ଏଵମ୍ ବହୁ ଵିଧମ୍ ଦୀନମ୍ ଯାଚମାନମ୍ ପୁନଃ ପୁନଃ । ରାମଃ ଭୃତ୍ଯ ଅନୁକମ୍ପୀ ତୁ ସୁମନ୍ତ୍ରମ୍ ଇଦମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍ ॥୨-୫୨-
ଏଭଳି ଅନେକ ପ୍ରକାର ଦୁଃଖ ଭରା ଅନୁରୋଧ କରୁଥିବା ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ, ଭୃତ୍ୟଙ୍କୁ ଦୟାଶୀଳ ରାମ କହିଲେ।
ଜାନାମି ପରମାମ୍ ଭକ୍ତିମ୍ ମଯି ତେ ଭର୍ତୃ ଵତ୍ସଲ । ଶୃଣୁ ଚ ଅପି ଯଦ୍ ଅର୍ଥମ୍ ତ୍ଵାମ୍ ପ୍ରେଷଯାମି ପୁରୀମ୍ ଇତଃ ॥୨-୫୨-
ମୁଁ ଜାଣିଛି, ତୁମର ମୋ ପ୍ରତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତି ଅଛି; ଏବେ ଶୁଣ, କାହିଁକି ମୁଁ ତୁମକୁ ଏଠାରୁ ନଗରକୁ ପଠାଉଛି।
ନଗରୀମ୍ ତ୍ଵାମ୍ ଗତମ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜନନୀ ମେ ଯଵୀଯସୀ । କୈକେଯୀ ପ୍ରତ୍ଯଯମ୍ ଗଚ୍ଚେଦ୍ ଇତି ରାମଃ ଵନମ୍ ଗତଃ ॥୨-୫୨-
ତୁମେ ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ମୋ ଅପର ମାତା କୈକେୟୀ ବିଶ୍ୱାସ କରିବେ — ରାମ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ।
ପରିତୁଷ୍ଟା ହି ସା ଦେଵି ଵନ ଵାସମ୍ ଗତେ ମଯି । ରାଜାନମ୍ ନ ଅତିଶନ୍କେତ ମିଥ୍ଯା ଵାଦୀ ଇତି ଧାର୍ମିକମ୍ ॥୨-୫୨-
ମୁଁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ, ସେ ଦେବୀ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବେ; ତାପରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଅସତ୍ୟ କଥା କହିଥିବା ବୋଲି ସନ୍ଦେହ କରିବେନି, କାରଣ ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ।
ଏଷ ମେ ପ୍ରଥମଃ କଲ୍ପୋ ଯଦ୍ ଅମ୍ବା ମେ ଯଵୀଯସୀ । ଭରତ ଆରକ୍ଷିତମ୍ ସ୍ଫୀତମ୍ ପୁତ୍ର ରାଜ୍ଯମ୍ ଅଵାପ୍ନୁଯାତ୍ ॥୨-୫୨-
ମୋର ପ୍ରଥମ ଇଚ୍ଛା ଏହି — ମୋର ଛୋଟ ମାଆ ଯେ ଭରତଙ୍କ ପାଇଁ ସୁରକ୍ଷିତ ଏବଂ ଫଳିଥିବା ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ।
ମମ ପ୍ରିଯ ଅର୍ଥମ୍ ରାଜ୍ଞଃ ଚ ସରଥଃ ତ୍ଵମ୍ ପୁରୀମ୍ ଵ୍ରଜ । ସମ୍ଦିଷ୍ଟଃ ଚ ଅସି ଯା ଅନର୍ଥାମ୍ସ୍ ତାମ୍ସ୍ ତାନ୍ ବ୍ରୂଯାଃ ତଥା ତଥା ॥୨-୫୨-
ମୋର ଏବଂ ରାଜାଙ୍କର ସୁଖ ପାଇଁ, ସୁମନ୍ତ୍ର, ତୁମେ ରଥ ନେଇ ସହରକୁ ଫେରିଯାଅ; ଏବଂ ଯେପରି ନିର୍ଦେଶ ମିଳିଛି, ସେପରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯଥାଯଥା ଭାବରେ କହିବା ।
ଇତି ଉକ୍ତ୍ଵା ଵଚନମ୍ ସୂତମ୍ ସାନ୍ତ୍ଵଯିତ୍ଵା ପୁନଃ ପୁନଃ । ଗୁହମ୍ ଵଚନମ୍ ଅକ୍ଲୀବମ୍ ରାମଃ ହେତୁମଦ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍ ॥୨-୫୨-
ଏପରି କହି, ରଥଚାଳକଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ, ରାମ ଗୁହାଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ଏବଂ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଲେ ।
ନେଦାନୀମ୍ ଗୁହ ଯୋଗ୍ଯୋଽଯମ୍ ଵସୋ ମେ ସଜନେ ଵନେ । ଅଵଶ୍ଯମ୍ ହ୍ଯାଶ୍ରମେ ଵାସହ୍ କର୍ତଵ୍ଯସ୍ତଦ୍ଗତୋ ଵିଧିଃ ॥୨-୫୨-
ଗୁହା, ଏବେ ମୋତେ ଲୋକେ ରହୁଥିବା ଜଙ୍ଗଲରେ ବସିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ନିଶ୍ଚୟ ଆଶ୍ରମରେ ବସିବା ଦରକାର, କାରଣ ଏହି ନିୟମ ଅଛି ।
ସୋଽହମ୍ ଗୃହୀତ୍ଵା ନିଯମମ୍ ତପସ୍ଵିଜନଭୂଷଣମ୍ । ହିତକାମଃ ପିତୁର୍ଭୂଯଃ ସୀତାଯା ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ଚ ॥୨-୫୨-
ଏହିପରି, ତପସ୍ୱୀମାନେ ଯେଉଁ ନିୟମରେ ଶୋଭିତ, ତାହା ଅନୁସରି, ମୁଁ ମୋ ପିତା, ସୀତା ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ଭଲ ପାଇଁ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବି ।
ଜଟାଃ କୃତ୍ଵା ଗମିଷ୍ଯାମି ନ୍ଯଗ୍ରୋଧ କ୍ଷୀରମ୍ ଆନଯ । ତତ୍ କ୍ଷୀରମ୍ ରାଜ ପୁତ୍ରାଯ ଗୁହଃ କ୍ଷିପ୍ରମ୍ ଉପାହରତ୍ ॥୨-୫୨-
ମୁଁ ଜଟା କରିବା ପରେ ଯିବି; ବଟଗଛର ଦୁଧ ଆଣ। ଗୁହା ରାଜପୁତ୍ର ପାଇଁ ସେ ଦୁଧ ଶୀଘ୍ର ଆଣିଦେଲେ ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ଆତ୍ମନଃ ଚୈଵ ରାମଃ ତେନ ଅକରୋଜ୍ ଜଟାଃ । ଦୀର୍ଘବାହୁର୍ନରଵ୍ଯାଘ୍ରୋ ଜଟିଲତ୍ଵ ମଧାରଯତ୍ ॥୨-୫୨-
ସେ ଦୁଧ ଦେଇ, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏବଂ ନିଜ ପାଇଁ ଜଟା କଲେ; ଦୀର୍ଘବାହୁ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ସ୍ୱରୂପ ରାମ ତପସ୍ୱୀର ରୂପ ଧରିଲେ ।
ତୌ ତଦା ଚୀର ଵସନୌ ଜଟା ମଣ୍ଡଲ ଧାରିଣୌ । ଅଶୋଭେତାମ୍ ଋଷି ସମୌ ଭ୍ରାତରୌ ରାମ ରକ୍ଷ୍ମଣୌ ॥୨-୫୨-
ସେତେବେଳେ, ଚୀରବସନ ଏବଂ ଜଟା ମଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧି, ଦୁଇଭାଇ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଋଷିମାନେ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ।
ତତଃ ଵୈଖାନସମ୍ ମାର୍ଗମ୍ ଆସ୍ଥିତଃ ସହ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ । ଵ୍ରତମ୍ ଆଦିଷ୍ଟଵାନ୍ ରାମଃ ସହାଯମ୍ ଗୁହମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍ ॥୨-୫୨-
ତାପରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ତପସ୍ୱୀମାନଙ୍କର ପଥ ଅନୁସରି, ରାମ ନିଜ ଉପବାସ ନେଇ, ସହାୟ ଗୁହାଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ଅପ୍ରମତ୍ତଃ ବଲେ କୋଶେ ଦୁର୍ଗେ ଜନ ପଦେ ତଥା । ଭଵେଥା ଗୁହ ରାଜ୍ଯମ୍ ହି ଦୁରାରକ୍ଷତମମ୍ ମତମ୍ ॥୨-୫୨-
ଗୁହା, ସେନା, ଧନ, ଦୁର୍ଗ ଏବଂ ଲୋକମାନେ ପ୍ରତି ସଦା ସଚେତନ ରୁହ; କାରଣ ରାଜ୍ୟକୁ ସୁରକ୍ଷା କରିବା ଅତି କଷ୍ଟକର ।
ତତଃ ତମ୍ ସମନୁଜ୍ଞାଯ ଗୁହମ୍ ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁ ନନ୍ଦନଃ । ଜଗାମ ତୂର୍ଣମ୍ ଅଵ୍ଯଗ୍ରଃ ସଭାର୍ଯଃ ସହ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ॥୨-୫୨-
ତାପରେ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ନନ୍ଦନ ଗୁହାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ନିଜ ଜନାନୀ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଶୀଘ୍ର ଯାତ୍ରା କଲେ ।
ସ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନଦୀ ତୀରେ ନାଵମ୍ ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁ ନନ୍ଦନଃ । ତିତୀର୍ଷୁଃ ଶୀଘ୍ରଗାମ୍ ଗନ୍ଗାମ୍ ଇଦମ୍ ଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍ ॥୨-୫୨-
ନଦୀ ତୀରେ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ପୁତ୍ର ତେଜସ୍ୱୀ ଗଙ୍ଗା ନଦୀକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ ।
ଆରୋହ ତ୍ଵମ୍ ନର ଵ୍ଯାଘ୍ର ସ୍ଥିତାମ୍ ନାଵମ୍ ଇମାମ୍ ଶନୈଃ । ସୀତାମ୍ ଚ ଆରୋପଯ ଅନ୍ଵକ୍ଷମ୍ ପରିଗୃହ୍ଯ ମନସ୍ଵିନୀମ୍ ॥୨-୫୨-
ହେ ନରବାଘ, ଏହି ପ୍ରସ୍ତୁତ ନାଉକୁ ଧୀରେ ଚଢ଼; ଏବଂ ମନରେ ନେଇ, ସୀତାଙ୍କୁ ପରେ ଚଢ଼ିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କର ।
ସ ଭ୍ରାତୁଃ ଶାସନମ୍ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସର୍ଵମ୍ ଅପ୍ରତିକୂଲଯନ୍ । ଆରୋପ୍ଯ ମୈଥିଲୀମ୍ ପୂର୍ଵମ୍ ଆରୁରୋହ ଆତ୍ମଵାମ୍ସ୍ ତତଃ ॥୨-୫୨-
ଭାଇଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି ଏବଂ କିଛି ବିରୋଧ ନକରି, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପ୍ରଥମେ ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ଚଢ଼ାଇଲେ, ତାପରେ ନିଜେ ଚଢ଼ିଲେ ।
ଅଥ ଆରୁରୋହ ତେଜସ୍ଵୀ ସ୍ଵଯମ୍ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପୂର୍ଵଜଃ । ତତଃ ନିଷାଦ ଅଧିପତିର୍ ଗୁହୋ ଜ୍ଞାତୀନ୍ ଅଚୋଦଯତ୍ ॥୨-୫୨-
ତାପରେ, ତେଜସ୍ୱୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭାଇ ନିଜେ ଚଢ଼ିଲେ; ନିଷାଦ ପ୍ରମୁଖ ଗୁହା ନିଜ ଜନମାନେକୁ ଆଗକୁ ଚାଲିବାକୁ କହିଲେ ।
ରାଘଵୋଽପି ମହାତେଜା ନାଵମାରୁହ୍ଯ ତାମ୍ ତତଃ । ବ୍ରହ୍ମଵତ୍ କ୍ଷତ୍ରଵଚ୍ଚୈଵ ଜଜାପ ହିତମାତ୍ମନଃ ॥୨-୫୨-
ମହାତେଜସ୍ୱୀ ରାଘବ ନାଉକୁ ଚଢ଼ି, ନିଜ ଭଲ ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏବଂ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଯେପରି ମନ୍ତ୍ର ଜପନ୍ତି, ସେପରି ମନ୍ତ୍ର ଜପିଲେ ।
ଆଚମ୍ଯ ଚ ଯଥାଶାସ୍ତ୍ରମ୍ ନଦୀମ୍ ତାମ୍ ସହ ସୀତଯା । ପ୍ରାଣମତ୍ପ୍ରୀତିସମ୍ହୃଷ୍ଟୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚାମିତପ୍ରଭଃ ॥୨-୫୨-
ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଭାବେ ପାଣି ଚାଲି ନିଅ, ସୀତାଙ୍କ ସହ; ଅମିତ ତେଜସ୍ୱୀ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆନନ୍ଦ ଭରା ହୃଦୟରେ ନଦୀକୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ ।
ଅନୁଜ୍ଞାଯ ସୁମନ୍ତ୍ରମ୍ ଚ ସବଲମ୍ ଚୈଵ ତମ୍ ଗୁହମ୍ । ଆସ୍ଥାଯ ନାଵମ୍ ରାମଃ ତୁ ଚୋଦଯାମ୍ ଆସ ନାଵିକାନ୍ ॥୨-୫୨-
ସୁମନ୍ତ୍ର, ଗୁହା ଏବଂ ସେନାକୁ ନମସ୍କାର କରି, ରାମ ନାଉକୁ ଚଢ଼ି, ନାଉକିଆମାନେକୁ ଆଗକୁ ଚାଲିବାକୁ କହିଲେ ।
ତତଃ ତୈଃ ଚୋଦିତା ସା ନୌଃ କର୍ଣ ଧାର ସମାହିତା । ଶୁଭ ସ୍ଫ୍ଯ ଵେଗ ଅଭିହତା ଶୀଘ୍ରମ୍ ସଲିଲମ୍ ଅତ୍ଯଗାତ୍ ॥୨-୫୨-
ତାପରେ ସେମାନେ ଉତ୍ସାହିତ କରିବା ପରେ, କର୍ଣ୍ଣଧାର ଦ୍ୱାରା ଚତୁର୍ୟ ଭାବରେ ଚାଲିଥିବା ନୌକା, ଭଲ ଚାପୁର ଜୋରରେ ତେଜ ଗତିରେ ଜଳକୁ ଶୀଘ୍ର ଅତିକ୍ରମ କଲା ।
ମଧ୍ଯମ୍ ତୁ ସମନୁପ୍ରାପ୍ଯ ଭାଗୀରଥ୍ଯାଃ ତୁ ଅନିନ୍ଦିତା । ଵୈଦେହୀ ପ୍ରାନ୍ଜଲିର୍ ଭୂତ୍ଵା ତାମ୍ ନଦୀମ୍ ଇଦମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍ ॥୨-୫୨-
ଭାଗୀରଥୀ ନଦୀର ମଧ୍ୟଭାଗକୁ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ, ଦୋଷହୀନ ଭୈଦେହୀ ହାତ ଜୋଡି ଏହି ନଦୀକୁ ଏଭଳି କହିଲେ ।
ପୁତ୍ରଃ ଦଶରଥସ୍ଯ ଅଯମ୍ ମହା ରାଜସ୍ଯ ଧୀମତଃ । ନିଦେଶମ୍ ପାଲଯତୁ ଏନମ୍ ଗନ୍ଗେ ତ୍ଵଦ୍ ଅଭିରକ୍ଷିତଃ ॥୨-୫୨-
ଏହି ଜଣେ ଦଶରଥଙ୍କର ପୁତ୍ର, ମହାନ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜାଙ୍କର ସନ୍ତାନ; ଗଙ୍ଗେ, ତୁମେ ସୁରକ୍ଷା କରିବା ଦ୍ୱାରା, ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରୁ ।
ଚତୁର୍ ଦଶ ହି ଵର୍ଷାଣି ସମଗ୍ରାଣି ଉଷ୍ଯ କାନନେ । ଭ୍ରାତ୍ରା ସହ ମଯା ଚୈଵ ପୁନଃ ପ୍ରତ୍ଯାଗମିଷ୍ଯତି ॥୨-୫୨-
ସେ ତାଙ୍କ ଭାଇ ଓ ମୋ ସହିତ ଚଉଦି ଡ଼ିଅଁ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହିବା ପରେ, ପୁନି ଫେରି ଆସିବେ ।
ତତଃ ତ୍ଵାମ୍ ଦେଵି ସୁଭଗେ କ୍ଷେମେଣ ପୁନର୍ ଆଗତା । ଯକ୍ଷ୍ଯେ ପ୍ରମୁଦିତା ଗନ୍ଗେ ସର୍ଵ କାମ ସମୃଦ୍ଧଯେ ॥୨-୫୨-
ତାପରେ, ମା ଦେବୀ, ଶୁଭା ଓ ଭାଗ୍ୟବତୀ, ମୁଁ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବରେ ଫେରି ଆସିବା ପରେ, ମନର ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦରେ ତୁମେ ପୂଜା କରିବି ।
ତ୍ଵମ୍ ହି ତ୍ରିପଥଗା ଦେଵି ବ୍ରହ୍ମ ଲୋକମ୍ ସମୀକ୍ଷସେ । ଭାର୍ଯା ଚ ଉଦଧି ରାଜସ୍ଯ ଲୋକେ ଅସ୍ମିନ୍ ସମ୍ପ୍ରଦୃଶ୍ଯସେ ॥୨-୫୨-
ତୁମେ ତିନିପଥ ଦେବୀ, ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ଦେଖୁଛ; ଏହି ଜଗତରେ ସମୁଦ୍ରରାଜଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଛ ।
ସା ତ୍ଵାମ୍ ଦେଵି ନମସ୍ଯାମି ପ୍ରଶମ୍ସାମି ଚ ଶୋଭନେ । ପ୍ରାପ୍ତ ରାଜ୍ଯେ ନର ଵ୍ଯାଘ୍ର ଶିଵେନ ପୁନର୍ ଆଗତେ ॥୨-୫୨-
ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରିବି ଓ ପ୍ରଶଂସା କରିବି, ଶୋଭାବତୀ ଦେବୀ, ଯେତେବେଳେ ନରସିଂହ ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟକୁ ପୁନି ପାଇଁ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବରେ ଫେରିବେ ।
ଗଵାମ୍ ଶତ ସହସ୍ରାଣି ଵସ୍ତ୍ରାଣି ଅନ୍ନମ୍ ଚ ପେଶଲମ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ତଵ ପ୍ରିଯ ଚିକୀର୍ଷଯା ॥୨-୫୨-
ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଏକ ଲକ୍ଷ ଗାଁ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଉତ୍ତମ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇବି ।