thumb|ସପ୍ତତିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତତିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୨-
ଏହା ହେଉଛି ଅଯୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ସପ୍ତତମ ଅଧ୍ୟାୟ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣରୁ।
ଭରତେ ବ୍ରୁଵତି ସ୍ଵପ୍ନମ୍ ଦୂତାଃ ତେ କ୍ଲାନ୍ତ ଵାହନାଃ । ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଅସହ୍ଯ ପରିଖମ୍ ରମ୍ଯମ୍ ରାଜ ଗୃହମ୍ ପୁରମ୍ ॥୨-୭୦-
ଭରତ ସ୍ଵପ୍ନ କହୁଥିବା ବେଳେ, ଥକିଯାଇଥିବା ଘୋଡ଼ା ସହିତ ଦୂତମାନେ ଅପାର ଖାଲି ଟପି ରାଜପାଳିସ ଓ ସୁନ୍ଦର ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ସମାଗମ୍ଯ ତୁ ରାଜ୍ଞା ଚ ରାଜ ପୁତ୍ରେଣ ଚ ଅର୍ଚିତାଃ । ରାଜ୍ଞଃ ପାଦୌ ଗୃହୀତ୍ଵା ତୁ ତମ୍ ଊଚୁର୍ ଭରତମ୍ ଵଚଃ ॥୨-୭୦-
ସେମାନେ ରାଜା ଓ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ସହିତ ମିଶି, ସମ୍ମାନ ପାଇ, ରାଜାଙ୍କ ପାଦ ଧରି, ଭରତଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପୁରୋହିତଃ ତ୍ଵା କୁଶଲମ୍ ପ୍ରାହ ସର୍ଵେ ଚ ମନ୍ତ୍ରିଣଃ । ତ୍ଵରମାଣଃ ଚ ନିର୍ଯାହି କୃତ୍ଯମ୍ ଆତ୍ଯଯିକମ୍ ତ୍ଵଯା ॥୨-୭୦-
ପୁରୋହିତ ଓ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ ତୁମକୁ ମଙ୍ଗଳ କାମନା କରିଛନ୍ତି; ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଯାଅ, କାରଣ ତୁମ ପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କାମ ଅଛି।
ଇମାନି ଚ ମହାର୍ହାଣି ଵସ୍ତ୍ରାଣ୍Yଆଭରଣାନି ଚ । ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ଵିଶାଲାକ୍ଷ ମାତୁଲସ୍ଯ ଚ ଦାପଯ ॥୨-୭୦-
ଏହି ମୂଲ୍ୟବାନ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଗହଣା ଗ୍ରହଣ କର, ବଡ଼ ଆଖି ଥିବା, ଏବଂ ଏହା ତୁମ ମାମାଙ୍କୁ ଦିଅ।
ଅତ୍ର ଵିମ୍ଶତି କୋଟ୍ଯଃ ତୁ ନୃପତେର୍ ମାତୁଲସ୍ଯ ତେ । ଦଶ କୋଟ୍ଯଃ ତୁ ସମ୍ପୂର୍ଣାଃ ତଥୈଵ ଚ ନୃପ ଆତ୍ମଜ ॥୨-୭୦-
ଏଠାରେ ରାଜାଙ୍କ ତରଫରୁ ତୁମ ମାମା ପାଇଁ କୁଡି କୋଟି ଅଛି, ଏବଂ ତୁମ ପାଇଁ ଦଶ କୋଟି ଦିଆଯାଇଛି।
ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ଚ ତତ୍ ସର୍ଵମ୍ ସ୍ଵନୁରକ୍ତଃ ସୁହୃଜ୍ ଜନେ । ଦୂତାନ୍ ଉଵାଚ ଭରତଃ କାମୈଃ ସମ୍ପ୍ରତିପୂଜ୍ଯ ତାନ୍ ॥୨-୭୦-
ଏସବୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ଭରତ ନିଜ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁମାନେଙ୍କୁ ଆଦର କଲେ ଏବଂ ଦୂତମାନେଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ।
କଚ୍ଚିତ୍ ସୁକୁଶଲୀ ରାଜା ପିତା ଦଶରଥୋ ମମ । କଚ୍ଚିଚ୍ ଚ ଅରାଗତା ରାମେ ଲକ୍ଷ୍ମଣେ ଵା ମହାତ୍ମନି ॥୨-୭୦-
ମୋ ପିତା ଦଶରଥ ରାଜା ସୁସ୍ଥ ଅଛନ୍ତିନା? ରାମ କିମ୍ବା ମହାତ୍ମା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କିଛି ଅପମାଦ ହୋଇନାହିଁନା?
ଆର୍ଯା ଚ ଧର୍ମ ନିରତା ଧର୍ମଜ୍ଞା ଧର୍ମ ଦର୍ଶିନୀ । ଅରୋଗା ଚ ଅପି କୌସଲ୍ଯା ମାତା ରାମସ୍ଯ ଧୀମତଃ ॥୨-୭୦-
ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଓ ଜ୍ଞାନୀ, ଧର୍ମ ଦେଖିପାରୁଥିବା, ରାମଙ୍କ ମାଆ କୌଶଲ୍ୟା ସୁସ୍ଥ ଅଛନ୍ତିନା?
କଚ୍ଚିତ୍ ସୁମିତ୍ରା ଧର୍ମଜ୍ଞା ଜନନୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ଯା । ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ଯ ଚ ଵୀରସ୍ଯ ସାରୋଗା ଚ ଅପି ମଧ୍ଯମା ॥୨-୭୦-
ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ବୀର ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ମାଆ ସୁମିତ୍ରା, ମଧ୍ୟମା, ସେ ମଧ୍ୟ ସୁସ୍ଥ ଅଛନ୍ତିନା?
ଆତ୍ମ କାମା ସଦା ଚଣ୍ଡୀ କ୍ରୋଧନା ପ୍ରାଜ୍ଞ ମାନିନୀ । ଅରୋଗା ଚ ଅପି କୈକେଯୀ ମାତା ମେ କିମ୍ ଉଵାଚ ହ ॥୨-୭୦-
ମୋର ମାଆ କୈକେୟୀ, ସଦା ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଚଳନ୍ତି, ତୀବ୍ର ସ୍ୱଭାବର, ଶୀଘ୍ର କ୍ରୋଧିନୀ, ବୁଦ୍ଧିମତୀ ଏବଂ ଗର୍ବିତା, ସେ ସ୍ୱସ୍ଥ ଥିବା ସତ୍ୱେ ମୋତେ କଣ କହିଥିଲେ?
ଏଵମ୍ ଉକ୍ତାଃ ତୁ ତେ ଦୂତା ଭରତେନ ମହାତ୍ମନା । ଊଚୁଃ ସମ୍ପ୍ରଶ୍ରିତମ୍ ଵାକ୍ଯମ୍ ଇଦମ୍ ତମ୍ ଭରତମ୍ ତଦା ॥୨-୭୦-
ଏଭଳି ମହାତ୍ମା ଭରତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶ୍ନ କରାଯିବା ପରେ, ସେହି ଦୂତମାନେ ସମ୍ମାନ ସହିତ ଏହି କଥା ଭରତଙ୍କୁ କହିଲେ।
କୁଶଲାଃ ତେ ନର ଵ୍ଯାଘ୍ର ଯେଷାମ୍ କୁଶଲମ୍ ଇଚ୍ଚସି । ଶ୍ରୀଶ୍ଚ ତ୍ଵାମ୍ ଵୃଣୁତେ ପଦ୍ମା ଯୁଜ୍ଯତାମ୍ ଚାପି ତେ ରକଃ ॥୨-୭୦-
ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯାହାଙ୍କ ପାଇଁ ଆପଣ ମଙ୍ଗଳ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ସବୁ ଭଲ ଅଛନ୍ତି; ଶ୍ରୀ ଏବଂ ପଦ୍ମା ଆପଣଙ୍କୁ ବର୍ଣ୍ଣନ୍ତି, ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ରକ୍ଷା ନିଶ୍ଚିତ ହେଉ।
ଭରତଃ ଚ ଅପି ତାନ୍ ଦୂତାନ୍ ଏଵମ୍ ଉକ୍ତଃ ଅଭ୍ଯଭାଷତ । ଆପୃଚ୍ଚେ ଅହମ୍ ମହା ରାଜମ୍ ଦୂତାଃ ସମ୍ତ୍ଵରଯନ୍ତି ମାମ୍ ॥୨-୭୦-
ଦୂତମାନେ ଏପରି କହିବା ପରେ, ଭରତ କହିଲେ: 'ମୁଁ ମହାରାଜଙ୍କୁ ବିଦାୟ ନେବି; ଦୂତମାନେ ମୋତେ ତ୍ୱରାଇ ଚାଲିବାକୁ କହୁଛନ୍ତି।'
ଏଵମ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ତୁ ତାନ୍ ଦୂତାନ୍ ଭରତଃ ପାର୍ଥିଵ ଆତ୍ମଜଃ । ଦୂତୈଃ ସମ୍ଚୋଦିତଃ ଵାକ୍ଯମ୍ ମାତାମହମ୍ ଉଵାଚ ହ ॥୨-୭୦-
ଏପରି ଦୂତମାନେଠାରୁ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ରାଜପୁତ୍ର ଭରତ ସେମାନଙ୍କୁ କଥା କହିବା ପରେ, ତାଙ୍କର ମାମାଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାନ କଲେ।
ରାଜନ୍ ପିତୁର୍ ଗମିଷ୍ଯାମି ସକାଶମ୍ ଦୂତ ଚୋଦିତଃ । ପୁନର୍ ଅପି ଅହମ୍ ଏଷ୍ଯାମି ଯଦା ମେ ତ୍ଵମ୍ ସ୍ମରିଷ୍ଯସି ॥୨-୭୦-
'ମହାରାଜ, ଦୂତମାନେ ମୋତେ ପ୍ରେରଣା ଦେଇଛନ୍ତି, ତେଣୁ ମୁଁ ପିତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବି; ଆପଣ ମୋତେ ସ୍ମରଣ କରିଲେ, ପୁଣି ମୁଁ ଆସିବି।'
ଭରତେନ ଏଵମ୍ ଉକ୍ତଃ ତୁ ନୃପୋ ମାତାମହଃ ତଦା । ତମ୍ ଉଵାଚ ଶୁଭମ୍ ଵାକ୍ଯମ୍ ଶିରସ୍ଯ୍ ଆଘ୍ରାଯ ରାଘଵମ୍ ॥୨-୭୦-
ଭରତଙ୍କ ଏପରି କଥା କହିବା ପରେ, ତାଙ୍କର ମାମା ରାଜା ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ମଙ୍ଗଳ କଥା କହିଲେ।
ଗଚ୍ଚ ତାତ ଅନୁଜାନେ ତ୍ଵାମ୍ କୈକେଯୀ ସୁପ୍ରଜାଃ ତ୍ଵଯା । ମାତରମ୍ କୁଶଲମ୍ ବ୍ରୂଯାଃ ପିତରମ୍ ଚ ପରମ୍ ତପ ॥୨-୭୦-
'ଯା, ପୁଅ, ମୁଁ ତୋତେ ଅନୁମତି ଦେଉଛି; କୈକେୟୀ ତୋପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅ ପାଇଁ ଧନ୍ୟ; ମୋର ଶୁଭେଚ୍ଛା ତୋର ମାଆ ଓ ପିତାଙ୍କୁ କହିଦେ।'
ପୁରୋହିତମ୍ ଚ କୁଶଲମ୍ ଯେ ଚ ଅନ୍ଯେ ଦ୍ଵିଜ ସତ୍ତମାଃ । ତୌ ଚ ତାତ ମହା ଇଷ୍ଵାସୌ ଭ୍ରାତରୁ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣୌ ॥୨-୭୦-
'ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଠାରେ ମୋର କୁଶଳ କଥା କହିଦେ; ଏବଂ, ପୁଅ, ତୋର ଦୁଇ ଭାଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସେମାନେ ଦୁଇ ଶୂରବୀର କୁ ମଧ୍ୟ ମୋର ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେ।'
ତସ୍ମୈ ହସ୍ତି ଉତ୍ତମାମଃ ଚିତ୍ରାନ୍ କମ୍ବଲାନ୍ ଅଜିନାନି ଚ । ଅଭିସତ୍କୃତ୍ଯ କୈକେଯୋ ଭରତାଯ ଧନମ୍ ଦଦୌ ॥୨-୭୦-
ତାପରେ, କୈକେୟ ରାଜା ଭରତଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ଉତ୍ତମ ହାତୀ, ଶୋଭାପୂର୍ଣ୍ଣ କମ୍ବଳ ଓ ଚର୍ମ ଦେଇ ଧନ ଦାନ କଲେ।
ରୁକ୍ମ ନିଷ୍କ ସହସ୍ରେ ଦ୍ଵେ ଷୋଡଶ ଅଶ୍ଵ ଶତାନି ଚ । ସତ୍କୃତ୍ଯ କୈକେଯୀ ପୁତ୍ରମ୍ କେକଯୋ ଧନମ୍ ଆଦିଶତ୍ ॥୨-୭୦-
କୈକେୟୀଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, କେକୟ ରାଜା ଦୁଇ ହଜାର ସୁନା ମୁଦ୍ରା ଓ ଶୋଳ ଶତ ଘୋଡ଼ା ଦେବାକୁ ଆଦେଶ କଲେ।
ତଥା ଅମାତ୍ଯାନ୍ ଅଭିପ୍ରେତାନ୍ ଵିଶ୍ଵାସ୍ଯାମଃ ଚ ଗୁଣ ଅନ୍ଵିତାନ୍ । ଦଦାଵ୍ ଅଶ୍ଵ ପତିଃ ଶୀଘ୍ରମ୍ ଭରତାଯ ଅନୁଯାଯିନଃ ॥୨-୭୦-
ସେପରି, ଘୋଡ଼ାମାଳିକ ରାଜା ଭରତଙ୍କୁ ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ, ଭରସାଯୋଗ୍ୟ ଓ ଗୁଣବାନ୍ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଦ୍ରୁତ ଦାନ କଲେ।
ଐରାଵତାନ୍ ଐନ୍ଦ୍ର ଶିରାନ୍ ନାଗାନ୍ ଵୈ ପ୍ରିଯ ଦର୍ଶନାନ୍ । ଖରାନ୍ ଶୀଘ୍ରାନ୍ ସୁସମ୍ଯୁକ୍ତାନ୍ ମାତୁଲୋ ଅସ୍ମୈ ଧନମ୍ ଦଦୌ ॥୨-୭୦-
ତାଙ୍କର ମାମା ଏଇରାବତ ବଂଶର, ଇନ୍ଦ୍ର ସଦୃଶ ମୁଣ୍ଡ ଥିବା, ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା ହାତୀ ଓ ଦ୍ରୁତ ଚଳନ ଭଲ ଯୁକ୍ତ ଖଚ୍ଚର ଧନ ସ୍ୱରୂପ ଦେଲେ।
ଅନ୍ତଃ ପୁରେ ଅତିସମ୍ଵୃଦ୍ଧାନ୍ ଵ୍ଯାଘ୍ର ଵୀର୍ଯ ବଲ ଅନ୍ଵିତାନ୍ । ଦମ୍ଷ୍ଟ୍ର ଆଯୁଧାନ୍ ମହା କାଯାନ୍ ଶୁନଃ ଚ ଉପାଯନମ୍ ଦଦୌ ॥୨-୭୦-
ପ୍ରାସାଦ ଭିତରେ ଲାଲିତ ଓ ବଘ୍ର ସମାନ ଶକ୍ତି ଓ ବଳ ଥିବା, ଦାନ୍ତ ହସ୍ତ୍ର ଓ ବଡ଼ ଦେହ ଥିବା କୁକୁରମାନେ ଉପହାର ସ୍ୱରୂପ ଦେଲେ।
ସ ମାତାମହମ୍ ଆପୃଚ୍ଚ୍ଯ ମାତୁଲମ୍ ଚ ଯୁଧା ଜିତମ୍ । ରଥମ୍ ଆରୁହ୍ଯ ଭରତଃ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ସହିତଃ ଯଯୌ ॥୨-୭୦-
ମାମା ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିଥିବା ମାମାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ନେଇ, ଭରତ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ସହିତ ରଥ ଚଢ଼ି ଯାତ୍ରା କଲେ।
ବଭୂଵ ହ୍ଯସ୍ଯ ହୃଦତେ ଚିନ୍ତା ସୁମହତୀ ତଦା । ତ୍ଵରଯା ଚାପି ଦୂତାନାମ୍ ସ୍ଵପ୍ନସ୍ଯାପି ଚ ଦର୍ଶନାତ୍ ॥୨-୭୦-
ସେ ସମୟରେ, ଦୂତମାନେ ତ୍ୱରାଇବା ଓ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦେଖିଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବଡ଼ ଚିନ୍ତା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ସ ସ୍ଵଵେଶ୍ମାଭ୍ଯତିକ୍ରମ୍ଯ ନରନାଗଶ୍ଵସମ୍ଵୃତମ୍ । ପ୍ରପେଦେ ସୁମହଚ୍ଛ୍ରୀମାନ୍ ରାଜମାର୍ଗମନୁତ୍ତମମ୍ ॥୨-୭୦-
ସେ ନିଜ ଗୃହ ଛାଡ଼ି, ଲୋକ, ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଘିରିଯାଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ଶୋଭାମୟ ରାଜପଥକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଅଭ୍ଯତୀତ୍ଯ ତତୋଽପଶ୍ଯଦନ୍ତଃ ପୁରମୁଦାରଧୀଃ । ତତସ୍ତଦ୍ଭରତଃ ଶ୍ରୀମାନାଵିଵେଶାନିଵାରିତଃ ॥୨-୭୦-
ଏପରି ଚାଲିଯିବା ପରେ, ଉଦାରମନା ଭରତ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ଦେଖିଲେ; ତାପରେ, ଶ୍ରୀମାନ୍ ଭରତ ଅନାବରୋଧରେ ସେଠାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ସ ମାତା ମହମାପୃଚ୍ଚ୍ଯ ମାତୁଲମ୍ ଚ ଯୁଧାଜିତମ୍ । ରଥମାରୁହ୍ଯ ଭରତଃ ଶତ୍ରୁଘ୍ନସହିତୋ ଯଯୌ ॥୨-୭୦-
ସେ ମାଆ ଓ ମାମା ଯୁଧାଜିତଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ଭରତ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ସହ ରଥରେ ଚଢ଼ି ଯାତ୍ରା କଲେ।
ରଥାନ୍ ମଣ୍ଡଲ ଚକ୍ରାମଃ ଚ ଯୋଜଯିତ୍ଵା ପରଃ ଶତମ୍ । ଉଷ୍ଟ୍ର ଗୋ ଅଶ୍ଵ ଖରୈଃ ଭୃତ୍ଯା ଭରତମ୍ ଯାନ୍ତମ୍ ଅନ୍ଵଯୁଃ ॥୨-୭୦-
ଗୋଲାକାର ଚକା ଥିବା ଶତାଧିକ ରଥ ଯୋଗାଇ, ଉଷ୍ଟ୍ର, ଗାଈ, ଘୋଡ଼ା ଓ ଖଚ୍ଚର ଚଢ଼ି ଭୃତ୍ୟମାନେ ଭରତଙ୍କ ପଛରେ ଚଲିଲେ।