ଏଵମୁକ୍ତୋ ଧିଗିତ୍ଯେଵ ରାଜା ଦଶରଥୋଽବ୍ରଵୀତ୍। ଵ୍ରୀଡିତଶ୍ଚ ଜନଃ ସର୍ଵଃ ସା ଚ ତନ୍ନାଵବୁଧ୍ଯତ
ଏପରି 'ଲଜ୍ଜା' କହି ସମ୍ବୋଧନ କରାଯିବା ପରେ, ରାଜା ଦଶରଥ ଉତ୍ତର ଦେଲେ; ସମସ୍ତ ଲୋକ ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଏହା ବୁଝିଲେ ନାହିଁ।
ତତ୍ର ଵୃଦ୍ଧୋ ମହାମାତ୍ରଃ ସିଦ୍ଧାର୍ଥୋ ନାମ ନାମତଃ। ଶୁଚିର୍ବହୁମତୋ ରାଜ୍ଞଃ କୈକେଯୀମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ସେଠାରେ ବୃଦ୍ଧ ମନ୍ତ୍ରୀ, ନାମରେ ସିଦ୍ଧାର୍ଥ, ଶୁଧ୍ଧ ଓ ରାଜାଙ୍କର ପ୍ରିୟ, କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଅସମଞ୍ଜୋ ଗୃହୀତ୍ଵା ତୁ କ୍ରୀଡତଃ ପଥି ଦାରକାନ୍। ସରଯ୍ଵାଂ ପ୍ରକ୍ଷିପନ୍ନପ୍ସୁ ରମତେ ତେନ ଦୁର୍ମତିଃ
ଅସମଞ୍ଜ, ରାସ୍ତାରେ ଖେଳୁଥିବା ସମୟରେ, ଶିଶୁମାନେକୁ ଧରି, ସରୟୂ ନଦୀରେ ଫେଙ୍ଗି ଦେଉଥିଲେ, ଏହି ଦୁଷ୍ଟ କାମରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନାଗରାଃ ସର୍ଵେ କ୍ରୁଦ୍ଧା ରାଜାନମବ୍ରୁଵନ୍। ଅସମଞ୍ଜଂ ଵୃଣୀଷ୍ଵୈକମସ୍ମାନ୍ ଵା ରାଷ୍ଟ୍ରଵର୍ଧନ
ଏହା ଦେଖି, ସମସ୍ତ ସହରବାସୀ ରାଗି ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ରାଷ୍ଟ୍ରର ଉନ୍ନତିକାରୀ, ଅସମଞ୍ଜକୁ କିମ୍ବା ଆମକୁ ଚୟନ କର।'
ତାନୁଵାଚ ତତୋ ରାଜା କିଂନିମିତ୍ତମିଦଂ ଭଯମ୍। ତାଶ୍ଚାପି ରାଜ୍ଞା ସମ୍ପୃଷ୍ଟା ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରକୃତଯୋଽବ୍ରୁଵନ୍
ତାପରେ ରାଜା ପଚାରିଲେ, 'ଏହି ଭୟ କାହିଁକି?' ରାଜାଙ୍କର ପ୍ରଶ୍ନ ପରେ, ପ୍ରଜାମାନେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
କ୍ରୀଡତସ୍ତ୍ଵେଷ ନଃ ପୁତ୍ରାନ୍ ବାଲାନୁଦ୍ଭ୍ରାନ୍ତଚେତସଃ। ସରଯ୍ଵାଂ ପ୍ରକ୍ଷିପନ୍ମୌର୍ଖ୍ଯାଦତୁଲାଂ ପ୍ରୀତିମଶ୍ନୁତେ
ଖେଳୁଥିବା ସମୟରେ, ସେ ଆମ ପିଲାମାନେ, ଯାହାଙ୍କର ମନ ଅପରିପକ୍ୱ, ସରୟୂ ନଦୀରେ ଫେଙ୍ଗି ଦେଉଛି; ମୂଢ଼ତାରୁ ଏହି କାମରେ ବେଶି ଆନନ୍ଦ ଉଠାଉଛି।
ସ ତାସାଂ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରକୃତୀନାଂ ନରାଧିପଃ। ତଂ ତତ୍ଯାଜାହିତଂ ପୁତ୍ରଂ ତାସାଂ ପ୍ରିଯଚିକୀର୍ଷଯା
ସେଇ ସାଧାରଣ ଲୋକମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ନିଜ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ପୁଅକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବା ପାଇଁ।
ତଂ ଯାନଂ ଶୀଘ୍ରମାରୋପ୍ଯ ସଭାର୍ଯଂ ସପରିଚ୍ଛଦମ୍। ଯାଵଜ୍ଜୀଵଂ ଵିଵାସ୍ଯୋଽଯମିତି ତାନନ୍ଵଶାତ୍ ପିତା
ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଜଣେଇ, ଜନାନୀ ଓ ସେବକମାନେ ସହିତ ଦୂରେ ନେଇଯିବାକୁ ରଥରେ ଚଢ଼ାଇଦେଲେ, ଓ ତାଙ୍କ ପିତା ଆଦେଶ ଦେଲେ — ଏହି ପୁଅ ଜୀବନ ଭରି ବନବାସରେ ରହିବ।
ସ ଫାଲପିଟକଂ ଗୃହ୍ଯ ଗିରିଦୁର୍ଗାଣ୍ଯଲୋକଯତ୍। ଦିଶଃ ସର୍ଵାସ୍ତ୍ଵନୁଚରନ୍ ସ ଯଥା ପାପକର୍ମକୃତ୍
ସେ ଏକ ଗାଁତି ଓ ଝାଞ୍ଜି ନେଇ, ପାହାଡ଼ ଜଙ୍ଗଲ ଦେଖିଦେଖି, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିଲେ, ଯେପରି ଅପରାଧ କରିଥିବା ଲୋକ ଭଳି।
ଇତ୍ଯେନମତ୍ଯଜଦ୍ ରାଜା ସଗରୋ ଵୈ ସୁଧାର୍ମିକଃ। ରାମଃ କିମକରୋତ୍ ପାପଂ ଯେନୈଵମୁପରୁଧ୍ଯତେ
ଏପରି ନ୍ୟାୟବାନ୍ ରାଜା ସଗର ତାଙ୍କୁ କେବେ ଛାଡ଼ିନଥିଲେ; ରାମ କଣ ଦୋଷ କରିଥିଲେ, ଯେଉଁଥିରୁ ଏପରି ଅବରୋଧ ହେଉଛି?
ନହି କଂଚନ ପଶ୍ଯାମୋ ରାଘଵସ୍ଯାଗୁଣଂ ଵଯମ୍। ଦୁର୍ଲଭୋ ହ୍ଯସ୍ଯ ନିରଯଃ ଶଶାଙ୍କସ୍ଯେଵ କଲ୍ମଷମ୍
ଆମେ ରାଘବଙ୍କର କୌଣସି ଦୋଷ ଦେଖୁନାହିଁ; ତାଙ୍କ ପାଇଁ ନରକକୁ ପଡ଼ିବା ଯେପରି ଅସମ୍ଭବ, ଚାନ୍ଦ୍ରମାରେ ଦାଗ ହେବା ଭଳି।
ଅଥଵା ଦେଵି ତ୍ଵଂ କଂଚିଦ୍ ଦୋଷଂ ପଶ୍ଯସି ରାଘଵେ। ତମଦ୍ଯ ବ୍ରୂହି ତତ୍ତ୍ଵେନ ତଦା ରାମୋ ଵିଵାସ୍ଯତେ
କିମ୍ବା, ରାଣୀ, ତୁମେ ଯଦି ରାଘବଙ୍କରେ କୌଣସି ଦୋଷ ଦେଖୁଛ, ସେଥିକି ଆଜି ସଠିକ୍ କହ; ତେବେ ରାମଙ୍କୁ ବନବାସ ଦିଆଯିବ।
ଅଦୁଷ୍ଟସ୍ଯ ହି ସଂତ୍ଯାଗଃ ସତ୍ପଥେ ନିରତସ୍ଯ ଚ। ନିର୍ଦହେଦପି ଶକ୍ରସ୍ଯ ଦ୍ଯୁତିଂ ଧର୍ମଵିରୋଧଵାନ୍
ଯିଏ ଦୋଷହୀନ ଓ ନ୍ୟାୟରେ ଲଗ୍ନ, ତାକୁ ଛାଡ଼ିଦେବା ଧର୍ମବିରୁଦ୍ଧ; ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ତେଜକୁ ମଧ୍ୟ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଇପାରେ।
ତଦଲଂ ଦେଵି ରାମସ୍ଯ ଶ୍ରିଯା ଵିହତଯା ତ୍ଵଯା। ଲୋକତୋଽପି ହି ତେ ରକ୍ଷ୍ଯଃ ପରିଵାଦଃ ଶୁଭାନନେ
ବସ, ଦେବୀ, ତୁମେ ରାମଙ୍କର ଭାଗ୍ୟ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଛାଡ଼; ଲୋକମାନେ କି କହିବେ, ଏହି ନିନ୍ଦାରୁ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କର।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ସିଦ୍ଧାର୍ଥଵଚୋ ରାଜା ଶ୍ରାନ୍ତତରସ୍ଵରଃ। ଶୋକୋପହତଯା ଵାଚା କୈକେଯୀମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ସିଦ୍ଧାର୍ଥଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଦୁଃଖରେ କ୍ଳାନ୍ତ ଓ କମ୍ଜୋର ସ୍ୱରରେ କୈକେୟୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଏତଦ୍ଵଚୋ ନେଚ୍ଛସି ପାପରୂପେ ହିତଂ ନ ଜାନାସି ମମାତ୍ମନୋଽଥଵା। ଆସ୍ଥାଯ ମାର୍ଗଂ କୃପଣଂ କୁଚେଷ୍ଟା ଚେଷ୍ଟା ହି ତେ ସାଧୁପଥାଦପେତା
ତୁମେ ଏହି କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁନାହ, ଯେଉଁଥିରେ ତୁମର ଓ ମୋର ଭଲ ଅଛି, ଯଦିଓ ଏହା କଠୋର ଲାଗେ; ତୁମେ ନିଜ ଓ ମୋର ଭଲ କଣ, ଜାଣୁନାହ; ଦୟାହୀନ ପଥ ଧରି, ତୁମର ଆଚରଣ ଭଲମାନେ ଚାଲୁଥିବା ପଥରୁ ଦୂରେ ଚାଲିଯାଇଛି।
ଅନୁଵ୍ରଜିଷ୍ଯାମ୍ଯହମଦ୍ଯ ରାମଂ ରାଜ୍ଯଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ସୁଖଂ ଧନଂ ଚ। ସର୍ଵେ ଚ ରାଜ୍ଞା ଭରତେନ ଚ ତ୍ଵଂ ଯଥାସୁଖଂ ଭୁଙ୍କ୍ଷ୍ଵ ଚିରାଯ ରାଜ୍ଯମ୍
ଆଜି ମୁଁ ରାମଙ୍କ ପଛରେ ଯିବି, ରାଜ୍ୟ, ସୁଖ ଓ ଧନ ଛାଡ଼ିଦେଇ; ତୁମେ ଓ ଭରତ, ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟବାସୀ ସହିତ ଇଚ୍ଛାମତେ ଦୀର୍ଘଦିନ ରାଜ୍ୟର ସୁଖ ଉପଭୋଗ କର।
thumb|ସପ୍ତତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୨-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ସତ୍ତରିତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ମହାମାତ୍ରଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାମୋ ଦଶରଥଂ ତଦା। ଅଭ୍ଯଭାଷତ ଵାକ୍ଯଂ ତୁ ଵିନଯଜ୍ଞୋ ଵିନୀତଵତ୍
ମହାମାନ୍ତ୍ରୀଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ରାମ ତାପରେ ଦଶରଥଙ୍କୁ ନମ୍ର ଓ ଆଦର ଭରା କଥା କହିଲେ।
ତ୍ଯକ୍ତଭୋଗସ୍ଯ ମେ ରାଜନ୍ ଵନେ ଵନ୍ଯେନ ଜୀଵତଃ। କିଂ କାର୍ଯମନୁଯାତ୍ରେଣ ତ୍ଯକ୍ତସଙ୍ଗସ୍ଯ ସର୍ଵତଃ
ରାଜା, ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଛାଡ଼ି, ଅରଣ୍ୟରେ କେବଳ ଜଙ୍ଗଲର ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବି, ତେବେ ମୋତେ ସହଯାତ୍ରୀର କଣ ଦରକାର, ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ସମ୍ପର୍କ ଛାଡ଼ିଦେଇଛି?
ଯୋ ହି ଦତ୍ତ୍ଵା ଦ୍ଵିପଶ୍ରେଷ୍ଠଂ କକ୍ଷ୍ଯାଯାଂ କୁରୁତେ ମନଃ। ରଜ୍ଜୁସ୍ନେହେନ କିଂ ତସ୍ଯ ତ୍ଯଜତଃ କୁଞ୍ଜରୋତ୍ତମମ୍
ଯିଏ ଏକ ଉତ୍ତମ ହାତୀ ଦାନ କରି, ପରେ ତାହାର ଶୃଙ୍ଖଳାକୁ ଭାବିଥାଏ, ସେଠି ଏହି ଦୌର୍ବଳ୍ୟ ତାଙ୍କୁ କଣ ଲାଗିବ, ଯେତେବେଳେ ସେ ହାତୀକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଛି?
ତଥା ମମ ସତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କିଂ ଧ୍ଵଜିନ୍ଯା ଜଗତ୍ପତେ। ସର୍ଵାଣ୍ଯେଵାନୁଜାନାମି ଚୀରାଣ୍ଯେଵାନଯନ୍ତୁ ମେ
ଏଭଳି, ନ୍ୟାୟବାନ୍ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋତେ ସେନାର କଣ ଦରକାର, ହେ ଜଗତ୍ପତି? ସମସ୍ତେ ଫେରିଯାଉନ୍ତୁ; ମୋ ପାଇଁ କେବଳ ଚୀର ଆଣିଦିଅନ୍ତୁ।
ଖନିତ୍ରପିଟକେ ଚୋଭେ ସମାନଯତ ଗଚ୍ଛତ। ଚତୁର୍ଦଶ ଵନେ ଵାସଂ ଵର୍ଷାଣି ଵସତୋ ମମ
ଏବଂ ମୋତେ ଗାଁତି ଓ ଝାଞ୍ଜି ଆଣିଦିଅ, କାରଣ ମୁଁ ଚଉଦ ଅବଧି ବନରେ ରହିବି।
ଅଥ ଚୀରାଣି କୈକେଯୀ ସ୍ଵଯମାହୃତ୍ଯ ରାଘଵମ୍। ଉଵାଚ ପରିଧତ୍ସ୍ଵେତି ଜନୌଘେ ନିରପତ୍ରପା
ତାପରେ କୈକେୟୀ ନିଜେ, ସମସ୍ତ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଲଜ୍ଜା ନକରି, ଚୀର ଆଣି ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଇ କହିଲେ — 'ଏହା ପିନ୍ଧ।'
ସ ଚୀରେ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରଃ କୈକେଯ୍ଯାଃ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ତେ। ସୂକ୍ଷ୍ମଵସ୍ତ୍ରମଵକ୍ଷିପ୍ଯ ମୁନିଵସ୍ତ୍ରାଣ୍ଯଵସ୍ତ ହ
ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ, କୈକେୟୀଙ୍କ ହାତରୁ ଚୀରବସ୍ତ୍ର ଗ୍ରହଣ କରି, ନିଜର ଶୁଭ୍ର ଜମା ଖସାଇ ଦେଇ, ମୁନିମାନଙ୍କ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଲେ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚାପି ତତ୍ରୈଵ ଵିହାଯ ଵସନେ ଶୁଭେ। ତାପସାଚ୍ଛାଦନେ ଚୈଵ ଜଗ୍ରାହ ପିତୁରଗ୍ରତଃ
ସେଠାରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ, ନିଜର ଶୁଭ୍ର ଜମା ଛାଡି, ପିତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ତାପସଙ୍କ ପୋଷାକ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ଅଥାତ୍ମପରିଧାନାର୍ଥଂ ସୀତା କୌଶେଯଵାସିନୀ। ସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଚୀରଂ ସଂତ୍ରସ୍ତା ପୃଷତୀ ଵାଗୁରାମିଵ
ତାପରେ କଞ୍ଚନ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିବା ସୀତା, ଚୀରବସ୍ତ୍ରକୁ ଦେଖି, ଭୟଭିତ ହରିଣୀ ଯେପରି ଫାନ୍ଦ ଦେଖେ, ସେପରି ଭୟଭିତ ହେଲେ।
ସା ଵ୍ଯପତ୍ରପମାଣେଵ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଚ ସୁଦୁର୍ମନାଃ। କୈକେଯ୍ଯାଃ କୁଶଚୀରେ ତେ ଜାନକୀ ଶୁଭଲକ୍ଷଣା
ଜନକନନ୍ଦିନୀ, ଶୁଭ୍ର ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ସୀତା, ଦୁଃଖିତ ଓ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ, କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଚୀରବସ୍ତ୍ର ନିଜ ହାତରେ ଧରିଲେ।
ଅଶ୍ରୁସମ୍ପୂର୍ଣନେତ୍ରା ଚ ଧର୍ମଜ୍ଞା ଧର୍ମଦର୍ଶିନୀ। ଗନ୍ଧର୍ଵରାଜପ୍ରତିମଂ ଭର୍ତାରମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ନୟନରେ ଅଶ୍ରୁ ଭରିଥିବା, ଧର୍ମରେ ନିପୁଣ ଓ ଧର୍ମପ୍ରତି ଦୃଢ ଭାବରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ସୀତା, ଗନ୍ଧର୍ବମଧ୍ୟରେ ରାଜା ସମାନ ନିଜ ପତିଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
କଥଂ ନୁ ଚୀରଂ ବଘ୍ନନ୍ତି ମୁନଯୋ ଵନଵାସିନଃ। ଇତି ହ୍ଯକୁଶଲା ସୀତା ସା ମୁମୋହ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ
‘ବନରେ ରହୁଥିବା ମୁନିମାନେ କିପରି ଏହି ଚୀରବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧନ୍ତି?’ — ଏପରି ଅଭ୍ୟସ ନଥିବା ସୀତା, ଏହି କଥା ଭାବି ଦେଖି, ପୁନଃପୁନ ଅଚେତନ ହେଉଥିଲେ।