ଆଚମ୍ଯ ଚ ଯଥାଶାସ୍ତ୍ରମ୍ ନଦୀମ୍ ତାମ୍ ସହ ସୀତଯା । ପ୍ରାଣମତ୍ପ୍ରୀତିସମ୍ହୃଷ୍ଟୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚାମିତପ୍ରଭଃ ॥୨-୫୨-
ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଭାବେ ପାଣି ଚାଲି ନିଅ, ସୀତାଙ୍କ ସହ; ଅମିତ ତେଜସ୍ୱୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆନନ୍ଦ ଭରା ହୃଦୟରେ ନଦୀକୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ ।
ଅନୁଜ୍ଞାଯ ସୁମନ୍ତ୍ରମ୍ ଚ ସବଲମ୍ ଚୈଵ ତମ୍ ଗୁହମ୍ । ଆସ୍ଥାଯ ନାଵମ୍ ରାମଃ ତୁ ଚୋଦଯାମ୍ ଆସ ନାଵିକାନ୍ ॥୨-୫୨-
ସୁମନ୍ତ୍ର, ଗୁହା ଏବଂ ସେନାକୁ ନମସ୍କାର କରି, ରାମ ନାଉକୁ ଚଢ଼ି, ନାଉକିଆମାନେକୁ ଆଗକୁ ଚାଲିବାକୁ କହିଲେ ।
ତତଃ ତୈଃ ଚୋଦିତା ସା ନୌଃ କର୍ଣ ଧାର ସମାହିତା । ଶୁଭ ସ୍ଫ୍ଯ ଵେଗ ଅଭିହତା ଶୀଘ୍ରମ୍ ସଲିଲମ୍ ଅତ୍ଯଗାତ୍ ॥୨-୫୨-
ତାପରେ ସେମାନେ ଉତ୍ସାହିତ କରିବା ପରେ, କର୍ଣ୍ଣଧାର ଦ୍ୱାରା ଚତୁର୍ୟ ଭାବରେ ଚାଲିଥିବା ନୌକା, ଭଲ ଚାପୁର ଜୋରରେ ତେଜ ଗତିରେ ଜଳକୁ ଶୀଘ୍ର ଅତିକ୍ରମ କଲା ।
ମଧ୍ଯମ୍ ତୁ ସମନୁପ୍ରାପ୍ଯ ଭାଗୀରଥ୍ଯାଃ ତୁ ଅନିନ୍ଦିତା । ଵୈଦେହୀ ପ୍ରାନ୍ଜଲିର୍ ଭୂତ୍ଵା ତାମ୍ ନଦୀମ୍ ଇଦମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍ ॥୨-୫୨-
ଭାଗୀରଥୀ ନଦୀର ମଧ୍ୟଭାଗକୁ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ, ଦୋଷହୀନ ଭୈଦେହୀ ହାତ ଜୋଡି ଏହି ନଦୀକୁ ଏଭଳି କହିଲେ ।
ପୁତ୍ରଃ ଦଶରଥସ୍ଯ ଅଯମ୍ ମହା ରାଜସ୍ଯ ଧୀମତଃ । ନିଦେଶମ୍ ପାଲଯତୁ ଏନମ୍ ଗନ୍ଗେ ତ୍ଵଦ୍ ଅଭିରକ୍ଷିତଃ ॥୨-୫୨-
ଏହି ଜଣେ ଦଶରଥଙ୍କର ପୁତ୍ର, ମହାନ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜାଙ୍କର ସନ୍ତାନ; ଗଙ୍ଗେ, ତୁମେ ସୁରକ୍ଷା କରିବା ଦ୍ୱାରା, ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରୁ ।
ଚତୁର୍ ଦଶ ହି ଵର୍ଷାଣି ସମଗ୍ରାଣି ଉଷ୍ଯ କାନନେ । ଭ୍ରାତ୍ରା ସହ ମଯା ଚୈଵ ପୁନଃ ପ୍ରତ୍ଯାଗମିଷ୍ଯତି ॥୨-୫୨-
ସେ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଓ ମୋ ସହିତ ଚଉଦି ଡ଼ିଅଁ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହିବା ପରେ, ପୁନି ଫେରି ଆସିବେ ।
ତତଃ ତ୍ଵାମ୍ ଦେଵି ସୁଭଗେ କ୍ଷେମେଣ ପୁନର୍ ଆଗତା । ଯକ୍ଷ୍ଯେ ପ୍ରମୁଦିତା ଗନ୍ଗେ ସର୍ଵ କାମ ସମୃଦ୍ଧଯେ ॥୨-୫୨-
ତାପରେ, ମା ଦେବୀ, ଶୁଭା ଓ ଭାଗ୍ୟବତୀ, ମୁଁ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବରେ ଫେରି ଆସିବା ପରେ, ମନର ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦରେ ତୁମେ ପୂଜା କରିବି ।
ତ୍ଵମ୍ ହି ତ୍ରିପଥଗା ଦେଵି ବ୍ରହ୍ମ ଲୋକମ୍ ସମୀକ୍ଷସେ । ଭାର୍ଯା ଚ ଉଦଧି ରାଜସ୍ଯ ଲୋକେ ଅସ୍ମିନ୍ ସମ୍ପ୍ରଦୃଶ୍ଯସେ ॥୨-୫୨-
ତୁମେ ତିନିପଥ ଦେବୀ, ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ଦେଖୁଛ; ଏହି ଜଗତରେ ସମୁଦ୍ରରାଜଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଛ ।
ସା ତ୍ଵାମ୍ ଦେଵି ନମସ୍ଯାମି ପ୍ରଶମ୍ସାମି ଚ ଶୋଭନେ । ପ୍ରାପ୍ତ ରାଜ୍ଯେ ନର ଵ୍ଯାଘ୍ର ଶିଵେନ ପୁନର୍ ଆଗତେ ॥୨-୫୨-
ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରିବି ଓ ପ୍ରଶଂସା କରିବି, ଶୋଭାବତୀ ଦେବୀ, ଯେତେବେଳେ ନରସିଂହ ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟକୁ ପୁନି ପାଇଁ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବରେ ଫେରିବେ ।
ଗଵାମ୍ ଶତ ସହସ୍ରାଣି ଵସ୍ତ୍ରାଣି ଅନ୍ନମ୍ ଚ ପେଶଲମ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ତଵ ପ୍ରିଯ ଚିକୀର୍ଷଯା ॥୨-୫୨-
ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଏକ ଲକ୍ଷ ଗାଁ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଉତ୍ତମ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇବି ।
ସୁରାଘଟସହସ୍ରେଣ ମାମ୍ସଭୂତୋଦନେନ ଚ । ଯକ୍ଷ୍ଯେ ତ୍ଵାମ୍ ପ୍ରଯତା ଦେଵି ପୁରୀମ୍ ପୁନରୁପାଗତା ॥୨-୫୨-
ମୁଁ ହଜାର ମଦ ଘଡ଼ି ଓ ମାଂସ ଭାତ ଦେଇ, ଦେବୀ, ଭକ୍ତି ସହିତ ତୁମେ ପୂଜା କରିବି, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ପୁରୀକୁ ପୁନି ଫେରିବି ।
ଯାନି ତ୍ଵତ୍ତୀରଵାସୀନି ଦୈଵତାନି ଚ ସନ୍ତି ହି । ତାନି ସର୍ଵାଣି ଯକ୍ଷ୍ଯାମି ତୀର୍ଥାନ୍ଯାଯତନାନି ଚ ॥୨-୫୨-
ତୁମ ତୀରରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ତୀର୍ଥ, ମନ୍ଦିର ଯେଉଁଠି ଅଛି, ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୁଁ ପୂଜା କରିବି ।
ପୁନରେଵ ମହାବାଉର୍ମଯା ଭ୍ରାତ୍ରା ଚ ସମ୍ଗତଃ । ଅଯୋଧ୍ଯାମ୍ ଵନଵାସାତ୍ତୁ ପ୍ରଵିଶତ୍ଵନଘୋଽନଘେ ॥୨-୫୨-
ମୁଁ ମୋ ପ୍ରବଳ ଭାଜା ଭାର୍ତ୍ତା ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇ ସହିତ ପୁନି ଏକାଠି ହୋଇ, ଅନଘେ, ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଜଙ୍ଗଲ ଜୀବନରୁ ପ୍ରବେଶ କରିପାରି ।
ତଥା ସମ୍ଭାଷମାଣା ସା ସୀତା ଗନ୍ଗାମ୍ ଅନିନ୍ଦିତା । ଦକ୍ଷିଣା ଦକ୍ଷିଣମ୍ ତୀରମ୍ କ୍ଷିପ୍ରମ୍ ଏଵ ଅଭ୍ଯୁପାଗମତ୍ ॥୨-୫୨-
ଏଭଳି କହି, ଦୋଷହୀନ ସୀତା ଶୀଘ୍ର ଗଙ୍ଗାର ଦକ୍ଷିଣ ତୀରକୁ ପହଞ୍ଚିଗଲେ ।
ତୀରମ୍ ତୁ ସମନୁପ୍ରାପ୍ଯ ନାଵମ୍ ହିତ୍ଵା ନର ଋଷଭଃ । ପ୍ରାତିଷ୍ଠତ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ଵୈଦେହ୍ଯା ଚ ପରମ୍ ତପଃ ॥୨-୫୨-
ତୀରକୁ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ, ନରର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନୌକାକୁ ଛାଡି, ତାଙ୍କ ଭାଇ ଓ ଉତ୍ତମ ଭୈଦେହୀ ସହିତ ଯାତ୍ରା କଲେ ।
ଅଥ ଅବ୍ରଵୀନ୍ ମହା ବାହୁଃ ସୁମିତ୍ର ଆନନ୍ଦ ଵର୍ଧନମ୍ । ଭଵ ସମ୍ରକ୍ଷଣାର୍ଥାଯ ସଜନେ ଵିଜନେଽପି ଵା ॥୨-୫୨-
ତାପରେ, ପ୍ରବଳ ବାହୁ ଧାରୀ ରାମ, ସୁମିତ୍ରାଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଇଥିବା ପୁତ୍ରକୁ କହିଲେ: 'ମାନେ ଲୋକ ମଧ୍ୟରେ କିମ୍ବା ଏକା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଆମର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ସଚେତନ ରୁହ ।'
ଅଵଶ୍ଯମ୍ ରକ୍ଷଣମ୍ କାର୍ଯମଦୃଷ୍ଟେ ଵିଜନେ ଵନେ । ଅଗ୍ରତଃ ଗଚ୍ଚ ସୌମିତ୍ରେ ସୀତା ତ୍ଵାମ୍ ଅନୁଗଚ୍ଚତୁ ॥୨-୫୨-
ଅଦୃଶ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲର ଏକାନ୍ତରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ସୁରକ୍ଷା ଦରକାର; ସଉମିତ୍ରି, ତୁମେ ଆଗକୁ ଚାଲ, ସୀତା ତୁମେ ପଛରେ ଚାଲିବେ ।
ପୃଷ୍ଠତଃ ଅହମ୍ ଗମିଷ୍ଯାମି ତ୍ଵାମ୍ ଚ ସୀତାମ୍ ଚ ପାଲଯନ୍ । ଅଦ୍ଯ ଦୁହ୍ଖମ୍ ତୁ ଵୈଦେହୀ ଵନ ଵାସସ୍ଯ ଵେତ୍ସ୍ଯତି ॥୨-୫୨-
ମୁଁ ପଛରେ ଚାଲିବି, ତୁମେ ଓ ସୀତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବି; ଆଜି ଭୈଦେହୀ ଜଙ୍ଗଲ ଜୀବନର କଷ୍ଟ ଅନୁଭବ କରିବେ ।
ନ ହି ତାଵଦତିକ୍ରାନ୍ତା ସୁକରା କାଚନ କ୍ରିଯା । ଅଦ୍ଯ ଦୁଃଖମ୍ ତୁ ଵୈଦେହୀ ଵନଵାସସ୍ଯ ଵେତ୍ସ୍ଯତି ॥୨-୫୨-
ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ସମୟ ପୂର୍ବରୁ ସହଜ ଭାବରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇନାହିଁ; ଆଜି ଭୈଦେହୀ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଜଙ୍ଗଲ ଜୀବନର କଷ୍ଟ ଜାଣିବେ ।
ପ୍ରଣଷ୍ଟଜନସମ୍ବାଧମ୍ କ୍ଷେତ୍ରାରାମଵିଵର୍ବିତମ୍ । ଵିଷମମ୍ ଚ ପ୍ରପାତମ୍ ଚ ଵନମଦ୍ଯ ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯତି ॥୨-୫୨-
ଆଜି ସେ ଜନମାନେ ନଥିବା, କ୍ଷେତ୍ର ଓ ଉଦ୍ୟାନ ଶୂନ୍ୟ, ବିପଦ ଓ ଖଡ଼ା ଭରା ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବେ ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାମସ୍ଯ ଵଚନମ୍ ପ୍ରତିସ୍ଥେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ୍Oଽଗ୍ରତଃ । ଅନନ୍ତରମ୍ ଚ ସୀତାଯା ରାଘଵୋ ରଘନନ୍ଧନଃ ॥୨-୫୨-
ରାମଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆଗରେ ଚଲିଗଲେ; ପରେ, ରଘୁବଂଶର ଗର୍ବ ରାମ, ସୀତାଙ୍କ ପଛରେ ଚଲିଲେ।
ଗତମ୍ ତୁ ଗନ୍ଗା ପର ପାରମ୍ ଆଶୁ । ରାମମ୍ ସୁମନ୍ତ୍ରଃ ପ୍ରତତମ୍ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ । ଅଧ୍ଵ ପ୍ରକର୍ଷାତ୍ ଵିନିଵୃତ୍ତ ଦୃଷ୍ଟିର୍ । ର୍ମୁମୋଚ ବାଷ୍ପମ୍ ଵ୍ଯଥିତଃ ତପସ୍ଵୀ ॥୨-୫୨-
ଗଙ୍ଗାର ଦୂର ପାରକୁ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଗଲାପରେ, ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ରାମଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିଲେ; ଯାତ୍ରାର ଦୂରତ୍ୱ ଦେଖି ଦୃଷ୍ଟି ଫେରିଗଲା, ଦୁଃଖିତ ତପସ୍ବୀ ଲୁଚି ଲୁଚି କାନ୍ଦିଲେ।
ସ ଲୋକପାଲପ୍ରତିମପ୍ରଭାଵଵାମ୍ । ସ୍ତୀର୍ତ୍ଵା ମହାତ୍ମା ଵରଦୋ ମହାନଦୀମ୍ । ତତଃ ସମୃଦ୍ଧାନ୍ ଶୁଭସସ୍ଯମାଲିନଃ । କ୍ରମେଣ ଵତ୍ସାନ୍ ମୁଦିତାନୁପାଗମତ୍ ॥୨-୫୨-
ଜଗତର ରକ୍ଷକମାନଙ୍କ ପରାକ୍ରମ ସମାନ, ଏହି ମହାତ୍ମା ମହା ନଦୀକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବାପରେ, ଦେଖିଲେ ଶୁଭ୍ର ଫସଲ ଭରିଥିବା ଉତ୍ସବମୟ ଗ୍ରାମ ଏବଂ ଆନନ୍ଦିତ ଛେନାମାନେ; ସେ ଦିଅଁ ଦିଅଁ ଏହି ଗ୍ରାମଗୁଡିକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ତୌ ତତ୍ର ହତ୍ଵା ଚତୁରଃ ମହା ମୃଗାନ୍ । ଵରାହମ୍ ଋଶ୍ଯମ୍ ପୃଷତମ୍ ମହା ରୁରୁମ୍ । ଆଦାଯ ମେଧ୍ଯମ୍ ତ୍ଵରିତମ୍ ବୁଭୁକ୍ଷିତୌ। ଵାସାଯ କାଲେ ଯଯତୁର୍ ଵନଃ ପତିମ୍ ॥୨-୫୨-
ସେଠାରେ ଦୁଇଜଣେ ଚାରିଟି ମହା ଜନ୍ତୁ—ଏକ ଶୁଆ, ଏକ ଋଶ୍ୟ, ଏକ ଚିତ୍ରା ହରିଣ ଓ ଏକ ମହା ମୃଗ—ମାରିଲେ; ପବିତ୍ର ମାଂସ ନେଇ, ଖାଇବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ଓ ଖାଲି ପେଟ, ତେବେ ତେବେ ଜଙ୍ଗଲର ମାଳିକଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆଶ୍ରୟ ପାଇଁ ଗଲେ।
thumb|ତ୍ରିପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ତ୍ରିପଞ୍ଚାଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୨-
ଏହି ପଞ୍ଚାଶ ତୃତୀୟ ସର୍ଗଟି ଶୁଣିବାକୁ ଆସିଛି।
ସ ତମ୍ ଵୃକ୍ଷମ୍ ସମାସାଦ୍ଯ ସମ୍ଧ୍ଯାମ୍ ଅନ୍ଵାସ୍ଯ ପଶ୍ଚିମାମ୍ । ରାମଃ ରମଯତାମ୍ ଶ୍ରେଷ୍ଠୈତି ହ ଉଵାଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍ ॥୨-୫୩-
ରାମ ଏହି ଗଛକୁ ନିକଟରେ ଆସି, ପଶ୍ଚିମ ସନ୍ଧ୍ୟା ପାଳନ କରି, ଆନନ୍ଦ ଦେବାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅଦ୍ଯ ଇଯମ୍ ପ୍ରଥମା ରାତ୍ରିର୍ ଯାତା ଜନ ପଦାତ୍ ବହିଃ । ଯା ସୁମନ୍ତ୍ରେଣ ରହିତା ତାମ୍ ନ ଉତ୍କଣ୍ଠିତୁମ୍ ଅର୍ହସି ॥୨-୫୩-
ଆଜି ଏହି ପ୍ରଥମ ରାତି ଅମେ ଗ୍ରାମ ଠାରୁ ବାହାରେ କଟାଉଛୁ। ସୁମିତ୍ରାଙ୍କ ପୁଅ ଛାଡି ରହିବାରେ ତୁମେ ଚିନ୍ତିତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଜାଗର୍ତଵ୍ଯମ୍ ଅତନ୍ଦ୍ରିଭ୍ଯାମ୍ ଅଦ୍ଯ ପ୍ରଭୃତି ରାତ୍ରିଷୁ । ଯୋଗ କ୍ଷେମଃ ହି ସୀତାଯା ଵର୍ତତେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆଵଯୋହ୍ ॥୨-୫୩-
ଆଜିଠୁ ଆମେ ଦୁଇଜଣ ରାତିରେ ଜାଗି ରହିବାକୁ ହେବ। ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସୀତାଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ଆମ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଛି।
ରାତ୍ରିମ୍ କଥମ୍ଚିତ୍ ଏଵ ଇମାମ୍ ସୌମିତ୍ରେ ଵର୍ତଯାମହେ । ଉପାଵର୍ତାମହେ ଭୂମାଵ୍ ଆସ୍ତୀର୍ଯ ସ୍ଵଯମ୍ ଆର୍ଜିତୈଃ ॥୨-୫୩-
ସଉମିତ୍ରି, ଚାଲ ଏହି ରାତି କିପରି ହେଉ ନାହିଁ, ଆମେ ନିଜେ ଜମା କରିଥିବା ଜିନିଷ ଭୂମିରେ ବିଛାଇ ଏହି ରାତି କଟାଇବା।
ସ ତୁ ସମ୍ଵିଶ୍ଯ ମେଦିନ୍ଯାମ୍ ମହା ଅର୍ହ ଶଯନ ଉଚିତଃ । ଇମାଃ ସୌମିତ୍ରଯେ ରାମଃ ଵ୍ଯାଜହାର କଥାଃ ଶୁଭାଃ ॥୨-୫୩-
ଯେଉଁ ରାମ ମହାମୂଲ୍ୟ ଶୟନରେ ଶୁଇବାକୁ ଅଭ୍ୟସ୍ତ, ସେ ଏବେ ଭୂମିରେ ଶୁଇଲେ। ରାମ ସଉମିତ୍ରିଙ୍କୁ ଶୁଭ କଥାଗୁଡିକ କହିଲେ।