ତତ୍ର ଯୂଯମ୍ ପ୍ଲଵମ୍ କୃତ୍ଵା ତରତାଂଶୁମତୀଂ ନଦୀମ୍ । ତତୋ ନ୍ଯଗ୍ରୋଧମାସାଦ୍ଯ ମହାନ୍ତମ୍ ହରିତଚ୍ଛଦମ୍ ॥୨-୫୫-
ସେଠାରେ ତମେ ଏକ ଦଉଡ଼ା ତିଆରି କରି, ଚମକୁଥିବା ନଦୀଟିକୁ ଚାଡ଼ିଯିବ। ତାପରେ, ଏକ ବଡ଼ ବଟଗଛ ତଳେ ପହଞ୍ଚିବ, ଯାହାର ପତ୍ର ହରିତ ଓ ଘନ।
ଵିଵୃଦ୍ଧମ୍ ବହୁଭିର୍ଵଋକ୍ଷୈହ୍ ଶ୍ଯାମମ୍ ସିଦ୍ଧୋପସେଵିତମ୍ । ତସ୍ମୈ ସୀତାଞ୍ଜଲିମ୍ କୃତ୍ଵା ପ୍ରଯୁଞ୍ଜୀତାଶିଷଃ ଶିଵାଃ ॥୨-୫୫-
ସେ ବଡ଼ ବଟଗଛଟି ଅନେକ ଗଛ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି, ଅନ୍ଧାର ଓ ସିଦ୍ଧମନେଷ୍ଵରଙ୍କ ପ୍ରିୟ ସ୍ଥାନ। ସେଠାରେ ସୀତା ହାତ ଜୋଡି ଶୁଭ ଆଶୀର୍ବାଦ ମାଗିବେ।
ସମାସାଦ୍ଯ ତୁ ତମ୍ ଵୃକ୍ଷମ୍ ଵସେଦ୍ଵାତିକ୍ରମେତ ଵା । କ୍ରୋଶମାତ୍ରମ୍ ତତୋ ଗତ୍ଵା ନୀଲମ୍ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯଥ କାନନମ୍ ॥୨-୫୫-
ସେ ଗଛଟିକୁ ପହଞ୍ଚି, ଚାହୁଁଥିଲେ ବସିପାରିବେ କିମ୍ବା ଆଗକୁ ବଢ଼ିପାରିବେ। ତାପରେ, ଏକ କ୍ରୋଶ ଦୂର ଯିବା ପରେ, ନୀଳ ଅରଣ୍ୟ ଦେଖିପାରିବେ।
ପଲାଶବଦରୀମିଶ୍ରମ୍ ରମ୍ଯମ୍ ଵମ୍ଶୈଶ୍ଚ ଯାମୁନୈଃ । ସ ପନ୍ଥାଶ୍ଚିତ୍ରକୂଟସ୍ଯ ଗତଃ ସୁବହୁଶୋ ମଯା ॥୨-୫୫-
ସେ ଅରଣ୍ୟଟି ପଳାଶ ଓ ବଦରୀ ଗଛ ମିଶିଥିବା, ଯମୁନାର ବାଁଶ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭା ପାଇଥିବା ଏକ ରମ୍ୟ ସ୍ଥାନ। ଏହି ଚିତ୍ରକୂଟ ପଥ ମୁଁ ବହୁବାରି ଚାଲିଛି।
ରମ୍ଯେ ମାର୍ଦଵଯୁକ୍ତଶ୍ଚ ଵନଦାଵୈର୍ଵିପର୍ଜିତଃ । ଇତି ପନ୍ଥାନମାଵେଦ୍ଯ ମହର୍ଷଃ ସ ନ୍ଯଵର୍ତତ ॥୨-୫୫-
ଏହି ପଥ ମୃଦୁ, ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଓ ଅଗ୍ନିବିପଦ ନଥିବା। ଏପରି ଭାବରେ ମହାର୍ଷି ପଥ ବର୍ଣ୍ଣନା କରି, ପଛକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଅଭିଵାଦ୍ଯ ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ରାମେଣ ଵିନିଵର୍ତିତଃ । ଉପାଵୃତ୍ତେ ମୁନୌ ତସ୍ମିନ୍ ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣମବ୍ରଵୀତ୍ ॥୨-୫୫-
'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି ଆଦର ସହ କହି, ରାମଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ ମୁନି ଚାଲିଗଲେ। ମୁନି ଚାଲିଯିବା ପରେ, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
କୃତପୁଣ୍ଯାଃ ସ୍ମ ସୌମିତ୍ରେ ମୁନିର୍ଯନ୍ନୋଽନୁକମ୍ପତେ । ଇତି ତୌ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରୌ ମନ୍ତ୍ରଯିତ୍ଵା ମନସ୍ଵିନୌ ॥୨-୫୫-
'ହେ ସୌମିତ୍ରି, ଆମେ ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଯେ ମୁନି ଆମ ପ୍ରତି ଏତେ ଦୟା କରିଛନ୍ତି।' ଏପରି ଦୁଇ ଶୂରବୀର ମନେମନେ ଆଲୋଚନା କଲେ।
ସୀତାମେଵାଗ୍ରତଃ କୃତ୍ଵା କାLଇନ୍ଦୀମ୍ ଜଗ୍ମତୁର୍ନଦୀମ୍ । ଅଥା ସାଦ୍ଯ ତୁ କାLଇନ୍ଦୀମ୍ ଶୀଘ୍ରସ୍ରୋତୋଵହାମ୍ ନଦୀମ୍ ॥୨-୫୫-
ସୀତାଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ରଖି, ସେମାନେ କାଳିନ୍ଦୀ ନଦୀ ପାଖକୁ ଗଲେ। ପରେ, ଶୀଘ୍ର ବହୁଥିବା କାଳିନ୍ଦୀ ନଦୀକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ତୌ କାଷ୍ଠସମ୍ଘାତମଥୋ ଚକ୍ରତୁସ୍ତୁ ମହାପ୍ଲଵମ୍ ॥୨-୫୫-
ସେମାନେ କଠ ଜଡାଇ ଏକ ବଡ଼ ଦଉଡ଼ା ତିଆରି କଲେ।
ଶୁଷ୍କୈର୍ଵମ୍ଶୈଃ ସମାସ୍ତୀର୍ଣମୁLଈରୈଶ୍ଚ ସମାଵୃତମ୍ । ତତୋ ଵେତସଶାଖାଶ୍ଚ ଜମ୍ବୂଶାଖାଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ॥୨-୫୫-
ସେ ଦଉଡ଼ାକୁ ଶୁଖିଲା ବାଁଶ ଦ୍ୱାରା ଢାକି, ମୂଳ ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧିଲେ। ପରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ବେତ ଓ ଜାମୁ ଗଛର ଡାଳ ଆଣିଲେ।
ଚକାର ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଛିତ୍ଵା ସୀତାଯାଃ ସୁଖମାସନମ୍ । ତତ୍ର ଶ୍ରିଯମିଵାଚିନ୍ତ୍ଯାମ୍ ରାମୋ ଦାଶରଥିଃ ପ୍ରିଯାମ୍ ॥୨-୫୫-
ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସେ ଡାଳଗୁଡ଼ିକୁ କଟି, ସୀତା ପାଇଁ ଏକ ସୁବିଧାଜନକ ଆସନ ତିଆରି କଲେ। ସେଠି ଦଶରଥନନ୍ଦନ ରାମ ସ୍ନେହରେ ସୀତାଙ୍କୁ ଏମିତି ବସାଇଲେ, ଯେପରି ଧନ୍ୟ ସିଂହାସନରେ ବସାଯାଏ।
ଈଷ୍ତ୍ସନ୍କହ୍ହନାବାନ୍ ତାନଗ୍ତାରିଓଅତତ୍ ପ୍ଲଵମ୍ । ପାର୍ଶ୍ଵେ ଚ ତତ୍ର ଵୈଦେହ୍ଯା ଵସନେ ଚୂଷ୍ଣାନି ଚ ॥୨-୫୫-
ସେମାନେ ଧନୁଷ ବାଣ ଦଉଡ଼ାରେ ରଖିଲେ, ଏବଂ ସୀତାଙ୍କ ପାଖରେ ତାଙ୍କର ପୋଶାକ ଓ ଉଷ୍ଣ କମ୍ବଳ ରଖିଦେଲେ।
ପ୍ଲଵେ କଠିନକାଜମ୍ ଚ ରାମଶ୍ଚକ୍ରେ ସହାଯୁଧୈଃ । ଆରୋପ୍ଯ ପ୍ରଥମମ୍ ସୀତାମ୍ ସମ୍ଘାଟମ୍ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ତୌ ॥୨-୫୫-
ଦଉଡ଼ାରେ ରାମ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୁଣୀ ଓ ଅସ୍ତ୍ର ରଖିଲେ। ପ୍ରଥମେ ସୀତାଙ୍କୁ ବସାଇ, ଦୁଇଜଣ ଦଉଡ଼ାକୁ ଧରିଲେ।
ତତଃ ପ୍ରତେରତୁର୍ଯ ତ୍ତୌ ଵୀରୌ ଦଶରଥାତ୍ମଜୌ । କାLଇନ୍ଦୀମଧ୍ଯମାଯାତା ସୀତା ତ୍ଵେନାମଵନ୍ଦତ ॥୨-୫୫-
ତାପରେ ଦଶରଥଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ଶୂରବୀର ଦଉଡ଼ା ଚାଲି ନଦୀ ଚାଡ଼ିଲେ। କାଳିନ୍ଦୀ ମଧ୍ୟଭାଗକୁ ପହଞ୍ଚିବାବେଳେ, ସୀତା ନମସ୍କାର କଲେ।
ସ୍ଵସ୍ତି ଦେଵି ତରାମି ତ୍ଵାମ୍ ପାର୍ଯେନ୍ମେ ପତିର୍ଵତମ୍ । ଯକ୍ଷ୍ଯେ ତ୍ଵାମ୍ ଗୋନହସ୍ରେଣ ସୁରାଘଟଶତେନ ଚ ॥୨-୫୫-
'ମାଁ, ମୋତେ ଶୁଭ ହେଉ। ମୁଁ ତୁମକୁ ସୁସ୍ଥ ଭାବେ ଚାଡ଼ିଯିବି, ମୋର ପତିବ୍ରତ ରହିଯାଉ। ମୁଁ ତୁମକୁ ହଜାର ଗାଈ ଓ ଶତ ମଦ ଘଟ ଦେଇ ପୂଜିବି।'
ସ୍ଵସ୍ତି ପ୍ରତ୍ଯାଗତେ ରାମେ ପୁରୀମିକ୍ଷ୍ଵାକୁପାଲିତାମ୍ । କାLଇନ୍ଦୀମଥ ସୀତା ତୁ ଯାଚମାନା କୃତାଞ୍ଜଲିଃ ॥୨-୫୫-
'ଯେତେବେଳେ ରାମ ଇକ୍ଷ୍ବାକୁବଂଶ ରକ୍ଷିତ ନଗରକୁ ଫେରିବେ, ସେତେବେଳେ ମୋର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ।' ଏପରି ହାତ ଜୋଡି, ସୀତା କାଳିନ୍ଦୀଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ।
ତୀରମେଵାଭିସମ୍ପ୍ରାପ୍ତା ଦକ୍ଷିଣମ୍ ଵରଵର୍ଣିନୀ । ତତଃ ପ୍ଲଵେନାମ୍ଶୁମତୀମ୍ ଶୀଘ୍ରଗାମୂର୍ମିମାଲିନୀମ୍ ॥୨-୫୫-
ସୁନ୍ଦର ସୀତା ଦକ୍ଷିଣ କୂଳକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ତାପରେ, ଦଉଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଚମକୁଥିବା, ତୀବ୍ର ତରଙ୍ଗ ଭରା ନଦୀକୁ ଚାଡ଼ିଯିଲେ।
ତୀରଜୈର୍ବହୁଭିର୍ଵୃକ୍ଷୈଃ ସମ୍ତେରୁର୍ଯମୁନାମ୍ ନଦୀମ୍ । ତେ ତୀର୍ଣାଃ ପ୍ଲଵମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ପ୍ରସ୍ଥାଯ ଯମୁନାଵନାତ୍ ॥୨-୫୫-
ତୀର ଧାରି ଅନେକ ଗଛ ଥିବା ଯମୁନା ନଦୀକୁ ସେମାନେ ଚାଡ଼ିଲେ। ଦଉଡ଼ାକୁ ଛାଡ଼ି, ସେମାନେ ଯମୁନା ଅରଣ୍ୟରୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଗଲେ।
ଶ୍ଯାମମ୍ ନ୍ଯଗ୍ରୋଧମାସେଦୁଃ ଶୀତଲମ୍ ହରିତଚ୍ଛଦମ୍ । ନ୍ଯ୍ଗ୍ରୋଧମ୍ ତମୁପାଗମ୍ଯ ଵୈଦେହି ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ॥୨-୫୫-
ସେମାନେ ଗାଢ଼ ଛାୟା ଓ ହରିତ ପତ୍ରରେ ଢାକିଥିବା ଏକ ବଡ଼ ବଟବୃକ୍ଷ ତଳେ ବସିଲେ। ସେଇ ବଟବୃକ୍ଷ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ବୈଦେହୀ କହିଲେ—
ନମସ୍ତେଽନ୍ତୁ ମହାଵୃକ୍ଷ ପାରଯେନ୍ମେ ପତିର୍ଵତମ୍ । କୌସଲ୍ଯାମ୍ ଚୈଵ ପଶ୍ଯେଯମ୍ ସୁମିତ୍ରାମ୍ ଚ ଯଶସ୍ଵିନୀମ୍ ॥୨-୫୫-
“ବଡ଼ ବୃକ୍ଷ, ତୁମକୁ ମୋର ପ୍ରଣାମ। ମୋର ପତିବ୍ରତ ନିଷ୍ଠା ସଫଳ ହେଉ, ମୁଁ ପୁନିଥରେ କୌଶଳ୍ୟା ଓ ମହିମାବାନ୍ ସୁମିତ୍ରାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବି।”
ଇତି ସୀତାଞ୍ଜଲିମ୍ କୃତ୍ଵା ପର୍ଯଗଚ୍ଛଦ୍ଵନସ୍ପତିମ୍ । ଅଵଲୋକ୍ଯ ତତଃ ସୀତାମାଯାଚନ୍ତୀମନିନ୍ଦିତାମ୍ ॥୨-୫୫-
ଏପରି କହି, ସୀତା ହାତ ଜୋଡି ବୃକ୍ଷକୁ ପରିକ୍ରମା କଲେ। ତାଙ୍କୁ ଏପରି ନିର୍ମଳ ଭାବରେ ଅନୁରୋଧ କରୁଥିବା ଦେଖି—
ଦଯିତାମ୍ ଚ ଵିଧେଯମ୍ ଚ ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣମବ୍ରଵୀତ୍ । ସୀତାମାଦାଯ ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵମଗ୍ରତୋ ଭରତାନୁଜ ॥୨-୫୫-
ରାମ, ଯିଏ ସ୍ନେହମୟ ଓ କର୍ତ୍ତବ୍ୟପରାୟଣ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଭାଇ, ତୁମେ ସୀତାଙ୍କୁ ନେଇ ଆଗକୁ ଚାଲ।
ପୃଷ୍ଠତୋଽହମ୍ ଗମିଷ୍ଯାମି ସାଯୁଧୋ ଦ୍ଵିପଦାମ୍ ଵର । ଯଦ୍ଯତ୍ଫଲମ୍ ପ୍ରାର୍ଥଯତେ ପୁଷ୍ପମ୍ ଵା ଜନକାତ୍ମଜା ॥୨-୫୫-
ମୁଁ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହୋଇ ପଛରୁ ଆସିବି। ଜନକନନ୍ଦିନୀ ଯେଉଁ ଫଳ କିମ୍ବା ଫୁଲ ଚାହେ—
ତତ୍ତତ୍ପ୍ରଦଦ୍ଯା ଵୈଦେହ୍ଯା ଯତ୍ରାସ୍ଯ ରମତେ ମନଃ । ଗଚ୍ଚତୋସ୍ତୁ ତଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ବଭୂଵ ଜନକାତ୍ମଜା ॥୨-୫୫-
ସେଠାରେ ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କର ମନ ଖୁସି ହୁଏ, ସେଠାରେ ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ତୁମେ ସେଗୁଡ଼ିକ ଦେଅ।” ଏଭଳି ଚାଲିବା ସମୟରେ, ଜନକନନ୍ଦିନୀ ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଥିଲେ।
ମାତଙ୍ଗଯୋର୍ମଦ୍ଯଗତା ଶୁଭା ନାଗଵଧୂରିଵ । ଏକୈକମ୍ ପାଦପମ୍ ଗୁଲ୍ମମ୍ ଲତାମ୍ ଵା ପୁଷ୍ପଶାଲିନୀମ୍ ॥୨-୫୫-
ସେ, ଦୁଇଟି ବଡ଼ ମାତଙ୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଏକ ଶୁଭ୍ର ହାତୀଣୀ ପରି, ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଥିଲେ। ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗଛ, ଝାଡ଼, କିମ୍ବା ଫୁଲ ଲତାକୁ ଭଲଭାବେ ଦେଖୁଥିଲେ।
ଅଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵାମ୍ ପଶ୍ଯନ୍ତୀ ରାମମ୍ ପପ୍ରଚ୍ଛ ସାଽବଲା । ରମଣୀଯାନ୍ ବହୁଵିଧାନ୍ ପାଦପାନ୍ କୁସୁମୋତ୍କଟାନ୍ ॥୨-୫୫-
ଯେଉଁ ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ ସେ ଆଗରୁ କେବେ ଦେଖିନଥିଲେ, ଏପରି ଅନେକ ସୁନ୍ଦର ଫୁଲ ଫୁଟିଥିବା ଗଛ ଦେଖି, ସେ ମୃଦୁଭାବରେ ରାମଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
ସୀତାଵଚନସମ୍ରବ୍ଦ ଅନଯାମାସ ଲକ୍ସ୍ମଣଃ । ଵିଚିତ୍ରଵାଲୁକଜଲାମ୍ ହସସାରସନାଦିତାମ୍ ॥୨-୫୫-
ସୀତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ହସ ଓ ସାରସ ପିଲାଙ୍କ ଡାକରେ ମନୋହର ବିଭିନ୍ନ ବାଳୁକା ଥିବା ଏକ ନଦୀ ପାଖକୁ ନେଇଗଲେ।
ରେମେ ଜନକରାଜସ୍ଯ ତଦା ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ସୁତା ନଦୀମ୍ । କ୍ରୋଶମାତ୍ରମ୍ ତତୋ ଗତ୍ଵା ଭ୍ରାତରୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମନୌ ॥୨-୫୫-
ସେଠାରେ ଜନକରାଜଙ୍କ ଝିଅ ନଦୀକୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ। ଏଠାରୁ ଏକ କ୍ରୋଶ ଦୂର ଯିବା ପରେ, ଦୁଇ ଭାଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ—
ବହୂନ୍ମେଧ୍ଯାନ୍ ମୃଗାନ୍ ହତ୍ଵା ଚେରତୁର୍ଯମୁନାଵନେ । ଵିହୃତ୍ଯ ତେ ବର୍ହିଣପୂଗନାଦିତେ । ଶୁଭେ ଵନେ ଵାନରଵାରଣାଯୁତେ । ସମମ୍ ନଦୀଵପ୍ରମୁପେତ୍ଯ ସମ୍ମତମ୍ । ନିଵାସମାଜଗ୍ମୁ ରଦୀନଦର୍ଶନାଃ ॥୨-୫୫-
ଅନେକ ପବିତ୍ର ମୃଗ ମାରି, ସେମାନେ ଯମୁନାବନରେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ମୟୂର ଓ ହାତୀର ଡାକରେ ଭରିଥିବା ସୁନ୍ଦର ବନରେ ଖେଳି, ସେମାନେ ଏକ ମନୋରମ ନଦୀପାର ଉଦ୍ୟାନକୁ ପହଞ୍ଚି, ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି ସେଠାରେ ବସିଲେ।
thumb|ଷଟ୍ପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ଷଟ୍ପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୨-
ଏଉଁଭଳି ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚାବନ୍ନତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା। ଏବେ ଛପ୍ପନତମ ସର୍ଗ ଶୁଣ।