ରାଜା ସତ୍ଯମ୍ ଚ ଧର୍ମଶ୍ଚ ରାଜା କୁଲଵତାମ୍ କୁଲମ୍ । ରାଜା ମାତା ପିତା ଚୈଵ ରାଜା ହିତକରୋ ନୃଣାମ୍ ॥୨-୬୭-
ରାଜା ହେଉଛନ୍ତି ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମ, ରାଜା ହେଉଛନ୍ତି ଉତ୍ତମ ବଂଶର ବଂଶ, ରାଜା ମାଆ ଓ ବାପା, ରାଜା ଲୋକଙ୍କର ଉପକାରୀ।
ଯମୋ ଵୈଶ୍ରଵଣଃ ଶକ୍ରୋ ଵରୁଣଶ୍ଚ ମହାବଲଃ । ଵିଶେଷ୍ଯନ୍ତେ ନରେନ୍ଦ୍ରେଣ ଵୃତ୍ତେନ ମହାତା ତତଃ ॥୨-୬୭-
ଯମ, କୁବେର, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବରୁଣ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ଥିବା ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅତିକ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଅହୋ ତମୈଵ ଇଦମ୍ ସ୍ଯାନ୍ ନ ପ୍ରଜ୍ଞାଯେତ କିମ୍ଚନ । ରାଜା ଚେନ୍ ନ ଭଵେନ୍ ଲୋକେ ଵିଭଜନ୍ ସାଧ୍ଵ୍ ଅସାଧୁନୀ ॥୨-୬୭-
ଯଦି ଏହି ଜଗତରେ ରାଜା ନ ଥାନ୍ତେ, ତେବେ ସବୁଠି ଅନ୍ଧାର ହୋଇଯାଏ, କିଛି ଜଣାଯାଏ ନାହିଁ, କାରଣ ଭଲ ଓ ମନ୍ଦ ଉପରେ ଭେଦ କରିବାକୁ ରାଜା ଅଛନ୍ତି।
ଜୀଵତି ଅପି ମହା ରାଜେ ତଵ ଏଵ ଵଚନମ୍ ଵଯମ୍ । ନ ଅତିକ୍ରମାମହେ ସର୍ଵେ ଵେଲାମ୍ ପ୍ରାପ୍ଯ ଇଵ ସାଗରଃ ॥୨-୬୭-
ମହାନ ରାଜା ଯେଉଁଯେଉଁ ଜୀବନ୍ତ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ତୁମର ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନୁଛୁ, ଯେପରି ସାଗର ନିଜ ସୀମା ଛାଡ଼େ ନାହିଁ।
ସ ନଃ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ଦ୍ଵିଜ ଵର୍ଯ ଵୃତ୍ତମ୍ । ନୃପମ୍ ଵିନା ରାଜ୍ଯମ୍ ଅରଣ୍ଯ ଭୂତମ୍ । କୁମାରମ୍ ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁ ସୁତମ୍ ଵଦାନ୍ଯମ୍ । ତ୍ଵମ୍ ଏଵ ରାଜାନମ୍ ଇହ ଅଭିଷିନ୍ଚଯ ॥୨-୬୭-
ଏହିପରି ଆମ ଚରିତ୍ର ଦେଖି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ରାଜା ନ ଥିବାରୁ ଏହି ରାଜ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲ ସମାନ ହୋଇଯାଇଛି; ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ଦୟାଳୁ କୁମାରଙ୍କୁ ତୁମେ ଏଠାରେ ରାଜା କର।
thumb|ଅଷ୍ଟଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ଅଷ୍ଟଷଷ୍ଠିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୨-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଅଷ୍ଟଷଷ୍ଠିତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତେଷାମ୍ ତତ୍ ଵଚନମ୍ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵସିଷ୍ଠଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହ । ମିତ୍ର ଅମାତ୍ଯ ଗଣାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣାମ୍ସ୍ ତାନ୍ ଇଦମ୍ ଵଚଃ ॥୨-୬୮-
ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ବସିଷ୍ଠ ମିତ୍ର, ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଏହିପରି କହିଲେ।
ଯଦ୍ ଅସୌ ମାତୁଲ କୁଲେ ପୁରେ ରାଜ ଗୃହେ ସୁଖୀ । ଭରତଃ ଵସତି ଭ୍ରାତ୍ରା ଶତ୍ରୁଘ୍ନେନ ସମନ୍ଵିତଃ ॥୨-୬୮-
ଏବେ ଭରତ ତାଙ୍କ ମାମାଙ୍କ ଗୃହରେ, ରାଜମହଳରେ, ଶତୃଘ୍ନ ସହିତ ସୁଖରେ ବସୁଛନ୍ତି।
ତତ୍ ଶୀଘ୍ରମ୍ ଜଵନା ଦୂତା ଗଚ୍ଚନ୍ତୁ ତ୍ଵରିତୈଃ ହଯୈଃ । ଆନେତୁମ୍ ଭ୍ରାତରୌ ଵୀରୌ କିମ୍ ସମୀକ୍ଷାମହେ ଵଯମ୍ ॥୨-୬୮-
ତେଣୁ ତୁରନ୍ତ ଦୂତମାନେ ତୀବ୍ର ଘୋଡ଼ା ନେଇ ଯାଆନ୍ତୁ, ସେଇ ଦୁଇ ଶୂର ବନ୍ଧୁକୁ ଆଣିବାକୁ। ଆମେ କାହିଁକି ଅପେକ୍ଷା କରିବା?
ଗଚ୍ଚନ୍ତୁ ଇତି ତତଃ ସର୍ଵେ ଵସିଷ୍ଠମ୍ ଵାକ୍ଯମ୍ ଅବ୍ରୁଵନ୍ । ତେଷାମ୍ ତତ୍ ଵଚନମ୍ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵସିଷ୍ଠୋ ଵାକ୍ଯମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍ ॥୨-୬୮-
‘ଯିଅନ୍ତୁ’ ବୋଲି ସମସ୍ତେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ। ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବସିଷ୍ଠ ପୁନି କହିଲେ।
ଏହି ସିଦ୍ଧ ଅର୍ଥ ଵିଜଯ ଜଯନ୍ତ ଅଶୋକ ନନ୍ଦନ । ଶ୍ରୂଯତାମ୍ ଇତିକର୍ତଵ୍ଯମ୍ ସର୍ଵାନ୍ ଏଵ ବ୍ରଵୀମି ଵଃ ॥୨-୬୮-
ସିଦ୍ଧାର୍ଥ, ବିଜୟ, ଜୟନ୍ତ, ଅଶୋକ ଓ ନନ୍ଦନ—ତମେ ଆସ, ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହିବି କଣ କରିବା ଉଚିତ।
ପୁରମ୍ ରାଜ ଗୃହମ୍ ଗତ୍ଵା ଶୀଘ୍ରମ୍ ଶୀଘ୍ର ଜଵୈଃ ହଯୈଃ । ତ୍ଯକ୍ତ ଶୋକୈଃ ଇଦମ୍ ଵାଚ୍ଯଃ ଶାସନାତ୍ ଭରତଃ ମମ ॥୨-୬୮-
ତୁମେ ତୁରନ୍ତ ଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ି ସହର ଓ ରାଜମହଳକୁ ଯାଅ, ଦୁଃଖ ଛାଡ଼, ଏହି କଥା ମୋର ନାମରେ ଭରତଙ୍କୁ କହିବା।
ପୁରୋହିତଃ ତ୍ଵାମ୍ କୁଶଲମ୍ ପ୍ରାହ ସର୍ଵେ ଚ ମନ୍ତ୍ରିଣଃ । ତ୍ଵରମାଣଃ ଚ ନିର୍ଯାହି କୃତ୍ଯମ୍ ଆତ୍ଯଯିକମ୍ ତ୍ଵଯା ॥୨-୬୮-
‘ପୁରୋହିତ ଓ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ତୁମକୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ପଠାଇଛନ୍ତି। ତୁମେ ତୁରନ୍ତ ଯାଅ, ଏକ ଅତି ଜରୁରୀ କାମ ଅଛି।’
ମା ଚ ଅସ୍ମୈ ପ୍ରୋଷିତମ୍ ରାମମ୍ ମା ଚ ଅସ୍ମୈ ପିତରମ୍ ମୃତମ୍ । ଭଵନ୍ତଃ ଶମ୍ସିଷୁର୍ ଗତ୍ଵା ରାଘଵାଣାମ୍ ଇମମ୍ କ୍ଷଯମ୍ ॥୨-୬୮-
କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କୁ ରାମ ବନବାସକୁ ଗଲେ ବା ବାପା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ ବୋଲି କହିବା ନାହିଁ; କେବଳ ରାଘବବଂଶର ଏହି ଡାକ କଥା ଦେଖାଇବା।
କୌଶେଯାନି ଚ ଵସ୍ତ୍ରାଣି ଭୂଷଣାନି ଵରାଣି ଚ । କ୍ଷିପ୍ରମ୍ ଆଦାଯ ରାଜ୍ଞଃ ଚ ଭରତସ୍ଯ ଚ ଗଚ୍ଚତ ॥୨-୬୮-
ରାଜା ଓ ଭରତ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ କାଞ୍ଚା ବସ୍ତ୍ର ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗହଣା ତୁରନ୍ତ ନେଇ ଯାଅ।
ଦତ୍ତପଥ୍ଯଶନା ଦୂତାଜଗ୍ମୁଃ ସ୍ଵମ୍ ସ୍ଵମ୍ ନିଵେଶନମ୍ । କେକଯାମ୍ସ୍ତେ ଗମିଷ୍ଯନ୍ତୋ ହଯାନାରୁହ୍ଯ ସମ୍ମତାନ୍ ॥୨-୬୮-
ପଥ୍ୟ ଖାଇ ସେଇ ଦୂତମାନେ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଲେ, କେକୟ ଦେଶକୁ ଯିବା ପାଇଁ ଚୟିତ ଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ି ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ତତଃ ପ୍ରାସ୍ଥାନିକମ୍ କୃତ୍ଵା କାର୍ଯଶେଷମନନ୍ତରମ୍ । ଵସିଷ୍ଠେନାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତା ଦୂତାଃ ସମ୍ତ୍ଵରିତା ଯଯୁଃ ॥୨-୬୮-
ତାପରେ ବିଦାୟ ଆଚାର କରି, ଅବଶିଷ୍ଟ କାମ ସାରି, ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ଦୂତମାନେ ତୁରନ୍ତ ଚାଲିଗଲେ।
ନ୍ଯନ୍ତେନାପରତାଲସ୍ଯ ପ୍ରଲମ୍ବସ୍ଯୋତ୍ତରମ୍ ପ୍ରତି । ନିଷେଵମାଣାସ୍ତେ ଜଗ୍ମୁର୍ନଦୀମ୍ ମଧ୍ଯେନ ମାଲିନୀମ୍ ॥୨-୬୮-
ଦୀର୍ଘ ଅପରଟାଳା ନଦୀର ପଶ୍ଚିମ କୂଳ ଧାରି ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଯାଉଥିବା ସେମାନେ ମାଳିନୀ ନଦୀକୁ ମଧ୍ୟରେ ଅଟକିଲେ।
ତେ ହସ୍ତିନାପୁରେ ଗଙ୍ଗାମ୍ ତୀର୍ତ୍ଵା ପ୍ରତ୍ଯଙ୍ମୁଖା ଯଯୁଃ । ପାଞଲଦେଶମାସାଦ୍ଯ ମଧ୍ଯେନ କୁରୁଜାଙ୍ଗଲମ୍ ॥୨-୬୮-
ହସ୍ତିନାପୁରରେ ଗଙ୍ଗା ତରି, ସେମାନେ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଚାଲି, ପଞ୍ଚାଳ ଦେଶ ପହଞ୍ଚି, କୁରୁଜାଙ୍ଗଳ ମଧ୍ୟ ଦେଇ ଯାଇଲେ।
ସରାମ୍ସି ଚ ସୁପୂର୍ଣାନି ନଦୀଶ୍ଚ ଵିମଲୋଦକାଃ । ନିରୀକ୍ଷମାଣାସ୍ତେ ଜଗ୍ମୁର୍ଦୂତାଃ କାର୍ଯଵଶାଦ୍ଦ୍ରୁତମ୍ ॥୨-୬୮-
ପୂର୍ଣ୍ଣ ହ୍ରଦ ଓ ପବିତ୍ର ଜଳର ନଦୀ ଦେଖି, ଦୂତମାନେ ନିଜ କାମରେ ଲାଗି ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଯାଉଥିଲେ।
ତେ ପ୍ରସନ୍ନୋଦକାମ୍ ଦିଵ୍ଯାମ୍ ନାନାଵିହଗସେଵିତାମ୍ । ଉପାତିଜଗ୍ମୁର୍ଵେଗେନ ଶରଦଣ୍ଡାମ୍ ଜନାକୁଲାମ୍ ॥୨-୬୮-
ସେମାନେ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଶୁଭ୍ର ଓ ଦିବ୍ୟ ଶରଦଣ୍ଡା ନଦୀକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯାହା ଅନେକ ପକ୍ଷୀ ଓ ଲୋକମାନେ ଭରିଥିଲେ।
ନିକୂଲଵୃକ୍ଷମାସାଦ୍ଯ ଦିଵ୍ଯମ୍ ସତ୍ଯୋପଯାଚନମ୍ । ଅଭିଗମ୍ଯାଭିଵାଦ୍ଯମ୍ ତମ୍ କୁଲିଙ୍ଗାମ୍ ପ୍ରାଵିଶନ୍ ପୁରୀମ୍ ॥୨-୬୮-
ନିକୂଳ ଗଛର ଉଦ୍ୟାନ, ଯେଉଁଠାରେ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ, ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚି, ପ୍ରଣାମ କରି, ସେମାନେ କୁଳିଙ୍ଗ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଅଭିକାଲମ୍ ତତଃ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ବୋଧିଭଵନାଚ୍ଚ୍ଯୁତାମ୍ । ପିତୃପୈତାମହୀମ୍ ପୁଣ୍ଯାମ୍ ତେରୁରିକ୍ଷୁମତୀମ୍ ନଦୀମ୍ ॥୨-୬୮-
ଏପରେ ସଠିକ୍ ସମୟରେ, ବୋଧିଭବନରୁ ବହୁଥିବା, ପିତାପୁରୁଷଙ୍କ ପବିତ୍ର ଇକ୍ଷୁମତୀ ନଦୀକୁ ସେମାନେ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଅଵେକ୍ସ୍ଯାଞ୍ଜଲିପାନାମ୍ଶ୍ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ ଵେଦପାରଗାନ୍ । ଯଯୁର୍ମଧ୍ଯେନ ବାହ୍ଲୀକାନ୍ ସୁଦାମାନମ୍ ଚ ପର୍ଵତମ୍ ॥୨-୬୮-
ଅଞ୍ଜଳି ଦେଇ ଜଳ ପିଉଥିବା ଓ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେମାନେ ବାହ୍ଲୀକ ଦେଶ ଓ ସୁଦାମାନ ପାହାଡ଼ ମଧ୍ୟ ଦେଇ ଯାଇଲେ।
ଵିଷ୍ଣୋଃ ପଦମ୍ ପ୍ରେକ୍ଷମାଣା ଵିପାଶାମ୍ ଚାପି ଶାଲ୍ମାଲୀମ୍ । ନଦୀର୍ଵାପୀସ୍ତଟାକାନି ପଲ୍ଵଲାନି ସରାମ୍ସି ଚ ॥୨-୬୮-
ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ, ବିପାଶା ଓ ଶାଲ୍ମାଳୀ ନଦୀ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ନଦୀ, ପୋଖରୀ, ଝିଲି, ଜଳାନ୍ଚଳ ଓ ଦଳଦଳ ଦେଖିଲେ।
ପସ୍ଯନ୍ତୋ ଵିଵିଧାମ୍ଶ୍ଚାପି ସିମହଵ୍ଯାଗ୍ରମୃଗଦ୍ଵିପାନ୍ । ଯଯୁଃ ପଥାତିମହତା ଶାସନମ୍ ଭର୍ତୁରୀପ୍ସଵଃ ॥୨-୬୮-
ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ସିଂହ, ବାଘ, ମୃଗ ଓ ହାତୀ ଦେଖି, ମହାନ ରାସ୍ତା ଦେଇ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପୂରଣ କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଗଲେ।
ତେ ଶ୍ରାନ୍ତ ଵାହନା ଦୂତା ଵିକୃଷ୍ଟେନ ସତା ପଥା । ଗିରି ଵ୍ରଜମ୍ ପୁର ଵରମ୍ ଶୀଘ୍ରମ୍ ଆସେଦୁର୍ ଅନ୍ଜସା ॥୨-୬୮-
ଦୀର୍ଘ ଯାତ୍ରାରେ ତାଙ୍କର ଯାନ ଥକିଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ଦେରି ନକରି ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ପାହାଡ଼ ଅଞ୍ଚଳର ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚିଗଲେ।
ଭର୍ତୁଃ ପ୍ରିଯ ଅର୍ଥମ୍ କୁଲ ରକ୍ଷଣ ଅର୍ଥମ୍ । ଭର୍ତୁଃ ଚ ଵମ୍ଶସ୍ଯ ପରିଗ୍ରହ ଅର୍ଥମ୍ । ଅହେଡମାନାଃ ତ୍ଵରଯା ସ୍ମ ଦୂତା । ରାତ୍ର୍ଯାମ୍ ତୁ ତେ ତତ୍ ପୁରମ୍ ଏଵ ଯାତାଃ ॥୨-୬୮-
ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ପ୍ରସନ୍ନତା, ପରିବାରର ସୁରକ୍ଷା ଓ ବଂଶର ରକ୍ଷା ପାଇଁ, ସେମାନେ କୌଣସି ବାଧାକୁ ଗଣାନଥିବା ଏବଂ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବେ, ରାତିରେ ସେଇ ସହରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
thumb|ଏକୋନସପ୍ତତିତମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ଏକୋନସପ୍ତତିତମଃ ସର୍ଗଃ ॥୨-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଉନଷାଠିଏ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଯାମ୍ ଏଵ ରାତ୍ରିମ୍ ତେ ଦୂତାଃ ପ୍ରଵିଶନ୍ତି ସ୍ମ ତାମ୍ ପୁରୀମ୍ । ଭରତେନ ଅପି ତାମ୍ ରାତ୍ରିମ୍ ସ୍ଵପ୍ନୋ ଦୃଷ୍ଟଃ ଅଯମ୍ ଅପ୍ରିଯଃ ॥୨-୬୯-
ଯେ ରାତିରେ ସେମାନେ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ସେଇ ରାତିରେ ଭାରତ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅପ୍ରିୟ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖିଲେ।