ପୁତ୍ରାଶ୍ଚାସ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ଚତ୍ଵାରୋଽମିତଵିକ୍ରମାଃ । ଵଂଶପ୍ରତିଷ୍ଠାନକରାଃ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତାଃ ॥୧-୧୧-
ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଚାରିଜଣ ଅପାର ଶୂରତା ଥିବା ପୁଅ ହେବେ, ଯେଉଁମାନେ ବଂଶକୁ ସ୍ଥିର କରିବେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବେ।
ସ ତ୍ଵଂ ପୁରୁଷଶାର୍ଦୂଲ ସମାନଯ ସୁସତ୍କୃତମ୍ । ସ୍ଵଯମେଵ ମହାରାଜ ଗତ୍ଵା ସବଲଵାହନଃ ॥୧-୧୧-
ଏହିପରି, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ, ତୁମେ ନିଜେ ସମ୍ମାନ ସହିତ, ସେନା ଓ ଗଡ଼ି ସହିତ ଯାଉ।
ସୁମନ୍ତ୍ରସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହୃଷ୍ଟୋ ଦଶରଥୋଽଭଵତ୍ । ଅନୁମାନ୍ଯ ଵସିଷ୍ଠଂ ଚ ସୂତଵାକ୍ଯଂ ନିଶାମ୍ଯ ଚ ॥୧-୧୧-
ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ଦଶରଥ ଖୁସି ହେଲେ; ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ସହ ପରାମର୍ଶ କରି ଏବଂ ସୁତଙ୍କ କଥା ଶୁଣିଲେ।
ସାନ୍ତଃପୁରଃ ସହାମାତ୍ଯଃ ପ୍ରଯଯୌ ଯତ୍ର ସ ଦ୍ଵିଜଃ । ଵନାନି ସରିତଶ୍ଚୈଵ ଵ୍ଯତିକ୍ରମ୍ଯ ଶନୈଃ ଶନୈଃ ॥୧-୧୧-
ଅନ୍ତଃପୁର ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଦଶରଥ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇଲେ, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ନଦୀ ଦୀରେ-ଦୀରେ ଅତିକ୍ରମ କରି।
ଅଭିଚକ୍ରାମ ତଂ ଦେଶଂ ଯତ୍ର ଵୈ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵଃ । ଆସାଦ୍ଯ ତଂ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ରୋମପାଦସମୀପଗମ୍ ॥୧-୧୧-
ସେ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ; ରୋମପାଦଙ୍କ ନିକଟରେ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ସମୀପକୁ ଆସିଲେ।
ଋଷିପୁତ୍ରଂ ଦଦର୍ଶାଥୋ ଦୀପ୍ଯମାନମିଵାନଲମ୍ । ତତୋ ରାଜା ଯଥାଯୋଗ୍ଯଂ ପୂଜାଂ ଚକ୍ରେ ଵିଶେଷତଃ ॥୧-୧୧-
ଦଶରଥ ଋଷିପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁ ଜଣେ ଅଗ୍ନି ପରି ତେଜମୟ ଥିଲେ; ତାପରେ ରାଜା ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ବିଶେଷ ଆଦର ଦେଲେ।
ସଖିତ୍ଵାତ୍ତସ୍ଯ ଵୈ ରାଜ୍ଞଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟେନାନ୍ତରାତ୍ମନା । ରୋମପାଦେନ ଚାଖ୍ଯାତମୃଷିପୁତ୍ରାଯ ଧୀମତେ ॥୧-୧୧-
ସେ ରାଜା ସହ ମିତ୍ରତା ଥିବାରୁ, ରୋମପାଦ ଅନ୍ତରରୁ ଖୁସି ହୋଇ ଋଷିପୁତ୍ରଙ୍କୁ ସବୁ କଥା କହିଲେ।
ସଖ୍ଯଂ ସମ୍ବନ୍ଧକଂ ଚୈଵ ତଦା ତଂ ପ୍ରତ୍ଯପୂଜଯତ୍ । ଏଵଂ ସୁସତ୍କୃତସ୍ତେନ ସହୋଷିତ୍ଵା ନରର୍ଷଭଃ ॥୧-୧୧-
ମିତ୍ରତା ଓ ସମ୍ବନ୍ଧର ଆଦର ଦେଇ, ସେ ତାଙ୍କୁ ଆଦର କରିଲେ; ଏଭଳି ଭଲ ଆତିଥ୍ୟ ପାଇଁ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେଠାରେ ରହିଲେ।
ସପ୍ତାଷ୍ଟଦିଵସାନ୍ ରାଜା ରାଜାନମିଦମବ୍ରଵୀତ୍ । ଶାନ୍ତା ତଵ ସୁତା ରାଜନ୍ ସହ ଭର୍ତ୍ରା ଵିଶାମ୍ପତେ ॥୧-୧୧-
ସାତ ଅଟ ଦିନ ପରେ, ରାଜା ଅନ୍ୟ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ହେ ନରେଶ୍ଵର, ଶାନ୍ତା, ତୁମର ଝିଅ, ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ସହିତ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି।'
ମଦୀଯଂ ନଗରଂ ଯାତୁ କାର୍ଯଂ ହି ମହଦୁଦ୍ଯତମ୍ । ତଥେତି ରାଜା ସଂଶ୍ରୁତ୍ଯ ଗମନଂ ତସ୍ଯ ଧୀମତଃ ॥୧-୧୧-
'ମୋ ନଗରକୁ ଯାଉ, କାରଣ ଏଠାରେ ବଡ଼ କାମ ଆସିଛି।' ରାଜା ଏହାକୁ ସ୍ୱୀକାର କରି, ଧୀର ମନ୍ୟ ଯାଇବାକୁ ଅନୁମତି ଦେଲେ।
ଉଵାଚ ଵଚନଂ ଵିପ୍ରଂ ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ସହ ଭାର୍ଯଯା । ଋଷିପୁତ୍ରଃ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତ୍ଯ ତଥେତ୍ଯାହ ନୃପଂ ତଦା ॥୧-୧୧-
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ତୁମ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ଯାଉ।' ଋଷିପୁତ୍ର ଏହାକୁ ସ୍ୱୀକାର କରି, 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସ ନୃପେଣାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତଃ ପ୍ରଯଯୌ ସହ ଭାର୍ଯଯା । ତାଵନ୍ଯୋନ୍ଯାଞ୍ଜଲିଂ କୃତ୍ଵା ସ୍ନେହାତ୍ସଂଶ୍ଲିଷ୍ଯ ଚୋରସା ॥୧-୧୧-
ରାଜାଙ୍କ ଅନୁମତି ମିଳିଲା ପରେ, ସେ ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ଯାଇଲେ; ଉଭୟେ ହାତ ଜୋଡି ଏବଂ ଭଲପାଇବାରୁ ଅଙ୍ଗ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।
ନନନ୍ଦତୁର୍ଦଶରଥୋ ରୋମପାଦଶ୍ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ । ତତଃ ସୁହୃଦମାପୃଚ୍ଛ୍ଯ ପ୍ରସ୍ଥିତୋ ରଘୁନନ୍ଦନଃ ॥୧-୧୧-
ଦଶରଥ ଓ ପ୍ରବଳ ରୋମପାଦ ଖୁସି ହେଲେ; ପରେ ମିତ୍ରଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ରଘୁବଂଶର ନନ୍ଦନ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ପୌରେଷୁ ପ୍ରେଷଯାମାସ ଦୂତାନ୍ ଵୈ ଶୀଘ୍ରଗାମିନଃ । କ୍ରିଯତାଂ ନଗରଂ ସର୍ଵଂ କ୍ଷିପ୍ରମେଵ ସ୍ଵଲଂକୃତମ୍ ॥୧-୧୧-
ସେ ନଗରବାସୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତ୍ୱରିତ ଦୂତମାନେ ପଠାଇଲେ, 'ସମସ୍ତ ନଗରକୁ ଶୀଘ୍ର ଏବଂ ଚମତ୍କାର ଭାବେ ସଜାଇ ଦିଅ।'
ଧୂପିତଂ ସିକ୍ତସମ୍ମୃଷ୍ଟଂ ପତାକାଭିରଲଂକୃତମ୍ । ତତଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟାଃ ପୌରାସ୍ତେ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜାନମାଗତମ୍ ॥୧-୧୧-
ଧୂପ ଦେଇ, ପାଣି ଛିଟି ଶୁଅଁ କରି, ପତାକା ଦ୍ୱାରା ସଜାଇ ଦିଅ; ତାପରେ ଖୁସି ହୋଇ ନଗରବାସୀମାନେ ରାଜା ଆସିବା ଶୁଣି ଆନନ୍ଦ କଲେ।
ତଥା ଚକ୍ରୁଶ୍ଚ ତତ୍ ସର୍ଵଂ ରାଜ୍ଞା ଯତ୍ ପ୍ରେଷିତଂ ତଦା । ତତଃ ସ୍ଵଲଂକୃତଂ ରାଜା ନଗରଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ହ ॥୧-୧୧-
ସେମାନେ ସମସ୍ତ କାମ ରାଜା ଯେପରି ଦେଇଥିଲେ, ସେପରି କରିଲେ; ପରେ ରାଜା ଭଲ ଭାବେ ସଜାଯାଇଥିବା ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଶଙ୍ଖଦୁନ୍ଦୁଭିନିର୍ହ୍ରାଦୈଃ ପୁରସ୍କୃତ୍ଵା ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭମ୍ । ତତଃ ପ୍ରମୁଦିତାଃ ସର୍ଵେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵୈ ନାଗରା ଦ୍ଵିଜମ୍ ॥୧-୧୧-
ଶଂଖ ଓ ଦୁନ୍ଦୁଭିର ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ ସହିତ, ସମସ୍ତେ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସାମ୍ନାରେ ନେଇ ଯାଉଥିଲେ; ତାପରେ ସମସ୍ତ ନଗରବାସୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଲେ।
ପ୍ରଵେଶ୍ଯମାନଂ ସତ୍କୃତ୍ଯ ନରେନ୍ଦ୍ରେଣେନ୍ଦ୍ରକର୍ମଣା । ଯଥା ଦିଵି ସୁରେନ୍ଦ୍ରେଣ ସହସ୍ରାକ୍ଷେଣ କାଶ୍ଯପମ୍ ॥୧-୧୧-
ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶକ୍ତି ସହିତ ଆଦର କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭିତରକୁ ନେଇ ଯାଉଥିଲେ; ଯେପରି ଦିବି ଇନ୍ଦ୍ର କାଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଆଦର କରି ନେଇଯାଉଥିବା ଦେଖାଯାଏ।
ଅନ୍ତଃପୁରଂ ପ୍ରଵେଶ୍ଯୈନଂ ପୂଜାଂ କୃତ୍ଵା ତୁ ଶାସ୍ତ୍ରତଃ । କୃତକୃତ୍ଯଂ ତଦାତ୍ମାନଂ ମେନେ ତସ୍ଯୋପଵାହନାତ୍ ॥୧-୧୧-
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ନେଇ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ପୂଜା କରିବା ପରେ, ରାଜା ନିଜକୁ ସଫଳ ଭାବିଲେ, କାରଣ ତାଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ନେଇ ଆସିଥିଲେ।
ଅନ୍ତଃପୁରାଣି ସର୍ଵାଣି ଶାନ୍ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଥାଗତାମ୍ । ସହ ଭର୍ତ୍ରା ଵିଶାଲାକ୍ଷୀଂ ପ୍ରୀତ୍ଯାନନ୍ଦମୁପାଗମନ୍ ॥୧-୧୧-
ସମସ୍ତ ଅନ୍ତଃପୁର ଶାନ୍ତ ଓ ଭଲ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି, ବିଶାଳ ଚକ୍ଷୁ ରାଣୀ ନିଜ ପତି ସହିତ ଖୁସି ଓ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ।
ପୂଜ୍ଯମାନା ତୁ ତାଭିଃ ସା ରାଜ୍ଞା ଚୈଵ ଵିଶେଷତଃ । ଉଵାସ ତତ୍ର ସୁଖିତା କଞ୍ଚିତ୍ କାଲଂ ସହଦ୍ଵିଜା ॥୧-୧୧-
ସେ ରାଣୀ ସେଠାରେ ରାଜା ଓ ଅନ୍ୟ ମହିଳାମାନେ ଦ୍ୱାରା ବିଶେଷ ଆଦର ପାଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ କିଛି ସମୟ ଖୁସିରେ ରହିଲେ।
thumb|ଦ୍ଵାଦଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ବାଲକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵାଦଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୧-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ଦ୍ୱାଦଶ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତତଃ କାଲେ ବହୁତିଥେ କସ୍ମିଂଶ୍ଚିତ୍ ସୁମନୋହରେ । ଵସନ୍ତେ ସମନୁପ୍ରାପ୍ତେ ରାଜ୍ଞୋ ଯଷ୍ଟୁଂ ମନୋଽଭଵତ୍ ॥୧-୧୨-
ଏହାପରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ଏକ ସୁନ୍ଦର ଋତୁରେ, ବସନ୍ତ ଆସିଥିବାବେଳେ, ରାଜାର ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା ହେଲା।
ତତଃ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଶିରସା ତଂ ଵିପ୍ରଂ ଦେଵଵର୍ଣିନମ୍ । ଯଜ୍ଞାଯ ଵରଯାମାସ ସଂତାନାର୍ଥଂ କୁଲସ୍ଯ ଚ ॥୧-୧୨-
ତାପରେ ରାଜା ଦିବ୍ୟ ଚାରିତ୍ର ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ, ପୁତ୍ର ଓ କୁଳର ନିର୍ବାହ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ।
ତଥେତି ଚ ସ ରାଜାନମୁଵାଚ ଵସୁଧାଧିପମ୍ । ସମ୍ଭାରାଃ ସମ୍ଭ୍ରିଯନ୍ତାଂ ତେ ତୁରଗଶ୍ଚ ଵିମୁଚ୍ଯତାମ୍ ॥୧-୧୨-
ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ, 'ଠିକ ଅଛି', ଏବଂ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ସମସ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତି କରନ୍ତୁ, ଘୋଡାକୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତୁ।'
ସରଯ୍ଵାଶ୍ଚୋତ୍ତରେ ତୀରେ ଯଜ୍ଞଭୂମିର୍ଵିଧୀଯତାମ୍ । ତତୋଽବ୍ରଵୀନୃପୋ ଵାକ୍ଯଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ ଵେଦପାରଗାନ୍ ॥୧-୧୨-
'ସରୟୂ ନଦୀର ଉତ୍ତର ତୀରରେ ଯଜ୍ଞ ଭୂମି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତୁ।' ତାପରେ ରାଜା ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସୁମନ୍ତ୍ରାଵାହଯ କ୍ଷିପ୍ରମୃତ୍ଵିଜୋ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନଃ । ସୁଯଜ୍ଞଂ ଵାମଦେଵଂ ଚ ଜାବାଲିମଥ କାଶ୍ଯପମ୍ ॥୧-୧୨-
'ସୁମନ୍ତ୍ର, ଶୀଘ୍ର ଅନୁଷ୍ଠାନ କରୁଥିବା ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ—ସୁୟଜ୍ଞ, ବାମଦେବ, ଜାବାଲି ଓ କାଶ୍ୟପ—କୁ ଡାକନ୍ତୁ।'
ପୁରୋହିତଂ ଵସିଷ୍ଠଂ ଚ ଯେ ଚାନ୍ଯେ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାଃ । ତତଃ ସୁମନ୍ତ୍ରସ୍ତ୍ଵରିତଂ ଗତ୍ଵା ତ୍ଵରିତଵିକ୍ରମଃ ॥୧-୧୨-
'ପୁରୋହିତ ବସିଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ।' ତାପରେ ସୁମନ୍ତ୍ର ତ୍ୱରିତ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବରେ ଯାଇଲେ।
ସମାନଯତ୍ ସ ତାନ୍ ସର୍ଵାନ୍ ସମସ୍ତାନ୍ ଵେଦପାରଗାନ୍ । ତାନ୍ ପୂଜଯିତ୍ଵା ଧର୍ମାତ୍ମା ରାଜା ଦଶରଥସ୍ତଦା ॥୧-୧୨-
ସେ ସମସ୍ତ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଏକଠା କରି ନେଇଲେ; ତାପରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜା ଦଶରଥ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଦର କଲେ।
ଧର୍ମାର୍ଥସହିତଂ ଯୁକ୍ତଂ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ । ମମ ତାତପ୍ଯମାନସ୍ଯ ପୁତ୍ରାର୍ଥଂ ନାସ୍ତି ଵୈ ସୁଖମ୍ ॥୧-୧୨-
ସେ ଧର୍ମ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ମୃଦୁ ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ, 'ମୋ ପାଇଁ, ପୁତ୍ର ନାହିଁ ଥିବା ଦୁଃଖରେ, ସତ୍ୟରେ କିଛି ସୁଖ ନାହିଁ।'