ଵ୍ଯକ୍ତଂ ରାମସ୍ଯ ଵିଜ୍ଞାଯ ଶୌଚଂ ମାହାତ୍ମ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍। ନ ଗାତ୍ରମଂଶୁଭିଃ ସୂର୍ଯଃ ସଂତାପଯିତୁମର୍ହତି
ରାମଙ୍କର ଶୁଦ୍ଧତା ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠତାକୁ ଜାଣି, ଏଠି ଏପରି ଲାଗେ ଯେ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ କିରଣ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ଜଳାଇପାରିବେ ନାହିଁ।
ଶିଵଃ ସର୍ଵେଷୁ କାଲେଷୁ କାନନେଭ୍ଯୋ ଵିନିଃସୃତଃ। ରାଘଵଂ ଯୁକ୍ତଶୀତୋଷ୍ଣଃ ସେଵିଷ୍ଯତି ସୁଖୋଽନିଲଃ
ସମସ୍ତ ସମୟରେ, ଅରଣ୍ୟରୁ ବାହାରିଥିବା ଶିତଳ ଓ ସୁଖଦାୟକ ପବନ, ରାଘବଙ୍କୁ ଉପଯୁକ୍ତ ଉଷ୍ଣତା ଓ ଶିତଳତା ସହିତ ସେବା କରିବ।
ଶଯାନମନଘଂ ରାତ୍ରୌ ପିତେଵାଭିପରିଷ୍ଵଜନ୍। ଘର୍ମଘ୍ନଃ ସଂସ୍ପୃଶନ୍ ଶୀତଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରମା ହ୍ଲାଦଯିଷ୍ଯତି
ରାତିରେ, ଶିତଳ ଓ ଶାନ୍ତ ଚନ୍ଦ୍ରମା, ପିତା ପରି ଅନ୍ତରଙ୍ଗ ଭାବରେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ରାମଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ତାଙ୍କୁ ଶିତଳତା ଦେଇ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବ।
ଦଦୌ ଚାସ୍ତ୍ରାଣି ଦିଵ୍ଯାନି ଯସ୍ମୈ ବ୍ରହ୍ମା ମହୌଜସେ। ଦାନଵେନ୍ଦ୍ରଂ ହତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତିମିଧ୍ଵଜସୁତଂ ରଣେ
ଯାହାଙ୍କୁ, ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ବ୍ରହ୍ମା, ଯୁଦ୍ଧରେ ତିମିଧ୍ୱଜଙ୍କ ପୁଅ ଦାନବନାୟକଙ୍କୁ ହତ ଦେଖି, ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଦାନ କରିଥିଲେ।
ସ ଶୂରଃ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରଃ ସ୍ଵବାହୁବଲମାଶ୍ରିତଃ। ଅସଂତ୍ରସ୍ତୋ ହ୍ଯରଣ୍ଯେଽସୌ ଵେଶ୍ମନୀଵ ନିଵତ୍ସ୍ଯତେ
ସେ ଶୂରବୀର, ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ, ନିଜ ବାହୁବଳରେ ଭରସା କରି, ଅରଣ୍ୟରେ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ଏମିତି ରହିବେ, ଯେପରି ନିଜ ଘରରେ।
ଯସ୍ଯେଷୁପଥମାସାଦ୍ଯ ଵିନାଶଂ ଯାନ୍ତି ଶତ୍ରଵଃ। କଥଂ ନ ପୃଥିଵୀ ତସ୍ଯ ଶାସନେ ସ୍ଥାତୁମର୍ହତି
ଯାହାଙ୍କ ଧନୁର ଆଡ଼କୁ ଆସିଲେ ଶତ୍ରୁମାନେ ନଶ୍ୱର ହୋଇଯାନ୍ତି, ସେଠି ଏହି ପୃଥିବୀ କିପରି ତାଙ୍କ ଶାସନରେ ରହିବ ନାହିଁ?
ଯା ଶ୍ରୀଃ ଶୌର୍ଯଂ ଚ ରାମସ୍ଯ ଯା ଚ କଲ୍ଯାଣସତ୍ତ୍ଵତା। ନିଵୃତ୍ତାରଣ୍ଯଵାସଃ ସ୍ଵଂ କ୍ଷିପ୍ରଂ ରାଜ୍ଯମଵାପ୍ସ୍ଯତି
ରାମଙ୍କର ଭାଗ୍ୟ, ପରାକ୍ରମ ଓ ଉତ୍ତମ ସ୍ୱଭାବ ଦ୍ୱାରା, ସେ ଅରଣ୍ୟବାସ ଶେଷ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ଫେରିପାରିବେ।
ସୂର୍ଯସ୍ଯାପି ଭଵେତ୍ ସୂର୍ଯୋ ହ୍ଯଗ୍ନେରଗ୍ନଃ ପ୍ରଭୋଃ ପ୍ରଭୁଃ। ଶ୍ରିଯାଃ ଶ୍ରୀଶ୍ଚ ଭଵେଦଗ୍ର୍ଯା କୀର୍ତ୍ଯାଃ କୀର୍ତିଃ କ୍ଷମାକ୍ଷମା
ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ, ଅଗ୍ନି ଅଗ୍ନିକୁ, ପ୍ରଭୁ ପ୍ରଭୁକୁ ସମାନ; ସେପରି ଶ୍ରୀ, କୀର୍ତ୍ତି ଓ କ୍ଷମାରେ ରାମ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।
ଦୈଵତଂ ଦେଵତାନାଂ ଚ ଭୂତାନାଂ ଭୂତସତ୍ତମଃ। ତସ୍ଯ କେ ହ୍ଯଗୁଣା ଦେଵି ଵନେ ଵାପ୍ଯଥଵା ପୁରେ
ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ। ହେ ଦେବୀ, ଅରଣ୍ୟ କିମ୍ବା ସହରରେ ତାଙ୍କର କେଉଁ ଦୋଷ ଥାଇପାରେ?
ପୃଥିଵ୍ଯା ସହ ଵୈଦେହ୍ଯା ଶ୍ରିଯା ଚ ପୁରୁଷର୍ଷଭଃ। କ୍ଷିପ୍ରଂ ତିସୃଭିରେତାଭିଃ ସହ ରାମୋଽଭିଷେକ୍ଷ୍ଯତେ
ପୃଥିବୀ, ବୈଦେହୀ ଓ ଶ୍ରୀ ସହିତ, ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ଶୀଘ୍ର ଅଭିଷେକ ପାଇବେ।
ଦୁଃଖଜଂ ଵିସୃଜତ୍ଯଶ୍ରୁ ନିଷ୍କ୍ରାମନ୍ତମୁଦୀକ୍ଷ୍ଯ ଯମ୍। ଅଯୋଧ୍ଯାଯାଂ ଜନଃ ସର୍ଵଃ ଶୋକଵେଗସମାହତଃ
ଯମ୍ବେଳେ ସେ ବିଦାୟ ନେଉଛନ୍ତି, ଅୟୋଧ୍ୟାର ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦୁଃଖରେ ଭାସି, ଦୁଃଖର ଆଘାତରେ ଅଶ୍ରୁ ଝରାଉଛନ୍ତି।
କୁଶଚୀରଧରଂ ଵୀରଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତମପରାଜିତମ୍। ସୀତେଵାନୁଗତା ଲକ୍ଷ୍ମୀସ୍ତସ୍ଯ କିଂ ନାମ ଦୁର୍ଲଭମ୍
କୁଶ ଓ ଚୀର ପିନ୍ଧିଥିବା ଅପରାଜିତ ବୀରଙ୍କୁ, ଯେଉଁଠାରେ ସୀତା ସହ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଅନୁସରଣ କରୁଛନ୍ତି, ସେଠି ତାଙ୍କ ପାଇଁ କ'ଣ ଅସମ୍ଭବ?
ଧନୁର୍ଗ୍ରହଵରୋ ଯସ୍ଯ ବାଣଖଡ୍ଗାସ୍ତ୍ରଭୃତ୍ ସ୍ଵଯମ୍। ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଵ୍ରଜତି ହ୍ଯଗ୍ରେ ତସ୍ଯ କିଂ ନାମ ଦୁର୍ଲଭମ୍
ଯାହାଙ୍କର ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନିଜେ ବାଣ ଓ ତଳୱାର ଧରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସେଠାରେ ଆଗରେ ଚାଲିଛନ୍ତି, ସେଠି ତାଙ୍କ ପାଇଁ କ'ଣ ଅସମ୍ଭବ?
ନିଵୃତ୍ତଵନଵାସଂ ତଂ ଦ୍ରଷ୍ଟାସି ପୁନରାଗତମ୍। ଜହି ଶୋକଂ ଚ ମୋହଂ ଚ ଦେଵି ସତ୍ଯଂ ବ୍ରଵୀମି ତେ
ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ପୁନି ଅରଣ୍ୟବାସ ଶେଷ ହେବା ପରେ ଦେଖିବେ, ହେ ଦେବୀ, ଦୁଃଖ ଓ ମୂଢତାକୁ ଛାଡ଼, ମୁଁ ତୁମକୁ ସତ୍ୟ କହୁଛି।
ଶିରସା ଚରଣାଵେତୌ ଵନ୍ଦମାନମନିନ୍ଦିତେ। ପୁନର୍ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସି କଲ୍ଯାଣି ପୁତ୍ରଂ ଚନ୍ଦ୍ରମିଵୋଦିତମ୍
ହେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷା, ତୁମେ ପୁନି ତୁମ ପୁଅକୁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଚରଣ ଧରି ବନ୍ଦନା କରୁଥିବା ଦେଖିବେ, ଯେପରି ଉଦିତ ଚନ୍ଦ୍ର।
ପୁନଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତମଭିଷିକ୍ତଂ ମହାଶ୍ରିଯମ୍। ସମୁତ୍ସ୍ରକ୍ଷ୍ଯସି ନେତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ଶୀଘ୍ରମାନନ୍ଦଜଂ ଜଲମ୍
ଅଭିଷିକ୍ତ ଏବଂ ମହାଶ୍ରୀମାନ୍ୟ ରାମଙ୍କୁ ଘରକୁ ପୁନି ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ଦେଖି, ତୁମ ଆଖିରୁ ଶୀଘ୍ର ଆନନ୍ଦର ଅଶ୍ରୁ ଝରିପଡ଼ିବ।
ମା ଶୋକୋ ଦେଵି ଦୁଃଖଂ ଵା ନ ରାମେ ଦୃଷ୍ଯତେଽଶିଵମ୍। କ୍ଷିପ୍ରଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସି ପୁତ୍ରଂ ତ୍ଵଂ ସସୀତଂ ସହଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍
ହେ ଦେବୀ, ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ଶୋକ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ; ରାମଙ୍କ ପାଇଁ କିଛି ଅଶୁଭ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ। ଶୀଘ୍ର ତୁମେ ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ ତୁମ ପୁଅକୁ ଦେଖିବେ।
ତ୍ଵଯାଽଶେଷୋ ଜନଶ୍ଚାଯଂ ସମାଶ୍ଵାସ୍ଯୋ ଯତୋଽନଘେ। କମିଦାନୀମିଦଂ ଦେଵି କରୋଷି ହୃଦି ଵିକ୍ଲଵମ୍
ହେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷା, ଏହି ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ତୁମେ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେବା ଉଚିତ; ଏହି ଦିନେ ତୁମ ହୃଦୟରେ ଏମିତି ଅଶାନ୍ତି କାହିଁକି ଧରିଛ?
ନାର୍ହା ତ୍ଵଂ ଶୋଚିତୁଂ ଦେଵି ଯସ୍ଯାସ୍ତେ ରାଘଵଃ ସୁତଃ। ନହି ରାମାତ୍ ପରୋ ଲୋକେ ଵିଦ୍ଯତେ ସତ୍ପଥେ ସ୍ଥିତଃ
ହେ ଦେବୀ, ଯାଙ୍କର ପୁଅ ରାଘବ, ସେ ଦୁଃଖ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; କାରଣ, ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରାମଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କେହି ନାହାନ୍ତି।
ଅଭିଵାଦଯମାନଂ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସସୁହୃଦଂ ସୁତମ୍। ମୁଦାଶ୍ରୁ ମୋକ୍ଷ୍ଯସେ କ୍ଷିପ୍ରଂ ମେଘରେଖେଵ ଵାର୍ଷିକୀ
ତୁମେ ତୁମ ସୁହୃଦ ସହିତ ପୁଅକୁ ନମସ୍କାର କରୁଥିବା ଦେଖି, ଶୀଘ୍ର ଆନନ୍ଦର ଅଶ୍ରୁ ବର୍ଷାଧାରା ପରି ଝରାଇଦେବ।
ପୁତ୍ରସ୍ତେ ଵରଦଃ କ୍ଷିପ୍ରମଯୋଧ୍ଯାଂ ପୁନରାଗତଃ। କରାଭ୍ଯାଂ ମୃଦୁପୀନାଭ୍ଯାଂ ଚରଣୌ ପୀଡଯିଷ୍ଯତି
ତୁମର ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାକୁ ସକ୍ଷମ ପୁଅ ଶୀଘ୍ର ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରି, ତାଙ୍କର ମୃଦୁ ଓ ପୁଷ୍ଟ ହାତରେ ତୁମ ଚରଣ ଦବାଇବେ।
ଅଭିଵାଦ୍ଯ ନମସ୍ଯନ୍ତଂ ଶୂରଂ ସସୁହୃଦଂ ସୁତମ୍। ମୁଦାସ୍ରୈଃ ପ୍ରୋକ୍ଷସେ ପୁତ୍ରଂ ମେଘରାଜିରିଵାଚଲମ୍
ତୁମେ ତୁମ ସୁହୃଦ ସହିତ ଶୂର ପୁଅକୁ ନମସ୍କାର କରୁଥିବା ଦେଖି, ଆନନ୍ଦର ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇ ତାଙ୍କୁ ଭିଜାଇଦେବ, ଯେପରି ମେଘମାଳା ପାହାଡ଼କୁ ଭିଜାଏ।
ଆଶ୍ଵାସଯନ୍ତୀ ଵିଵିଧୈଶ୍ଚ ଵାକ୍ଯୈ- ର୍ଵାକ୍ଯୋପଚାରେ କୁଶଲାନଵଦ୍ଯା। ରାମସ୍ଯ ତାଂ ମାତରମେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଦେଵୀ ସୁମିତ୍ରା ଵିରରାମ ରାମା
ବିଭିନ୍ନ ମିଠା କଥାରେ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ, ଶବ୍ଦରେ ଦକ୍ଷ ଓ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ସୁମିତ୍ରା ଦେବୀ ଏପରି କହି ଚୁପ ହେଲେ।
ନିଶମ୍ଯ ତଲ୍ଲକ୍ଷ୍ମଣମାତୃଵାକ୍ଯଂ ରାମସ୍ଯ ମାତୁର୍ନରଦେଵପତ୍ନ୍ଯାଃ। ସଦ୍ଯଃ ଶରୀରେ ଵିନନାଶ ଶୋକଃ ଶରଦ୍ଗତୋ ମେଘ ଇଵାଲ୍ପତୋଯଃ
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ମାଆଙ୍କର ଏହି କଥା ରାମଙ୍କ ମାଆ, ରାଜାଙ୍କ ରାଣୀ ଶୁଣି, ତାଙ୍କ ଦେହରୁ ଶୋକ ତୁରନ୍ତ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲା, ଯେପରି ଶରଦ୍କାଳର ମେଘ ଅଳ୍ପ ଜଳରେ ହରାଯାଏ।
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯେ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ଚତୁଶ୍ଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୨-
ଏହିପରି ମହାକବି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଶ୍ରୀମଦ୍ ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଚଉଵାଳିଶତମ ସର୍ଗ ଶେଷ ହେଲା।
thumb|ପଞ୍ଚଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚଚତ୍ଵାରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୨-
ଏବେ ଶ୍ରୀବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ପଞ୍ଚଚଉଵାଳିଶତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଅନୁରକ୍ତା ମହାତ୍ମାନଂ ରାମଂ ସତ୍ଯପରାକ୍ରମମ୍। ଅନୁଜଗ୍ମୁଃ ପ୍ରଯାନ୍ତଂ ତଂ ଵନଵାସାଯ ମାନଵାଃ
ମହାନ୍ ଆତ୍ମା ଓ ସତ୍ୟବାନ୍ ରାମଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭଲପାଉଥିବା ଲୋକମାନେ, ସେଉଁଠୁ ଅଟୁଟ ଭାବରେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଅଟେଇ ଅଟେଇ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ନିଵର୍ତିତେଽତୀଵ ବଲାତ୍ ସୁହୃଦ୍ଧର୍ମେଣ ରାଜନି। ନୈଵ ତେ ସଂନ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ ରାମସ୍ଯାନୁଗତା ରଥମ୍
ଧର୍ମପାଳକ ଓ ବନ୍ଧୁ ସମାନ ରାଜା ବଳେ ଫେରିଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ରାମଙ୍କ ରଥ ପଛରୁ ଫେରିଲେ ନାହିଁ।
ଅଯୋଧ୍ଯାନିଲଯାନାଂ ହି ପୁରୁଷାଣାଂ ମହାଯଶାଃ। ବଭୂଵ ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନଃ ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଇଵ ପ୍ରିଯଃ
ଅୟୋଧ୍ୟାର ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ବଡ଼ ନାମୀ ରାମ, ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ସବୁଠୁ ପ୍ରିୟ ଥିଲେ।
ସ ଯାଚ୍ଯମାନଃ କାକୁତ୍ସ୍ଥସ୍ତାଭିଃ ପ୍ରକୃତିଭିସ୍ତଦା। କୁର୍ଵାଣଃ ପିତରଂ ସତ୍ଯଂ ଵନମେଵାନ୍ଵପଦ୍ଯତ
ସେ ସମୟରେ ସେହି ପ୍ରଜାମାନେ ବହୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ ମଧ୍ୟ, କକୁତ୍ସ୍ଥ ବାପାଙ୍କ ଦିଆ କଥା ପାଳନ କରିବାକୁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲେ।