ଔପଵାହ୍ଯସ୍ଯ ନାଗସ୍ଯ ଵିଷାଣମ୍ ଶକଲୀକୃତମ୍ । ସହସା ଚାପି ସମ୍ଶାନ୍ତମ୍ ଜ୍ଵଲିତମ୍ ଜାତଵେଦସମ୍ ॥୨-୬୯-
'ରାଜାଙ୍କ ହାତୀର ଦାନ୍ତ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ହଠାତ୍ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯିବା ଦେଖିଲି।'
ଅଵଦୀର୍ଣାମ୍ ଚ ପୃଥିଵୀମ୍ ଶୁଷ୍କାମଃ ଚ ଵିଵିଧାନ୍ ଦ୍ରୁମାନ୍ । ଅହମ୍ ପଶ୍ଯାମି ଵିଧ୍ଵସ୍ତାନ୍ ସଧୂମାମଃ ଚୈଵ ପାର୍ଵତାନ୍ ॥୨-୬୯-
'ମୁଁ ପୃଥିବୀକୁ ଫାଟିଯାଇଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ଗଛ ଶୁଖିଯାଇଥିବା, ଏବଂ ପାହାଡ଼ମାନେ ଚର୍ମରି ଧୂଆଁ ଉଠୁଥିବା ଦେଖିଲି।'
ପୀଠେ କାର୍ଷ୍ଣାଯସେ ଚ ଏନମ୍ ନିଷଣ୍ଣମ୍ କୃଷ୍ଣ ଵାସସମ୍ । ପ୍ରହସନ୍ତି ସ୍ମ ରାଜାନମ୍ ପ୍ରମଦାଃ କୃଷ୍ଣ ପିନ୍ଗଲାଃ ॥୨-୬୯-
କଳା ଓ ପିଙ୍ଗଳା ଚର୍ମର ମହିଳାମାନେ, ଲୋହାର ସିଂହାସନରେ ବସିଥିବା, କଳା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ରାଜାଙ୍କୁ ହସି ଉଠିଲେ।
ତ୍ଵରମାଣଃ ଚ ଧର୍ମ ଆତ୍ମା ରକ୍ତ ମାଲ୍ଯ ଅନୁଲେପନଃ । ରଥେନ ଖର ଯୁକ୍ତେନ ପ୍ରଯାତଃ ଦକ୍ଷିଣା ମୁଖଃ ॥୨-୬୯-
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ଲାଲ ମାଳା ଓ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇଥିବା ସେ, ଖରା ଯୋଗା ରଥରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଦୂରୁତ ଚାଲିଗଲେ।
ପ୍ରହସନ୍ତୀଵ ରାଜାନମ୍ ପ୍ରମଦା ରକ୍ତଵାସିନୀ । ପ୍ରକର୍ଷନ୍ତୀ ମଯା ଦୃଷ୍ଟା ରାକ୍ଷସୀ ଵିକୃତାସନା ॥୨-୬୯-
ମୁଁ ଦେଖିଲି, ଲାଲ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ଏକ ରାକ୍ଷସୀ, ଭୟଙ୍କର ଆକୃତିରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଟାଣି ନେଉଛି, ଯେପରି ହସୁଥିବା ମହିଳା ତାଙ୍କୁ ନେଉଛି।
ଏଵମ୍ ଏତନ୍ ମଯା ଦୃଷ୍ଟମ୍ ଇମାମ୍ ରାତ୍ରିମ୍ ଭଯ ଆଵହାମ୍ । ଅହମ୍ ରାମଃ ଅଥ ଵା ରାଜା ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଵା ମରିଷ୍ଯତି ॥୨-୬୯-
ଏହି ଭୟଜନକ ରାତିରେ ମୁଁ ଯାହା ଦେଖିଲି, ତାହା ଦେଖି ମନେ ହୁଏ, ମୁଁ, ରାମ, ରାଜା କିମ୍ବା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବ।
ନରଃ ଯାନେନ ଯଃ ସ୍ଵପ୍ନେ ଖର ଯୁକ୍ତେନ ଯାତି ହି । ଅଚିରାତ୍ ତସ୍ଯ ଧୂମ ଅଗ୍ରମ୍ ଚିତାଯାମ୍ ସମ୍ପ୍ରଦୃଶ୍ଯତେ ॥୨-୬୯-
ଯିଏ ସ୍ଵପ୍ନରେ ଖରା ଯୋଗା ଯାନରେ ଯାଏ, ଶୀଘ୍ର ତାଙ୍କର ଚିତାରେ ଧୂଆଁ ଉଠୁଥିବା ଦେଖାଯାଏ।
ଏତନ୍ ନିମିତ୍ତମ୍ ଦୀନୋ ଅହମ୍ ତନ୍ ନ ଵଃ ପ୍ରତିପୂଜଯେ । ଶୁଷ୍ଯତି ଇଵ ଚ ମେ କଣ୍ଠୋ ନ ସ୍ଵସ୍ଥମ୍ ଇଵ ମେ ମନଃ ॥୨-୬୯-
ଏହି ଅପଶକୁନ ଦେଖି ମୋ ମନ ଦୁଃଖିତ, ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମମାନେଙ୍କୁ ଆଦର କରିପାରୁନି; ମୋ ଗଳା ଶୁଷ୍କ ଲାଗୁଛି, ମନ ଅଶାନ୍ତ।
ନ ପଶ୍ଯାମି ଭଯସ୍ଥାନମ୍ ଭଯମ୍ ଚୈଵୋପଧାରଯେ । ଭ୍ରଷ୍ଟଶ୍ଚ ସ୍ଵରଯୋଗୋ ମେ ଚାଯା ଚୋପହତା ମମ ॥୨-୬୯-
ମୁଁ କୌଣସି ଭୟର କାରଣ ଦେଖୁନାହିଁ, ତଥାପି ଭୟ ଲାଗୁଛି; ମୋର ସ୍ୱର କ୍ଷୀଣ ହୋଇଯାଇଛି, ଛାୟା ମଧ୍ୟ କମିଯାଇଛି।
ଜୁଗୁପ୍ସନ୍ନ୍ ଇଵ ଚ ଆତ୍ମାନମ୍ ନ ଚ ପଶ୍ଯାମି କାରଣମ୍ । ଇମାମ୍ ହି ଦୁହ୍ସ୍ଵପ୍ନ ଗତିମ୍ ନିଶାମ୍ଯ ତାମ୍ । ଅନେକ ରୂପାମ୍ ଅଵିତର୍କିତାମ୍ ପୁରା । ଭଯମ୍ ମହତ୍ ତଦ୍ଦ୍ ହୃଦଯାନ୍ ନ ଯାତି ମେ । ଵିଚିନ୍ତ୍ଯ ରାଜାନମ୍ ଅଚିନ୍ତ୍ଯ ଦର୍ଶନମ୍ ॥୨-୬୯-
ମୁଁ ନିଜକୁ ଘୃଣା କରୁଛି, କିନ୍ତୁ କାହିଁକି ତାହା ଜାଣିପାରୁନି। ଏହି ଦୁଃସ୍ଵପ୍ନର ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଓ ଅପୂର୍ବ ଘଟଣା ଶୁଣି, ରାଜାଙ୍କ ଅଜଣା ଦେଖା ଭାବି, ମୋ ହୃଦୟରୁ ଏହି ଭୟ ଯାଉନାହିଁ।
thumb|ସପ୍ତତିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତତିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୨-
ଏହା ହେଉଛି ଅଯୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ସପ୍ତତମ ଅଧ୍ୟାୟ, ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣରୁ।
ଭରତେ ବ୍ରୁଵତି ସ୍ଵପ୍ନମ୍ ଦୂତାଃ ତେ କ୍ଲାନ୍ତ ଵାହନାଃ । ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଅସହ୍ଯ ପରିଖମ୍ ରମ୍ଯମ୍ ରାଜ ଗୃହମ୍ ପୁରମ୍ ॥୨-୭୦-
ଭରତ ସ୍ଵପ୍ନ କହୁଥିବା ବେଳେ, ଥକିଯାଇଥିବା ଘୋଡ଼ା ସହିତ ଦୂତମାନେ ଅପାର ଖାଲି ଟପି ରାଜପାଳିସ ଓ ସୁନ୍ଦର ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ସମାଗମ୍ଯ ତୁ ରାଜ୍ଞା ଚ ରାଜ ପୁତ୍ରେଣ ଚ ଅର୍ଚିତାଃ । ରାଜ୍ଞଃ ପାଦୌ ଗୃହୀତ୍ଵା ତୁ ତମ୍ ଊଚୁର୍ ଭରତମ୍ ଵଚଃ ॥୨-୭୦-
ସେମାନେ ରାଜା ଓ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ସହିତ ମିଶି, ସମ୍ମାନ ପାଇ, ରାଜାଙ୍କ ପାଦ ଧରି, ଭରତଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପୁରୋହିତଃ ତ୍ଵା କୁଶଲମ୍ ପ୍ରାହ ସର୍ଵେ ଚ ମନ୍ତ୍ରିଣଃ । ତ୍ଵରମାଣଃ ଚ ନିର୍ଯାହି କୃତ୍ଯମ୍ ଆତ୍ଯଯିକମ୍ ତ୍ଵଯା ॥୨-୭୦-
ପୁରୋହିତ ଓ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ ତୁମକୁ ମଙ୍ଗଳ କାମନା କରିଛନ୍ତି; ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଯାଅ, କାରଣ ତୁମ ପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କାମ ଅଛି।
ଇମାନି ଚ ମହାର୍ହାଣି ଵସ୍ତ୍ରାଣ୍Yଆଭରଣାନି ଚ । ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ଵିଶାଲାକ୍ଷ ମାତୁଲସ୍ଯ ଚ ଦାପଯ ॥୨-୭୦-
ଏହି ମୂଲ୍ୟବାନ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଗହଣା ଗ୍ରହଣ କର, ବଡ଼ ଆଖି ଥିବା, ଏବଂ ଏହା ତୁମ ମାମାଙ୍କୁ ଦିଅ।
ଅତ୍ର ଵିମ୍ଶତି କୋଟ୍ଯଃ ତୁ ନୃପତେର୍ ମାତୁଲସ୍ଯ ତେ । ଦଶ କୋଟ୍ଯଃ ତୁ ସମ୍ପୂର୍ଣାଃ ତଥୈଵ ଚ ନୃପ ଆତ୍ମଜ ॥୨-୭୦-
ଏଠାରେ ରାଜାଙ୍କ ତରଫରୁ ତୁମ ମାମା ପାଇଁ କୁଡି କୋଟି ଅଛି, ଏବଂ ତୁମ ପାଇଁ ଦଶ କୋଟି ଦିଆଯାଇଛି।
ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ଚ ତତ୍ ସର୍ଵମ୍ ସ୍ଵନୁରକ୍ତଃ ସୁହୃଜ୍ ଜନେ । ଦୂତାନ୍ ଉଵାଚ ଭରତଃ କାମୈଃ ସମ୍ପ୍ରତିପୂଜ୍ଯ ତାନ୍ ॥୨-୭୦-
ଏସବୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ଭରତ ନିଜ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁମାନେଙ୍କୁ ଆଦର କଲେ ଏବଂ ଦୂତମାନେଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ।
କଚ୍ଚିତ୍ ସୁକୁଶଲୀ ରାଜା ପିତା ଦଶରଥୋ ମମ । କଚ୍ଚିଚ୍ ଚ ଅରାଗତା ରାମେ ଲକ୍ଷ୍ମଣେ ଵା ମହାତ୍ମନି ॥୨-୭୦-
ମୋ ପିତା ଦଶରଥ ରାଜା ସୁସ୍ଥ ଅଛନ୍ତିନା? ରାମ କିମ୍ବା ମହାତ୍ମା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କିଛି ଅପମାଦ ହୋଇନାହିଁନା?
ଆର୍ଯା ଚ ଧର୍ମ ନିରତା ଧର୍ମଜ୍ଞା ଧର୍ମ ଦର୍ଶିନୀ । ଅରୋଗା ଚ ଅପି କୌସଲ୍ଯା ମାତା ରାମସ୍ଯ ଧୀମତଃ ॥୨-୭୦-
ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଓ ଜ୍ଞାନୀ, ଧର୍ମ ଦେଖିପାରୁଥିବା, ରାମଙ୍କ ମାଆ କୌଶଲ୍ୟା ସୁସ୍ଥ ଅଛନ୍ତିନା?
କଚ୍ଚିତ୍ ସୁମିତ୍ରା ଧର୍ମଜ୍ଞା ଜନନୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ଯା । ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ଯ ଚ ଵୀରସ୍ଯ ସାରୋଗା ଚ ଅପି ମଧ୍ଯମା ॥୨-୭୦-
ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ବୀର ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କ ମାଆ ସୁମିତ୍ରା, ମଧ୍ୟମା, ସେ ମଧ୍ୟ ସୁସ୍ଥ ଅଛନ୍ତିନା?
ଆତ୍ମ କାମା ସଦା ଚଣ୍ଡୀ କ୍ରୋଧନା ପ୍ରାଜ୍ଞ ମାନିନୀ । ଅରୋଗା ଚ ଅପି କୈକେଯୀ ମାତା ମେ କିମ୍ ଉଵାଚ ହ ॥୨-୭୦-
ମୋର ମାଆ କୈକେୟୀ, ସଦା ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଚଳନ୍ତି, ତୀବ୍ର ସ୍ୱଭାବର, ଶୀଘ୍ର କ୍ରୋଧିନୀ, ବୁଦ୍ଧିମତୀ ଏବଂ ଗର୍ବିତା, ସେ ସ୍ୱସ୍ଥ ଥିବା ସତ୍ୱେ ମୋତେ କଣ କହିଥିଲେ?
ଏଵମ୍ ଉକ୍ତାଃ ତୁ ତେ ଦୂତା ଭରତେନ ମହାତ୍ମନା । ଊଚୁଃ ସମ୍ପ୍ରଶ୍ରିତମ୍ ଵାକ୍ଯମ୍ ଇଦମ୍ ତମ୍ ଭରତମ୍ ତଦା ॥୨-୭୦-
ଏଭଳି ମହାତ୍ମା ଭରତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶ୍ନ କରାଯିବା ପରେ, ସେହି ଦୂତମାନେ ସମ୍ମାନ ସହିତ ଏହି କଥା ଭରତଙ୍କୁ କହିଲେ।
କୁଶଲାଃ ତେ ନର ଵ୍ଯାଘ୍ର ଯେଷାମ୍ କୁଶଲମ୍ ଇଚ୍ଚସି । ଶ୍ରୀଶ୍ଚ ତ୍ଵାମ୍ ଵୃଣୁତେ ପଦ୍ମା ଯୁଜ୍ଯତାମ୍ ଚାପି ତେ ରକଃ ॥୨-୭୦-
ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯାହାଙ୍କ ପାଇଁ ଆପଣ ମଙ୍ଗଳ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ସବୁ ଭଲ ଅଛନ୍ତି; ଶ୍ରୀ ଏବଂ ପଦ୍ମା ଆପଣଙ୍କୁ ବର୍ଣ୍ଣନ୍ତି, ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ରକ୍ଷା ନିଶ୍ଚିତ ହେଉ।
ଭରତଃ ଚ ଅପି ତାନ୍ ଦୂତାନ୍ ଏଵମ୍ ଉକ୍ତଃ ଅଭ୍ଯଭାଷତ । ଆପୃଚ୍ଚେ ଅହମ୍ ମହା ରାଜମ୍ ଦୂତାଃ ସମ୍ତ୍ଵରଯନ୍ତି ମାମ୍ ॥୨-୭୦-
ଦୂତମାନେ ଏପରି କହିବା ପରେ, ଭରତ କହିଲେ: 'ମୁଁ ମହାରାଜଙ୍କୁ ବିଦାୟ ନେବି; ଦୂତମାନେ ମୋତେ ତ୍ୱରାଇ ଚାଲିବାକୁ କହୁଛନ୍ତି।'
ଏଵମ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ତୁ ତାନ୍ ଦୂତାନ୍ ଭରତଃ ପାର୍ଥିଵ ଆତ୍ମଜଃ । ଦୂତୈଃ ସମ୍ଚୋଦିତଃ ଵାକ୍ଯମ୍ ମାତାମହମ୍ ଉଵାଚ ହ ॥୨-୭୦-
ଏପରି ଦୂତମାନେଠାରୁ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ରାଜପୁତ୍ର ଭରତ ସେମାନଙ୍କୁ କଥା କହିବା ପରେ, ତାଙ୍କର ମାମାଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାନ କଲେ।
ରାଜନ୍ ପିତୁର୍ ଗମିଷ୍ଯାମି ସକାଶମ୍ ଦୂତ ଚୋଦିତଃ । ପୁନର୍ ଅପି ଅହମ୍ ଏଷ୍ଯାମି ଯଦା ମେ ତ୍ଵମ୍ ସ୍ମରିଷ୍ଯସି ॥୨-୭୦-
'ମହାରାଜ, ଦୂତମାନେ ମୋତେ ପ୍ରେରଣା ଦେଇଛନ୍ତି, ତେଣୁ ମୁଁ ପିତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବି; ଆପଣ ମୋତେ ସ୍ମରଣ କରିଲେ, ପୁଣି ମୁଁ ଆସିବି।'
ଭରତେନ ଏଵମ୍ ଉକ୍ତଃ ତୁ ନୃପୋ ମାତାମହଃ ତଦା । ତମ୍ ଉଵାଚ ଶୁଭମ୍ ଵାକ୍ଯମ୍ ଶିରସ୍ଯ୍ ଆଘ୍ରାଯ ରାଘଵମ୍ ॥୨-୭୦-
ଭରତଙ୍କ ଏପରି କଥା କହିବା ପରେ, ତାଙ୍କର ମାମା ରାଜା ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ମଙ୍ଗଳ କଥା କହିଲେ।
ଗଚ୍ଚ ତାତ ଅନୁଜାନେ ତ୍ଵାମ୍ କୈକେଯୀ ସୁପ୍ରଜାଃ ତ୍ଵଯା । ମାତରମ୍ କୁଶଲମ୍ ବ୍ରୂଯାଃ ପିତରମ୍ ଚ ପରମ୍ ତପ ॥୨-୭୦-
'ଯା, ପୁଅ, ମୁଁ ତୋତେ ଅନୁମତି ଦେଉଛି; କୈକେୟୀ ତୋପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଅ ପାଇଁ ଧନ୍ୟ; ମୋର ଶୁଭେଚ୍ଛା ତୋର ମାଆ ଓ ପିତାଙ୍କୁ କହିଦେ।'
ପୁରୋହିତମ୍ ଚ କୁଶଲମ୍ ଯେ ଚ ଅନ୍ଯେ ଦ୍ଵିଜ ସତ୍ତମାଃ । ତୌ ଚ ତାତ ମହା ଇଷ୍ଵାସୌ ଭ୍ରାତରୁ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣୌ ॥୨-୭୦-
'ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଠାରେ ମୋର କୁଶଳ କଥା କହିଦେ; ଏବଂ, ପୁଅ, ତୋର ଦୁଇ ଭାଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସେମାନେ ଦୁଇ ଶୂରବୀର କୁ ମଧ୍ୟ ମୋର ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେ।'
ତସ୍ମୈ ହସ୍ତି ଉତ୍ତମାମଃ ଚିତ୍ରାନ୍ କମ୍ବଲାନ୍ ଅଜିନାନି ଚ । ଅଭିସତ୍କୃତ୍ଯ କୈକେଯୋ ଭରତାଯ ଧନମ୍ ଦଦୌ ॥୨-୭୦-
ତାପରେ, କୈକେୟ ରାଜା ଭରତଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ଉତ୍ତମ ହାତୀ, ଶୋଭାପୂର୍ଣ୍ଣ କମ୍ବଳ ଓ ଚର୍ମ ଦେଇ ଧନ ଦାନ କଲେ।