ଚକାର ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଛିତ୍ଵା ସୀତାଯାଃ ସୁଖମାସନମ୍ । ତତ୍ର ଶ୍ରିଯମିଵାଚିନ୍ତ୍ଯାମ୍ ରାମୋ ଦାଶରଥିଃ ପ୍ରିଯାମ୍ ॥୨-୫୫-
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସେ ଡାଳଗୁଡ଼ିକୁ କଟି, ସୀତା ପାଇଁ ଏକ ସୁବିଧାଜନକ ଆସନ ତିଆରି କଲେ। ସେଠି ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ ସ୍ନେହରେ ସୀତାଙ୍କୁ ଏମିତି ବସାଇଲେ, ଯେପରି ଧନ୍ୟ ସିଂହାସନରେ ବସାଯାଏ।
ଈଷ୍ତ୍ସନ୍କହ୍ହନାବାନ୍ ତାନଗ୍ତାରିଓଅତତ୍ ପ୍ଲଵମ୍ । ପାର୍ଶ୍ଵେ ଚ ତତ୍ର ଵୈଦେହ୍ଯା ଵସନେ ଚୂଷ୍ଣାନି ଚ ॥୨-୫୫-
ସେମାନେ ଧନୁଷ ବାଣ ଦଉଡ଼ାରେ ରଖିଲେ, ଏବଂ ସୀତାଙ୍କ ପାଖରେ ତାଙ୍କର ପୋଶାକ ଓ ଉଷ୍ଣ କମ୍ବଳ ରଖିଦେଲେ।
ପ୍ଲଵେ କଠିନକାଜମ୍ ଚ ରାମଶ୍ଚକ୍ରେ ସହାଯୁଧୈଃ । ଆରୋପ୍ଯ ପ୍ରଥମମ୍ ସୀତାମ୍ ସମ୍ଘାଟମ୍ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ତୌ ॥୨-୫୫-
ଦଉଡ଼ାରେ ରାମ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୁଣୀ ଓ ଅସ୍ତ୍ର ରଖିଲେ। ପ୍ରଥମେ ସୀତାଙ୍କୁ ବସାଇ, ଦୁଇଜଣ ଦଉଡ଼ାକୁ ଧରିଲେ।
ତତଃ ପ୍ରତେରତୁର୍ଯ ତ୍ତୌ ଵୀରୌ ଦଶରଥାତ୍ମଜୌ । କାLଇନ୍ଦୀମଧ୍ଯମାଯାତା ସୀତା ତ୍ଵେନାମଵନ୍ଦତ ॥୨-୫୫-
ତାପରେ ଦଶରଥଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ଶୂରବୀର ଦଉଡ଼ା ଚାଲି ନଦୀ ଚାଡ଼ିଲେ। କାଳିନ୍ଦୀ ମଧ୍ୟଭାଗକୁ ପହଞ୍ଚିବାବେଳେ, ସୀତା ନମସ୍କାର କଲେ।
ସ୍ଵସ୍ତି ଦେଵି ତରାମି ତ୍ଵାମ୍ ପାର୍ଯେନ୍ମେ ପତିର୍ଵତମ୍ । ଯକ୍ଷ୍ଯେ ତ୍ଵାମ୍ ଗୋନହସ୍ରେଣ ସୁରାଘଟଶତେନ ଚ ॥୨-୫୫-
'ମାଁ, ମୋତେ ଶୁଭ ହେଉ। ମୁଁ ତୁମକୁ ସୁସ୍ଥ ଭାବେ ଚାଡ଼ିଯିବି, ମୋର ପତିବ୍ରତ ରହିଯାଉ। ମୁଁ ତୁମକୁ ହଜାର ଗାଈ ଓ ଶତ ମଦ ଘଟ ଦେଇ ପୂଜିବି।'
ସ୍ଵସ୍ତି ପ୍ରତ୍ଯାଗତେ ରାମେ ପୁରୀମିକ୍ଷ୍ଵାକୁପାଲିତାମ୍ । କାLଇନ୍ଦୀମଥ ସୀତା ତୁ ଯାଚମାନା କୃତାଞ୍ଜଲିଃ ॥୨-୫୫-
'ଯେତେବେଳେ ରାମ ଇକ୍ଷ୍ବାକୁବଂଶ ରକ୍ଷିତ ନଗରକୁ ଫେରିବେ, ସେତେବେଳେ ମୋର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ।' ଏପରି ହାତ ଜୋଡି, ସୀତା କାଳିନ୍ଦୀଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ।
ତୀରମେଵାଭିସମ୍ପ୍ରାପ୍ତା ଦକ୍ଷିଣମ୍ ଵରଵର୍ଣିନୀ । ତତଃ ପ୍ଲଵେନାମ୍ଶୁମତୀମ୍ ଶୀଘ୍ରଗାମୂର୍ମିମାଲିନୀମ୍ ॥୨-୫୫-
ସୁନ୍ଦର ସୀତା ଦକ୍ଷିଣ କୂଳକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ତାପରେ, ଦଉଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଚମକୁଥିବା, ତୀବ୍ର ତରଙ୍ଗ ଭରା ନଦୀକୁ ଚାଡ଼ିଯିଲେ।
ତୀରଜୈର୍ବହୁଭିର୍ଵୃକ୍ଷୈଃ ସମ୍ତେରୁର୍ଯମୁନାମ୍ ନଦୀମ୍ । ତେ ତୀର୍ଣାଃ ପ୍ଲଵମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ପ୍ରସ୍ଥାଯ ଯମୁନାଵନାତ୍ ॥୨-୫୫-
ତୀର ଧାରି ଅନେକ ଗଛ ଥିବା ଯମୁନା ନଦୀକୁ ସେମାନେ ଚାଡ଼ିଲେ। ଦଉଡ଼ାକୁ ଛାଡ଼ି, ସେମାନେ ଯମୁନା ଅରଣ୍ୟରୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଗଲେ।
ଶ୍ଯାମମ୍ ନ୍ଯଗ୍ରୋଧମାସେଦୁଃ ଶୀତଲମ୍ ହରିତଚ୍ଛଦମ୍ । ନ୍ଯ୍ଗ୍ରୋଧମ୍ ତମୁପାଗମ୍ଯ ଵୈଦେହି ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ॥୨-୫୫-
ସେମାନେ ଗାଢ଼ ଛାୟା ଓ ହରିତ ପତ୍ରରେ ଢାକିଥିବା ଏକ ବଡ଼ ବଟବୃକ୍ଷ ତଳେ ବସିଲେ। ସେଇ ବଟବୃକ୍ଷ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ବୈଦେହୀ କହିଲେ—
ନମସ୍ତେଽନ୍ତୁ ମହାଵୃକ୍ଷ ପାରଯେନ୍ମେ ପତିର୍ଵତମ୍ । କୌସଲ୍ଯାମ୍ ଚୈଵ ପଶ୍ଯେଯମ୍ ସୁମିତ୍ରାମ୍ ଚ ଯଶସ୍ଵିନୀମ୍ ॥୨-୫୫-
“ବଡ଼ ବୃକ୍ଷ, ତୁମକୁ ମୋର ପ୍ରଣାମ। ମୋର ପତିବ୍ରତ ନିଷ୍ଠା ସଫଳ ହେଉ, ମୁଁ ପୁନିଥରେ କୌଶଳ୍ୟା ଓ ମହିମାବାନ୍ ସୁମିତ୍ରାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବି।”
ଇତି ସୀତାଞ୍ଜଲିମ୍ କୃତ୍ଵା ପର୍ଯଗଚ୍ଛଦ୍ଵନସ୍ପତିମ୍ । ଅଵଲୋକ୍ଯ ତତଃ ସୀତାମାଯାଚନ୍ତୀମନିନ୍ଦିତାମ୍ ॥୨-୫୫-
ଏପରି କହି, ସୀତା ହାତ ଜୋଡି ବୃକ୍ଷକୁ ପରିକ୍ରମା କଲେ। ତାଙ୍କୁ ଏପରି ନିର୍ମଳ ଭାବରେ ଅନୁରୋଧ କରୁଥିବା ଦେଖି—
ଦଯିତାମ୍ ଚ ଵିଧେଯମ୍ ଚ ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣମବ୍ରଵୀତ୍ । ସୀତାମାଦାଯ ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵମଗ୍ରତୋ ଭରତାନୁଜ ॥୨-୫୫-
ରାମ, ଯିଏ ସ୍ନେହମୟ ଓ କର୍ତ୍ତବ୍ୟପରାୟଣ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଭାଇ, ତୁମେ ସୀତାଙ୍କୁ ନେଇ ଆଗକୁ ଚାଲ।
ପୃଷ୍ଠତୋଽହମ୍ ଗମିଷ୍ଯାମି ସାଯୁଧୋ ଦ୍ଵିପଦାମ୍ ଵର । ଯଦ୍ଯତ୍ଫଲମ୍ ପ୍ରାର୍ଥଯତେ ପୁଷ୍ପମ୍ ଵା ଜନକାତ୍ମଜା ॥୨-୫୫-
ମୁଁ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହୋଇ ପଛରୁ ଆସିବି। ଜନକନନ୍ଦିନୀ ଯେଉଁ ଫଳ କିମ୍ବା ଫୁଲ ଚାହେ—
ତତ୍ତତ୍ପ୍ରଦଦ୍ଯା ଵୈଦେହ୍ଯା ଯତ୍ରାସ୍ଯ ରମତେ ମନଃ । ଗଚ୍ଚତୋସ୍ତୁ ତଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ବଭୂଵ ଜନକାତ୍ମଜା ॥୨-୫୫-
ସେଠାରେ ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କର ମନ ଖୁସି ହୁଏ, ସେଠାରେ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ତୁମେ ସେଗୁଡ଼ିକ ଦେଅ।” ଏଭଳି ଚାଲିବା ସମୟରେ, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଥିଲେ।
ମାତଙ୍ଗଯୋର୍ମଦ୍ଯଗତା ଶୁଭା ନାଗଵଧୂରିଵ । ଏକୈକମ୍ ପାଦପମ୍ ଗୁଲ୍ମମ୍ ଲତାମ୍ ଵା ପୁଷ୍ପଶାଲିନୀମ୍ ॥୨-୫୫-
ସେ, ଦୁଇଟି ବଡ଼ ମାତଙ୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଏକ ଶୁଭ୍ର ହାତୀଣୀ ପରି, ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଥିଲେ। ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗଛ, ଝାଡ଼, କିମ୍ବା ଫୁଲ ଲତାକୁ ଭଲଭାବେ ଦେଖୁଥିଲେ।
ଅଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵାମ୍ ପଶ୍ଯନ୍ତୀ ରାମମ୍ ପପ୍ରଚ୍ଛ ସାଽବଲା । ରମଣୀଯାନ୍ ବହୁଵିଧାନ୍ ପାଦପାନ୍ କୁସୁମୋତ୍କଟାନ୍ ॥୨-୫୫-
ଯେଉଁ ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ ସେ ଆଗରୁ କେବେ ଦେଖିନଥିଲେ, ଏପରି ଅନେକ ସୁନ୍ଦର ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ଗଛ ଦେଖି, ସେ ମୃଦୁଭାବରେ ରାମଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
ସୀତାଵଚନସମ୍ରବ୍ଦ ଅନଯାମାସ ଲକ୍ସ୍ମଣଃ । ଵିଚିତ୍ରଵାଲୁକଜଲାମ୍ ହସସାରସନାଦିତାମ୍ ॥୨-୫୫-
ସୀତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ହସ ଓ ସାରସ ପିଲାଙ୍କ ଡାକରେ ମନୋହର ବିଭିନ୍ନ ବାଳୁକା ଥିବା ଏକ ନଦୀ ପାଖକୁ ନେଇଗଲେ।
ରେମେ ଜନକରାଜସ୍ଯ ତଦା ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ସୁତା ନଦୀମ୍ । କ୍ରୋଶମାତ୍ରମ୍ ତତୋ ଗତ୍ଵା ଭ୍ରାତରୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମନୌ ॥୨-୫୫-
ସେଠାରେ ଜନକରାଜଙ୍କ ଝିଅ ନଦୀକୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ଏଠାରୁ ଏକ କ୍ରୋଶ ଦୂର ଯିବା ପରେ, ଦୁଇ ଭାଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ—
ବହୂନ୍ମେଧ୍ଯାନ୍ ମୃଗାନ୍ ହତ୍ଵା ଚେରତୁର୍ଯମୁନାଵନେ । ଵିହୃତ୍ଯ ତେ ବର୍ହିଣପୂଗନାଦିତେ । ଶୁଭେ ଵନେ ଵାନରଵାରଣାଯୁତେ । ସମମ୍ ନଦୀଵପ୍ରମୁପେତ୍ଯ ସମ୍ମତମ୍ । ନିଵାସମାଜଗ୍ମୁ ରଦୀନଦର୍ଶନାଃ ॥୨-୫୫-
ଅନେକ ପବିତ୍ର ମୃଗ ମାରି, ସେମାନେ ଯମୁନାବନରେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ମୟୂର ଓ ହାତୀର ଡାକରେ ଭରିଥିବା ସୁନ୍ଦର ବନରେ ଖେଳି, ସେମାନେ ଏକ ମନୋରମ ନଦୀପାର ଉଦ୍ୟାନକୁ ପହଞ୍ଚି, ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି ସେଠାରେ ବସିଲେ।
thumb|ଷଟ୍ପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ଷଟ୍ପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୨-
ଏଉଁଭଳି ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚାବନ୍ନତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା। ଏବେ ଛପ୍ପନତମ ସର୍ଗ ଶୁଣ।
ଅଥ ରାତ୍ର୍ଯାମ୍ ଵ୍ଯତୀତାଯାମ୍ ଅଵସୁପ୍ତମ୍ ଅନନ୍ତରମ୍ । ପ୍ରବୋଧଯାମ୍ ଆସ ଶନୈଃ ଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍ ରଘୁ ନନ୍ଦନଃ ॥୨-୫୬-
ରାତି ଶେଷ ହେବା ପରେ ଯେତେବେଳେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏଉଁଠି ଘୁମେ ଥିଲେ, ରଘୁବଂଶୀ ରାମ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ଜଗାଇଲେ।
ସୌମିତ୍ରେ ଶୃଣୁ ଵନ୍ଯାନାମ୍ ଵଲ୍ଗୁ ଵ୍ଯାହରତାମ୍ ସ୍ଵନମ୍ । ସମ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠାମହେ କାଲଃ ପ୍ରସ୍ଥାନସ୍ଯ ପରମ୍ ତପ ॥୨-୫୬-
“ସୌମିତ୍ରି, ଏ ବନର ପଶୁପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ମଧୁର ସ୍ୱର ଶୁଣ। ବଡ଼ ତପସ୍ବୀ, ଏବେ ଆମେ ଯାତ୍ରା କରିବାର ସମୟ ହେଲା।”
ସ ସୁପ୍ତଃ ସମଯେ ଭ୍ରାତ୍ରା ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପ୍ରତିବୋଧିତଃ । ଜହୌ ନିଦ୍ରାମ୍ ଚ ତନ୍ଦ୍ରୀମ୍ ଚ ପ୍ରସକ୍ତମ୍ ଚ ପଥି ଶ୍ରମମ୍ ॥୨-୫୬-
ଭାଇଙ୍କ ଠାରୁ ସମୟରେ ଜଗା ମିଳି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଘୁମ, ଅଳସତା ଓ ଯାତ୍ରାର ସମସ୍ତ କ୍ଲାନ୍ତି ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ତତୌତ୍ଥାଯ ତେ ସର୍ଵେ ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ନଦ୍ଯାଃ ଶିଵମ୍ ଜଲମ୍ । ପନ୍ଥାନମ୍ ଋଷିଣା ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟମ୍ ଚିତ୍ର କୂଟସ୍ଯ ତମ୍ ଯଯୁଃ ॥୨-୫୬-
ତାପରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଉଠି, ନଦୀର ପବିତ୍ର ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ଋଷିମାନେ ଦେଖାଇଥିବା ଚିତ୍ରକୂଟ ପଥରେ ଚାଲିଗଲେ।
ତତଃ ସମ୍ପ୍ରସ୍ଥିତଃ କାଲେ ରାମଃ ସୌମିତ୍ରିଣା ସହ । ସୀତାମ୍ କମଲ ପତ୍ର ଅକ୍ଷୀମ୍ ଇଦମ୍ ଵଚନମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍ ॥୨-୫୬-
ଏପରି ଭାବେ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ସୌମିତ୍ରି ସହିତ ଯାତ୍ରା କରି, ରାମ ତାଙ୍କ ଶତଦଳ ନୟନୀ ସୀତାଙ୍କୁ କହିଲେ—
ଆଦୀପ୍ତାନ୍ ଇଵ ଵୈଦେହି ସର୍ଵତଃ ପୁଷ୍ପିତାନ୍ ନଗାନ୍ । ସ୍ଵୈଃ ପୁଷ୍ପୈଃ କିମ୍ଶୁକାନ୍ ପଶ୍ଯ ମାଲିନଃ ଶିଶିର ଅତ୍ଯଯେ ॥୨-୫୬-
“ବୈଦେହୀ, ଦେଖ, ଚାରିପାଖରେ ଗଛମାନେ ଏମିତି ଫୁଲେଇଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ଦେଖିଲେ ଅଗ୍ନି ପରି ଲାଗେ। ଶିଶିର ଶେଷରେ ଏହି କିମ୍ଶୁକ ଗଛମାନେ ନିଜ ଫୁଲରେ ଭରିଯାଇଛି।”
ପଶ୍ଯ ଭଲ୍ଲାତକାନ୍ ଫୁଲ୍ଲାନ୍ ନରୈଃ ଅନୁପସେଵିତାନ୍ । ଫଲ ପତ୍ରୈଃ ଅଵନତାନ୍ ନୂନମ୍ ଶକ୍ଷ୍ଯାମି ଜୀଵିତୁମ୍ ॥୨-୫୬-
ଏଠି ଭଲାତକ ଗଛଗୁଡିକ ଫୁଲିଛି, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଖାଇନଥିବା ଫଳ ଓ ପତ୍ରରେ ଭରି ଗଛଗୁଡିକ ଭୂମିକୁ ଝୁକିଯାଇଛି; ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଏଠି ରହି ମୁଁ ଜୀବନ ଯାପନ କରିପାରିବି।
ପଶ୍ଯ ଦ୍ରୋଣ ପ୍ରମାଣାନି ଲମ୍ବମାନାନି ଲକ୍ଷ୍ମଣ । ମଧୂନି ମଧୁ କାରୀଭିଃ ସମ୍ଭୃତାନି ନଗେ ନଗେ ॥୨-୫୬-
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଦେଖ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପାହାଡ଼ରେ ଡୋଣା ଆକାରର ମଧୁ ଚକ ଲଟକିଛି, ମଧୁମକୁ ମାନେ ଏଗୁଡିକୁ ମଧୁରେ ପୂରଣ କରିଛନ୍ତି।
ଏଷ କ୍ରୋଶତି ନତ୍ଯୂହଃ ତମ୍ ଶିଖୀ ପ୍ରତିକୂଜତି । ରମଣୀଯେ ଵନ ଉଦ୍ଦେଶେ ପୁଷ୍ପ ସମ୍ସ୍ତର ସମ୍କଟେ ॥୨-୫୬-
ଏଠି ନତ୍ୟୁହ ପକ୍ଷୀ ଚିତ୍କାର କରୁଛି, ତାହାକୁ ମୟୂର ଉତ୍ତର ଦେଉଛି, ଏହି ସୁନ୍ଦର ଜଙ୍ଗଲ ଅଞ୍ଚଳରେ ଫୁଲର ଶୟନ ତଳେ।
ମାତମ୍ଗ ଯୂଥ ଅନୁସୃତମ୍ ପକ୍ଷି ସମ୍ଘ ଅନୁନାଦିତମ୍ । ଚିତ୍ର କୂଟମ୍ ଇମମ୍ ପଶ୍ଯ ପ୍ରଵୃଦ୍ଧ ଶିଖରମ୍ ଗିରିମ୍ ॥୨-୫୬-
ଦେଖ, ଏହି ପାହାଡ଼ର ଶିଖରଗୁଡିକ ଉଚ୍ଚ ଓ ଭାରି, ହାତୀମାନେ ଦଳ ଦଳ ଚାଲିଛନ୍ତି, ପକ୍ଷୀମାନେ ଗଳା ଦେଇ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି, ଏହାର ଢାଳ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଓ ଦେଖିବାକୁ ଅତି ସୁନ୍ଦର।