ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ଆତ୍ମନଃ ଚୈଵ ରାମଃ ତେନ ଅକରୋଜ୍ ଜଟାଃ । ଦୀର୍ଘବାହୁର୍ନରଵ୍ଯାଘ୍ରୋ ଜଟିଲତ୍ଵ ମଧାରଯତ୍ ॥୨-୫୨-
ସେ ଦୁଧ ଦେଇ, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏବଂ ନିଜ ପାଇଁ ଜଟା କଲେ; ଦୀର୍ଘବାହୁ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ସ୍ୱରୂପ ରାମ ତପସ୍ୱୀର ରୂପ ଧରିଲେ ।
ତୌ ତଦା ଚୀର ଵସନୌ ଜଟା ମଣ୍ଡଲ ଧାରିଣୌ । ଅଶୋଭେତାମ୍ ଋଷି ସମୌ ଭ୍ରାତରୌ ରାମ ରକ୍ଷ୍ମଣୌ ॥୨-୫୨-
ସେତେବେଳେ, ଚୀରବସନ ଏବଂ ଜଟା ମଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧି, ଦୁଇଭାଇ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଋଷିମାନେ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ।
ତତଃ ଵୈଖାନସମ୍ ମାର୍ଗମ୍ ଆସ୍ଥିତଃ ସହ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ । ଵ୍ରତମ୍ ଆଦିଷ୍ଟଵାନ୍ ରାମଃ ସହାଯମ୍ ଗୁହମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍ ॥୨-୫୨-
ତାପରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କର ପଥ ଅନୁସରି, ରାମ ନିଜ ଉପବାସ ନେଇ, ସହାୟ ଗୁହାଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ଅପ୍ରମତ୍ତଃ ବଲେ କୋଶେ ଦୁର୍ଗେ ଜନ ପଦେ ତଥା । ଭଵେଥା ଗୁହ ରାଜ୍ଯମ୍ ହି ଦୁରାରକ୍ଷତମମ୍ ମତମ୍ ॥୨-୫୨-
ଗୁହା, ସେନା, ଧନ, ଦୁର୍ଗ ଏବଂ ଲୋକମାନେ ପ୍ରତି ସଦା ସଚେତନ ରୁହ; କାରଣ ରାଜ୍ୟକୁ ସୁରକ୍ଷା କରିବା ଅତି କଷ୍ଟକର ।
ତତଃ ତମ୍ ସମନୁଜ୍ଞାଯ ଗୁହମ୍ ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁ ନନ୍ଦନଃ । ଜଗାମ ତୂର୍ଣମ୍ ଅଵ୍ଯଗ୍ରଃ ସଭାର୍ଯଃ ସହ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ॥୨-୫୨-
ତାପରେ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ନନ୍ଦନ ଗୁହାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ନିଜ ଜନାନୀ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଶୀଘ୍ର ଯାତ୍ରା କଲେ ।
ସ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନଦୀ ତୀରେ ନାଵମ୍ ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁ ନନ୍ଦନଃ । ତିତୀର୍ଷୁଃ ଶୀଘ୍ରଗାମ୍ ଗନ୍ଗାମ୍ ଇଦମ୍ ଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍ ॥୨-୫୨-
ନଦୀ ତୀରେ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ପୁତ୍ର ତେଜସ୍ୱୀ ଗଙ୍ଗା ନଦୀକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ ।
ଆରୋହ ତ୍ଵମ୍ ନର ଵ୍ଯାଘ୍ର ସ୍ଥିତାମ୍ ନାଵମ୍ ଇମାମ୍ ଶନୈଃ । ସୀତାମ୍ ଚ ଆରୋପଯ ଅନ୍ଵକ୍ଷମ୍ ପରିଗୃହ୍ଯ ମନସ୍ଵିନୀମ୍ ॥୨-୫୨-
ହେ ନରବାଘ, ଏହି ପ୍ରସ୍ତୁତ ନାଉକୁ ଧୀରେ ଚଢ଼; ଏବଂ ମନରେ ନେଇ, ସୀତାଙ୍କୁ ପରେ ଚଢ଼ିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କର ।
ସ ଭ୍ରାତୁଃ ଶାସନମ୍ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସର୍ଵମ୍ ଅପ୍ରତିକୂଲଯନ୍ । ଆରୋପ୍ଯ ମୈଥିଲୀମ୍ ପୂର୍ଵମ୍ ଆରୁରୋହ ଆତ୍ମଵାମ୍ସ୍ ତତଃ ॥୨-୫୨-
ଭାଇଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି ଏବଂ କିଛି ବିରୋଧ ନକରି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପ୍ରଥମେ ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ଚଢ଼ାଇଲେ, ତାପରେ ନିଜେ ଚଢ଼ିଲେ ।
ଅଥ ଆରୁରୋହ ତେଜସ୍ଵୀ ସ୍ଵଯମ୍ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପୂର୍ଵଜଃ । ତତଃ ନିଷାଦ ଅଧିପତିର୍ ଗୁହୋ ଜ୍ଞାତୀନ୍ ଅଚୋଦଯତ୍ ॥୨-୫୨-
ତାପରେ, ତେଜସ୍ୱୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭାଇ ନିଜେ ଚଢ଼ିଲେ; ନିଷାଦ ପ୍ରମୁଖ ଗୁହା ନିଜ ଜନମାନେକୁ ଆଗକୁ ଚାଲିବାକୁ କହିଲେ ।
ରାଘଵୋଽପି ମହାତେଜା ନାଵମାରୁହ୍ଯ ତାମ୍ ତତଃ । ବ୍ରହ୍ମଵତ୍ କ୍ଷତ୍ରଵଚ୍ଚୈଵ ଜଜାପ ହିତମାତ୍ମନଃ ॥୨-୫୨-
ମହାତେଜସ୍ୱୀ ରାଘବ ନାଉକୁ ଚଢ଼ି, ନିଜ ଭଲ ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏବଂ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଯେପରି ମନ୍ତ୍ର ଜପନ୍ତି, ସେପରି ମନ୍ତ୍ର ଜପିଲେ ।
ଆଚମ୍ଯ ଚ ଯଥାଶାସ୍ତ୍ରମ୍ ନଦୀମ୍ ତାମ୍ ସହ ସୀତଯା । ପ୍ରାଣମତ୍ପ୍ରୀତିସମ୍ହୃଷ୍ଟୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚାମିତପ୍ରଭଃ ॥୨-୫୨-
ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଭାବେ ପାଣି ଚାଲି ନିଅ, ସୀତାଙ୍କ ସହ; ଅମିତ ତେଜସ୍ୱୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆନନ୍ଦ ଭରା ହୃଦୟରେ ନଦୀକୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ ।
ଅନୁଜ୍ଞାଯ ସୁମନ୍ତ୍ରମ୍ ଚ ସବଲମ୍ ଚୈଵ ତମ୍ ଗୁହମ୍ । ଆସ୍ଥାଯ ନାଵମ୍ ରାମଃ ତୁ ଚୋଦଯାମ୍ ଆସ ନାଵିକାନ୍ ॥୨-୫୨-
ସୁମନ୍ତ୍ର, ଗୁହା ଏବଂ ସେନାକୁ ନମସ୍କାର କରି, ରାମ ନାଉକୁ ଚଢ଼ି, ନାଉକିଆମାନେକୁ ଆଗକୁ ଚାଲିବାକୁ କହିଲେ ।
ତତଃ ତୈଃ ଚୋଦିତା ସା ନୌଃ କର୍ଣ ଧାର ସମାହିତା । ଶୁଭ ସ୍ଫ୍ଯ ଵେଗ ଅଭିହତା ଶୀଘ୍ରମ୍ ସଲିଲମ୍ ଅତ୍ଯଗାତ୍ ॥୨-୫୨-
ତାପରେ ସେମାନେ ଉତ୍ସାହିତ କରିବା ପରେ, କର୍ଣ୍ଣଧାର ଦ୍ୱାରା ଚତୁର୍ୟ ଭାବରେ ଚାଲିଥିବା ନୌକା, ଭଲ ଚାପୁର ଜୋରରେ ତେଜ ଗତିରେ ଜଳକୁ ଶୀଘ୍ର ଅତିକ୍ରମ କଲା ।
ମଧ୍ଯମ୍ ତୁ ସମନୁପ୍ରାପ୍ଯ ଭାଗୀରଥ୍ଯାଃ ତୁ ଅନିନ୍ଦିତା । ଵୈଦେହୀ ପ୍ରାନ୍ଜଲିର୍ ଭୂତ୍ଵା ତାମ୍ ନଦୀମ୍ ଇଦମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍ ॥୨-୫୨-
ଭାଗୀରଥୀ ନଦୀର ମଧ୍ୟଭାଗକୁ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ, ଦୋଷହୀନ ଭୈଦେହୀ ହାତ ଜୋଡି ଏହି ନଦୀକୁ ଏଭଳି କହିଲେ ।
ପୁତ୍ରଃ ଦଶରଥସ୍ଯ ଅଯମ୍ ମହା ରାଜସ୍ଯ ଧୀମତଃ । ନିଦେଶମ୍ ପାଲଯତୁ ଏନମ୍ ଗନ୍ଗେ ତ୍ଵଦ୍ ଅଭିରକ୍ଷିତଃ ॥୨-୫୨-
ଏହି ଜଣେ ଦଶରଥଙ୍କର ପୁତ୍ର, ମହାନ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜାଙ୍କର ସନ୍ତାନ; ଗଙ୍ଗେ, ତୁମେ ସୁରକ୍ଷା କରିବା ଦ୍ୱାରା, ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରୁ ।
ଚତୁର୍ ଦଶ ହି ଵର୍ଷାଣି ସମଗ୍ରାଣି ଉଷ୍ଯ କାନନେ । ଭ୍ରାତ୍ରା ସହ ମଯା ଚୈଵ ପୁନଃ ପ୍ରତ୍ଯାଗମିଷ୍ଯତି ॥୨-୫୨-
ସେ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଓ ମୋ ସହିତ ଚଉଦି ଡ଼ିଅଁ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହିବା ପରେ, ପୁନି ଫେରି ଆସିବେ ।
ତତଃ ତ୍ଵାମ୍ ଦେଵି ସୁଭଗେ କ୍ଷେମେଣ ପୁନର୍ ଆଗତା । ଯକ୍ଷ୍ଯେ ପ୍ରମୁଦିତା ଗନ୍ଗେ ସର୍ଵ କାମ ସମୃଦ୍ଧଯେ ॥୨-୫୨-
ତାପରେ, ମା ଦେବୀ, ଶୁଭା ଓ ଭାଗ୍ୟବତୀ, ମୁଁ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବରେ ଫେରି ଆସିବା ପରେ, ମନର ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦରେ ତୁମେ ପୂଜା କରିବି ।
ତ୍ଵମ୍ ହି ତ୍ରିପଥଗା ଦେଵି ବ୍ରହ୍ମ ଲୋକମ୍ ସମୀକ୍ଷସେ । ଭାର୍ଯା ଚ ଉଦଧି ରାଜସ୍ଯ ଲୋକେ ଅସ୍ମିନ୍ ସମ୍ପ୍ରଦୃଶ୍ଯସେ ॥୨-୫୨-
ତୁମେ ତିନିପଥ ଦେବୀ, ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ଦେଖୁଛ; ଏହି ଜଗତରେ ସମୁଦ୍ରରାଜଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଛ ।
ସା ତ୍ଵାମ୍ ଦେଵି ନମସ୍ଯାମି ପ୍ରଶମ୍ସାମି ଚ ଶୋଭନେ । ପ୍ରାପ୍ତ ରାଜ୍ଯେ ନର ଵ୍ଯାଘ୍ର ଶିଵେନ ପୁନର୍ ଆଗତେ ॥୨-୫୨-
ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରିବି ଓ ପ୍ରଶଂସା କରିବି, ଶୋଭାବତୀ ଦେବୀ, ଯେତେବେଳେ ନରସିଂହ ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟକୁ ପୁନି ପାଇଁ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବରେ ଫେରିବେ ।
ଗଵାମ୍ ଶତ ସହସ୍ରାଣି ଵସ୍ତ୍ରାଣି ଅନ୍ନମ୍ ଚ ପେଶଲମ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ତଵ ପ୍ରିଯ ଚିକୀର୍ଷଯା ॥୨-୫୨-
ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଏକ ଲକ୍ଷ ଗାଁ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଉତ୍ତମ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇବି ।
ସୁରାଘଟସହସ୍ରେଣ ମାମ୍ସଭୂତୋଦନେନ ଚ । ଯକ୍ଷ୍ଯେ ତ୍ଵାମ୍ ପ୍ରଯତା ଦେଵି ପୁରୀମ୍ ପୁନରୁପାଗତା ॥୨-୫୨-
ମୁଁ ହଜାର ମଦ ଘଡ଼ି ଓ ମାଂସ ଭାତ ଦେଇ, ଦେବୀ, ଭକ୍ତି ସହିତ ତୁମେ ପୂଜା କରିବି, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ପୁରୀକୁ ପୁନି ଫେରିବି ।
ଯାନି ତ୍ଵତ୍ତୀରଵାସୀନି ଦୈଵତାନି ଚ ସନ୍ତି ହି । ତାନି ସର୍ଵାଣି ଯକ୍ଷ୍ଯାମି ତୀର୍ଥାନ୍ଯାଯତନାନି ଚ ॥୨-୫୨-
ତୁମ ତୀରରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ତୀର୍ଥ, ମନ୍ଦିର ଯେଉଁଠି ଅଛି, ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୁଁ ପୂଜା କରିବି ।
ପୁନରେଵ ମହାବାଉର୍ମଯା ଭ୍ରାତ୍ରା ଚ ସମ୍ଗତଃ । ଅଯୋଧ୍ଯାମ୍ ଵନଵାସାତ୍ତୁ ପ୍ରଵିଶତ୍ଵନଘୋଽନଘେ ॥୨-୫୨-
ମୁଁ ମୋ ପ୍ରବଳ ଭାଜା ଭାର୍ତ୍ତା ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇ ସହିତ ପୁନି ଏକାଠି ହୋଇ, ଅନଘେ, ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଜଙ୍ଗଲ ଜୀବନରୁ ପ୍ରବେଶ କରିପାରି ।
ତଥା ସମ୍ଭାଷମାଣା ସା ସୀତା ଗନ୍ଗାମ୍ ଅନିନ୍ଦିତା । ଦକ୍ଷିଣା ଦକ୍ଷିଣମ୍ ତୀରମ୍ କ୍ଷିପ୍ରମ୍ ଏଵ ଅଭ୍ଯୁପାଗମତ୍ ॥୨-୫୨-
ଏଭଳି କହି, ଦୋଷହୀନ ସୀତା ଶୀଘ୍ର ଗଙ୍ଗାର ଦକ୍ଷିଣ ତୀରକୁ ପହଞ୍ଚିଗଲେ ।
ତୀରମ୍ ତୁ ସମନୁପ୍ରାପ୍ଯ ନାଵମ୍ ହିତ୍ଵା ନର ଋଷଭଃ । ପ୍ରାତିଷ୍ଠତ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ଵୈଦେହ୍ଯା ଚ ପରମ୍ ତପଃ ॥୨-୫୨-
ତୀରକୁ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ, ନରର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନୌକାକୁ ଛାଡି, ତାଙ୍କ ଭାଇ ଓ ଉତ୍ତମ ଭୈଦେହୀ ସହିତ ଯାତ୍ରା କଲେ ।
ଅଥ ଅବ୍ରଵୀନ୍ ମହା ବାହୁଃ ସୁମିତ୍ର ଆନନ୍ଦ ଵର୍ଧନମ୍ । ଭଵ ସମ୍ରକ୍ଷଣାର୍ଥାଯ ସଜନେ ଵିଜନେଽପି ଵା ॥୨-୫୨-
ତାପରେ, ପ୍ରବଳ ବାହୁ ଧାରୀ ରାମ, ସୁମିତ୍ରାଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଇଥିବା ପୁତ୍ରକୁ କହିଲେ: 'ମାନେ ଲୋକ ମଧ୍ୟରେ କିମ୍ବା ଏକା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଆମର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ସଚେତନ ରୁହ ।'
ଅଵଶ୍ଯମ୍ ରକ୍ଷଣମ୍ କାର୍ଯମଦୃଷ୍ଟେ ଵିଜନେ ଵନେ । ଅଗ୍ରତଃ ଗଚ୍ଚ ସୌମିତ୍ରେ ସୀତା ତ୍ଵାମ୍ ଅନୁଗଚ୍ଚତୁ ॥୨-୫୨-
ଅଦୃଶ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲର ଏକାନ୍ତରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ସୁରକ୍ଷା ଦରକାର; ସଉମିତ୍ରି, ତୁମେ ଆଗକୁ ଚାଲ, ସୀତା ତୁମେ ପଛରେ ଚାଲିବେ ।
ପୃଷ୍ଠତଃ ଅହମ୍ ଗମିଷ୍ଯାମି ତ୍ଵାମ୍ ଚ ସୀତାମ୍ ଚ ପାଲଯନ୍ । ଅଦ୍ଯ ଦୁହ୍ଖମ୍ ତୁ ଵୈଦେହୀ ଵନ ଵାସସ୍ଯ ଵେତ୍ସ୍ଯତି ॥୨-୫୨-
ମୁଁ ପଛରେ ଚାଲିବି, ତୁମେ ଓ ସୀତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବି; ଆଜି ଭୈଦେହୀ ଜଙ୍ଗଲ ଜୀବନର କଷ୍ଟ ଅନୁଭବ କରିବେ ।
ନ ହି ତାଵଦତିକ୍ରାନ୍ତା ସୁକରା କାଚନ କ୍ରିଯା । ଅଦ୍ଯ ଦୁଃଖମ୍ ତୁ ଵୈଦେହୀ ଵନଵାସସ୍ଯ ଵେତ୍ସ୍ଯତି ॥୨-୫୨-
ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ସମୟ ପୂର୍ବରୁ ସହଜ ଭାବରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇନାହିଁ; ଆଜି ଭୈଦେହୀ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଜଙ୍ଗଲ ଜୀବନର କଷ୍ଟ ଜାଣିବେ ।
ପ୍ରଣଷ୍ଟଜନସମ୍ବାଧମ୍ କ୍ଷେତ୍ରାରାମଵିଵର୍ବିତମ୍ । ଵିଷମମ୍ ଚ ପ୍ରପାତମ୍ ଚ ଵନମଦ୍ଯ ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯତି ॥୨-୫୨-
ଆଜି ସେ ଜନମାନେ ନଥିବା, କ୍ଷେତ୍ର ଓ ଉଦ୍ୟାନ ଶୂନ୍ୟ, ବିପଦ ଓ ଖଡ଼ା ଭରା ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବେ ।