କୃତ୍ଵା କଣ୍ଠେ ସ୍ମ ସା ଚୀରମେକମାଦାଯ ପାଣିନା। ତସ୍ଥୌ ହ୍ଯକୁଶଲା ତତ୍ର ଵ୍ରୀଡିତା ଜନକାତ୍ମଜା
ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତା, ଏକ ଚୀରବସ୍ତ୍ର ହାତରେ ନେଇ, ଗଳାରେ ଚାପି, ଅଭ୍ୟସ ନଥିବା ଓ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ, ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡାଇ ରହିଲେ।
ତସ୍ଯାସ୍ତତ୍ କ୍ଷିପ୍ରମାଗତ୍ଯ ରାମୋ ଧର୍ମଭୃତାଂ ଵରଃ। ଚୀରଂ ବବନ୍ଧ ସୀତାଯାଃ କୌଶେଯସ୍ଯୋପରି ସ୍ଵଯମ୍
ଧର୍ମରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ, ତୁରନ୍ତ ଆସି, ସ୍ୱୟଂ ସୀତାଙ୍କ କଞ୍ଚନ ପୋଷାକ ଉପରେ ଚୀରବସ୍ତ୍ର ବାନ୍ଧିଦେଲେ।
ରାମଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ତୁ ସୀତାଯା ବଧ୍ନନ୍ତଂ ଚୀରମୁତ୍ତମମ୍। ଅନ୍ତଃପୁରଚରା ନାର୍ଯୋ ମୁମୁଚୁର୍ଵାରି ନେତ୍ରଜମ୍
ରାମଙ୍କୁ ସୀତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତମ ଚୀରବସ୍ତ୍ର ବାନ୍ଧୁଥିବା ଦେଖି, ଅନ୍ତଃପୁରର ନାରୀମାନେ ନୟନରୁ ଅଶ୍ରୁ ଝାଡିଲେ।
ଊଚୁଶ୍ଚ ପରମାଯତ୍ତା ରାମଂ ଜ୍ଵଲିତତେଜସମ୍। ଵତ୍ସ ନୈଵଂ ନିଯୁକ୍ତେଯଂ ଵନଵାସେ ମନସ୍ଵିନୀ
ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ନିର୍ଭର କରି, ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ: ‘ବାପା, ଏହି ମନୋବାନ୍ଧବୀ ମହିଳା ବନବାସ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।’
ପିତୁର୍ଵାକ୍ଯାନୁରୋଧେନ ଗତସ୍ଯ ଵିଜନଂ ଵନମ୍। ତାଵଦ୍ ଦର୍ଶନମସ୍ଯା ନଃ ସଫଲଂ ଭଵତୁ ପ୍ରଭୋ
‘ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ତୁମେ ଜଙ୍ଗଳରେ ଯାଉଛ; ମହାରାଜ, ଆମେ ଏହି ମହିଳାଙ୍କୁ ଦେଖିବାର ଅନୁଭବ ଫଳବତ୍ ହେଉ।’
ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସହାଯେନ ଵନଂ ଗଚ୍ଛସ୍ଵ ପୁତ୍ରକ। ନେଯମର୍ହତି କଲ୍ଯାଣି ଵସ୍ତୁଂ ତାପସଵଦ୍ ଵନେ
‘ପ୍ରିୟ ପୁଅ, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ଜଙ୍ଗଳକୁ ଯାଉ; ଏହି ଭାଗ୍ୟବତୀ ମହିଳା ତାପସୀମାନେ ପରି ଜଙ୍ଗଳରେ ରହିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।’
କୁରୁ ନୋ ଯାଚନାଂ ପୁତ୍ର ସୀତା ତିଷ୍ଠତୁ ଭାମିନୀ। ଧର୍ମନିତ୍ଯଃ ସ୍ଵଯଂ ସ୍ଥାତୁଂ ନ ହୀଦାନୀଂ ତ୍ଵମିଚ୍ଛସି
‘ପୁଅ, ଆମର ଏହି ଅନୁରୋଧ ପୂରଣ କର; ଭାମିନୀ ସୀତା ଏଠାରେ ରହୁ; ତୁମେ ଯେ ନିତ୍ୟ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ, ଏବେ ନିଜେ ରହିବାକୁ ଚାହୁଁନାହିଁ।’
ତାସାମେଵଂଵିଧା ଵାଚଃ ଶୃଣ୍ଵନ୍ ଦଶରଥାତ୍ମଜଃ। ବବନ୍ଧୈଵ ତଥା ଚୀରଂ ସୀତଯା ତୁଲ୍ଯଶୀଲଯା
ସେମାନଙ୍କ ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ରାମ, ସୀତାଙ୍କୁ — ତାଙ୍କ ପରି ଚରିତ୍ର ଥିବା — ଚୀରବସ୍ତ୍ର ବାନ୍ଧିଦେଲେ।
ଚୀରେ ଗୃହୀତେ ତୁ ତଯା ସବାଷ୍ପୋ ନୃପତେର୍ଗୁରୁଃ। ନିଵାର୍ଯ ସୀତାଂ କୈକେଯୀଂ ଵସିଷ୍ଠୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ସୀତା ଚୀରବସ୍ତ୍ର ଗ୍ରହଣ କରିବା ପରେ, ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରବୃଦ୍ଧ ଗୁରୁ, ନୟନରେ ଅଶ୍ରୁ ଭରି, ସୀତାକୁ ରୋକି, କୈକେୟୀଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ଅତିପ୍ରଵୃତ୍ତେ ଦୁର୍ମେଧେ କୈକେଯି କୁଲପାଂସନି। ଵଞ୍ଚଯିତ୍ଵା ତୁ ରାଜାନଂ ନ ପ୍ରମାଣେଽଵତିଷ୍ଠସି
‘ଅତି ଅନ୍ୟାୟ କରିଥିବା, ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଥିବା କୈକେୟୀ, ଗୋତ୍ରର ଅପମାନ; ରାଜାକୁ ଠକି, ତୁମେ ନ୍ୟାୟରେ ଅଟୁଟ ରହୁନାହିଁ।’
ନ ଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ଵନଂ ଦେଵ୍ଯା ସୀତଯା ଶୀଲଵର୍ଜିତେ। ଅନୁଷ୍ଠାସ୍ଯତି ରାମସ୍ଯ ସୀତା ପ୍ରକୃତମାସନମ୍
‘ଶୀଳ ନଥିବା ଦେବୀ ସୀତାଙ୍କୁ ବନକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ସୀତା ଏଠାରେ ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଳନ କରିବେ।’
ଆତ୍ମା ହି ଦାରାଃ ସର୍ଵେଷାଂ ଦାରସଂଗ୍ରହଵର୍ତିନାମ୍। ଆତ୍ମେଯମିତି ରାମସ୍ଯ ପାଲଯିଷ୍ଯତି ମେଦିନୀମ୍
‘ସମସ୍ତ ବିବାହିତ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ତାଙ୍କର ଜୀବନସଙ୍ଗୀନୀ ନିଜ ଆତ୍ମା ସମାନ; ଏହି ସୀତାକୁ ନିଜ ଆତ୍ମା ଭାବି, ରାମ ଏହି ଭୂମିକୁ ରକ୍ଷା କରିବେ।’
ଅଥ ଯାସ୍ଯତି ଵୈଦେହୀ ଵନଂ ରାମେଣ ସଂଗତା। ଵଯମତ୍ରାନୁଯାସ୍ଯାମଃ ପୁରଂ ଚେଦଂ ଗମିଷ୍ଯତି
ଏବେ, ଯେତେବେଳେ ବୈଦେହୀ ରାମଙ୍କ ସହ ବନକୁ ଯାଉଛନ୍ତି, ଆମେ ଏଠାରୁ ସେମାନେଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବା; ଯଦି ଏହି ସହର ଛାଡ଼ିବାକୁ ପଡ଼ିବ।
ଅନ୍ତପାଲାଶ୍ଚ ଯାସ୍ଯନ୍ତି ସଦାରୋ ଯତ୍ର ରାଘଵଃ। ସହୋପଜୀଵ୍ଯଂ ରାଷ୍ଟ୍ରଂ ଚ ପୁରଂ ଚ ସପରିଚ୍ଛଦମ୍
ରାଘବ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ସହ ଯେଉଁଠି ଯାଉଛନ୍ତି, ସେଠି ରକ୍ଷାକର୍ମୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଯିବେ; ତାଙ୍କ ସହ ଜନମାନେ, ରାଜ୍ୟ, ସହର ଏବଂ ସେଠିର ସମସ୍ତ ସେବକମାନେ ମଧ୍ୟ ଯିବେ।
ଭରତଶ୍ଚ ସଶତ୍ରୁଘ୍ନଶ୍ଚୀରଵାସା ଵନେଚରଃ। ଵନେ ଵସନ୍ତଂ କାକୁତ୍ସ୍ଥମନୁଵତ୍ସ୍ଯତି ପୂର୍ଵଜମ୍
ଭରତ ଏବଂ ଶତୃଘ୍ନ, ଚିରବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ବନରେ ବାସ କରିବେ; ସେମାନେ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜ କାକୁତ୍ସ୍ଥଙ୍କୁ ଅନୁସରିବେ।
ତତଃ ଶୂନ୍ଯାଂ ଗତଜନାଂ ଵସୁଧାଂ ପାଦପୈଃ ସହ। ତ୍ଵମେକା ଶାଧି ଦୁର୍ଵୃତ୍ତା ପ୍ରଜାନାମହିତେ ସ୍ଥିତା
ତାପରେ, ଏହି ପୃଥିବୀ ଲୋକମାନେ ଶୂନ୍ୟ ହେବା ସହ ଗଛମାନେ ରହିବେ; ତୁମେ ଏକା ଅନ୍ୟାୟୀ ହୋଇ, ଲୋକଙ୍କ ଭଲରେ ନଥିବା, ଶାସନ କରିବ।
ନ ହି ତଦ୍ ଭଵିତା ରାଷ୍ଟ୍ରଂ ଯତ୍ର ରାମୋ ନ ଭୂପତିଃ। ତଦ୍ ଵନଂ ଭଵିତା ରାଷ୍ଟ୍ରଂ ଯତ୍ର ରାମୋ ନିଵତ୍ସ୍ଯତି
ଯେଉଁଠି ରାମ ରାଜା ନୁହେଁ, ସେଠି ରାଜ୍ୟ ହେବା ନାହିଁ; ଯେଉଁଠି ରାମ ବନରେ ବାସ କରିବେ, ସେଠି ରାଜ୍ୟ ହେଇଯିବ।
ନ ହ୍ଯଦତ୍ତାଂ ମହୀଂ ପିତ୍ରା ଭରତଃ ଶାସ୍ତୁମିଚ୍ଛତି। ତ୍ଵଯି ଵା ପୁତ୍ରଵଦ୍ ଵସ୍ତୁଂ ଯଦି ଜାତୋ ମହୀପତେଃ
ଭରତ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇନଥିବା ଭୂମି ଶାସନ କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ; ଯଦି ସେ ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ତେବେ ତୁମ ସହ ପୁତ୍ର ଭଳି ରହିବାକୁ ମଧ୍ୟ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ।
ଯଦ୍ଯପି ତ୍ଵଂ କ୍ଷିତିତଲାଦ୍ ଗଗନଂ ଚୋତ୍ପତିଷ୍ଯସି। ପିତୃଵଂଶଚରିତ୍ରଜ୍ଞଃ ସୋଽନ୍ଯଥା ନ କରିଷ୍ଯତି
ତୁମେ ମାଟିରୁ ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଯାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯିଏ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବଜଙ୍କ ଆଚରଣ ଜାଣିଛି, ସେ ଅନ୍ୟ ଭଳି କରିବେ ନାହିଁ।
ତତ୍ ତ୍ଵଯା ପୁତ୍ରଗର୍ଧିନ୍ଯା ପୁତ୍ରସ୍ଯ କୃତମପ୍ରିଯମ୍। ଲୋକେ ନହି ସ ଵିଦ୍ଯେତ ଯୋ ନ ରାମମନୁଵ୍ରତଃ
ତୁମେ ପୁତ୍ର ପ୍ରତି ଲୋଭ ରଖି, ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଅନ୍ୟାୟ କରିଛ; ଏହି ଜଗତରେ ଏମିତି କେହି ନାହିଁ ଯିଏ ରାମଙ୍କୁ ଅନୁଗତ ନୁହେଁ।
ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସ୍ଯଦ୍ଯୈଵ କୈକେଯି ପଶୁଵ୍ଯାଲମୃଗଦ୍ଵିଜାନ୍। ଗଚ୍ଛତଃ ସହ ରାମେଣ ପାଦପାଂଶ୍ଚ ତଦୁନ୍ମୁଖାନ୍
ଆଜି, କୈକେୟୀ, ତୁମେ ଦେଖିବା ଜନ୍ତୁ, ବନ୍ୟ ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ ଏବଂ ଗଛମାନେ ସମସ୍ତେ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଦୌଡ଼ିବା।
ଅଥୋତ୍ତମାନ୍ଯାଭରଣାନି ଦେଵି ଦେହି ସ୍ନୁଷାଯୈ ଵ୍ଯପନୀଯ ଚୀରମ୍। ନ ଚୀରମସ୍ଯାଃ ପ୍ରଵିଧୀଯତେତି ନ୍ଯଵାରଯତ୍ ତଦ୍ ଵସନଂ ଵସିଷ୍ଠଃ
ତାପରେ, ରାଣୀ, ତୁମେ ତୁମ ଜାଇଁକୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଗହଣା ଦିଅ, ଚିରବସ୍ତ୍ର ଖୋଲି ଦିଅ; କିନ୍ତୁ ବସିଷ୍ଠ ଏହି ବସ୍ତ୍ର ଦେବାକୁ ନିଷେଧ କଲେ।
ଏକସ୍ଯ ରାମସ୍ଯ ଵନେ ନିଵାସ- ସ୍ତ୍ଵଯା ଵୃତଃ କେକଯରାଜପୁତ୍ରି। ଵିଭୂଷିତେଯଂ ପ୍ରତିକର୍ମନିତ୍ଯା ଵସତ୍ଵରଣ୍ଯେ ସହ ରାଘଵେଣ
ରାମଙ୍କର ବନରେ ବାସ କରିବା ଏକା ତୁମେ, କେକୟ ରାଜାଙ୍କ ଝିଅ, ଚୟନ କରିଛ; ତଥାପି ସେ ସାଧାରଣ ଭଳି ସଜିଧଜି ରାଘବଙ୍କ ସହ ବନରେ ରହିବେ।
ଯାନୈଶ୍ଚ ମୁଖ୍ଯୈଃ ପରିଚାରକୈଶ୍ଚ ସୁସଂଵୃତା ଗଚ୍ଛତୁ ରାଜପୁତ୍ରୀ। ଵସ୍ତ୍ରୈଶ୍ଚ ସର୍ଵୈଃ ସହିତୈର୍ଵିଧାନୈ- ର୍ନେଯଂ ଵୃତା ତେ ଵରସମ୍ପ୍ରଦାନେ
ରାଜକୁମାରୀ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଯାନ ଏବଂ ସେବକମାନେ ସହ ଭଲଭଳି ଯାଉ; ସମସ୍ତ ପୋଷାକ ଏବଂ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସହ ଯାଉ; ସେ ତୁମେ ଦିଆ ଵର ପ୍ରତିବନ୍ଧିତ ନୁହେଁ।
thumb|ଅଷ୍ଟାତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ଅଷ୍ଟାତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୨-
ଏହି ଅଟ୍ତିଶିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣ।
ତସ୍ଯାଂ ଚୀରଂ ଵସାନାଯାଂ ନାଥଵତ୍ଯାମନାଥଵତ୍। ପ୍ରଚୁକ୍ରୋଶ ଜନଃ ସର୍ଵୋ ଧିକ୍ ତ୍ଵାଂ ଦଶରଥଂ ତ୍ଵିତି
ସେ, ରକ୍ଷିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଅନାଥ ଭଳି ଚିରବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିବା ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଚିତ୍କାର କଲେ — 'ଦଶରଥ, ତୁମେ ଲଜ୍ଜା କର!'
ତେନ ତତ୍ର ପ୍ରଣାଦେନ ଦୁଃଖିତଃ ସ ମହୀପତିଃ। ଚିଚ୍ଛେଦ ଜୀଵିତେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଂ ଧର୍ମେ ଯଶସି ଚାତ୍ମନଃ
ସେଠିରେ ଏହି ଚିତ୍କାର ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ରାଜା ଜୀବନ, ଧର୍ମ ଏବଂ ନିଜ ମର୍ଯ୍ୟାଦାରେ ଆସ୍ଥା ହରାଇଦେଲେ।
ସ ନିଃଶ୍ଵସ୍ଯୋଷ୍ଣମୈକ୍ଷ୍ଵାକସ୍ତାଂ ଭାର୍ଯାମିଦମବ୍ରଵୀତ୍। କୈକେଯି କୁଶଚୀରେଣ ନ ସୀତା ଗନ୍ତୁମର୍ହତି
ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ରାଜା ଗଭୀର ନିଶ୍ଵାସ ଫେଲି, ତାଙ୍କ ଜାଇଁକୁ କହିଲେ — 'କୈକେୟୀ, ସୀତା କୁଶ ଚିର ପିନ୍ଧି ବନକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'
ସୁକୁମାରୀ ଚ ବାଲା ଚ ସତତଂ ଚ ସୁଖୋଚିତା। ନେଯଂ ଵନସ୍ଯ ଯୋଗ୍ଯେତି ସତ୍ଯମାହ ଗୁରୁର୍ମମ
ସେ ଅତି ସୁକୁମାର, ଅପରିପକ୍ୱ ଏବଂ ସବୁବେଳେ ସୁଖରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ; ମୋ ଗୁରୁ ଠିକ୍ କହିଛନ୍ତି, ସେ ବନ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଇଯଂ ହି କସ୍ଯାପି କରୋତି କିଂଚିତ୍ ତପସ୍ଵିନୀ ରାଜଵରସ୍ଯ ପୁତ୍ରୀ। ଯା ଚୀରମାସାଦ୍ଯ ଜନସ୍ଯ ମଧ୍ଯେ ସ୍ଥିତା ଵିସଂଜ୍ଞା ଶ୍ରମଣୀଵ କାଚିତ୍
ସେ କାହା ପାଇଁ କିଛି କରିନାହିଁ, ଏହି ତପସ୍ବିନୀ ରାଜାଙ୍କ ଝିଅ; ଚିରବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦଢ଼ି, ସେ ଅସ୍ଥିର ଭଳି ଦେଖାଯାଉଛି, ଯେପରି କିଛି ତପସ୍ବିନୀ।