ପ୍ରଣାମମକରୋତ୍ ତେଷାଂ ହର୍ଷଵ୍ଯାକୁଲିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ । ତସ୍ଯାଶିଷୋଽଥ ଵିଵିଧା ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ ସମୁଦାହୃତାଃ ॥୧-୧୪-
ସେ ତାଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇଲେ, ଆନନ୍ଦରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭାବ ଭରିଗଲା; ତାପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ।
ଉଦାରସ୍ଯ ନୃଵୀରସ୍ଯ ଧରଣ୍ଯାଂ ପତିତସ୍ଯ ଚ । ତତଃ ପ୍ରୀତମନା ରାଜା ପ୍ରାପ୍ଯ ଯଜ୍ଞମନୁତ୍ତମମ୍ ॥୧-୧୪-
ଉଦାର ଓ ଶୂର ରାଜା ଯିଏ ପୃଥିବୀ ଦାନ କରିଥିଲେ, ସେ ରାଜା ପ୍ରସନ୍ନ ମନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯଜ୍ଞ ଲାଭ କଲେ।
ପାପାପହଂ ସ୍ଵର୍ନଯନଂ ଦୁସ୍ତରଂ ପାର୍ଥିଵର୍ଷଭୈଃ । ତତୋଽବ୍ରଵୀଦୃଶଷ୍ଯଶୃଙ୍ଗଂ ରାଜା ଦଶରଥସ୍ତଦା ॥୧-୧୪-
ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯିବା, ରାଜାମାନେ ପାଇଁ କଠିନ ଏହି ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତ ହେବା ପରେ, ଦଶରଥ ରାଜା ତାହାଁପରେ ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗଙ୍କୁ କହିଲେ।
କୁଲସ୍ଯ ଵର୍ଧନଂ ତତ୍ ତୁ କର୍ତୁମର୍ହସି ସୁଵ୍ରତ ତଥେତି ଚ ସ ରାଜାନମୁଵାଚ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମଃ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ସୁତା ରାଜଂଶ୍ଚତ୍ଵାରସ୍ତେ କୁଲୋଦ୍ଵହାଃ ॥୧-୧୪-
ସୁନିତି ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଥିବା ଆପଣ, ଜନ୍ମପରମ୍ପରା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଯାହା ଦରକାର, ତାହା କରିବା ଉଚିତ। ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ରାଜନ୍, ଆପଣଙ୍କ ପରିବାରର ମହିମା ବଢାଇବା ପାଇଁ ଚାରିଟି ପୁଅ ହେବେ।"
ସ ତସ୍ଯ ଵାକ୍ଯଂ ମଧୁରଂ ନିଶମ୍ଯ ପ୍ରଣମ୍ଯ ତସ୍ମୈ ପ୍ରଯତୋ ନୃପେନ୍ଦ୍ରଃ । ଜଗାମ ହର୍ଷଂ ପରମଂ ମହାତ୍ମା ତମୃଷ୍ଯଶୃଙ୍ଗଂ ପୁନରପ୍ଯୁଵାଚ ॥୧-୧୪-
ସେଇ ମଧୁର କଥା ଶୁଣି, ମହାତ୍ମା ରାଜା ଭକ୍ତିସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିଲେ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରି, ରୁଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ଋଷିଙ୍କୁ ପୁନି କହିଲେ।
thumb|ପଞ୍ଚଦଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ବାଲକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚଦଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୧-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ପଂଚଦଶ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ମେଧାଵୀ ତୁ ତତୋ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ସ କିଞ୍ଚିଦିଦମୁତ୍ତରମ୍ । ଲବ୍ଧସଂଜ୍ଞସ୍ତତସ୍ତଂ ତୁ ଵେଦଜ୍ଞୋ ନୃପମବ୍ରଵୀତ୍ ॥୧-୧୫-
ତାପରେ, ଜ୍ଞାନୀ ଋଷି କିଛି ସମୟ ଚିନ୍ତା କରି, ନିଜ ମନକୁ ଶାନ୍ତ କରି, ବେଦର ଜ୍ଞାନ ଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଇଷ୍ଟିଂ ତେଽହଂ କରିଷ୍ଯାମି ପୁତ୍ରୀଯାଂ ପୁତ୍ରକାରଣାତ୍ । ଅଥର୍ଵଶିରସି ପ୍ରୋକ୍ତୈର୍ମନ୍ତ୍ରୈଃ ସିଦ୍ଧାଂ ଵିଧାନତଃ ॥୧-୧୫-
ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ପୁଅ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ବିଶେଷ ଯଜ୍ଞ କରିବି, ଯାହା ଅଥର୍ବଶିର୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସଂପାଦିତ ହେବ।
ତତଃ ପ୍ରାକ୍ରମଦିଷ୍ଟିଂ ତାଂ ପୁତ୍ରୀଯାଂ ପୁତ୍ରକାରଣାତ୍ । ଜୁହାଵାଗ୍ନୌ ଚ ତେଜସ୍ଵୀ ମନ୍ତ୍ରଦୃଷ୍ଟେନ କର୍ମଣା ॥୧-୧୫-
ତାପରେ, ତେଜସ୍ବୀ ଋଷି ପୁଅ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଏହି ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କଲେ ଏବଂ ମନ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କଲେ।
ତତୋ ଦେଵାଃ ସଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ସିଦ୍ଧାଶ୍ଚ ପରମର୍ଷଯଃ । ଭାଗପ୍ରତିଗ୍ରହାର୍ଥଂ ଵୈ ସମଵେତା ଯଥାଵିଧି ॥୧-୧୫-
ତାପରେ, ଦେବତାମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ, ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଋଷିମାନେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ତାଙ୍କର ଅଂଶ ଗ୍ରହଣ ପାଇଁ ଏକାଠା ହେଲେ।
ତାଃ ସମେତ୍ଯ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ତସ୍ମିନ୍ ସଦସି ଦେଵତାଃ । ଅବ୍ରୁଵଁଲ୍ଲୋକକର୍ତାରଂ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଵଚନଂ ତତଃ ॥୧-୧୫-
ସେମାନେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଏକାଠା ହୋଇ, ସେଇ ସଭାରେ ଦେବତାମାନେ ଲୋକ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଭଗଵଂସ୍ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦେନ ରାଵଣୋ ନାମ ରାକ୍ଷସଃ । ସର୍ଵାନ୍ ନୋ ବାଧତେ ଵୀର୍ଯାଚ୍ଛାସିତୁଂ ତଂ ନ ଶକ୍ନୁମଃ ॥୧-୧୫-
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ ରାବଣ ନାମକ ରାକ୍ଷସ ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଆମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉଛି; ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଦମନ କରିପାରୁନାହିଁ।
ତ୍ଵଯା ତସ୍ମୈ ଵରୋ ଦତ୍ତଃ ପ୍ରୀତେନ ଭଗଵଂସ୍ତଦା । ମାନଯନ୍ତଶ୍ଚ ତଂ ନିତ୍ଯଂ ସର୍ଵଂ ତସ୍ଯ କ୍ଷମାମହେ ॥୧-୧୫-
ଆପଣ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରେମରେ ଏକ ଵର ଦେଇଥିଲେ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆମେ ସେହି ରାକ୍ଷସକୁ ସଦା ସମ୍ମାନ କରୁଛୁ; ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଅନ୍ୟାୟ ଆମେ ସହିଯାଉଛୁ।
ଉଦ୍ଵେଜଯତି ଲୋକାଂସ୍ତ୍ରୀନୁଚ୍ଛ୍ରିତାନ୍ ଦ୍ଵେଷ୍ଟି ଦୁର୍ମତିଃ । ଶକ୍ରଂ ତ୍ରିଦଶରାଜାନଂ ପ୍ରଧର୍ଷଯିତୁମିଚ୍ଛତି ॥୧-୧୫-
ସେ ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଥିବା ରାକ୍ଷସ ତିନି ଲୋକକୁ ଅସ୍ଥିର କରେ, ତାଙ୍କୁ ଘୃଣା କରେ ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଅପମାନ କରିବାକୁ ଚାହେ।
ଋଷୀନ୍ ଯକ୍ଷାନ୍ ସଗନ୍ଧର୍ଵାନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣାନସୁରାଂସ୍ତଦା । ଅତିକ୍ରାମତି ଦୁର୍ଧର୍ଷୋ ଵରଦାନେନ ମୋହିତଃ ॥୧-୧୫-
ସେ ବର ଦ୍ୱାରା ଅଭିମାନୀ ହୋଇ, ଋଷି, ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏବଂ ଅସୁରମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ।
ନୈନଂ ସୂର୍ଯଃ ପ୍ରତପତି ପାର୍ଶ୍ଵେ ଵାତି ନ ମାରୁତଃ । ଚଲୋର୍ମିମାଲୀ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସମୁଦ୍ରୋଽପି ନ କମ୍ପତେ ॥୧-୧୫-
ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ତାପି ଦେଇନାହିଁ, ପାଖରେ ପବନ ବହେନାହିଁ; ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ତାର ତରଙ୍ଗ ଉଠେନାହିଁ।
ତନ୍ମହନ୍ନୋ ଭଯଂ ତସ୍ମାଦ୍ ରାକ୍ଷସାଦ୍ ଘୋରଦର୍ଶନାତ୍ । ଵଧାର୍ଥଂ ତସ୍ଯ ଭଗଵନ୍ନୁପାଯଂ କର୍ତୁମର୍ହସି ॥୧-୧୫-
ସେ ଭୟଙ୍କର ଦେଖା ଥିବା ରାକ୍ଷସ ଠାରୁ ବଡ଼ ଭୟ ଅଛି; ହେ ପ୍ରଭୁ, ତାଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ଉପାୟ ଖୋଜିବା ଦରକାର।
ଏଵମୁକ୍ତଃ ସୁରୈଃ ସର୍ଵୈଶ୍ଚିନ୍ତଯିତ୍ଵା ତତୋଽବ୍ରଵୀତ୍ । ହନ୍ତାଯଂ ଵିଦିତସ୍ତସ୍ଯ ଵଧୋପାଯୋ ଦୁରାତ୍ମନଃ ॥୧-୧୫-
ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଏପରି କହିବା ପରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଚିନ୍ତା କରି କହିଲେ, "ସେ ଦୁଷ୍ଟ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ଉପାୟ ଏବେ ଜଣା ପଡିଛି।"
ତେନ ଗନ୍ଧର୍ଵଯକ୍ଷାଣାଂ ଦେଵଦାନଵରକ୍ଷସାମ୍ । ଅଵଧ୍ଯୋଽସ୍ମୀତି ଵାଗୁକ୍ତା ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତଂ ଚ ତନ୍ମଯା ॥୧-୧୫-
ସେ ରାକ୍ଷସ କହିଥିଲେ, "ମୁଁ ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ଦେବ, ଦାନବ ଏବଂ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ମାରିବାଠାରୁ ଅଜୟ।" ମୁଁ ଏହି କଥାକୁ ସ୍୵ୀକାର କରିଥିଲି।
ନାକୀର୍ତଯଦଵଜ୍ଞାନାତ୍ ତଦ୍ ରକ୍ଷୋ ମାନୁଷାଂସ୍ତଦା । ତସ୍ମାତ୍ ସ ମାନୁଷାଦ୍ ଵଧ୍ଯୋ ମୃତ୍ଯୁର୍ନାନ୍ଯୋଽସ୍ଯ ଵିଦ୍ଯତେ ॥୧-୧୫-
ଅବମାନରେ, ସେ ରାକ୍ଷସ ମାନବମାନଙ୍କୁ ଉଲ୍ଲେଖ କରିନଥିଲେ; ତେଣୁ ସେ ମାନବ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ହେବେ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମୃତ୍ୟୁ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ନାହିଁ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ଵିଷ୍ଣୁରୁପଯାତୋ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ । ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାପାଣିଃ ପୀତଵାସା ଜଗତ୍ପତିଃ ॥୧-୧୫-
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ମହାତ୍ୱ ଅପରିମିତ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁ ଶଙ୍ଖ, ଚକ୍ର ଏବଂ ଗଦା ହାତରେ ଧରି, ପୀତବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ ଆସିଲେ।
ଵୈନତେଯଂ ସମାରୁହ୍ଯ ଭାସ୍କରସ୍ତୋଯଦମ୍ ଯଥା । ତପ୍ତହାଟକକେଯୂରୋ ଵନ୍ଦ୍ଯମାନଃ ସୁରୋତ୍ତମୈଃ ॥୧-୧୫-
ଗରୁଡ଼ ଉପରେ ବସି, ବର୍ଷା ମେଘ ଉପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେପରି, ତପ୍ତ ସୁନା ଦେହରେ ଭାସ୍କର ଭାଙ୍ଗି ଲାଗିଥିଲେ, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି ଗାନ୍ତି କରୁଥିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମଣା ଚ ସମାଗତ୍ଯ ତତ୍ର ତସ୍ଥୌ ସମାହିତଃ । ତମବ୍ରୁଵନ୍ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ସମଭିଷ୍ଟୂଯ ସଂନତାଃ ॥୧-୧୫-
ବ୍ରହ୍ମା ନିଜେ ଆସି, ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତରେ ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ; ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ନମ୍ର ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି କଥା କହିଲେ।
ତ୍ଵାଂ ନିଯୋକ୍ଷ୍ଯାମହେ ଵିଷ୍ଣୋ ଲୋକାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା । ରାଜ୍ଞୋ ଦଶରଥସ୍ଯ ତ୍ଵମଯୋଧ୍ଯାଧିପତେର୍ଵିଭୋ ॥୧-୧୫-
ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଭଲ ପାଇଁ ଆମେ ତୁମକୁ ନିଯୁକ୍ତ କରୁଛୁ; ଆୟୋଧ୍ୟାର ରାଜା ଦଶରଥଙ୍କର ପୁତ୍ର ହେବାକୁ ତୁମେ ଆସିବା ଦରକାର।
ଧର୍ମଜ୍ଞସ୍ଯ ଵଦାନ୍ଯସ୍ଯ ମହର୍ଷିସମତେଜସଃ । ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯାସୁ ତିସୃଷୁ ହ୍ରୀଶ୍ରୀକୀର୍ତ୍ଯୁପମାସୁ ଚ ॥୧-୧୫-
ସେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ଦାନଶୀଳ, ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କ ସମାନ ତେଜସ୍ବୀ; ତାଙ୍କର ତିନି ଜଣୀ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଲଜ୍ଜା, ଶ୍ରୀ ଓ କୀର୍ତି ସମାନ।
ଵିଷ୍ଣୋ ପୁତ୍ରତ୍ଵମାଗଚ୍ଛ କୃତ୍ଵାଽଽତ୍ମାନଂ ଚତୁର୍ଵିଧମ୍ । ତତ୍ର ତ୍ଵଂ ମାନୁଷୋ ଭୂତ୍ଵା ପ୍ରଵୃଦ୍ଧଂ ଲୋକକଣ୍ଟକମ୍ ॥୧-୧୫-
ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ତୁମେ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ହେବାକୁ ଚାରି ରୂପରେ ଜନ୍ମ ନିଅ; ମାନବ ଭାବରେ ଆସି, ଜଗତର ଦୁଃଖ ଦେଇଥିବା ଦୁଷ୍ଟକୁ ନଶ୍ଟ କର।
ଅଵଧ୍ଯଂ ଦୈଵତୈର୍ଵିଷ୍ଣୋ ସମରେ ଜହି ରାଵଣମ୍ । ସ ହି ଦେଵାନ୍ ସଗନ୍ଧର୍ଵାନ୍ ସିଦ୍ଧାଂଶ୍ଚ ଋଷିସତ୍ତମାନ୍ ॥୧-୧୫-
ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁ ରାବଣଙ୍କୁ ମାରିପାରିବେ ନାହିଁ, ସେଉଁଥିରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣଙ୍କୁ ମାର; ସେ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ ଓ ମୁନିମାନେଙ୍କୁ ଅତ୍ୟାଚାର କରୁଛି।
ରାକ୍ଷସୋ ରାଵଣୋ ମୂର୍ଖୋ ଵୀର୍ଯୋଦ୍ରେକେଣ ବାଧତେ । ଋଷଯଶ୍ଚ ତତସ୍ତେନ ଗନ୍ଧର୍ଵାପ୍ସରସସ୍ତଥା ॥୧-୧୫-
ସେ ମୂର୍ଖ ରାକ୍ଷସ ରାବଣ, ଅତି ଶକ୍ତିରେ ଅଭିମାନୀ, ମୁନିମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେଉଛି।
କ୍ରୀଡନ୍ତୋ ନନ୍ଦନଵନେ ରୌଦ୍ରେଣ ଵିନିପାତିତାଃ । ଵଧାର୍ଥଂ ଵଯମାଯାତାସ୍ତସ୍ଯ ଵୈ ମୁନିଭିଃ ସହ ॥୧-୧୫-
ନନ୍ଦନ ଉଦ୍ୟାନରେ ଖେଳୁଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କୁ ରାବଣଙ୍କ ନିର୍ଦୟତା ଦ୍ୱାରା ଅପମାନ ହେଲା; ତାଙ୍କର ବିନାଶ ପାଇଁ ଆମେ ମୁନିମାନେ ସହିତ ଏଠାରେ ଆସିଛୁ।
ସିଦ୍ଧଗନ୍ଧର୍ଵଯକ୍ଷାଶ୍ଚ ତତସ୍ତ୍ଵାଂ ଶ୍ରରଣଂ ଗତାଃ । ତ୍ଵଂ ଗତିଃ ପରମା ଦେଵ ସର୍ଵେଷାମ୍ ନଃ ପରଂତପଃ ॥୧-୧୫-
ସିଦ୍ଧ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଯକ୍ଷମାନେ ତୁମର ଶରଣ ନେଇଛନ୍ତି; ହେ ଦେବ, ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଆଶ୍ରୟ।