ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ଚ ତାମ୍ ଅର୍ଚାମ୍ ଉପଵିଷ୍ଟମ୍ ସ ରାଘଵମ୍ । ଭରଦ୍ଵାଜୋ ଅବ୍ରଵୀଦ୍ ଵାକ୍ଯମ୍ ଧର୍ମ ଯୁକ୍ତମ୍ ଇଦମ୍ ତଦା ॥୨-୫୪-
ସେ ଅର୍ପଣ ଗ୍ରହଣ କରି ରାଘବଙ୍କୁ ବସାଇ ଦେଲେ, ତାପରେ ଭରଦ୍ବାଜ ଧର୍ମମୟ କଥା କହିଲେ।
ଚିରସ୍ଯ ଖଲୁ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ପଶ୍ଯାମି ତ୍ଵାମ୍ ଇହ ଆଗତମ୍ । ଶ୍ରୁତମ୍ ତଵ ମଯା ଚ ଇଦମ୍ ଵିଵାସନମ୍ ଅକାରଣମ୍ ॥୨-୫୪-
ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ବହୁତ ଦିନ ପରେ ତୁମକୁ ଏଠାରେ ଦେଖିଲି। ତୁମର ଏହି ଅକାରଣ ନିର୍ବାସନ ବିଷୟରେ ମୁଁ ଶୁଣିଛି।
ଅଵକାଶୋ ଵିଵିକ୍ତଃ ଅଯମ୍ ମହା ନଦ୍ଯୋହ୍ ସମାଗମେ । ପୁଣ୍ଯଃ ଚ ରମଣୀଯଃ ଚ ଵସତୁ ଇହ ଭଗାନ୍ ସୁଖମ୍ ॥୨-୫୪-
ଏଠାରେ ଦୁଇଟି ବଡ଼ ନଦୀର ସଙ୍ଗମରେ ଏକ ନିର୍ଜନ, ପବିତ୍ର ଓ ଆନନ୍ଦମୟ ସ୍ଥାନ ଅଛି। ଭଗବାନମାନେ ଏଠି ସୁଖରେ ବାସ କରନ୍ତୁ।
ଏଵମ୍ ଉକ୍ତଃ ତୁ ଵଚନମ୍ ଭରଦ୍ଵାଜେନ ରାଘଵଃ । ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଶୁଭମ୍ ଵାକ୍ଯମ୍ ରାମଃ ସର୍ଵ ହିତେ ରତଃ ॥୨-୫୪-
ଭରଦ୍ବାଜଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ଲାଗିଥିବା ରାଘବ ଶୁଭ କଥା ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଭଗଵନ୍ନ୍ ଇତାଅସନ୍ନଃ ପୌର ଜାନପଦୋ ଜନଃ । ସୁଦର୍ଶମିହ ମାମ୍ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ମନ୍ଯେଽହ ମିମମାଶ୍ରମମ୍ ॥୨-୫୪-
ହେ ପୂଜ୍ୟ, ଏଠାରେ ସହର ଓ ଗ୍ରାମର ଲୋକମାନେ ନିକଟରେ ଅଛନ୍ତି। ମୋତେ ଏଠାରେ ଦେଖି ମୁଁ ଭାବୁଛି ସେମାନେ ଏହି ଆଶ୍ରମକୁ ଆସିବେ।
ଆଗମିଷ୍ଯତି ଵୈଦେହୀମ୍ ମାମ୍ ଚ ଅପି ପ୍ରେକ୍ଷକୋ ଜନଃ । ଅନେନ କାରଣେନ ଅହମ୍ ଇହ ଵାସମ୍ ନ ରୋଚଯେ ॥୨-୫୪-
ଲୋକମାନେ ବୈଦେହୀ ଓ ମୋତେ ଦେଖିବାକୁ ଆସିବେ। ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ଏଠି ବାସ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁନି।
ଏକ ଅନ୍ତେ ପଶ୍ଯ ଭଗଵନ୍ନ୍ ଆଶ୍ରମ ସ୍ଥାନମ୍ ଉତ୍ତମମ୍ । ରମତେ ଯତ୍ର ଵୈଦେହୀ ସୁଖ ଅର୍ହା ଜନକ ଆତ୍ମଜା ॥୨-୫୪-
ହେ ପୂଜ୍ୟ, ଏହି ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଦେଖନ୍ତୁ, ଏକ ଉତ୍ତମ ଆଶ୍ରମ ସ୍ଥାନ ଅଛି। ସେଠି ଜନକଙ୍କର କନ୍ୟା ବୈଦେହୀ, ଯିଏ ସୁଖ ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିବେ।
ଏତତ୍ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶୁଭମ୍ ଵାକ୍ଯମ୍ ଭରଦ୍ଵାଜୋ ମହା ମୁନିଃ । ରାଘଵସ୍ଯ ତତଃ ଵାକ୍ଯମ୍ ଅର୍ଥ ଗ୍ରାହକମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍ ॥୨-୫୪-
ଏହି ଶୁଭ କଥା ଶୁଣି, ମହାମୁନି ଭରଦ୍ବାଜ ତାପରେ ରାଘବଙ୍କୁ ଅର୍ଥବୋଧକ କଥା କହିଲେ।
ଦଶ କ୍ରୋଶୈତଃ ତାତ ଗିରିର୍ ଯସ୍ମିନ୍ ନିଵତ୍ସ୍ଯସି । ମହର୍ଷି ସେଵିତଃ ପୁଣ୍ଯଃ ସର୍ଵତଃ ସୁଖ ଦର୍ଶନଃ ॥୨-୫୪-
ଏଠାରୁ ଦଶ କ୍ରୋଶ ଦୂରେ, ପୁତ୍ର, ଏକ ପାହାଡ଼ ଅଛି ଯେଉଁଠାରେ ତୁମେ ବାସ କରିବ। ସେଠା ପବିତ୍ର, ମହାର୍ଷିମାନେ ପୂଜିଥିବା, ଚାରିପାଖରୁ ଦେଖିବାକୁ ଆନନ୍ଦଦାୟକ।
ଗୋ ଲାନ୍ଗୂଲ ଅନୁଚରିତଃ ଵାନର ଋଷ୍କ ନିଷେଵିତଃ । ଚିତ୍ର କୂଟୈତି ଖ୍ଯାତଃ ଗନ୍ଧ ମାଦନ ସମ୍ନିଭଃ ॥୨-୫୪-
ଏହି ପାହାଡ଼ଟି ଗାଈ, ଲଙ୍ଗୁର, ବାନର ଓ ଭାଲୁମାନେ ଚଳାଚଳ କରନ୍ତି। ଏହାର ନାମ ଚିତ୍ରକୂଟ, ଏହା ଗନ୍ଧମାଦନ ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଏ।
ଯାଵତା ଚିତ୍ର କୂଟସ୍ଯ ନରଃ ଶୃନ୍ଗାଣି ଅଵେକ୍ଷତେ । କଲ୍ଯାଣାନି ସମାଧତ୍ତେ ନ ପାପେ କୁରୁତେ ମନଃ ॥୨-୫୪-
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଣେ ମଣିଷ ଚିତ୍ରକୂଟର ଶିଖର ଦେଖିପାରେ, ସେ ମଙ୍ଗଳ ଲାଭ କରେ ଓ ମନେ କେବେ ଖରାପ କାମନା ଆସେ ନାହିଁ।
ଋଷଯଃ ତତ୍ର ବହଵୋ ଵିହୃତ୍ଯ ଶରଦାମ୍ ଶତମ୍ । ତପସା ଦିଵମ୍ ଆରୂଧାଃ କପାଲ ଶିରସା ସହ ॥୨-୫୪-
ସେଠାରେ ଅନେକ ଋଷି ଶତ ଶରତ ବ୍ୟତୀତ କରିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା, କପାଳ ମୁଣ୍ଡ ଧାରି ତାଙ୍କମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି।
ପ୍ରଵିଵିକ୍ତମ୍ ଅହମ୍ ମନ୍ଯେ ତମ୍ ଵାସମ୍ ଭଵତଃ ସୁଖମ୍ । ଇହ ଵା ଵନ ଵାସାଯ ଵସ ରାମ ମଯା ସହ ॥୨-୫୪-
ମୁଁ ଭାବୁଛି ଏହି ଶାନ୍ତ ଏବଂ ଅଲଗା ଅଞ୍ଚଳ ତୁମ ପାଇଁ ସୁଖଦାୟକ ହେବ। ରାମ, ଏଠା କିମ୍ବା ଅରଣ୍ୟରେ, ମୋ ସହିତ ରୁହ।
ସ ରାମମ୍ ସର୍ଵ କାମୈଅଃ ତମ୍ ଭରଦ୍ଵାଜଃ ପ୍ରିଯ ଅତିଥିମ୍ । ସଭାର୍ଯମ୍ ସହ ଚ ଭ୍ରାତ୍ରା ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ଧର୍ମଵିତ୍ ॥୨-୫୪-
ତାପରେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ବରଦ୍ୱାଜ ରାମଙ୍କୁ, ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଅତିଥି, ସୀତା ଓ ଭାଇ ସହିତ ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରି ଆଦର ସହିତ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ତସ୍ଯ ପ୍ରଯାଗେ ରାମସ୍ଯ ତମ୍ ମହର୍ଷିମ୍ ଉପେଯୁଷଃ । ପ୍ରପନ୍ନା ରଜନୀ ପୁଣ୍ଯା ଚିତ୍ରାଃ କଥଯତଃ କଥାଃ ॥୨-୫୪-
ପ୍ରୟାଗରେ ରାମ ଯେତେବେଳେ ସେ ମହାର୍ଷିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସେହି ପବିତ୍ର ରାତି ଅନେକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କଥା କହି କହି କଟିଗଲା।
ସୀତାତୃତୀଯ କାକୁତ୍ସ୍ଥହ୍ ପରିଶ୍ରାନ୍ତଃ ସୁଖୋଚିତଃ । ଭରଦ୍ଵାଜାଶ୍ରମେ ରମ୍ଯେ ତାମ୍ ରାତ୍ରି ମଵସ୍ତ୍ସୁଖମ୍ ॥୨-୫୪-
କକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶଜ ରାମ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ, ଶ୍ରମିତ ଓ ସୁଖରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ, ବରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ମନୋହର ଆଶ୍ରମରେ ସେହି ରାତି ଖୁସିରେ କଟାଇଲେ।
ପ୍ରଭାତାଯାମ୍ ରଜନ୍ଯାମ୍ ତୁ ଭରଦ୍ଵାଜମ୍ ଉପାଗମତ୍ । ଉଵାଚ ନର ଶାର୍ଦୂଲୋ ମୁନିମ୍ ଜ୍ଵଲିତ ତେଜସମ୍ ॥୨-୫୪-
ପ୍ରଭାତ ହେଲାପରେ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ସଦୃଶ ରାମ ବରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଓ ତପସ୍ଵୀ ତେଜସ୍ବୀ ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଶର୍ଵରୀମ୍ ଭଵନନ୍ନ୍ ଅଦ୍ଯ ସତ୍ଯ ଶୀଲ ତଵ ଆଶ୍ରମେ । ଉଷିତାଃ ସ୍ମ ଇହ ଵସତିମ୍ ଅନୁଜାନାତୁ ନୋ ଭଵାନ୍ ॥୨-୫୪-
ହେ ସତ୍ୟବାନ, ଆମେ ଏହି ଆଶ୍ରମରେ ଏକ ରାତି କଟାଇଛୁ। ଏବେ ଏଠାରୁ ବିଦାୟ ନେବାକୁ ତୁମ ଅନୁମତି ଚାହୁଁଛୁ।
ରାତ୍ର୍ଯାମ୍ ତୁ ତସ୍ଯାମ୍ ଵ୍ଯୁଷ୍ଟାଯାମ୍ ଭରଦ୍ଵାଜୋ ଅବ୍ରଵୀଦ୍ ଇଦମ୍ । ମଧୁ ମୂଲ ଫଲ ଉପେତମ୍ ଚିତ୍ର କୂଟମ୍ ଵ୍ରଜ ଇତି ହ ॥୨-୫୪-
ସେହି ରାତି ସମାପ୍ତ ହେଲାପରେ, ବରଦ୍ୱାଜ କହିଲେ: 'ମଧୁ, ମୂଳ ଓ ଫଳରେ ପ୍ରଚୁର ଚିତ୍ରକୂଟକୁ ଯାଅ।'
ଵାସମୌପଯିକମ୍ ମନ୍ଯେ ତଵ ରାମ ମହାବଲ । ନାନାନଗଗଣୋପେତଃ କିନ୍ନରୋରଗସେଵିତହ୍ ॥୨-୫୪-
ହେ ବଳଶାଳୀ ରାମ, ମୁଁ ଭାବୁଛି ସେଠା ତୁମେ ରହିବା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ। ସେଠା ନାନା ପକ୍ଷୀ ଦଳ, କିନ୍ନର ଓ ସର୍ପମାନେ ଆସିଯାଆନ୍ତି।
ମଯୂରନାଦାଭିରୁତୋ ଗଜରାଜନିଷେଵିତଃ । ଗମ୍ଯତାମ୍ ଭଵତା ଶୈଲଶ୍ଚିତ୍ରକୂଟଃ ସ ଵିଶ୍ରୁତଃ ॥୨-୫୪-
ମୟୂର ଡାକରେ ଗୁଞ୍ଜିତ, ହାତୀମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଘୁଞ୍ଚିବା, ସେ ଖ୍ୟାତିନାମ ଚିତ୍ରକୂଟ ପାହାଡ଼କୁ ତୁମେ ଯାଅ।
ପୁଣ୍ଯଶ୍ଚ ରମଣୀଯଶ୍ଚ ବହୁମୂଲଫଲାଯୁତଃ । ତତ୍ର କୁନ୍ଜର ଯୂଥାନି ମୃଗ ଯୂଥାନି ଚ ଅଭିତଃ ॥୨-୫୪-
ସେଠା ପବିତ୍ର ଓ ମନୋହର, ବହୁତ ମୂଳ ଓ ଫଳ ରହିଛି। ସେଠା ହାତୀ ଓ ମୃଗ ଦଳ ଚାରିପାଖରେ ଘୁଞ୍ଚିବା।
ଵିଚରନ୍ତି ଵନ ଅନ୍ତେଷୁ ତାନି ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସି ରାଘଵ । ସରିତ୍ପ୍ରସ୍ରଵଣପ୍ରସ୍ଥାନ୍ ଦରୀକନ୍ଧରନିର୍ଘରାନ୍ ॥୨-୫୪-
ହେ ରାଘବ, ତୁମେ ଦେଖିବା ଏହି ହାତୀ ଓ ମୃଗ ଦଳ ଅରଣ୍ୟର ସୀମାରେ ଘୁଞ୍ଚିବା, ନଦୀ କୂଳ, ଗିରି ଢାଳ ଓ ଝରଣା ଚାରିପାଖରେ।
ଚରତଃ ସୀତଯା ସାର୍ଧମ୍ ନନ୍ଦିଷ୍ଯତି ମନସ୍ତଵ । ପ୍ରହୃଷ୍ଟ କୋଯଷ୍ଟିକ କୋକିଲ ସ୍ଵନୈଃ । ର୍ଵିନାଦିତମ୍ ତମ୍ ଵସୁଧା ଧରମ୍ ଶିଵମ୍ । ମୃଗୈଃ ଚ ମତ୍ତୈଃ ବହୁଭିଃ ଚ କୁନ୍ଜରୈଃ । ସୁରମ୍ଯମ୍ ଆସାଦ୍ଯ ସମାଵସ ଆଶ୍ରମମ୍ ॥୨-୫୪-
ସୀତା ସହିତ ଘୁଞ୍ଚିବା ସମୟରେ, ତୁମ ମନ ଖୁସିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ। ହରଷିତ କୋଯ଼ା ଓ କୋଇଲି ଡାକରେ ଗୁଞ୍ଜିତ, ଅନେକ ମଦମସ୍ତ ମୃଗ ଓ ହାତୀ ଥିବା, ସେ ଶୁଭ୍ର ଭୂମିରେ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଆଶ୍ରମ ମିଳିବ।
thumb|ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୨-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଉଷିତ୍ଵା ରଜନୀମ୍ ତତ୍ର ରାଜପୁତ୍ରାଵରିମ୍ଦମୌ । ମହର୍ଷିମଭିଵାଦ୍ଯାଥ ଜଗ୍ମତୁସ୍ତମ୍ ଗିରିମ୍ ପ୍ରତି ॥୨-୫୫-
ସେଠାରେ ଏକ ରାତି କଟାଇ, ଦୁଇ ରାଜପୁତ୍ର ଶତ୍ରୁନାଶକ, ମହାର୍ଷିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ସେହି ପାହାଡ଼ ଦିଗକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ତେଷାମ୍ ଚୈଵ ସ୍ଵସ୍ତ୍ଯଯନମ୍ ମହର୍ଷିଃ ସ ଚକାର ହ । ପ୍ରସ୍ଥିତାମ୍ଶ୍ଚୈଵ ତାନ୍ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯପିତା ପୁତ୍ରାନିଵାନ୍ଵଗାତ୍ ॥୨-୫୫-
ମହାର୍ଷି ସେମାନଙ୍କ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳ କରିଦେଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ଯିବାବେଳେ, ବାପା ଯେପରି ଝିଅପୁଅଙ୍କୁ ଦେଖେ, ସେପରି ଦୃଷ୍ଟି ଦେଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଚକ୍ରମେ ଵକ୍ତୁମ୍ ଵଚନମ୍ ସ ମହାମୁନିଃ । ଭର୍ଦ୍ଵାଜୋ ମହାତେଜା ରାମମ୍ ସତ୍ଯପରାକ୍ରମମ୍ ॥୨-୫୫-
ତାପରେ ମହାତ୍ମା ବରଦ୍ୱାଜ, ତପସ୍ଵୀ ତେଜସ୍ବୀ, ସତ୍ୟବାନ ଓ ପରାକ୍ରମୀ ରାମଙ୍କୁ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଗଙ୍ଗାଯମୁନଯୋଃ ସନ୍ଧିମାସାଦ୍ଯ ମନୁଜର୍ଷଭୌ । କାଲିନ୍ଦୀମନୁଗଚ୍ଛେତାମ୍ ନଦୀମ୍ ପଶ୍ଚାନ୍ମୁଖାଶ୍ରିତାମ୍ ॥୨-୫୫-
ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ମିଳନ ସ୍ଥଳକୁ ପହଞ୍ଚି, ହେ ମନୁଷ୍ୟଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ବହୁଥିବା କାଳିନ୍ଦୀ ନଦୀ ପାଖେ ପାଖେ ଚାଲ।
ଅଥାସାଦ୍ଯ ତୁ କାଲିନ୍ଦୀଂ ଶୀଘ୍ରସ୍ରୋତସମାପଗାମ୍ (ପ୍ରତିସ୍ରୋତଃସମାଗତାମ୍ - ପା.ଭେ.) । ତସ୍ଯାସ୍ତୀର୍ଥମ୍ ପ୍ରଚରିତମ୍ ପୁରାଣମ୍ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ରାଘଵୌ ॥୨-୫୫-
ତାପରେ ଶୀଘ୍ର ବହୁଥିବା କାଳିନ୍ଦୀ ନଦୀ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେ ନଦୀର ପୁରାତନ ପବିତ୍ର ତୀର ଦେଖି, ଦୁଇ ରଘୁବଂଶୀ ତାହା ଅନୁଭବ କଲେ।