ଧାନ୍ଯକୋଶଶ୍ଚ ଯଃ କଶ୍ଚିଦ୍ ଧନକୋଶଶ୍ଚ ମାମକଃ। ତୌ ରାମମନୁଗଚ୍ଛେତାଂ ଵସନ୍ତଂ ନିର୍ଜନେ ଵନେ
ମୋର ଯେତେ ଧାନ ଭଣ୍ଡାର ଓ ଧନ ଭଣ୍ଡାର ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକ ନିର୍ଜନ ଜଙ୍ଗଲରେ ବସୁଥିବା ରାମଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତୁ।
ଯଜନ୍ ପୁଣ୍ଯେଷୁ ଦେଶେଷୁ ଵିସୃଜଂଶ୍ଚାପ୍ତଦକ୍ଷିଣାଃ। ଋଷିଭିଶ୍ଚାପି ସଂଗମ୍ଯ ପ୍ରଵତ୍ସ୍ଯତି ସୁଖଂ ଵନେ
ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଯଜ୍ନ କରି, ଅପେକ୍ଷାକୃତ ଦାନ ଦେଇ, ଋଷିମାନେ ସହିତ ମିଶି, ସେ ଜଙ୍ଗଲରେ ସୁଖରେ ବସିବେ।
ଭରତଶ୍ଚ ମହାବାହୁରଯୋଧ୍ଯାଂ ପାଲଯିଷ୍ଯତି। ସର୍ଵକାମୈଃ ପୁନଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାମଃ ସଂସାଧ୍ଯତାମିତି
ବିରାଟ୍ ଭୁଜ ଧାରୀ ଭରତ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଶାସନ କରିବେ; ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାମଙ୍କର ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୁନି ପୂରଣ ହେଉ।
ଏଵଂ ବ୍ରୁଵତି କାକୁତ୍ସ୍ଥେ କୈକେଯ୍ଯା ଭଯମାଗତମ୍। ମୁଖଂ ଚାପ୍ଯଗମଚ୍ଛୋଷଂ ସ୍ଵରଶ୍ଚାପି ଵ୍ଯରୁଧ୍ଯତ
କାକୁତ୍ସ୍ଥ ବିଷୟରେ କୈକେୟୀ ଏପରି କହିବା ସମୟରେ, ଭୟ ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲା; ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଶୁଷ୍କ ହେଲା ଓ ସ୍ୱର ଅଟକିଗଲା।
ସା ଵିଷଣ୍ଣା ଚ ସଂତ୍ରସ୍ତା ମୁଖେନ ପରିଶୁଷ୍ଯତା। ରାଜାନମେଵାଭିମୁଖୀ କୈକେଯୀ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ବିସନ୍ନ ଓ ଭୟଭୀତ, ଶୁଷ୍କ ମୁହଁ ସହିତ, କୈକେୟୀ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି ଏହି କଥା କହିଲେ।
ରାଜ୍ଯଂ ଗତଧନଂ ସାଧୋ ପୀତମଣ୍ଡାଂ ସୁରାମିଵ। ନିରାସ୍ଵାଦ୍ଯତମଂ ଶୂନ୍ଯଂ ଭରତୋ ନାଭିପତ୍ସ୍ଯତେ
ଧନ ହୀନ, ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦ ବିହୀନ, ଶୂନ୍ୟ ରାଜ୍ୟକୁ, ମଦର ରସ ନଥିବା ମଦ୍ୟ ପରି, ଭରତ ଚାହିବେ ନାହିଁ।
କୈକେଯ୍ଯାଂ ମୁକ୍ତଲଜ୍ଜାଯାଂ ଵଦନ୍ତ୍ଯାମତିଦାରୁଣମ୍। ରାଜା ଦଶରଥୋ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚାଯତଲୋଚନାମ୍
କୈକେୟୀ ଲଜ୍ଜା ଛାଡ଼ି, ଅତି କଠୋର କଥା କହିବା ସମୟରେ, ରାଜା ଦଶରଥ, ମହା ଚକ୍ଷୁ ଧାରିଣୀଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଵହନ୍ତଂ କିଂ ତୁଦସି ମାଂ ନିଯୁଜ୍ଯ ଧୁରି ମାହିତେ। ଅନାର୍ଯେ କୃତ୍ଯମାରବ୍ଧଂ କିଂ ନ ପୂର୍ଵମୁପାରୁଧଃ
ମୋତେ ଏତେ ଭାର ଦେଇ, ଯାତ୍ରା କରାଇ, କାହିଁକି ତୁମେ ଆଘାତ କରୁଛ? ଅନାର୍ୟା, ଏ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ପୂର୍ବରୁ କାହିଁକି ତୁମେ ରୋକିନାହିଁ?
ତସ୍ଯୈତତ୍ କ୍ରୋଧସଂଯୁକ୍ତମୁକ୍ତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵରାଙ୍ଗନା। କୈକେଯୀ ଦ୍ଵିଗୁଣଂ କ୍ରୁଦ୍ଧା ରାଜାନମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଭରା କଥା ଶୁଣି, ଶ୍ରେଷ୍ଠା କୈକେୟୀ ଦୁଇ ଗୁଣା କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ରାଜାଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ତଵୈଵ ଵଂଶେ ସଗରୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠପୁତ୍ରମୁପାରୁଧତ୍। ଅସମଞ୍ଜ ଇତି ଖ୍ଯାତଂ ତଥାଯଂ ଗନ୍ତୁମର୍ହତି
ତୁମର ଉତ୍ତରପୁରୁଷ ମଧ୍ୟ ସଗର ତାଙ୍କର ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁଅ ଅସମଞ୍ଜକୁ ନିଷ୍କାସିତ କରିଥିଲେ; ଏହି ଭଳି ଏହି ଜଣେ ମଧ୍ୟ ଯିବା ଉଚିତ।
ଏଵମୁକ୍ତୋ ଧିଗିତ୍ଯେଵ ରାଜା ଦଶରଥୋଽବ୍ରଵୀତ୍। ଵ୍ରୀଡିତଶ୍ଚ ଜନଃ ସର୍ଵଃ ସା ଚ ତନ୍ନାଵବୁଧ୍ଯତ
ଏପରି 'ଲଜ୍ଜା' କହି ସମ୍ବୋଧନ କରାଯିବା ପରେ, ରାଜା ଦଶରଥ ଉତ୍ତର ଦେଲେ; ସମସ୍ତ ଲୋକ ଲଜ୍ଜିତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ଏହା ବୁଝିଲେ ନାହିଁ।
ତତ୍ର ଵୃଦ୍ଧୋ ମହାମାତ୍ରଃ ସିଦ୍ଧାର୍ଥୋ ନାମ ନାମତଃ। ଶୁଚିର୍ବହୁମତୋ ରାଜ୍ଞଃ କୈକେଯୀମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ସେଠାରେ ବୃଦ୍ଧ ମନ୍ତ୍ରୀ, ନାମରେ ସିଦ୍ଧାର୍ଥ, ଶୁଧ୍ଧ ଓ ରାଜାଙ୍କର ପ୍ରିୟ, କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଅସମଞ୍ଜୋ ଗୃହୀତ୍ଵା ତୁ କ୍ରୀଡତଃ ପଥି ଦାରକାନ୍। ସରଯ୍ଵାଂ ପ୍ରକ୍ଷିପନ୍ନପ୍ସୁ ରମତେ ତେନ ଦୁର୍ମତିଃ
ଅସମଞ୍ଜ, ରାସ୍ତାରେ ଖେଳୁଥିବା ସମୟରେ, ଶିଶୁମାନେକୁ ଧରି, ସରୟୂ ନଦୀରେ ଫେଙ୍ଗି ଦେଉଥିଲେ, ଏହି ଦୁଷ୍ଟ କାମରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନାଗରାଃ ସର୍ଵେ କ୍ରୁଦ୍ଧା ରାଜାନମବ୍ରୁଵନ୍। ଅସମଞ୍ଜଂ ଵୃଣୀଷ୍ଵୈକମସ୍ମାନ୍ ଵା ରାଷ୍ଟ୍ରଵର୍ଧନ
ଏହା ଦେଖି, ସମସ୍ତ ସହରବାସୀ ରାଗି ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ରାଷ୍ଟ୍ରର ଉନ୍ନତିକାରୀ, ଅସମଞ୍ଜକୁ କିମ୍ବା ଆମକୁ ଚୟନ କର।'
ତାନୁଵାଚ ତତୋ ରାଜା କିଂନିମିତ୍ତମିଦଂ ଭଯମ୍। ତାଶ୍ଚାପି ରାଜ୍ଞା ସମ୍ପୃଷ୍ଟା ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରକୃତଯୋଽବ୍ରୁଵନ୍
ତାପରେ ରାଜା ପଚାରିଲେ, 'ଏହି ଭୟ କାହିଁକି?' ରାଜାଙ୍କର ପ୍ରଶ୍ନ ପରେ, ପ୍ରଜାମାନେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
କ୍ରୀଡତସ୍ତ୍ଵେଷ ନଃ ପୁତ୍ରାନ୍ ବାଲାନୁଦ୍ଭ୍ରାନ୍ତଚେତସଃ। ସରଯ୍ଵାଂ ପ୍ରକ୍ଷିପନ୍ମୌର୍ଖ୍ଯାଦତୁଲାଂ ପ୍ରୀତିମଶ୍ନୁତେ
ଖେଳୁଥିବା ସମୟରେ, ସେ ଆମ ପିଲାମାନେ, ଯାହାଙ୍କର ମନ ଅପରିପକ୍ୱ, ସରୟୂ ନଦୀରେ ଫେଙ୍ଗି ଦେଉଛି; ମୂଢ଼ତାରୁ ଏହି କାମରେ ବେଶି ଆନନ୍ଦ ଉଠାଉଛି।
ସ ତାସାଂ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରକୃତୀନାଂ ନରାଧିପଃ। ତଂ ତତ୍ଯାଜାହିତଂ ପୁତ୍ରଂ ତାସାଂ ପ୍ରିଯଚିକୀର୍ଷଯା
ସେଇ ସାଧାରଣ ଲୋକମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ନିଜ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ପୁଅକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବା ପାଇଁ।
ତଂ ଯାନଂ ଶୀଘ୍ରମାରୋପ୍ଯ ସଭାର୍ଯଂ ସପରିଚ୍ଛଦମ୍। ଯାଵଜ୍ଜୀଵଂ ଵିଵାସ୍ଯୋଽଯମିତି ତାନନ୍ଵଶାତ୍ ପିତା
ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଜଣେଇ, ଜନାନୀ ଓ ସେବକମାନେ ସହିତ ଦୂରେ ନେଇଯିବାକୁ ରଥରେ ଚଢ଼ାଇଦେଲେ, ଓ ତାଙ୍କ ପିତା ଆଦେଶ ଦେଲେ — ଏହି ପୁଅ ଜୀବନ ଭରି ବନବାସରେ ରହିବ।
ସ ଫାଲପିଟକଂ ଗୃହ୍ଯ ଗିରିଦୁର୍ଗାଣ୍ଯଲୋକଯତ୍। ଦିଶଃ ସର୍ଵାସ୍ତ୍ଵନୁଚରନ୍ ସ ଯଥା ପାପକର୍ମକୃତ୍
ସେ ଏକ ଗାଁତି ଓ ଝାଞ୍ଜି ନେଇ, ପାହାଡ଼ ଜଙ୍ଗଲ ଦେଖିଦେଖି, ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିଲେ, ଯେପରି ଅପରାଧ କରିଥିବା ଲୋକ ଭଳି।
ଇତ୍ଯେନମତ୍ଯଜଦ୍ ରାଜା ସଗରୋ ଵୈ ସୁଧାର୍ମିକଃ। ରାମଃ କିମକରୋତ୍ ପାପଂ ଯେନୈଵମୁପରୁଧ୍ଯତେ
ଏପରି ନ୍ୟାୟବାନ୍ ରାଜା ସଗର ତାଙ୍କୁ କେବେ ଛାଡ଼ିନଥିଲେ; ରାମ କଣ ଦୋଷ କରିଥିଲେ, ଯେଉଁଥିରୁ ଏପରି ଅବରୋଧ ହେଉଛି?
ନହି କଂଚନ ପଶ୍ଯାମୋ ରାଘଵସ୍ଯାଗୁଣଂ ଵଯମ୍। ଦୁର୍ଲଭୋ ହ୍ଯସ୍ଯ ନିରଯଃ ଶଶାଙ୍କସ୍ଯେଵ କଲ୍ମଷମ୍
ଆମେ ରାଘବଙ୍କର କୌଣସି ଦୋଷ ଦେଖୁନାହିଁ; ତାଙ୍କ ପାଇଁ ନରକକୁ ପଡ଼ିବା ଯେପରି ଅସମ୍ଭବ, ଚାନ୍ଦ୍ରମାରେ ଦାଗ ହେବା ଭଳି।
ଅଥଵା ଦେଵି ତ୍ଵଂ କଂଚିଦ୍ ଦୋଷଂ ପଶ୍ଯସି ରାଘଵେ। ତମଦ୍ଯ ବ୍ରୂହି ତତ୍ତ୍ଵେନ ତଦା ରାମୋ ଵିଵାସ୍ଯତେ
କିମ୍ବା, ରାଣୀ, ତୁମେ ଯଦି ରାଘବଙ୍କରେ କୌଣସି ଦୋଷ ଦେଖୁଛ, ସେଥିକି ଆଜି ସଠିକ୍ କହ; ତେବେ ରାମଙ୍କୁ ବନବାସ ଦିଆଯିବ।
ଅଦୁଷ୍ଟସ୍ଯ ହି ସଂତ୍ଯାଗଃ ସତ୍ପଥେ ନିରତସ୍ଯ ଚ। ନିର୍ଦହେଦପି ଶକ୍ରସ୍ଯ ଦ୍ଯୁତିଂ ଧର୍ମଵିରୋଧଵାନ୍
ଯିଏ ଦୋଷହୀନ ଓ ନ୍ୟାୟରେ ଲଗ୍ନ, ତାକୁ ଛାଡ଼ିଦେବା ଧର୍ମବିରୁଦ୍ଧ; ଏହା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ତେଜକୁ ମଧ୍ୟ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଇପାରେ।
ତଦଲଂ ଦେଵି ରାମସ୍ଯ ଶ୍ରିଯା ଵିହତଯା ତ୍ଵଯା। ଲୋକତୋଽପି ହି ତେ ରକ୍ଷ୍ଯଃ ପରିଵାଦଃ ଶୁଭାନନେ
ବସ, ଦେବୀ, ତୁମେ ରାମଙ୍କର ଭାଗ୍ୟ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଛାଡ଼; ଲୋକମାନେ କି କହିବେ, ଏହି ନିନ୍ଦାରୁ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କର।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ସିଦ୍ଧାର୍ଥଵଚୋ ରାଜା ଶ୍ରାନ୍ତତରସ୍ଵରଃ। ଶୋକୋପହତଯା ଵାଚା କୈକେଯୀମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ସିଦ୍ଧାର୍ଥଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଦୁଃଖରେ କ୍ଳାନ୍ତ ଓ କମ୍ଜୋର ସ୍ୱରରେ କୈକେୟୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଏତଦ୍ଵଚୋ ନେଚ୍ଛସି ପାପରୂପେ ହିତଂ ନ ଜାନାସି ମମାତ୍ମନୋଽଥଵା। ଆସ୍ଥାଯ ମାର୍ଗଂ କୃପଣଂ କୁଚେଷ୍ଟା ଚେଷ୍ଟା ହି ତେ ସାଧୁପଥାଦପେତା
ତୁମେ ଏହି କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁନାହ, ଯେଉଁଥିରେ ତୁମର ଓ ମୋର ଭଲ ଅଛି, ଯଦିଓ ଏହା କଠୋର ଲାଗେ; ତୁମେ ନିଜ ଓ ମୋର ଭଲ କଣ, ଜାଣୁନାହ; ଦୟାହୀନ ପଥ ଧରି, ତୁମର ଆଚରଣ ଭଲମାନେ ଚାଲୁଥିବା ପଥରୁ ଦୂରେ ଚାଲିଯାଇଛି।
ଅନୁଵ୍ରଜିଷ୍ଯାମ୍ଯହମଦ୍ଯ ରାମଂ ରାଜ୍ଯଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ସୁଖଂ ଧନଂ ଚ। ସର୍ଵେ ଚ ରାଜ୍ଞା ଭରତେନ ଚ ତ୍ଵଂ ଯଥାସୁଖଂ ଭୁଙ୍କ୍ଷ୍ଵ ଚିରାଯ ରାଜ୍ଯମ୍
ଆଜି ମୁଁ ରାମଙ୍କ ପଛରେ ଯିବି, ରାଜ୍ୟ, ସୁଖ ଓ ଧନ ଛାଡ଼ିଦେଇ; ତୁମେ ଓ ଭରତ, ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟବାସୀ ସହିତ ଇଚ୍ଛାମତେ ଦୀର୍ଘଦିନ ରାଜ୍ୟର ସୁଖ ଉପଭୋଗ କର।
thumb|ସପ୍ତତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୨-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ସତ୍ତରିତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ମହାମାତ୍ରଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାମୋ ଦଶରଥଂ ତଦା। ଅଭ୍ଯଭାଷତ ଵାକ୍ଯଂ ତୁ ଵିନଯଜ୍ଞୋ ଵିନୀତଵତ୍
ମହାମାନ୍ତ୍ରୀଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ରାମ ତାପରେ ଦଶରଥଙ୍କୁ ନମ୍ର ଓ ଆଦର ଭରା କଥା କହିଲେ।
ତ୍ଯକ୍ତଭୋଗସ୍ଯ ମେ ରାଜନ୍ ଵନେ ଵନ୍ଯେନ ଜୀଵତଃ। କିଂ କାର୍ଯମନୁଯାତ୍ରେଣ ତ୍ଯକ୍ତସଙ୍ଗସ୍ଯ ସର୍ଵତଃ
ରାଜା, ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଛାଡ଼ି, ଅରଣ୍ୟରେ କେବଳ ଜଙ୍ଗଲର ଖାଦ୍ୟ ଖାଇବି, ତେବେ ମୋତେ ସହଯାତ୍ରୀର କଣ ଦରକାର, ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ସମ୍ପର୍କ ଛାଡ଼ିଦେଇଛି?