ଦୈଵତଂ ଦେଵତାନାଂ ଚ ଭୂତାନାଂ ଭୂତସତ୍ତମଃ। ତସ୍ଯ କେ ହ୍ଯଗୁଣା ଦେଵି ଵନେ ଵାପ୍ଯଥଵା ପୁରେ
ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ। ହେ ଦେବୀ, ଅରଣ୍ୟ କିମ୍ବା ସହରରେ ତାଙ୍କର କେଉଁ ଦୋଷ ଥାଇପାରେ?
ପୃଥିଵ୍ଯା ସହ ଵୈଦେହ୍ଯା ଶ୍ରିଯା ଚ ପୁରୁଷର୍ଷଭଃ। କ୍ଷିପ୍ରଂ ତିସୃଭିରେତାଭିଃ ସହ ରାମୋଽଭିଷେକ୍ଷ୍ଯତେ
ପୃଥିବୀ, ବୈଦେହୀ ଓ ଶ୍ରୀ ସହିତ, ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ଶୀଘ୍ର ଅଭିଷେକ ପାଇବେ।
ଦୁଃଖଜଂ ଵିସୃଜତ୍ଯଶ୍ରୁ ନିଷ୍କ୍ରାମନ୍ତମୁଦୀକ୍ଷ୍ଯ ଯମ୍। ଅଯୋଧ୍ଯାଯାଂ ଜନଃ ସର୍ଵଃ ଶୋକଵେଗସମାହତଃ
ଯମ୍ବେଳେ ସେ ବିଦାୟ ନେଉଛନ୍ତି, ଅୟୋଧ୍ୟାର ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦୁଃଖରେ ଭାସି, ଦୁଃଖର ଆଘାତରେ ଅଶ୍ରୁ ଝରାଉଛନ୍ତି।
କୁଶଚୀରଧରଂ ଵୀରଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତମପରାଜିତମ୍। ସୀତେଵାନୁଗତା ଲକ୍ଷ୍ମୀସ୍ତସ୍ଯ କିଂ ନାମ ଦୁର୍ଲଭମ୍
କୁଶ ଓ ଚୀର ପିନ୍ଧିଥିବା ଅପରାଜିତ ବୀରଙ୍କୁ, ଯେଉଁଠାରେ ସୀତା ସହ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଅନୁସରଣ କରୁଛନ୍ତି, ସେଠି ତାଙ୍କ ପାଇଁ କ'ଣ ଅସମ୍ଭବ?
ଧନୁର୍ଗ୍ରହଵରୋ ଯସ୍ଯ ବାଣଖଡ୍ଗାସ୍ତ୍ରଭୃତ୍ ସ୍ଵଯମ୍। ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଵ୍ରଜତି ହ୍ଯଗ୍ରେ ତସ୍ଯ କିଂ ନାମ ଦୁର୍ଲଭମ୍
ଯାହାଙ୍କର ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନିଜେ ବାଣ ଓ ତଳୱାର ଧରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସେଠାରେ ଆଗରେ ଚାଲିଛନ୍ତି, ସେଠି ତାଙ୍କ ପାଇଁ କ'ଣ ଅସମ୍ଭବ?
ନିଵୃତ୍ତଵନଵାସଂ ତଂ ଦ୍ରଷ୍ଟାସି ପୁନରାଗତମ୍। ଜହି ଶୋକଂ ଚ ମୋହଂ ଚ ଦେଵି ସତ୍ଯଂ ବ୍ରଵୀମି ତେ
ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ପୁନି ଅରଣ୍ୟବାସ ଶେଷ ହେବା ପରେ ଦେଖିବେ, ହେ ଦେବୀ, ଦୁଃଖ ଓ ମୂଢତାକୁ ଛାଡ଼, ମୁଁ ତୁମକୁ ସତ୍ୟ କହୁଛି।
ଶିରସା ଚରଣାଵେତୌ ଵନ୍ଦମାନମନିନ୍ଦିତେ। ପୁନର୍ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସି କଲ୍ଯାଣି ପୁତ୍ରଂ ଚନ୍ଦ୍ରମିଵୋଦିତମ୍
ହେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷା, ତୁମେ ପୁନି ତୁମ ପୁଅକୁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଚରଣ ଧରି ବନ୍ଦନା କରୁଥିବା ଦେଖିବେ, ଯେପରି ଉଦିତ ଚନ୍ଦ୍ର।
ପୁନଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତମଭିଷିକ୍ତଂ ମହାଶ୍ରିଯମ୍। ସମୁତ୍ସ୍ରକ୍ଷ୍ଯସି ନେତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ଶୀଘ୍ରମାନନ୍ଦଜଂ ଜଲମ୍
ଅଭିଷିକ୍ତ ଏବଂ ମହାଶ୍ରୀମାନ୍ୟ ରାମଙ୍କୁ ଘରକୁ ପୁନି ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ଦେଖି, ତୁମ ଆଖିରୁ ଶୀଘ୍ର ଆନନ୍ଦର ଅଶ୍ରୁ ଝରିପଡ଼ିବ।
ମା ଶୋକୋ ଦେଵି ଦୁଃଖଂ ଵା ନ ରାମେ ଦୃଷ୍ଯତେଽଶିଵମ୍। କ୍ଷିପ୍ରଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସି ପୁତ୍ରଂ ତ୍ଵଂ ସସୀତଂ ସହଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍
ହେ ଦେବୀ, ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ଶୋକ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ; ରାମଙ୍କ ପାଇଁ କିଛି ଅଶୁଭ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ। ଶୀଘ୍ର ତୁମେ ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ତୁମ ପୁଅକୁ ଦେଖିବେ।
ତ୍ଵଯାଽଶେଷୋ ଜନଶ୍ଚାଯଂ ସମାଶ୍ଵାସ୍ଯୋ ଯତୋଽନଘେ। କମିଦାନୀମିଦଂ ଦେଵି କରୋଷି ହୃଦି ଵିକ୍ଲଵମ୍
ହେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷା, ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ତୁମେ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେବା ଉଚିତ; ଏହି ଦିନେ ତୁମ ହୃଦୟରେ ଏମିତି ଅଶାନ୍ତି କାହିଁକି ଧରିଛ?
ନାର୍ହା ତ୍ଵଂ ଶୋଚିତୁଂ ଦେଵି ଯସ୍ଯାସ୍ତେ ରାଘଵଃ ସୁତଃ। ନହି ରାମାତ୍ ପରୋ ଲୋକେ ଵିଦ୍ଯତେ ସତ୍ପଥେ ସ୍ଥିତଃ
ହେ ଦେବୀ, ଯାଙ୍କର ପୁଅ ରାଘବ, ସେ ଦୁଃଖ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; କାରଣ, ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରାମଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କେହି ନାହାନ୍ତି।
ଅଭିଵାଦଯମାନଂ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସସୁହୃଦଂ ସୁତମ୍। ମୁଦାଶ୍ରୁ ମୋକ୍ଷ୍ଯସେ କ୍ଷିପ୍ରଂ ମେଘରେଖେଵ ଵାର୍ଷିକୀ
ତୁମେ ତୁମ ସୁହୃଦ ସହିତ ପୁଅକୁ ନମସ୍କାର କରୁଥିବା ଦେଖି, ଶୀଘ୍ର ଆନନ୍ଦର ଅଶ୍ରୁ ବର୍ଷାଧାରା ପରି ଝରାଇଦେବ।
ପୁତ୍ରସ୍ତେ ଵରଦଃ କ୍ଷିପ୍ରମଯୋଧ୍ଯାଂ ପୁନରାଗତଃ। କରାଭ୍ଯାଂ ମୃଦୁପୀନାଭ୍ଯାଂ ଚରଣୌ ପୀଡଯିଷ୍ଯତି
ତୁମର ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାକୁ ସକ୍ଷମ ପୁଅ ଶୀଘ୍ର ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରି, ତାଙ୍କର ମୃଦୁ ଓ ପୁଷ୍ଟ ହାତରେ ତୁମ ଚରଣ ଦବାଇବେ।
ଅଭିଵାଦ୍ଯ ନମସ୍ଯନ୍ତଂ ଶୂରଂ ସସୁହୃଦଂ ସୁତମ୍। ମୁଦାସ୍ରୈଃ ପ୍ରୋକ୍ଷସେ ପୁତ୍ରଂ ମେଘରାଜିରିଵାଚଲମ୍
ତୁମେ ତୁମ ସୁହୃଦ ସହିତ ଶୂର ପୁଅକୁ ନମସ୍କାର କରୁଥିବା ଦେଖି, ଆନନ୍ଦର ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇ ତାଙ୍କୁ ଭିଜାଇଦେବ, ଯେପରି ମେଘମାଳା ପାହାଡ଼କୁ ଭିଜାଏ।
ଆଶ୍ଵାସଯନ୍ତୀ ଵିଵିଧୈଶ୍ଚ ଵାକ୍ଯୈ- ର୍ଵାକ୍ଯୋପଚାରେ କୁଶଲାନଵଦ୍ଯା। ରାମସ୍ଯ ତାଂ ମାତରମେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଦେଵୀ ସୁମିତ୍ରା ଵିରରାମ ରାମା
ବିଭିନ୍ନ ମିଠା କଥାରେ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ, ଶବ୍ଦରେ ଦକ୍ଷ ଓ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ସୁମିତ୍ରା ଦେବୀ ଏପରି କହି ଚୁପ ହେଲେ।
ନିଶମ୍ଯ ତଲ୍ଲକ୍ଷ୍ମଣମାତୃଵାକ୍ଯଂ ରାମସ୍ଯ ମାତୁର୍ନରଦେଵପତ୍ନ୍ଯାଃ। ସଦ୍ଯଃ ଶରୀରେ ଵିନନାଶ ଶୋକଃ ଶରଦ୍ଗତୋ ମେଘ ଇଵାଲ୍ପତୋଯଃ
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ମାଆଙ୍କର ଏହି କଥା ରାମଙ୍କ ମାଆ, ରାଜାଙ୍କ ରାଣୀ ଶୁଣି, ତାଙ୍କ ଦେହରୁ ଶୋକ ତୁରନ୍ତ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲା, ଯେପରି ଶରଦ୍କାଳର ମେଘ ଅଳ୍ପ ଜଳରେ ହରାଯାଏ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ଚତୁଶ୍ଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୨-
ଏହିପରି ମହାକବି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଚଉଵାଳିଶତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
thumb|ପଞ୍ଚଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୨-
ଏବେ ଶ୍ରୀବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚଚଉଵାଳିଶତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଅନୁରକ୍ତା ମହାତ୍ମାନଂ ରାମଂ ସତ୍ଯପରାକ୍ରମମ୍। ଅନୁଜଗ୍ମୁଃ ପ୍ରଯାନ୍ତଂ ତଂ ଵନଵାସାଯ ମାନଵାଃ
ମହାନ୍ ଆତ୍ମା ଓ ସତ୍ୟବାନ୍ ରାମଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭଲପାଉଥିବା ଲୋକମାନେ, ସେଉଁଠୁ ଅଟୁଟ ଭାବରେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଅଟେଇ ଅଟେଇ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ନିଵର୍ତିତେଽତୀଵ ବଲାତ୍ ସୁହୃଦ୍ଧର୍ମେଣ ରାଜନି। ନୈଵ ତେ ସଂନ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ ରାମସ୍ଯାନୁଗତା ରଥମ୍
ଧର୍ମପାଳକ ଓ ବନ୍ଧୁ ସମାନ ରାଜା ବଳେ ଫେରିଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ରାମଙ୍କ ରଥ ପଛରୁ ଫେରିଲେ ନାହିଁ।
ଅଯୋଧ୍ଯାନିଲଯାନାଂ ହି ପୁରୁଷାଣାଂ ମହାଯଶାଃ। ବଭୂଵ ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନଃ ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଇଵ ପ୍ରିଯଃ
ଅୟୋଧ୍ୟାର ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ବଡ଼ ନାମୀ ରାମ, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ସବୁଠୁ ପ୍ରିୟ ଥିଲେ।
ସ ଯାଚ୍ଯମାନଃ କାକୁତ୍ସ୍ଥସ୍ତାଭିଃ ପ୍ରକୃତିଭିସ୍ତଦା। କୁର୍ଵାଣଃ ପିତରଂ ସତ୍ଯଂ ଵନମେଵାନ୍ଵପଦ୍ଯତ
ସେ ସମୟରେ ସେହି ପ୍ରଜାମାନେ ବହୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ ମଧ୍ୟ, କକୁତ୍ସ୍ଥ ବାପାଙ୍କ ଦିଆ କଥା ପାଳନ କରିବାକୁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଅଵେକ୍ଷମାଣଃ ସସ୍ନେହଂ ଚକ୍ଷୁଷା ପ୍ରପିବନ୍ନିଵ। ଉଵାଚ ରାମଃ ସସ୍ନେହଂ ତାଃ ପ୍ରଜାଃ ସ୍ଵାଃ ପ୍ରଜା ଇଵ
ସେ ଲୋକମାନେ ଦେଖି, ନେତ୍ରରେ ସ୍ନେହ ଭରି, ମନେ ମନେ ପିଇଥିବା ପରି ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, ରାମ ସେମାନଙ୍କୁ ନିଜ ସନ୍ତାନମାନେ ପାଇଁ ଯେପରି ଭଲପାଆଯିବେ, ସେପରି କଥା କହିଲେ।
ଯା ପ୍ରୀତିର୍ବହୁମାନଶ୍ଚ ମଯ୍ଯଯୋଧ୍ଯାନିଵାସିନାମ୍। ମତ୍ପ୍ରିଯାର୍ଥଂ ଵିଶେଷେଣ ଭରତେ ସା ଵିଧୀଯତାମ୍
ମୋ ପାଇଁ ଅୟୋଧ୍ୟାବାସୀମାନେ ଯେପରି ଭଲପାଉଛନ୍ତି ଓ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି, ସେଇ ଭଲପାଉଥିବା ଓ ଆଦର ଏବେ ମୋ ପ୍ରିୟ ଭାଇ ଭରତଙ୍କୁ ଦିଅନ୍ତୁ।
ସ ହି କଲ୍ଯାଣଚାରିତ୍ରଃ କୈକେଯ୍ଯାନନ୍ଦଵର୍ଧନଃ। କରିଷ୍ଯତି ଯଥାଵଦ୍ ଵଃ ପ୍ରିଯାଣି ଚ ହିତାନି ଚ
ସେ ଭଲ ଚରିତ୍ରର ଓ କୈକେୟୀଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ବଢ଼ାଇବା ଭରତ, ନିଶ୍ଚୟ ତୁମମାନେ ପାଇଁ ଯେଉଁଠି ଭଲ ଓ ପ୍ରିୟ, ସେଇ କଥା କରିବେ।
ଜ୍ଞାନଵୃଦ୍ଧୋ ଵଯୋବାଲୋ ମୃଦୁର୍ଵୀର୍ଯଗୁଣାନ୍ଵିତଃ। ଅନୁରୂପଃ ସ ଵୋ ଭର୍ତା ଭଵିଷ୍ଯତି ଭଯାପହଃ
ବୟସରେ ଛୋଟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଜ୍ଞାନରେ ବଡ଼, ମୃଦୁ ଓ ଶୂର ଗୁଣରେ ଭରିଆ, ସେ ତୁମମାନେ ପାଇଁ ଯଥାଯଥ ରାଜା ହେବେ ଓ ଭୟ ଦୂର କରିଦେବେ।
ସ ହି ରାଜଗୁଣୈର୍ଯୁକ୍ତୋ ଯୁଵରାଜଃ ସମୀକ୍ଷିତଃ। ଅପି ଚାପି ମଯା ଶିଷ୍ଟୈଃ କାର୍ଯଂ ଵୋ ଭର୍ତୃଶାସନମ୍
ସେ ରାଜା ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ଓ ରାଜ ଗୁଣରେ ଭରିଆ, ଏବଂ ମୁଁ ଓ ବଡ଼ମାନେ ଯେପରି ଶିଖାଇଛୁ, ସେଇପରି ତୁମେ ତୁମର ଭୂପତିଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ମାନିବାକୁ ହେବ।
ନ ସଂତପ୍ଯେଦ୍ ଯଥା ଚାସୌ ଵନଵାସଂ ଗତେ ମଯି। ମହାରାଜସ୍ତଥା କାର୍ଯୋ ମମ ପ୍ରିଯଚିକୀର୍ଷଯା
ମୁଁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲେ ଯେପରି ରାଜା ଦୁଃଖିତ ହେବେ ନାହିଁ, ସେପରି ମୋ ପ୍ରିତି ପାଇଁ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସୁଖ ପାଇଁ କାମ କର।
ଯଥା ଯଥା ଦାଶରଥିର୍ଧର୍ମମେଵାଶ୍ରିତୋ ଭଵେତ୍। ତଥା ତଥା ପ୍ରକୃତଯୋ ରାମଂ ପତିମକାମଯନ୍
ଦଶରଥ ଯେତେବେଳେ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହିଥିଲେ, ଲୋକମାନେ ତେତେବେଳେ ଅଧିକ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିଲେ ଯେ ରାମ ତାଙ୍କ ପତି ହେଉନ୍ତୁ।
ବାଷ୍ପେଣ ପିହିତଂ ଦୀନଂ ରାମଃ ସୌମିତ୍ରିଣା ସହ। ଚକର୍ଷେଵ ଗୁଣୈର୍ବଦ୍ଧଂ ଜନଂ ପୁରନିଵାସିନମ୍
ବିଷାଦରେ ଆଖି ଜଳରେ ଭରିଯାଇଥିବା ରାମ ଓ ସୌମିତ୍ରି, ତାଙ୍କର ଗୁଣରେ ନଗରବାସୀମାନେ ମନେ ମନେ ଏମିତି ଆକର୍ଷିତ ହେଉଥିଲେ, ଯେପରି ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି ନେଇଛନ୍ତି।