ତେ ଦ୍ଵିଜାସ୍ତ୍ରିଵିଧଂ ଵୃଦ୍ଧା ଜ୍ଞାନେନ ଵଯସୌଜସା। ଵଯଃପ୍ରକମ୍ପଶିରସୋ ଦୂରାଦୂଚୁରିଦଂ ଵଚଃ
ସେଠାରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଜ୍ଞାନ, ବୟସ ଓ ଶକ୍ତିରେ ତିନିପ୍ରକାର ବଡ଼, ବୟସରେ ମୁଣ୍ଡ ଅସ୍ଥିର ହେଉଥିବା, ଦୂରରୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଵହନ୍ତୋ ଜଵନା ରାମଂ ଭୋ ଭୋ ଜାତ୍ଯାସ୍ତୁରଂଗମାଃ। ନିଵର୍ତଧ୍ଵଂ ନ ଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ହିତା ଭଵତ ଭର୍ତରି
ହେ ତୁରନ୍ତ ଦୌଡ଼ୁଥିବା ଘୋଡ଼ାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ରାମଙ୍କୁ ବହୁଛ, ନିଜେ ଫେରିଯାଅ। ଆଉ ଆଗକୁ ଯିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ, ତୁମର ଓ ମାଲିକଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଏହା ଉଚିତ।
କର୍ଣଵନ୍ତି ହି ଭୂତାନି ଵିଶେଷେଣ ତୁରଙ୍ଗମାଃ। ଯୂଯଂ ତସ୍ମାନ୍ନିଵର୍ତଧ୍ଵଂ ଯାଚନାଂ ପ୍ରତିଵେଦିତାଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ବିଶେଷକରି ଘୋଡ଼ା, କଥାକୁ ଭଲ ଭାବେ ଶୁଣନ୍ତି; ତେଣୁ ଆମର ଅନୁରୋଧ ଶୁଣି, ତୁମେ ଫେରିଯାଅ।
ଧର୍ମତଃ ସ ଵିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ଵୀରଃ ଶୁଭଦୃଢଵ୍ରତଃ। ଉପଵାହ୍ଯସ୍ତୁ ଵୋ ଭର୍ତା ନାପଵାହ୍ଯଃ ପୁରାଦ୍ ଵନମ୍
ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ପାପ, ଶୂର ଓ ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଥିବା ତୁମର ମାଲିକ, ତୁମେ ସେଉଁଠୁ ନଗରକୁ ଆଣିବାକୁ ଉଚିତ, ଜଙ୍ଗଲକୁ ନେଇଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଏଵମାର୍ତପ୍ରଲାପାଂସ୍ତାନ୍ ଵୃଦ୍ଧାନ୍ ପ୍ରଲପତୋ ଦ୍ଵିଜାନ୍। ଅଵେକ୍ଷ୍ଯ ସହସା ରାମୋ ରଥାଦଵତତାର ହ
ସେହି ବୟସ୍କ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଦୁଃଖରେ ଅନେକ କଥା କହୁଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ରାମ ହଠାତ୍ ରଥରୁ ଅବତରିଲେ।
ପଦ୍ଭ୍ଯାମେଵ ଜଗାମାଥ ସସୀତଃ ସହଲକ୍ଷ୍ମଣଃ। ସଂନିକୃଷ୍ଟପଦନ୍ଯାସୋ ରାମୋ ଵନପରାଯଣଃ
ତାପରେ ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ରାମ ପଦେ ପଦେ ଚାଲିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ତାଙ୍କ ପାଦ ଚିହ୍ନ ଏକାଠି ହେଉଥିଲା, ତାଙ୍କ ମନ ଅରଣ୍ୟ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଥିଲା।
ଦ୍ଵିଜାତୀନ୍ ହି ପଦାତୀଂସ୍ତାନ୍ ରାମଶ୍ଚାରିତ୍ରଵତ୍ସଲଃ। ନ ଶଶାକ ଘୃଣାଚକ୍ଷୁଃ ପରିମୋକ୍ତୁଂ ରଥେନ ସଃ
ଧର୍ମକୁ ଭଲପାଉଥିବା ରାମ, ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅପେଖ୍ୟା କରି ଚାଲିଯିବାକୁ ଦୟାବଶତଃ ରଥରେ ଯିବାକୁ ପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଗଚ୍ଛନ୍ତମେଵ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାମଂ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତମାନସାଃ। ଊଚୁଃ ପରମସଂତପ୍ତା ରାମଂ ଵାକ୍ଯମିଦଂ ଦ୍ଵିଜାଃ
ରାମଙ୍କୁ ଯାଉଥିବା ଦେଖି, ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ଓ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯଂ କୃତ୍ସ୍ନମେତତ୍ ତ୍ଵାଂ ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯମନୁଗଚ୍ଛତି। ଦ୍ଵିଜସ୍କନ୍ଧାଧିରୂଢାସ୍ତ୍ଵାମଗ୍ନଯୋଽପ୍ଯନୁଯାନ୍ତ୍ଵମୀ
ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ତୁମକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଛି, କାରଣ ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତି ଭକ୍ତ। ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ନେଇଯାଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ସହ ଚାଲିଯାଉଛନ୍ତି।
ଵାଜପେଯସମୁତ୍ଥାନି ଚ୍ଛତ୍ରାଣ୍ଯେତାନି ପଶ୍ଯ ନଃ। ପୃଷ୍ଠତୋଽନୁପ୍ରଯାତାନି ମେଘାନିଵ ଜଲାତ୍ଯଯେ
ବଜପେୟ ଯଜ୍ଞରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିବା ଏହି ଛତାଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖ, ସେମାନେ ବର୍ଷା ପରେ ମେଘ ଯେପରି ଚାଲିଯାଏ, ସେପରି ପଛରେ ଆସୁଛନ୍ତି।
ଅନଵାପ୍ତାତପତ୍ରସ୍ଯ ରଶ୍ମିସଂତାପିତସ୍ଯ ତେ। ଏଭିଶ୍ଛାଯାଂ କରିଷ୍ଯାମଃ ସ୍ଵୈଶ୍ଛତ୍ରୈର୍ଵାଜପେଯକୈଃ
ତୁମେ ଛତା ବିନା ରବିକିରଣରେ ପୋଡ଼ୁଛ, ଏହି ବଜପେୟ ଛତା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ତୁମକୁ ଛାୟା ଦେବା।
ଯା ହି ନଃ ସତତଂ ବୁଦ୍ଧିର୍ଵେଦମନ୍ତ୍ରାନୁସାରିଣୀ। ତ୍ଵତ୍କୃତେ ସା କୃତା ଵତ୍ସ ଵନଵାସାନୁସାରିଣୀ
ଯେ ନିଶ୍ଚୟ ସଦା ବେଦମନ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଥିଲା, ସେହି ନିଶ୍ଚୟ ଏବେ ତୁମ ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟବାସ ଅନୁସରଣ କରୁଛି, ମୋ ପୁଅ।
ହୃଦଯେଷ୍ଵଵତିଷ୍ଠନ୍ତେ ଵେଦା ଯେ ନଃ ପରଂ ଧନମ୍। ଵତ୍ସ୍ଯନ୍ତ୍ଯପି ଗୃହେଷ୍ଵେଵ ଦାରାଶ୍ଚାରିତ୍ରରକ୍ଷିତାଃ
ଯେ ବେଦଗୁଡ଼ିକ ଆମ ହୃଦୟରେ ଅଛି ଓ ସବୁଠାରୁ ମୂଲ୍ୟବାନ, ସେମାନେ ଘରେ ରହିବେ, ଏବଂ ଆମର ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମରେ ରକ୍ଷିତ ହୋଇ ଘରେ ରହିବେ।
ପୁନର୍ନ ନିଶ୍ଚଯଃ କାର୍ଯସ୍ତ୍ଵଦ୍ଗତୌ ସୁକୃତା ମତିଃ। ତ୍ଵଯି ଧର୍ମଵ୍ଯପେକ୍ଷେ ତୁ କିଂ ସ୍ଯାଦ୍ ଧର୍ମପଥେ ସ୍ଥିତମ୍
ତୁମେ ଯାଉଛ କି ନାହିଁ ବୋଲି ପୁନି ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ; ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଛ, ଆମେ ଧର୍ମରେ ଅଛୁ, ଆଉ କଣ ଅଛି?
ଯାଚିତୋ ନୋ ନିଵର୍ତସ୍ଵ ହଂସଶୁକ୍ଲଶିରୋରୁହୈଃ। ଶିରୋଭିର୍ନିଭୃତାଚାର ମହୀପତନପାଂସୁଲୈଃ
ହଁସ ପରି ଧଳା କେଶ, ମାଟିରେ ଲୁଟା ଶିର ଓ ନମ୍ର ଚରିତ୍ର ସହିତ ଆମେ ତୁମକୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛୁ, ଦୟାକରି ଫେରିଆସ।
ବହୂନାଂ ଵିତତା ଯଜ୍ଞା ଦ୍ଵିଜାନାଂ ଯ ଇହାଗତାଃ। ତେଷାଂ ସମାପ୍ତିରାଯତ୍ତା ତଵ ଵତ୍ସ ନିଵର୍ତନେ
ଏଠାରେ ଅନେକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଚାଲିଛି, ସେମାନଙ୍କର ସମାପ୍ତି ତୁମ ଫେରିବା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଛି, ପୁଅ।
ଭକ୍ତିମନ୍ତୀହ ଭୂତାନି ଜଙ୍ଗମାଜଙ୍ଗମାନି ଚ। ଯାଚମାନେଷୁ ତେଷୁ ତ୍ଵଂ ଭକ୍ତିଂ ଭକ୍ତେଷୁ ଦର୍ଶଯ
ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଜୀବ, ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ, ତୁମ ପ୍ରତି ଭକ୍ତ; ସେମାନେ ଯେତେବେଳେ ଅନୁରୋଧ କରନ୍ତି, ତୁମେ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଦେଖା।
ଅନୁଗନ୍ତୁମଶକ୍ତାସ୍ତ୍ଵାଂ ମୂଲୈରୁଦ୍ଧତଵେଗିନଃ। ଉନ୍ନତା ଵାଯୁଵେଗେନ ଵିକ୍ରୋଶନ୍ତୀଵ ପାଦପାଃ
ଝଡ଼ରେ ମୂଳ ଉଖଳା ହୋଇ ଚାଲିପାରିବାକୁ ଅସମର୍ଥ ହୋଇ, ଗଛମାନେ ବାୟୁରେ ଉଠି ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା ପରି ଲାଗୁଛି।
ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟାହାରସଂଚାରା ଵୃକ୍ଷୈକସ୍ଥାନନିଶ୍ଚିତାଃ। ପକ୍ଷିଣୋଽପି ପ୍ରଯାଚନ୍ତେ ସର୍ଵଭୂତାନୁକମ୍ପିନମ୍
ଖାଦ୍ୟ ଓ ଚଳନରେ ନିର୍ଜୀବ, ଗଛରେ ବସିଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଜୀବପ୍ରତି ଦୟାଳୁ ତୁମକୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛନ୍ତି।
ଏଵଂ ଵିକ୍ରୋଶତାଂ ତେଷାଂ ଦ୍ଵିଜାତୀନାଂ ନିଵର୍ତନେ। ଦଦୃଶେ ତମସା ତତ୍ର ଵାରଯନ୍ତୀଵ ରାଘଵମ୍
ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଫେରିବାକୁ ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା ବେଳେ, ସେଠାରେ ଅନ୍ଧାର ଦେଖାଦେଲା, ଯେଉଁଥିରେ ରାଘବଙ୍କୁ ରୋକିଦେଉଛି ବୋଲି ଲାଗୁଥିଲା।
ତତଃ ସୁମନ୍ତ୍ରୋଽପି ରଥାଦ୍ ଵିମୁଚ୍ଯ ଶ୍ରାନ୍ତାନ୍ ହଯାନ୍ ସମ୍ପରିଵର୍ତ୍ଯ ଶୀଘ୍ରମ୍। ପୀତୋଦକାଂସ୍ତୋଯପରିପ୍ଲୁତାଙ୍ଗା- ନଚାରଯଦ୍ ଵୈ ତମସାଵିଦୂରେ
ତାପରେ ସୁମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ରଥରୁ କ୍ଲାନ୍ତ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଖୋଲି, ସେମାନେ ଜଳରେ ଭିଜା ଦେହ ସହିତ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ତାମସ ନଦୀ ନିକଟକୁ ନେଇଗଲେ।
thumb|ଷଡ୍ଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ଷଡ୍ଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୨-
ଏହି ଛଅଚାଳିଶିତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତତସ୍ତୁ ତମସାତୀରଂ ରମ୍ଯମାଶ୍ରିତ୍ଯ ରାଘଵଃ। ସୀତାମୁଦ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସୌମିତ୍ରିମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ ରାଘବ ତମସା ନଦୀର ସୁନ୍ଦର କୂଳକୁ ବାସସ୍ଥଳ ଭାବେ ଚୟନ କରି, ସୀତାଙ୍କୁ ଦୃଷ୍ଟି କରି, ସୌମିତ୍ରିଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଇଯମଦ୍ଯ ନିଶା ପୂର୍ଵା ସୌମିତ୍ରେ ପ୍ରହିତା ଵନମ୍। ଵନଵାସସ୍ଯ ଭଦ୍ରଂ ତେ ନ ଚୋତ୍କଣ୍ଠିତୁମର୍ହସି
ସୌମିତ୍ରି, ଆଜି ଆମେ ପ୍ରଥମ ରାତି ଜଙ୍ଗଲରେ ଅତିବାହିତ କରୁଛୁ; ତୁମର ଜଙ୍ଗଲବାସ ଶୁଭ ହେଉ, ଏବଂ ଚିନ୍ତିତ ହେବାକୁ ଦରକାର ନାହିଁ।
ପଶ୍ଯ ଶୂନ୍ଯାନ୍ଯରଣ୍ଯାନି ରୁଦନ୍ତୀଵ ସମନ୍ତତଃ। ଯଥାନିଲଯମାଯଦ୍ଭିର୍ନିଲୀନାନି ମୃଗଦ୍ଵିଜୈଃ
ଦେଖ, ଚାରିପାଖରେ ଅରଣ୍ୟ ଶୂନ୍ୟ ହୋଇଛି, ମାନେ ଯେଉଁଠି ପଶୁ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ନିଜ ଆଶ୍ରୟରେ ଲୁଚି ଯାଇଛନ୍ତି, ଏହା ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦୁଥିବା ପରି ଲାଗୁଛି।
ଅଦ୍ଯାଯୋଧ୍ଯା ତୁ ନଗରୀ ରାଜଧାନୀ ପିତୁର୍ମମ। ସସ୍ତ୍ରୀପୁଂସା ଗତାନସ୍ମାନ୍ ଶୋଚିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ
ଆଜି ଆୟୋଧ୍ୟା ନଗର, ମୋ ପିତାଙ୍କର ରାଜଧାନୀ, ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ ଆମେ ଚାଲିଗଲୁ ବୋଲି ନିଶ୍ଚୟ ଦୁଃଖ କରିବେ।
ଅନୁରକ୍ତା ହି ମନୁଜା ରାଜାନଂ ବହୁଭିର୍ଗୁଣୈଃ। ତ୍ଵାଂ ଚ ମାଂ ଚ ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ଶତ୍ରୁଘ୍ନଭରତୌ ତଥା
ଲୋକମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ଅନେକ ଗୁଣରେ ଆସକ୍ତ ଥିବାରୁ, ତୁମେ, ମୁଁ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଓ ଭରତଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶୋକ କରିବେ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ପିତରଂ ଚାନୁଶୋଚାମି ମାତରଂ ଚ ଯଶସ୍ଵିନୀମ୍। ଅପି ନାନ୍ଧୌ ଭଵେତାଂ ନୌ ରୁଦନ୍ତୌ ତାଵଭୀକ୍ଷ୍ଣଶଃ
ମୁଁ ମୋ ପିତା ଓ ମୋ ଗୌରବମୟ ମାତାଙ୍କୁ ଭାବି ଦୁଃଖ କରୁଛି; ତେଣୁ ଆମ ପାଇଁ ବାରମ୍ବାର କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ଅନ୍ଧା ନହେଉ।
ଭରତଃ ଖଲୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ପିତରଂ ମାତରଂ ଚ ମେ। ଧର୍ମାର୍ଥକାମସହିତୈର୍ଵାକ୍ଯୈରାଶ୍ଵାସଯିଷ୍ଯତି
ଭରତ, ନିଷ୍ଠାବାନ ହୃଦୟର ଲୋକ, ମୋ ପିତା ଓ ମାତାଙ୍କୁ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ ସହିତ କଥା କହି ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେବେ।
ଭରତସ୍ଯାନୃଶଂସତ୍ଵଂ ସଂଚିନ୍ତ୍ଯାହଂ ପୁନଃ ପୁନଃ। ନାନୁଶୋଚାମି ପିତରଂ ମାତରଂ ଚ ମହାଭୁଜ
ଭରତଙ୍କର ଦୟା ମନେ ପକାଇ ପକାଇ, ମହାବଳୀ, ମୁଁ ମୋ ପିତା ଓ ମାତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖ କରୁନାହିଁ।