ସମଭୂମିତଲେ ରମ୍ଯେ ଦ୍ରୁମୈର୍ବହୁଭିରାଵୃତେ । ପୁଣ୍ଯେ ରମ୍ସ୍ଯାମହେ ତାତ ଚିତ୍ରକୂଟସ୍ଯ କାନନେ ॥୨-୫୬-
ଏହି ସମତଳ ଭୂମି ଅନେକ ଗଛରେ ଆଛାଦିତ ଓ ଅତି ରମଣୀୟ; ଆମେ ଚିତ୍ରକୂଟ ପବିତ୍ର ଜଙ୍ଗଲରେ ଆନନ୍ଦ କରିବା।
ତତଃ ତୌ ପାଦ ଚାରେଣ ଗଚ୍ଚନ୍ତୌ ସହ ସୀତଯା । ରମ୍ଯମ୍ ଆସେଦତୁଃ ଶୈଲମ୍ ଚିତ୍ର କୂଟମ୍ ମନୋ ରମମ୍ ॥୨-୫୬-
ତାପରେ, ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ପଦେ ପଦେ ଚାଲି, ସେମାନେ ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ଚିତ୍ରକୂଟ ପାହାଡ଼କୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ତମ୍ ତୁ ପର୍ଵତମ୍ ଆସାଦ୍ଯ ନାନା ପକ୍ଷି ଗଣ ଆଯୁତମ୍ । ବହୁମୂଲଫଲମ୍ ରମ୍ଯମ୍ ସମ୍ପନ୍ନମ୍ ସରସୋଦକମ୍ ॥୨-୫୬-
ସେମାନେ ଏହି ପାହାଡ଼କୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ପକ୍ଷୀ ରହିଛି, ମୂଳ ଓ ଫଳରେ ଭରିଛି, ଏହା ଦେଖିବାକୁ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଓ ଝିଅ ଓ ଜଳ ରେ ପ୍ରଚୁର।
ମନୋଜ୍Jନୋଽଯମ୍ ତିରିଃ ସୌମ୍ଯ ନାନାଦ୍ରୁମଲତାଯତହ୍ । ବହୁମୂଲଫଲୋ ରମ୍ଯଃ ସ୍ଵାଜୀଵଃ ପ୍ରତିଭାତି ମେ ॥୨-୫୬-
ସୁମୂଦ୍ର, ଏହି ସୁନ୍ଦର ତୀର ଅନେକ ଗଛ ଓ ଲତାରେ ଆଛାଦିତ, ମୂଳ ଓ ଫଳରେ ଭରିଛି; ଏଠି ଆମ ଜୀବନ ପାଇଁ ଅତି ଉପଯୁକ୍ତ ଲାଗୁଛି।
ମନଯଶ୍ଚ ମହାତ୍ମାନୋ ଵସନ୍ତ୍ଯ ଶିଲୋଚ୍ଚଯେ । ଅଯମ୍ ଵାସୋ ଭଵେତ୍ ତାଵଦ୍ ଅତ୍ର ସୌମ୍ଯ ରମେମହି ॥୨-୫୬-
ଏହି ପାହାଡ଼ର ଶିଳା ଉଚ୍ଚାଟରେ ମହାତ୍ମା ଋଷିମାନେ ବସିଛନ୍ତି; ସୁମୂଦ୍ର, ଏଠି ଆମେ ରହିବା ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା ଓ ଆନନ୍ଦ କରିବା।
ଇତି ସୀତା ଚ ରାମଶ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ । ଅଭିଗମ୍ଯାଶ୍ରମମ୍ ସର୍ଵେ ଵାଲ୍ମୀକି ମଭିଵାଦଯନ୍ ॥୨-୫୬-
ଏପରି ଭାବରେ, ସୀତା, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ହାତ ଜୋଡି ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ ଓ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଜଣାଇଲେ।
ତାନ୍ମହର୍ଷିଃ ପ୍ରମୁଦିତଃ ପୂଜଯାମାସ ଧର୍ମଵିତ୍ । ଆସ୍ଯତାମିତି ଚୋଵାଚ ସ୍ଵାଗତମ୍ ତୁ ନିଵେଦ୍ଯ ଚ ॥୨-୫୬-
ମହାର୍ଷି ବାଲ୍ମୀକି ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ ଥିବାରୁ, ସେମାନେଠାରେ ଆଦର ସହିତ ସ୍ୱାଗତ କଲେ ଓ 'ବସିବା'କୁ କହିଲେ।
ତତୋଽବ୍ରଵୀନ୍ମହାବାହୁର୍ଲକମଣମ୍ ଲକ୍ଷ୍ମଣାଗ୍ରଜଃ । ସମ୍ନିଵେଦ୍ଯ ଯଥାନ୍ଯାଯ ମାତ୍ମାନମୃଷ୍ଯେ ପ୍ରଭୁଃ ॥୨-୫୬-
ତାପରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭାଇ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ନିଜ ପରିଚୟ ଦେଇ ଋଷିଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆନଯ ଦାରୂଣି ଦୃଢାନି ଚ ଵରାଣି ଚ । କୁରୁଷ୍ଵ ଆଵସଥମ୍ ସୌମ୍ଯ ଵାସେ ମେ ଅଭିରତମ୍ ମନଃ ॥୨-୫୬-
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଭଲ ଦାରୁ ଆଣ, ଏଠି ଆମ ପାଇଁ ଏକ ଘର ତିଆରି କର; ଏଠି ରହିବାରେ ମୋ ମନ ଆନନ୍ଦ ଭରିଛି।
ତସ୍ଯ ତତ୍ ଵଚନମ୍ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୌମିତ୍ରିର୍ ଵିଵିଧାନ୍ ଦ୍ରୁମାନ୍ । ଆଜହାର ତତଃ ଚକ୍ରେ ପର୍ଣ ଶାଲାମ୍ ଅରିମ୍ ଦମ ॥୨-୫୬-
ସେ କଥା ଶୁଣି, ସୌମିତ୍ରି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଦାରୁ ଆଣିଲେ, ତାପରେ ଶତ୍ରୁ ଦମନ କରିଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏକ ପତ୍ର ଘର ତିଆରି କଲେ।
ତାମ୍ ନିଷ୍ଠତାମ୍ ବଦ୍ଧକଟାମ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରମଃ ସୁଦର୍ଶନାମ୍ । ଶୁଶ୍ରୂଷମାଣମ୍ ଏକ ଅଗ୍ରମ୍ ଇଦମ୍ ଵଚନମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍ ॥୨-୫୬-
ସୁନ୍ଦର ଭଲ ଭାବେ ଗଠିତ ଘର ଦେଖି, ରାମ ନିଜ ଛୋଟ ଭାଇକୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଐଣେଯମ୍ ମାମ୍ସମ୍ ଆହୃତ୍ଯ ଶାଲାମ୍ ଯକ୍ଷ୍ଯାମହେ ଵଯମ୍ । କର୍ତ୍ଵ୍ଯମ୍ ଵାସ୍ତୁଶମନମ୍ ସୌମିତ୍ରେ ଚିରଜୀଵଭିଃ ॥୨-୫୬-
ସୌମିତ୍ରି, ଏଠି ଘରରେ ହରିଣ ମାଂସ ଆଣି ଆମେ ଅଞ୍ଜଳି ଦେବା; ଦୀର୍ଘ ଜୀବନ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକମାନେ ଘର ପ୍ରବେଶ ନିୟମ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ।
ମୃଗମ୍ ହତ୍ଵାଽଽନଯ କ୍ଷିପ୍ରମ୍ ଲକ୍ଷ୍ମଣେହ ଶୁଭେକ୍ଷଣକର୍ତଵ୍ଯଃ ଶାସ୍ତ୍ରଦୃଷ୍ଟୋ ହି ଵିଧିର୍ଦର୍ମମନୁସ୍ମର ॥୨-୫୬-
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶୀଘ୍ର ହରିଣ ମାରି ଏଠି ଆଣ; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ, ଶାସ୍ତ୍ର ଦେଖି ଯେଉଁ ନିୟମ ଧର୍ମ ଅଟୁଟ ରଖ।
ଭ୍ରାତୁର୍ଵଚନ ମାଜ୍ଞାଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପରଵୀରହା । ଚକାର ସ ଯଥୋକ୍ତମ୍ ଚ ତମ୍ ରାମଃ ପୁନରବ୍ରଵୀତ୍ ॥୨-୫୬-
ଭାଇଙ୍କ କଥା ବୁଝି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଶତ୍ରୁ ଦମନ କରି, ଯେପରି କହିଥିଲେ ସେପରି କଲେ; ତାପରେ ରାମ ତାଙ୍କୁ ପୁନି କଥା କହିଲେ।
ଇଣେଯମ୍ ଶ୍ରପଯସ୍ଵୈତଚ୍ଚ୍ଚାଲାମ୍ ଯକ୍ଷ୍ଯମହେ ଵଯମ୍ । ତ୍ଵରସୌମ୍ଯ ମୁହୂର୍ତୋଽଯମ୍ ଧ୍ରୁଵଶ୍ଚ ଦିଵସୋଽପ୍ଯଯମ୍ ॥୨-୫୬-
ଏହି କଳା କୃଷ୍ଣ ମୃଗକୁ ପୂଜା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର; ଆମେ ବଳି ଦେବା। ଶୀଘ୍ର କର, ମୂହୂର୍ତ୍ତ ଶୀଘ୍ର ଯାଉଛି, ଦିନ ମଧ୍ୟ ଅବଶ୍ୟ ଶେଷ ହେଉଛି।
ସ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ କୃଷ୍ଣ ମୃଗମ୍ ହତ୍ଵା ମେଧ୍ଯମ୍ ପତାପଵାନ୍ । ଅଥ ଚିକ୍ଷେପ ସୌମିତ୍ରିଃ ସମିଦ୍ଧେ ଜାତ ଵେଦସି ॥୨-୫୬-
ସୁମିତ୍ରାନନ୍ଦନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ଶୁଧ୍ଧ କଳା ମୃଗକୁ ହତ୍ୟା କରି, ତାହାକୁ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ଦେଇଲେ।
ତମ୍ ତୁ ପକ୍ଵମ୍ ସମାଜ୍ଞାଯ ନିଷ୍ଟପ୍ତମ୍ ଚିନ୍ନ ଶୋଣିତମ୍ । ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପୁରୁଷ ଵ୍ଯାଘ୍ରମ୍ ଅଥ ରାଘଵମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍ ॥୨-୫୬-
ଯେତେବେଳେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦେଖିଲେ ମୃଗଟି ପକା ହୋଇଛି, ଭଲଭାବେ ଭୁନା ହୋଇ ରକ୍ତ ଶୁନ୍ୟ, ସେ ପୁରୁଷସିଂହ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାଘବଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅଯମ୍ କୃଷ୍ଣଃ ସମାପ୍ତ ଅନ୍ଗଃ ଶୃତଃ କୃଷ୍ଣ ମୃଗୋ ଯଥା । ଦେଵତା ଦେଵ ସମ୍କାଶ ଯଜସ୍ଵ କୁଶଲୋ ହି ଅସି ॥୨-୫୬-
ଏହି କଳା ମୃଗ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପକା ହୋଇଛି, ମହାନ, ଯଥାବିଧି ପକାଯାଇଛି। ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ଦେବତା ପରି, ବଳି ଦେବା; ତୁମେ ପୂଜାରେ ପ୍ରବୀଣ।
ରାମଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ତୁ ନିଯତଃ ଗୁଣଵାନ୍ ଜପ୍ଯ କୋଵିଦଃ । ସମ୍ଗ୍ରହେଣାକରୋତ୍ସର୍ଵାନ୍ ମନ୍ତ୍ରାନ୍ ସତ୍ରାଵସାନିକାନ୍ ॥୨-୫୬-
ରାମ, ନିୟମିତ ଓ ଗୁଣବତୀ, ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞ, ସ୍ନାନ କରି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଳିର ଶେଷ ମନ୍ତ୍ରଗୁଡିକ ସଂକ୍ଷିପ୍ତରେ ପଠିଲେ।
ଇଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵଗଣାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ଵିଵେଶାଵସଥମ୍ ଶୁଚିଃ । ବଭୂଵ ଚ ମନୋହ୍ଲାଦୋ ରାମସ୍ଯାମିତତେଜସଃ ॥୨-୫୬-
ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଶୁଧ୍ଧ ଓ ଅସୀମ ତେଜସ୍ବୀ ରାମ ଆଶ୍ରୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ତାଙ୍କର ମନ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।
ଵୈଶ୍ଵଦେଵବଲିମ୍ କୃତ୍ଵା ରୌଦ୍ରମ୍ ଵୈଷ୍ଣଵମେଵ ଚ । ଵାସ୍ତୁସମ୍ଶମନୀଯାନି ମଙ୍ଗLଆନି ପ୍ରଵର୍ତଯନ୍ ॥୨-୫୬-
ସେ ବୈଶ୍ୱଦେବ ବଳି, ରୌଦ୍ର ବଳି ଓ ବୈଷ୍ଣବ ବଳି କରି, ଘରକୁ ଶାନ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଜପମ୍ ଚ ନ୍ଯାଯତଃ କୃତ୍ଵା ସ୍ନାତ୍ଵା ନଦ୍ଯାମ୍ ଯଥାଵିଧି । ପାପ ସମ୍ଶମନମ୍ ରାମଃ ଚକାର ବଲିମ୍ ଉତ୍ତମମ୍ ॥୨-୫୬-
ଯଥାବିଧି ମନ୍ତ୍ର ପଠି ଓ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି, ରାମ ପାପ ନିବାରଣ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ବଳି କଲେ।
ଵେଦିସ୍ଥଲଵିଧାନାନି ଚୈତ୍ଯାନ୍ଯାଯତନାନି ଚ । ଆଶ୍ରମସ୍ଯାନୁରୂପାଣି ସ୍ଥାପଯାମାସ ରାଘଵଃ ॥୨-୫୬-
ରାଘବ ଆଶ୍ରମ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ବେଦୀ, ମନ୍ଦିର ଓ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଗୁଡିକ ସ୍ଥାପନ କଲେ।
ଵନ୍ଯୈର୍ମାଲ୍ଯୈଃ ଫଲୈର୍ମୂଲୈଃ ପକ୍ଵୈର୍ମାମ୍ସୈର୍ଯଥାଵିଧି । ଅଦ୍ଭର୍ଜପୈଶ୍ଚ ଵେଦୋକ୍ତୈ ର୍ଧର୍ଭୈଶ୍ଚ ସସମିତ୍କୁଶୈଃ ॥୨-୫୬-
ବନର ମାଳା, ଫଳ, ମୂଳ, ପକା ମାଂସ, ଯଥାବିଧି ଜଳ, ବେଦ ଅନୁସାରେ ଦର୍ଭ ଓ ଜଳାନ୍ତ ଜାଳ ଦେଇ, ବଳି କରାଗଲା।
ତୌ ତର୍ପଯିତ୍ଵା ଭୂତାନି ରାଘଵୌ ସହ ସୀତଯା । ତଦା ଵିଵିଶତୁଃ ଶାଲାମ୍ ସୁଶୁଭାମ୍ ଶୁଭଲକ୍ଷଣୌ ॥୨-୫୬-
ରାଘବ ଦୁଇଜଣ, ସୀତା ସହିତ, ସମସ୍ତ ଭୂତକୁ ତୃପ୍ତ କରି, ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଥିବା ସୁନ୍ଦର ଶାଳାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତାମ୍ ଵୃକ୍ଷ ପର୍ଣଚ୍ ଚଦନାମ୍ ମନୋଜ୍ଞାମ୍ । ଯଥା ପ୍ରଦେଶମ୍ ସୁକୃତାମ୍ ନିଵାତାମ୍ । ଵାସାଯ ସର୍ଵେ ଵିଵିଶୁଃ ସମେତାଃ । ସଭାମ୍ ଯଥା ଦେଵ ଗଣାଃ ସୁଧର୍ମାମ୍ ॥୨-୫୬-
ସେ ମନୋହର ବୃକ୍ଷପତ୍ର ଛାଦିତ ଘର, ଭଲ ତିଆରି ଓ ବାତାସ ରୁଦ୍ଧ, ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ରହିବାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଦେବତାମାନେ ଶୁଭ ସଭାକୁ ଯିବା ପରି।
ଅନେକ ନାନା ମୃଗ ପକ୍ଷି ସମ୍କୁଲେ । ଵିଚିତ୍ର ପୁଷ୍ପ ସ୍ତବଲୈଃ ଦ୍ରୁମୈଃ ଯୁତେ । ଵନ ଉତ୍ତମେ ଵ୍ଯାଲ ମୃଗ ଅନୁନାଦିତେ । ତଥା ଵିଜହ୍ରୁଃ ସୁସୁଖମ୍ ଜିତ ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଃ ॥୨-୫୬-
ଏହି ଉତ୍ତମ ବନ, ବିଭିନ୍ନ ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀରେ ଭରିଥିବା, ବିଚିତ୍ର ଫୁଲ ଦଳ ଥିବା ଗଛରେ ଶୋଭିତ, ବନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀର ଶବ୍ଦରେ ଗୁଞ୍ଜିତ, ସେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜିତ କରି ସୁଖରେ ରହିଲେ।
ସୁରମ୍ଯମ୍ ଆସାଦ୍ଯ ତୁ ଚିତ୍ର କୂଟମ୍ । ନଦୀମ୍ ଚ ତାମ୍ ମାଲ୍ଯଵତୀମ୍ ସୁତୀର୍ଥାମ୍ । ନନନ୍ଦ ହୃଷ୍ଟଃ ମୃଗ ପକ୍ଷି ଜୁଷ୍ଟାମ୍ । ଜହୌ ଚ ଦୁହ୍ଖମ୍ ପୁର ଵିପ୍ରଵାସାତ୍ ॥୨-୫୬-
ସୁନ୍ଦର ଚିତ୍ରପର୍ବତ ଓ ପବିତ୍ର ମାଲ୍ୟବତୀ ନଦୀ, ମୃଗ ଓ ପକ୍ଷୀରେ ଭରିଥିବା, ରାମ ଉଲ୍ଲସିତ ହୃଦୟରେ ଆନନ୍ଦ କଲେ, ନଗରରୁ ବିପ୍ରବାସର ଦୁଃଖ ଛାଡିଦେଲେ।
thumb|ସପ୍ତପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୨-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ସପ୍ତପଞ୍ଚାଶ ସର୍ଗ ଏବେ ଶୁଣିବାକୁ ଆସିଛି।
କଥଯିତ୍ଵା ସୁଦୁହ୍ଖ ଆର୍ତଃ ସୁମନ୍ତ୍ରେଣ ଚିରମ୍ ସହ । ରାମେ ଦକ୍ଷିଣ କୂଲସ୍ଥେ ଜଗାମ ସ୍ଵ ଗୃହମ୍ ଗୁହଃ ॥୨-୫୭-
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦୁଃଖରେ ଆତିତ ହୋଇ ସୁମନ୍ତ୍ର ସହ କଥା କହି, ରାମ ଦକ୍ଷିଣ ତୀରେ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ ଗୁହ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ।