ଉଦୀଚ୍ଯାଃ ଚ ପ୍ରତୀଚ୍ଯାଃ ଚ ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ଯାଃ ଚ କେଵଲାଃ । କୋଟ୍ଯା ଅପର ଅନ୍ତାଃ ସାମୁଦ୍ରା ରତ୍ନାନି ଅଭିହରନ୍ତୁ ତେ ॥୨-୮୨-
ଉତ୍ତର, ପଶ୍ଚିମ ଓ ସୁଧ୍ଧ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗର ଲୋକମାନେ, ଏବଂ ସମୁଦ୍ର ସୀମାର ଦୂର ଅଞ୍ଚଳରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ, ତୁମ ପାଇଁ ରତ୍ନ ଓ ଧନ ଆଣିଦିଅନ୍ତୁ।
ତତ୍ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭରତଃ ଵାକ୍ଯମ୍ ଶୋକେନ ଅଭିପରିପ୍ଲୁତଃ । ଜଗାମ ମନସା ରାମମ୍ ଧର୍ମଜ୍ଞୋ ଧର୍ମ କାନ୍କ୍ଷଯା ॥୨-୮୨-
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଭରତ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଗଲେ; ନିଜ ମନକୁ ଧର୍ମରେ ଲଗାଇ, ଧର୍ମ ପ୍ରତି ଆଶା ରଖି, ରାମଙ୍କୁ ଭାବିଲେ।
ସ ବାଷ୍ପ କଲଯା ଵାଚା କଲ ହମ୍ସ ସ୍ଵରଃ ଯୁଵା । ଵିଲଲାପ ସଭା ମଧ୍ଯେ ଜଗର୍ହେ ଚ ପୁରୋହିତମ୍ ॥୨-୮୨-
ସେ ଅଶ୍ରୁଭରା କଣ୍ଠରେ, ଜବାକୁ ହଂସର ମନ୍ତ୍ରଣା ପରି ମୃଦୁ ସ୍ୱରରେ, ସଭା ମଧ୍ୟରେ ବିଳାପ କଲେ ଏବଂ ପ୍ରଧାନ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ଦୋଷ ଦେଲେ।
ଚରିତ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯସ୍ଯ ଵିଦ୍ଯା ସ୍ନାତସ୍ଯ ଧୀମତଃ । ଧର୍ମେ ପ୍ରଯତମାନସ୍ଯ କୋ ରାଜ୍ଯମ୍ ମଦ୍ଵିଧୋ ହରେତ୍ ॥୨-୮୨-
ଯେଉଁ ଜଣେ ନିୟମିତ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ଶିକ୍ଷା ପାଇଥିବା, ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ଧର୍ମରେ ଦୃଢ଼, ଏମିତି ମୁଁ ପରି ଲୋକଙ୍କୁ କିଏ ରାଜ୍ୟ ଛିନିପାରିବ?
କଥମ୍ ଦଶରଥାଜ୍ ଜାତଃ ଭଵେଦ୍ ରାଜ୍ଯ ଅପହାରକଃ । ରାଜ୍ଯମ୍ ଚ ଅହମ୍ ଚ ରାମସ୍ଯ ଧର୍ମମ୍ ଵକ୍ତୁମ୍ ଇହ ଅର୍ହସି ॥୨-୮୨-
ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ର ହୋଇ କିପରି ମୁଁ ରାଜ୍ୟ ଛିନିପାରିବି? ରାମଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଓ ମୁଁ ଦୁଇଁ ଜଣେ ତାଙ୍କର; ଏଠାରେ ତୁମେ ଧର୍ମ କଥା କହିବା ଉଚିତ।
ଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ଚ ଧର୍ମ ଆତ୍ମା ଦିଲୀପ ନହୁଷ ଉପମଃ । ଲବ୍ଧୁମ୍ ଅର୍ହତି କାକୁତ୍ସ୍ଥୋ ରାଜ୍ଯମ୍ ଦଶରଥୋ ଯଥା ॥୨-୮୨-
ଅଧିକାରୀ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧର୍ମମୟ ଆତ୍ମା, ଦିଲୀପ ଓ ନହୁଷଙ୍କ ସମାନ, ରାମ ଦଶରଥଙ୍କ ପରି ରାଜ୍ୟ ପାଇବାର ଯୋଗ୍ୟ।
ଅନାର୍ଯ ଜୁଷ୍ଟମ୍ ଅସ୍ଵର୍ଗ୍ଯମ୍ କୁର୍ଯାମ୍ ପାପମ୍ ଅହମ୍ ଯଦି । ଇକ୍ଷ୍ଵାକୂଣାମ୍ ଅହମ୍ ଲୋକେ ଭଵେଯମ୍ କୁଲ ପାମ୍ସନଃ ॥୨-୮୨-
ମୁଁ ଯଦି ଏପରି ଅପରାଧ କରିବି, ଯାହା ନ ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ, ନ ଶ୍ବର୍ଗ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ତେବେ ମୁଁ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅପମାନ ହେବି।
ଯଦ୍ଦ୍ ହି ମାତ୍ରା କୃତମ୍ ପାପମ୍ ନ ଅହମ୍ ତତ୍ ଅଭିରୋଚଯେ । ଇହସ୍ଥୋ ଵନ ଦୁର୍ଗସ୍ଥମ୍ ନମସ୍ଯାମି କୃତ ଅନ୍ଜଲିଃ ॥୨-୮୨-
ମୋ ମାଆ କରିଥିବା ଅପରାଧକୁ ମୁଁ ମନେ ରଖିବି ନାହିଁ; ଏଠାରେ ରହି, ମୁଁ ହାତ ଜୋଡି ରାମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବି, ସେ ଅଟଳ ଅଟବ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ।
ରାମମ୍ ଏଵ ଅନୁଗଚ୍ଚାମି ସ ରାଜା ଦ୍ଵିପଦାମ୍ ଵରଃ । ତ୍ରଯାଣାମ୍ ଅପି ଲୋକାନାମ୍ ରାଘଵୋ ରାଜ୍ଯମ୍ ଅର୍ହତି ॥୨-୮୨-
ମୁଁ କେବଳ ରାମଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିବି, ସେ ଦୁଇପଦୀ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା ଏବଂ ସର୍ବୋତ୍ତମ; ରାଘବ ତିନି ଜଗତର ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ।
ତତ୍ ଵାକ୍ଯମ୍ ଧର୍ମ ସମ୍ଯୁକ୍ତମ୍ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସର୍ଵେ ସଭାସଦଃ । ହର୍ଷାନ୍ ମୁମୁଚୁର୍ ଅଶ୍ରୂଣି ରାମେ ନିହିତ ଚେତସଃ ॥୨-୮୨-
ଧର୍ମରେ ଭରିଥିବା ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସଭାର ସମସ୍ତ ଲୋକ ଖୁସିରେ ଅଶ୍ରୁ ଝାଡିଲେ, ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ରାମଙ୍କୁ ଭଗ୍ନ କରିଥିଲା।
ଯଦି ତୁ ଆର୍ଯମ୍ ନ ଶକ୍ଷ୍ଯାମି ଵିନିଵର୍ତଯିତୁମ୍ ଵନାତ୍ । ଵନେ ତତ୍ର ଏଵ ଵତ୍ସ୍ଯାମି ଯଥା ଆର୍ଯୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ତଥା ॥୨-୮୨-
ମୁଁ ଯଦି ମୋ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାଇଙ୍କୁ ଜଙ୍ଗଲରୁ ଫେରାଇ ପାରିବି ନାହିଁ, ତେବେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭଳି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେଠି ଜଙ୍ଗଲରେ ରହିବି।
ସର୍ଵ ଉପାଯମ୍ ତୁ ଵର୍ତିଷ୍ଯେ ଵିନିଵର୍ତଯିତୁମ୍ ବଲାତ୍ । ସମକ୍ଷମ୍ ଆର୍ଯ ମିଶ୍ରାଣାମ୍ ସାଧୂନାମ୍ ଗୁଣ ଵର୍ତିନାମ୍ ॥୨-୮୨-
ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଜଙ୍ଗଲରୁ ଫେରାଇବା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଉପାୟ ଚେଷ୍ଟା କରିବି, ଏହି କାମ ମୁଁ ବଡ଼ମାନେ, ଭଲ ଚରିତ୍ର ଥିବା ଲୋକମାନେ ଏବଂ ନୀତିବାନ୍ ଲୋକମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କରିବି।
ଵିଷ୍ଟିକର୍ମାନ୍ତିକାଃ ସର୍ଵେ ମାର୍ଗଶୋଧନରକ୍ଷକାଃ । ପ୍ରସ୍ଥାପିତା ମଯା ପୂର୍ଵମ୍ ଯାତ୍ରାପି ମମ ରୋଚତେ ॥୨-୮୨-
ସମସ୍ତ କାମ କରୁଥିବା ଲୋକ, ପଥ ସଫା କରୁଥିବା ଲୋକ ଏବଂ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବରୁ ପଠାଯାଇଛନ୍ତି; ଯାତ୍ରା ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଭଲ ଲାଗୁଛି।
ଏଵମ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଧର୍ମ ଆତ୍ମା ଭରତଃ ଭ୍ରାତୃ ଵତ୍ସଲଃ । ସମୀପସ୍ଥମ୍ ଉଵାଚ ଇଦମ୍ ସୁମନ୍ତ୍ରମ୍ ମନ୍ତ୍ର କୋଵିଦମ୍ ॥୨-୮୨-
ଏଭଳି କହି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବରତ, ଭାଇ ପ୍ରତି ଭଲପାଇବା ଭରତ, ନିକଟରେ ଦଣ୍ଡାଇଥିବା ଜ୍ଞାନୀ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ତୂର୍ଣମ୍ ଉତ୍ଥାଯ ଗଚ୍ଚ ତ୍ଵମ୍ ସୁମନ୍ତ୍ର ମମ ଶାସନାତ୍ । ଯାତ୍ରାମ୍ ଆଜ୍ଞାପଯ କ୍ଷିପ୍ରମ୍ ବଲମ୍ ଚୈଵ ସମାନଯ ॥୨-୮୨-
ସୁମନ୍ତ୍ର, ମୋର ଆଜ୍ଞାରେ ତୁରନ୍ତ ଉଠି ଯାଅ; ଶୀଘ୍ର ଯାତ୍ରାର ଆଜ୍ଞା ଦେଅ ଏବଂ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ଏକଠା କର।
ଏଵମ୍ ଉକ୍ତଃ ସୁମନ୍ତ୍ରଃ ତୁ ଭରତେନ ମହାତ୍ମନା । ହୃଷ୍ଟଃ ସୋ ଅଦିଶତ୍ ସର୍ଵମ୍ ଯଥା ସମ୍ଦିଷ୍ଟମ୍ ଇଷ୍ଟଵତ୍ ॥୨-୮୨-
ମହାତ୍ମା ଭରତଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ସୁମନ୍ତ୍ର ଖୁସି ହେଇ, ଯେପରି ଆଜ୍ଞା ମିଳିଥିଲା, ସେହିପରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
ତାଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟାଃ ପ୍ରକୃତଯୋ ବଲ ଅଧ୍ଯକ୍ଷା ବଲସ୍ଯ ଚ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଯାତ୍ରାମ୍ ସମାଜ୍ଞପ୍ତାମ୍ ରାଘଵସ୍ଯ ନିଵର୍ତନେ ॥୨-୮୨-
ରାଘବଙ୍କୁ ଫେରାଇବା ପାଇଁ ଯାତ୍ରାର ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା, ସେନାପତି ଏବଂ ସେନା ଖୁସି ହେଇଗଲେ।
ତତଃ ଯୋଧ ଅନ୍ଗନାଃ ସର୍ଵା ଭର୍ତୃଋନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ଗୃହେ ଗୃହେ । ଯାତ୍ରା ଗମନମ୍ ଆଜ୍ଞାଯ ତ୍ଵରଯନ୍ତି ସ୍ମ ହର୍ଷିତାଃ ॥୨-୮୨-
ତାପରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରରେ ଯୋଧାଙ୍କ ଜୀବନୀ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀମାନେକୁ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ତୁରନ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେବାକୁ କହିଲେ।
ତେ ହଯୈଃ ଗୋ ରଥୈଃ ଶୀଘ୍ରୈଃ ସ୍ଯନ୍ଦନୈଃ ଚ ମନୋ ଜଵୈଃ । ସହ ଯୋଧୈଃ ବଲ ଅଧ୍ଯକ୍ଷା ବଲମ୍ ସର୍ଵମ୍ ଅଚୋଦଯନ୍ ॥୨-୮୨-
ତେଜସ୍ୱୀ ଘୋଡା, ଗୋ-ଗାଡ଼ି ଏବଂ ଦ୍ରୁତ ରଥ ନେଇ, ସେନାପତିମାନେ ଯୋଧାମାନେ ସହିତ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ଚଳାଇଲେ।
ସଜ୍ଜମ୍ ତୁ ତତ୍ ବଲମ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭରତଃ ଗୁରୁ ସମ୍ନିଧୌ । ରଥମ୍ ମେ ତ୍ଵରଯସ୍ଵ ଇତି ସୁମନ୍ତ୍ରମ୍ ପାର୍ଶ୍ଵତଃ ଅବ୍ରଵୀତ୍ ॥୨-୮୨-
ସେନା ପ୍ରସ୍ତୁତ ଦେଖି, ଜେଷ୍ଠମାନ୍ୟଙ୍କ ସମ୍ନିଧିରେ ଭରତ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୋର ରଥକୁ ଶୀଘ୍ର ଆଣ।"
ଭରତସ୍ଯ ତୁ ତସ୍ଯ ଆଜ୍ଞାମ୍ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ପ୍ରହର୍ଷିତଃ । ରଥମ୍ ଗୃହୀତ୍ଵା ପ୍ରଯଯୌ ଯୁକ୍ତମ୍ ପରମ ଵାଜିଭିଃ ॥୨-୮୨-
ଭରତଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଇଁ ଖୁସି ହେଇ, ସୁମନ୍ତ୍ର ଉତ୍ତମ ଘୋଡା ଯୋଗାଇ ରଥକୁ ଆଣି, ଯାତ୍ରା କଲେ।
ସ ରାଘଵଃ ସତ୍ଯ ଧୃତିଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ବ୍ରୁଵନ୍ ସୁଯୁକ୍ତମ୍ ଦୃଢ ସତ୍ଯ ଵିକ୍ରମଃ । ଗୁରୁମ୍ ମହା ଅରଣ୍ଯ ଗତମ୍ ଯଶସ୍ଵିନମ୍ । ପ୍ରସାଦଯିଷ୍ଯନ୍ ଭରତଃ ଅବ୍ରଵୀତ୍ ତଦା ॥୨-୮୨-
ସତ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ ଏବଂ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ରାଘବ, ଭଲ କଥା କହି ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ଠାରେ କାମ କରୁଥିବା, ଭରତ ତାଙ୍କ ଜେଷ୍ଠ ଏବଂ ମହା ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ମନ ରଖିବା ପାଇଁ କହିଲେ।
ତୂଣ ସମୁତ୍ଥାଯ ସୁମନ୍ତ୍ର ଗଚ୍ଚ । ବଲସ୍ଯ ଯୋଗାଯ ବଲ ପ୍ରଧାନାନ୍ । ଆନେତୁମ୍ ଇଚ୍ଚାମି ହି ତମ୍ ଵନସ୍ଥମ୍ । ପ୍ରସାଦ୍ଯ ରାମମ୍ ଜଗତଃ ହିତାଯ ॥୨-୮୨-
ସୁମନ୍ତ୍ର, ତୁରନ୍ତ ଉଠି, ସେନାର ମୁଖ୍ୟମାନେଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ; ମୁଁ ଚାହୁଁଛି ଯେ ଅରଣ୍ୟରେ ଥିବା ରାମଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଆଣିବି, ଯାହା ଜଗତର ଭଲ ପାଇଁ।
ସ ସୂତ ପୁତ୍ରଃ ଭରତେନ ସମ୍ଯଗ୍ । ଆଜ୍ଞାପିତଃ ସମ୍ପରିପୂର୍ଣ କାମଃ । ଶଶାସ ସର୍ଵାନ୍ ପ୍ରକୃତି ପ୍ରଧାନାନ୍ । ବଲସ୍ଯ ମୁଖ୍ଯାମଃ ଚ ସୁହୃଜ୍ ଜନମ୍ ଚ ॥୨-୮୨-
ସୁତପୁତ୍ର ସୁମନ୍ତ୍ର, ଭରତଙ୍କ ଠିକ୍ ଆଜ୍ଞାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଇ, ସମସ୍ତ ପ୍ରଧାନ ପ୍ରଜା, ସେନାର ମୁଖ୍ୟମାନେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସୁହୃଦ୍ଧମାନେକୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ।
ତତଃ ସମୁତ୍ଥାଯ କୁଲେ କୁଲେ ତେ । ରାଜନ୍ଯ ଵୈଶ୍ଯା ଵୃଷଲାଃ ଚ ଵିପ୍ରାଃ । ଅଯୂଯୁଜନ୍ନ୍ ଉଷ୍ଟ୍ର ରଥାନ୍ ଖରାମଃ ଚ। ନାଗାନ୍ ହଯାମଃ ଚୈଵ କୁଲ ପ୍ରସୂତାନ୍ ॥୨-୮୨-
ତାପରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଉତ୍ତମ କୁଳରେ ପ୍ରସୂତ ଉଷ୍ଟ୍ର, ରଥ, ଖର, ହାତୀ ଏବଂ ଘୋଡାକୁ ଯୋଗାଇଲେ।
thumb|ତ୍ର୍ଯଶୀତିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ତ୍ର୍ଯଶୀତିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୨-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏଠି ତିରାଉଁଶ ସର୍ଗ ପଢ଼ାଯାଉଛି।
ତତଃ ସମୁତ୍ଥିତଃ କାଲ୍ଯମ୍ ଆସ୍ଥାଯ ସ୍ଯନ୍ଦନ ଉତ୍ତମମ୍ । ପ୍ରଯଯୌ ଭରତଃ ଶୀଘ୍ରମ୍ ରାମ ଦର୍ଶନ କାନ୍କ୍ଷଯା ॥୨-୮୩-
ତାପରେ ଭରତ ସକାଳେ ଉଠି, ଉତ୍ତମ ରଥରେ ବସି, ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଆଶାରେ ଶୀଘ୍ର ଯାତ୍ରା କଲେ।
ଅଗ୍ରତଃ ପ୍ରଯଯୁସ୍ ତସ୍ଯ ସର୍ଵେ ମନ୍ତ୍ରି ପୁରୋଧସଃ । ଅଧିରୁହ୍ଯ ହଯୈଃ ଯୁକ୍ତାନ୍ ରଥାନ୍ ସୂର୍ଯ ରଥ ଉପମାନ୍ ॥୨-୮୩-
ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ପୁରୋହିତମାନେ ଘୋଡା ଯୋଗାଯୁକ୍ତ ରଥରେ ବସି, ସୂର୍ଯ୍ୟର ରଥ ପରି ଚମକୁଥିବା, ଭରତଙ୍କ ଆଗରେ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ନଵ ନାଗ ସହସ୍ରାଣି କଲ୍ପିତାନି ଯଥା ଵିଧି । ଅନ୍ଵଯୁର୍ ଭରତମ୍ ଯାନ୍ତମ୍ ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁ କୁଲ ନନ୍ଦନମ୍ ॥୨-୮୩-
ନବ ହଜାର ଉତ୍ତମ ହାତୀ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ, ଭରତଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଲେ, ଯେଉଁ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ କୁଳର ଆନନ୍ଦ।
ଷଷ୍ଠୀ ରଥ ସହସ୍ରାଣି ଧନ୍ଵିନୋ ଵିଵିଧ ଆଯୁଧାଃ । ଅନ୍ଵଯୁର୍ ଭରତମ୍ ଯାନ୍ତମ୍ ରାଜ ପୁତ୍ରମ୍ ଯଶସ୍ଵିନମ୍ ॥୨-୮୩-
ଷଷ୍ଠି ହଜାର ରଥ, ଧନୁର୍ଧର ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ଭରତଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଲେ, ରାଜପୁତ୍ର ଏବଂ ପ୍ରଶସ୍ତିମାନ।