନ୍ଧର୍ବ—ବିଶ୍ୱାବସୁ, ହହା, ହୂହୂଙ୍କୁ ଡାକୁଛି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବୀ ଅପ୍ସରା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବୀମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ।