ଅଯୋଧ୍ଯାନିଲଯାନାଂ ହି ପୁରୁଷାଣାଂ ମହାଯଶାଃ। ବଭୂଵ ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନଃ ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଇଵ ପ୍ରିଯଃ
ଅୟୋଧ୍ୟାର ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ବଡ଼ ନାମୀ ରାମ, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ସବୁଠୁ ପ୍ରିୟ ଥିଲେ।
ସ ଯାଚ୍ଯମାନଃ କାକୁତ୍ସ୍ଥସ୍ତାଭିଃ ପ୍ରକୃତିଭିସ୍ତଦା। କୁର୍ଵାଣଃ ପିତରଂ ସତ୍ଯଂ ଵନମେଵାନ୍ଵପଦ୍ଯତ
ସେ ସମୟରେ ସେହି ପ୍ରଜାମାନେ ବହୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ ମଧ୍ୟ, କକୁତ୍ସ୍ଥ ବାପାଙ୍କ ଦିଆ କଥା ପାଳନ କରିବାକୁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଅଵେକ୍ଷମାଣଃ ସସ୍ନେହଂ ଚକ୍ଷୁଷା ପ୍ରପିବନ୍ନିଵ। ଉଵାଚ ରାମଃ ସସ୍ନେହଂ ତାଃ ପ୍ରଜାଃ ସ୍ଵାଃ ପ୍ରଜା ଇଵ
ସେ ଲୋକମାନେ ଦେଖି, ନେତ୍ରରେ ସ୍ନେହ ଭରି, ମନେ ମନେ ପିଇଥିବା ପରି ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, ରାମ ସେମାନଙ୍କୁ ନିଜ ସନ୍ତାନମାନେ ପାଇଁ ଯେପରି ଭଲପାଆଯିବେ, ସେପରି କଥା କହିଲେ।
ଯା ପ୍ରୀତିର୍ବହୁମାନଶ୍ଚ ମଯ୍ଯଯୋଧ୍ଯାନିଵାସିନାମ୍। ମତ୍ପ୍ରିଯାର୍ଥଂ ଵିଶେଷେଣ ଭରତେ ସା ଵିଧୀଯତାମ୍
ମୋ ପାଇଁ ଅୟୋଧ୍ୟାବାସୀମାନେ ଯେପରି ଭଲପାଉଛନ୍ତି ଓ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ସେଇ ଭଲପାଉଥିବା ଓ ଆଦର ଏବେ ମୋ ପ୍ରିୟ ଭାଇ ଭରତଙ୍କୁ ଦିଅନ୍ତୁ।
ସ ହି କଲ୍ଯାଣଚାରିତ୍ରଃ କୈକେଯ୍ଯାନନ୍ଦଵର୍ଧନଃ। କରିଷ୍ଯତି ଯଥାଵଦ୍ ଵଃ ପ୍ରିଯାଣି ଚ ହିତାନି ଚ
ସେ ଭଲ ଚରିତ୍ରର ଓ କୈକେୟୀଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଇବା ଭରତ, ନିଶ୍ଚୟ ତୁମମାନେ ପାଇଁ ଯେଉଁଠି ଭଲ ଓ ପ୍ରିୟ, ସେଇ କଥା କରିବେ।
ଜ୍ଞାନଵୃଦ୍ଧୋ ଵଯୋବାଲୋ ମୃଦୁର୍ଵୀର୍ଯଗୁଣାନ୍ଵିତଃ। ଅନୁରୂପଃ ସ ଵୋ ଭର୍ତା ଭଵିଷ୍ଯତି ଭଯାପହଃ
ବୟସରେ ଛୋଟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଜ୍ଞାନରେ ବଡ଼, ମୃଦୁ ଓ ଶୂର ଗୁଣରେ ଭରିଆ, ସେ ତୁମମାନେ ପାଇଁ ଯଥାଯଥ ରାଜା ହେବେ ଓ ଭୟ ଦୂର କରିଦେବେ।
ସ ହି ରାଜଗୁଣୈର୍ଯୁକ୍ତୋ ଯୁଵରାଜଃ ସମୀକ୍ଷିତଃ। ଅପି ଚାପି ମଯା ଶିଷ୍ଟୈଃ କାର୍ଯଂ ଵୋ ଭର୍ତୃଶାସନମ୍
ସେ ରାଜା ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ଓ ରାଜ ଗୁଣରେ ଭରିଆ, ଏବଂ ମୁଁ ଓ ବଡ଼ମାନେ ଯେପରି ଶିଖାଇଛୁ, ସେଇପରି ତୁମେ ତୁମର ଭୂପତିଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ମାନିବାକୁ ହେବ।
ନ ସଂତପ୍ଯେଦ୍ ଯଥା ଚାସୌ ଵନଵାସଂ ଗତେ ମଯି। ମହାରାଜସ୍ତଥା କାର୍ଯୋ ମମ ପ୍ରିଯଚିକୀର୍ଷଯା
ମୁଁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲେ ଯେପରି ରାଜା ଦୁଃଖିତ ହେବେ ନାହିଁ, ସେପରି ମୋ ପ୍ରିତି ପାଇଁ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସୁଖ ପାଇଁ କାମ କର।
ଯଥା ଯଥା ଦାଶରଥିର୍ଧର୍ମମେଵାଶ୍ରିତୋ ଭଵେତ୍। ତଥା ତଥା ପ୍ରକୃତଯୋ ରାମଂ ପତିମକାମଯନ୍
ଦଶରଥ ଯେତେବେଳେ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହିଥିଲେ, ଲୋକମାନେ ତେତେବେଳେ ଅଧିକ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିଲେ ଯେ ରାମ ତାଙ୍କ ପତି ହେଉନ୍ତୁ।
ବାଷ୍ପେଣ ପିହିତଂ ଦୀନଂ ରାମଃ ସୌମିତ୍ରିଣା ସହ। ଚକର୍ଷେଵ ଗୁଣୈର୍ବଦ୍ଧଂ ଜନଂ ପୁରନିଵାସିନମ୍
ବିଷାଦରେ ଆଖି ଜଳରେ ଭରିଯାଇଥିବା ରାମ ଓ ସୌମିତ୍ରି, ତାଙ୍କର ଗୁଣରେ ନଗରବାସୀମାନେ ମନେ ମନେ ଏମିତି ଆକର୍ଷିତ ହେଉଥିଲେ, ଯେପରି ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି ନେଇଛନ୍ତି।
ତେ ଦ୍ଵିଜାସ୍ତ୍ରିଵିଧଂ ଵୃଦ୍ଧା ଜ୍ଞାନେନ ଵଯସୌଜସା। ଵଯଃପ୍ରକମ୍ପଶିରସୋ ଦୂରାଦୂଚୁରିଦଂ ଵଚଃ
ସେଠାରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଜ୍ଞାନ, ବୟସ ଓ ଶକ୍ତିରେ ତିନିପ୍ରକାର ବଡ଼, ବୟସରେ ମୁଣ୍ଡ ଅସ୍ଥିର ହେଉଥିବା, ଦୂରରୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଵହନ୍ତୋ ଜଵନା ରାମଂ ଭୋ ଭୋ ଜାତ୍ଯାସ୍ତୁରଂଗମାଃ। ନିଵର୍ତଧ୍ଵଂ ନ ଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ହିତା ଭଵତ ଭର୍ତରି
ହେ ତୁରନ୍ତ ଦୌଡ଼ୁଥିବା ଘୋଡ଼ାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ରାମଙ୍କୁ ବହୁଛ, ନିଜେ ଫେରିଯାଅ। ଆଉ ଆଗକୁ ଯିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ, ତୁମର ଓ ମାଲିକଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଏହା ଉଚିତ।
କର୍ଣଵନ୍ତି ହି ଭୂତାନି ଵିଶେଷେଣ ତୁରଙ୍ଗମାଃ। ଯୂଯଂ ତସ୍ମାନ୍ନିଵର୍ତଧ୍ଵଂ ଯାଚନାଂ ପ୍ରତିଵେଦିତାଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ବିଶେଷକରି ଘୋଡ଼ା, କଥାକୁ ଭଲ ଭାବେ ଶୁଣନ୍ତି; ତେଣୁ ଆମର ଅନୁରୋଧ ଶୁଣି, ତୁମେ ଫେରିଯାଅ।
ଧର୍ମତଃ ସ ଵିଶୁଦ୍ଧାତ୍ମା ଵୀରଃ ଶୁଭଦୃଢଵ୍ରତଃ। ଉପଵାହ୍ଯସ୍ତୁ ଵୋ ଭର୍ତା ନାପଵାହ୍ଯଃ ପୁରାଦ୍ ଵନମ୍
ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ପାପ, ଶୂର ଓ ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଥିବା ତୁମର ମାଲିକ, ତୁମେ ସେଉଁଠୁ ନଗରକୁ ଆଣିବାକୁ ଉଚିତ, ଜଙ୍ଗଲକୁ ନେଇଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଏଵମାର୍ତପ୍ରଲାପାଂସ୍ତାନ୍ ଵୃଦ୍ଧାନ୍ ପ୍ରଲପତୋ ଦ୍ଵିଜାନ୍। ଅଵେକ୍ଷ୍ଯ ସହସା ରାମୋ ରଥାଦଵତତାର ହ
ସେହି ବୟସ୍କ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଦୁଃଖରେ ଅନେକ କଥା କହୁଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ରାମ ହଠାତ୍ ରଥରୁ ଅବତରିଲେ।
ପଦ୍ଭ୍ଯାମେଵ ଜଗାମାଥ ସସୀତଃ ସହଲକ୍ଷ୍ମଣଃ। ସଂନିକୃଷ୍ଟପଦନ୍ଯାସୋ ରାମୋ ଵନପରାଯଣଃ
ତାପରେ ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ ରାମ ପଦେ ପଦେ ଚାଲିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ତାଙ୍କ ପାଦ ଚିହ୍ନ ଏକାଠି ହେଉଥିଲା, ତାଙ୍କ ମନ ଅରଣ୍ୟ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଥିଲା।
ଦ୍ଵିଜାତୀନ୍ ହି ପଦାତୀଂସ୍ତାନ୍ ରାମଶ୍ଚାରିତ୍ରଵତ୍ସଲଃ। ନ ଶଶାକ ଘୃଣାଚକ୍ଷୁଃ ପରିମୋକ୍ତୁଂ ରଥେନ ସଃ
ଧର୍ମକୁ ଭଲପାଉଥିବା ରାମ, ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅପେଖ୍ୟା କରି ଚାଲିଯିବାକୁ ଦୟାବଶତଃ ରଥରେ ଯିବାକୁ ପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଗଚ୍ଛନ୍ତମେଵ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାମଂ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତମାନସାଃ। ଊଚୁଃ ପରମସଂତପ୍ତା ରାମଂ ଵାକ୍ଯମିଦଂ ଦ୍ଵିଜାଃ
ରାମଙ୍କୁ ଯାଉଥିବା ଦେଖି, ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ଓ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯଂ କୃତ୍ସ୍ନମେତତ୍ ତ୍ଵାଂ ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯମନୁଗଚ୍ଛତି। ଦ୍ଵିଜସ୍କନ୍ଧାଧିରୂଢାସ୍ତ୍ଵାମଗ୍ନଯୋଽପ୍ଯନୁଯାନ୍ତ୍ଵମୀ
ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ତୁମକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଛି, କାରଣ ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରତି ଭକ୍ତ। ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ନେଇଯାଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ସହ ଚାଲିଯାଉଛନ୍ତି।
ଵାଜପେଯସମୁତ୍ଥାନି ଚ୍ଛତ୍ରାଣ୍ଯେତାନି ପଶ୍ଯ ନଃ। ପୃଷ୍ଠତୋଽନୁପ୍ରଯାତାନି ମେଘାନିଵ ଜଲାତ୍ଯଯେ
ବଜପେୟ ଯଜ୍ଞରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିବା ଏହି ଛତାଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖ, ସେମାନେ ବର୍ଷା ପରେ ମେଘ ଯେପରି ଚାଲିଯାଏ, ସେପରି ପଛରେ ଆସୁଛନ୍ତି।
ଅନଵାପ୍ତାତପତ୍ରସ୍ଯ ରଶ୍ମିସଂତାପିତସ୍ଯ ତେ। ଏଭିଶ୍ଛାଯାଂ କରିଷ୍ଯାମଃ ସ୍ଵୈଶ୍ଛତ୍ରୈର୍ଵାଜପେଯକୈଃ
ତୁମେ ଛତା ବିନା ରବିକିରଣରେ ପୋଡ଼ୁଛ, ଏହି ବଜପେୟ ଛତା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ତୁମକୁ ଛାୟା ଦେବା।
ଯା ହି ନଃ ସତତଂ ବୁଦ୍ଧିର୍ଵେଦମନ୍ତ୍ରାନୁସାରିଣୀ। ତ୍ଵତ୍କୃତେ ସା କୃତା ଵତ୍ସ ଵନଵାସାନୁସାରିଣୀ
ଯେ ନିଶ୍ଚୟ ସଦା ବେଦମନ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଥିଲା, ସେହି ନିଶ୍ଚୟ ଏବେ ତୁମ ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟବାସ ଅନୁସରଣ କରୁଛି, ମୋ ପୁଅ।
ହୃଦଯେଷ୍ଵଵତିଷ୍ଠନ୍ତେ ଵେଦା ଯେ ନଃ ପରଂ ଧନମ୍। ଵତ୍ସ୍ଯନ୍ତ୍ଯପି ଗୃହେଷ୍ଵେଵ ଦାରାଶ୍ଚାରିତ୍ରରକ୍ଷିତାଃ
ଯେ ବେଦଗୁଡ଼ିକ ଆମ ହୃଦୟରେ ଅଛି ଓ ସବୁଠାରୁ ମୂଲ୍ୟବାନ, ସେମାନେ ଘରେ ରହିବେ, ଏବଂ ଆମର ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମରେ ରକ୍ଷିତ ହୋଇ ଘରେ ରହିବେ।
ପୁନର୍ନ ନିଶ୍ଚଯଃ କାର୍ଯସ୍ତ୍ଵଦ୍ଗତୌ ସୁକୃତା ମତିଃ। ତ୍ଵଯି ଧର୍ମଵ୍ଯପେକ୍ଷେ ତୁ କିଂ ସ୍ଯାଦ୍ ଧର୍ମପଥେ ସ୍ଥିତମ୍
ତୁମେ ଯାଉଛ କି ନାହିଁ ବୋଲି ପୁନି ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ; ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଛ, ଆମେ ଧର୍ମରେ ଅଛୁ, ଆଉ କଣ ଅଛି?
ଯାଚିତୋ ନୋ ନିଵର୍ତସ୍ଵ ହଂସଶୁକ୍ଲଶିରୋରୁହୈଃ। ଶିରୋଭିର୍ନିଭୃତାଚାର ମହୀପତନପାଂସୁଲୈଃ
ହଁସ ପରି ଧଳା କେଶ, ମାଟିରେ ଲୁଟା ଶିର ଓ ନମ୍ର ଚରିତ୍ର ସହିତ ଆମେ ତୁମକୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛୁ, ଦୟାକରି ଫେରିଆସ।
ବହୂନାଂ ଵିତତା ଯଜ୍ଞା ଦ୍ଵିଜାନାଂ ଯ ଇହାଗତାଃ। ତେଷାଂ ସମାପ୍ତିରାଯତ୍ତା ତଵ ଵତ୍ସ ନିଵର୍ତନେ
ଏଠାରେ ଅନେକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଚାଲିଛି, ସେମାନଙ୍କର ସମାପ୍ତି ତୁମ ଫେରିବା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଛି, ପୁଅ।
ଭକ୍ତିମନ୍ତୀହ ଭୂତାନି ଜଙ୍ଗମାଜଙ୍ଗମାନି ଚ। ଯାଚମାନେଷୁ ତେଷୁ ତ୍ଵଂ ଭକ୍ତିଂ ଭକ୍ତେଷୁ ଦର୍ଶଯ
ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଜୀବ, ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ, ତୁମ ପ୍ରତି ଭକ୍ତ; ସେମାନେ ଯେତେବେଳେ ଅନୁରୋଧ କରନ୍ତି, ତୁମେ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଦେଖା।
ଅନୁଗନ୍ତୁମଶକ୍ତାସ୍ତ୍ଵାଂ ମୂଲୈରୁଦ୍ଧତଵେଗିନଃ। ଉନ୍ନତା ଵାଯୁଵେଗେନ ଵିକ୍ରୋଶନ୍ତୀଵ ପାଦପାଃ
ଝଡ଼ରେ ମୂଳ ଉଖଳା ହୋଇ ଚାଲିପାରିବାକୁ ଅସମର୍ଥ ହୋଇ, ଗଛମାନେ ବାୟୁରେ ଉଠି ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା ପରି ଲାଗୁଛି।
ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟାହାରସଂଚାରା ଵୃକ୍ଷୈକସ୍ଥାନନିଶ୍ଚିତାଃ। ପକ୍ଷିଣୋଽପି ପ୍ରଯାଚନ୍ତେ ସର୍ଵଭୂତାନୁକମ୍ପିନମ୍
ଖାଦ୍ୟ ଓ ଚଳନରେ ନିର୍ଜୀବ, ଗଛରେ ବସିଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଜୀବପ୍ରତି ଦୟାଳୁ ତୁମକୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛନ୍ତି।
ଏଵଂ ଵିକ୍ରୋଶତାଂ ତେଷାଂ ଦ୍ଵିଜାତୀନାଂ ନିଵର୍ତନେ। ଦଦୃଶେ ତମସା ତତ୍ର ଵାରଯନ୍ତୀଵ ରାଘଵମ୍
ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଫେରିବାକୁ ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା ବେଳେ, ସେଠାରେ ଅନ୍ଧାର ଦେଖାଦେଲା, ଯେଉଁଥିରେ ରାଘବଙ୍କୁ ରୋକିଦେଉଛି ବୋଲି ଲାଗୁଥିଲା।