ଯଥାଵଯୋ ହି ରାଜ୍ଯାନି ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତି ନୃପକ୍ଷଯେ। ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁକୁଲନାଥେଽସ୍ମିଂସ୍ତଂ ଲୋପଯିତୁମିଚ୍ଛସି
ରାଜା ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ବୟସ୍ ଅନୁଯାୟୀ ରାଜ୍ୟ ମିଳେ, ଏହି ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ତୁମେ ତାଙ୍କ ଅଧିକାରରୁ ବଞ୍ଚିତ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ।
ରାଜା ଭଵତୁ ତେ ପୁତ୍ରୋ ଭରତଃ ଶାସ୍ତୁ ମେଦିନୀମ୍। ଵଯଂ ତତ୍ର ଗମିଷ୍ଯାମୋ ଯତ୍ର ରାମୋ ଗମିଷ୍ଯତି
ତୁମର ପୁଅ ଭରତ ରାଜା ହେଉନ୍ତୁ, ସେ ଏଇ ପୃଥିବୀ ଶାସନ କରୁନ୍ତୁ। ଆମେ ସେଠାକୁ ଯିବୁ, ଯେଉଁଠାରେ ରାମ ଯିବେ।
ନ ଚ ତେ ଵିଷଯେ କଶ୍ଚିଦ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵସ୍ତୁମର୍ହତି। ତାଦୃଶଂ ତ୍ଵମମର୍ଯାଦମଦ୍ଯ କର୍ମ କରିଷ୍ଯସି
ତୁମ ରାଜ୍ୟରେ କୌଣସି ବ୍ରାହ୍ମଣ ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଆଜି ତୁମେ ଏପରି ଅଧର୍ମ କାମ କରିବାକୁ ଯାଉଛ।
ନୂନଂ ସର୍ଵେ ଗମିଷ୍ଯାମୋ ମାର୍ଗଂ ରାମନିଷେଵିତମ୍। ତ୍ଯକ୍ତା ଯା ବାନ୍ଧଵୈଃ ସର୍ଵୈର୍ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ ସାଧୁଭିଃ ସଦା
ନିଶ୍ଚୟ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏହିପଥେ ଚାଲିବୁ, ଯେଉଁପଥେ ରାମ ଯିବେ, ଯାହାକୁ ସମସ୍ତ ବାନ୍ଧବ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ସଜ୍ଜନ ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି।
କା ପ୍ରୀତୀ ରାଜ୍ଯଲାଭେନ ତଵ ଦେଵି ଭଵିଷ୍ଯତି। ତାଦୃଶଂ ତ୍ଵମମର୍ଯାଦଂ କର୍ମ କର୍ତୁଂ ଚିକୀର୍ଷସି
ମହାରାଣୀ, ଏପରି ଅପମାନଜନକ କାମ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ରାଜ୍ୟ ମିଳିଲେ ତୁମେ କେଉଁ ଆନନ୍ଦ ପାଇବେ?
ଆଶ୍ଚର୍ଯମିଵ ପଶ୍ଯାମି ଯସ୍ଯାସ୍ତେ ଵୃତ୍ତମୀଦୃଶମ୍। ଆଚରନ୍ତ୍ଯା ନ ଵିଵୃତା ସଦ୍ଯୋ ଭଵତି ମେଦିନୀ
ତୁମ ପରି ଚରିତ୍ର ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଖି ମୁଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୁଏ, ଏପରି କାମ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଏ ପୃଥିବୀ ତୁରନ୍ତ ଫାଟିଯିଏ ନାହିଁ।
ମହାବ୍ରହ୍ମର୍ଷିସୃଷ୍ଟା ଵା ଜ୍ଵଲନ୍ତୋ ଭୀମଦର୍ଶନାଃ। ଧିଗ୍ଵାଗ୍ଦଣ୍ଡା ନ ହିଂସନ୍ତି ରାମପ୍ରଵ୍ରାଜନେ ସ୍ଥିତାମ୍
ମହାବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ଶାପ ଦେବା ପାଇଁ ତିଆରି କରିଥିବା ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନିମୟ ଦଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ରାମଙ୍କୁ ବନବାସ ଦେବା ଉଦ୍ୟମରେ ଥିବା ତୁମକୁ କିଛି କରିପାରୁନାହିଁ।
ଆମ୍ରଂ ଛିତ୍ତ୍ଵା କୁଠାରେଣ ନିମ୍ବଂ ପରିଚରେତ୍ ତୁ କଃ। ଯଶ୍ଚୈନଂ ପଯସା ସିଞ୍ଚେନ୍ନୈଵାସ୍ଯ ମଧୁରୋ ଭଵେତ୍
କିଏ କୁହା, ଆମ୍ବ ଗଛ କାଟି ଦେଇ, ନିମ୍ବ ଗଛକୁ ଲାଡ଼େଇ କରିବ? ଦୁଧରେ ଜଳାଇଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ମିଠା ହେବ ନାହିଁ।
ଆଭିଜାତ୍ଯଂ ହି ତେ ମନ୍ଯେ ଯଥା ମାତୁସ୍ତଥୈଵ ଚ। ନ ହି ନିମ୍ବାତ୍ ସ୍ରଵେତ୍ କ୍ଷୌଦ୍ରଂ ଲୋକେ ନିଗଦିତଂ ଵଚଃ
ମୁଁ ଭାବୁଛି, ତୁମର ଜନ୍ମ ତୁମ ମାଆ ପରି। ଲୋକେ କହନ୍ତି, ନିମ୍ବ ଗଛରୁ କଦାପି ମଧୁ ଝରେନି।
ତଵ ମାତୁରସଦ୍ଗ୍ରାହଂ ଵିଦ୍ମ ପୂର୍ଵଂ ଯଥା ଶ୍ରୁତମ୍। ପିତୁସ୍ତେ ଵରଦଃ କଶ୍ଚିଦ୍ ଦଦୌ ଵରମନୁତ୍ତମମ୍
ତୁମ ମାଆର ଖରାପ ସ୍ୱଭାବ ବିଷୟରେ ଆମେ ପୂର୍ବରୁ ଶୁଣିଛୁ। କେହି ଉପକାରୀ ତୁମ ବାପାଙ୍କୁ ଏକ ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ବର ଦେଇଥିଲେ।
ସର୍ଵଭୂତରୁତଂ ତସ୍ମାତ୍ ସଂଜଜ୍ଞେ ଵସୁଧାଧିପଃ। ତେନ ତିର୍ଯଗ୍ଗତାନାଂ ଚ ଭୂତାନାଂ ଵିଦିତଂ ଵଚଃ
ସେଇ ବରରେ, ତୁମ ବାପା, ପୃଥିବୀର ରାଜା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଭାଷା ବୁଝିପାରିଥିଲେ, ପଶୁମାନେ ମଧ୍ୟ।
ତତୋ ଜୃମ୍ଭସ୍ଯ ଶଯନେ ଵିରୁତାଦ୍ ଭୂରିଵର୍ଚସଃ। ପିତୁସ୍ତେ ଵିଦିତୋ ଭାଵଃ ସ ତତ୍ର ବହୁଧାହସତ୍
ତାପରେ, ଜ୍ରୁମ୍ଭଙ୍କ ଶୟନରେ ଶୋଇଥିବା ବେଳେ, ତୁମ ବାପା ବହୁ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ବାରମ୍ବାର ହସିଥିଲେ।
ତତ୍ର ତେ ଜନନୀ କ୍ରୁଦ୍ଧା ମୃତ୍ଯୁପାଶମଭୀପ୍ସତୀ। ହାସଂ ତେ ନୃପତେ ସୌମ୍ଯ ଜିଜ୍ଞାସାମୀତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ସେଠାରେ, ତୁମ ମାଆ ରାଗିଗଲେ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ଆଶା କରି, ତୁମ ବାପାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋତେ କହ, ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ କାହିଁକି ହସିଲେ।'
ନୃପଶ୍ଚୋଵାଚ ତାଂ ଦେଵୀଂ ହାସଂ ଶଂସାମି ତେ ଯଦି। ତତୋ ମେ ମରଣଂ ସଦ୍ଯୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ
ତୁମ ବାପା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଯଦି ତୁମକୁ ହସିବାର କାରଣ କହିଦେଉଛି, ତେବେ ମୁଁ ତୁରନ୍ତ ମରିଯିବି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'
ମାତା ତେ ପିତରଂ ଦେଵି ପୁନଃ କେକଯମବ୍ରଵୀତ୍। ଶଂସ ମେ ଜୀଵ ଵା ମା ଵା ନ ମାଂ ତ୍ଵଂ ପ୍ରହସିଷ୍ଯସି
ତୁମ ମାଆ ପୁଣି କେକୟ ରାଣୀ ଭାବେ ତୁମ ବାପାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋତେ କହ, ତୁମେ ବଞ୍ଚିବା କିମ୍ବା ମରିବା, ମୋତେ ଠକାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'
ପ୍ରିଯଯା ଚ ତଥୋକ୍ତଃ ସ କେକଯଃ ପୃଥିଵୀପତିଃ। ତସ୍ମୈ ତଂ ଵରଦାଯାର୍ଥଂ କଥଯାମାସ ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ପ୍ରିୟାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, କେକୟ ଦେଶର ରାଜା ସତ୍ୟ ସହିତ ସେଉଁଠି ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବା ବିଷୟରେ କହିଲେ।
ତତଃ ସ ଵରଦଃ ସାଧୂ ରାଜାନଂ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ। ମ୍ରିଯତାଂ ଧ୍ଵଂସତାଂ ଵେଯଂ ମା ଶଂସୀସ୍ତ୍ଵଂ ମହୀପତେ
ତାପରେ ସେ ଆଶୀର୍ବାଦଦାତା ରାଜା ସମ୍ମତି ଦେଇ କହିଲେ, 'ହେ ଭୂମିପତି, ଏହି କଥା ମୃତ୍ୟୁ କିମ୍ବା ବିନାଶ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ କାହାକୁ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'
ସ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରସନ୍ନମନସୋ ନୃପଃ। ମାତରଂ ତେ ନିରସ୍ଯାଶୁ ଵିଜହାର କୁବେରଵତ୍
ସେଇ କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ଖୁସି ହୋଇ, ତୁମର ମାତାଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ବିଦାୟ କଲେ ଏବଂ କୁବେରଙ୍କ ପରି ଆନନ୍ଦ କଲେ।
ତଥା ତ୍ଵମପି ରାଜାନଂ ଦୁର୍ଜନାଚରିତେ ପଥି। ଅସଦ୍ଗ୍ରାହମିମଂ ମୋହାତ୍ କୁରୁଷେ ପାପଦର୍ଶିନୀ
ଏଭଳି ତୁମେ ମଧ୍ୟ, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଚାଲିଥିବା ପଥରେ, ମୂଢତାରେ ଏହି ଭ୍ରମ ଧରିଛ, ହେ ପାପ ଦେଖୁଥିବା।
ସତ୍ଯଶ୍ଚାତ୍ର ପ୍ରଵାଦୋଽଯଂ ଲୌକିକଃ ପ୍ରତିଭାତି ମା। ପିତୄନ୍ ସମନୁଜାଯନ୍ତେ ନରା ମାତରମଙ୍ଗନାଃ
ଏଠାରେ ଏହି ସାଧାରଣ କଥା ମୋତେ ସତ୍ୟ ଲାଗୁଛି: 'ପୁଅମାନେ ବାପାଙ୍କ ପଛରେ, ଝିଅମାନେ ମାଆଙ୍କ ପଛରେ ଚଲନ୍ତି।'
ନୈଵଂ ଭଵ ଗୃହାଣେଦଂ ଯଦାହ ଵସୁଧାଧିପଃ। ଭର୍ତୁରିଚ୍ଛାମୁପାସ୍ଵେହ ଜନସ୍ଯାସ୍ଯ ଗତିର୍ଭଵ
ଏଭଳି କରନାହାଁ; ଭୂମିପତି କହିଥିବା କଥା ଗ୍ରହଣ କର। ଏଠାରେ ତୁମର ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କର, ଏବଂ ଏହି ଲୋକମାନଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ହେଉ।
ମା ତ୍ଵଂ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତା ପାପୈର୍ଦେଵରାଜସମପ୍ରଭମ୍। ଭର୍ତାରଂ ଲୋକଭର୍ତାରମସଦ୍ଧର୍ମମୁପାଦଧ
ପାପୀମାନେ ଉତ୍ସାହିତ କଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ତୁମ ସ୍ୱାମୀ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ସମାନ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ରକ୍ଷକଙ୍କୁ, ଅନ୍ୟାୟରେ ନେଉନାହାଁ।
ନହି ମିଥ୍ଯା ପ୍ରତିଜ୍ଞାତଂ କରିଷ୍ଯତି ତଵାନଘଃ। ଶ୍ରୀମାନ୍ ଦଶରଥୋ ରାଜା ଦେଵି ରାଜୀଵଲୋଚନଃ
ତୁମର ନିର୍ମଳ ସ୍ୱାମୀ, ଶ୍ରୀମାନ୍ ଦଶରଥ ରାଜା, ପଦ୍ମନୟନ, ରାଣୀ, ତୁମ ପାଇଁ ମିଥ୍ୟା ପ୍ରତିଜ୍ଞା କେବେ ପୂରଣ କରିବେନାହିଁ।
ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ଵଦାନ୍ଯଃ କର୍ମଣ୍ଯଃ ସ୍ଵଧର୍ମସ୍ଯାପି ରକ୍ଷିତା। ରକ୍ଷିତା ଜୀଵଲୋକସ୍ଯ ବଲୀ ରାମୋଽଭିଷିଚ୍ଯତାମ୍
ଅଧିକାରୀ, ଦାନଶୀଳ, କାର୍ଯ୍ୟକୁଶଳ, ନିଜ ଧର୍ମ ଓ ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କ ରକ୍ଷକ ବଡ଼ ଭାଇ ରାମଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରାଯାଉ।
ପରିଵାଦୋ ହି ତେ ଦେଵି ମହାଁଲ୍ଲୋକେ ଚରିଷ୍ଯତି। ଯଦି ରାମୋ ଵନଂ ଯାତି ଵିହାଯ ପିତରଂ ନୃପମ୍
ହେ ରାଣୀ, ଯଦି ରାମ ତାଙ୍କ ପିତା ରାଜାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିବାକୁ ଅଟଳ ଥିବେ ଏବଂ ବନକୁ ଯିବେ, ତେବେ ତୁମ ଉପରେ ବଡ଼ ନିନ୍ଦା ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରଚାରିତ ହେବ।
ସ୍ଵରାଜ୍ଯଂ ରାଘଵଃ ପାତୁ ଭଵ ତ୍ଵଂ ଵିଗତଜ୍ଵରା। ନହି ତେ ରାଘଵାଦନ୍ଯଃ କ୍ଷମଃ ପୁରଵରେ ଵସନ୍
ରାଘବ ଏହି ରାଜ୍ୟକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ, ତୁମେ ଚିନ୍ତା ଛାଡ଼। ଏହି ଉତ୍ତମ ପୁରୀରେ ରାଘବ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କେହି ରହିବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଇତି ସାନ୍ତ୍ଵୈଶ୍ଚ ତୀକ୍ଷ୍ଣୈଶ୍ଚ କୈକେଯୀଂ ରାଜସଂସଦି। ଭୂଯଃ ସଂକ୍ଷୋଭଯାମାସ ସୁମନ୍ତ୍ରସ୍ତୁ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ
ଏଭଳି ମୃଦୁ ଓ କଠୋର କଥା କହି, ହାତ ଜୋଡି ସୁମନ୍ତ୍ର ରାଜସଭାରେ ପୁଣିଥରେ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଅସ୍ଥିର କଲେ।
ନୈଵ ସା କ୍ଷୁଭ୍ଯତେ ଦେଵୀ ନ ଚ ସ୍ମ ପରିଦୂଯତେ। ନ ଚାସ୍ଯା ମୁଖଵର୍ଣସ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ ଵିକ୍ରିଯା ତଦା
କିନ୍ତୁ ରାଣୀ କୌଣସି ଚିନ୍ତା କିମ୍ବା ବିକଳତା ଦେଖାଇଲେ ନାହିଁ, ତାଙ୍କ ମୁହଁର ରଙ୍ଗରେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖାଯାଇଲା ନାହିଁ।
thumb|ଷଡ୍ତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ଷଡ୍ତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୨-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଛଅତ୍ରିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତତଃ ସୁମନ୍ତ୍ରମୈକ୍ଷ୍ଵାକଃ ପୀଡିତୋଽତ୍ର ପ୍ରତିଜ୍ଞଯା। ସବାଷ୍ପମତିନିଃଶ୍ଵସ୍ଯ ଜଗାଦେଦଂ ପୁନର୍ଵଚଃ
ତାପରେ ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ପୀଡ଼ିତ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁବଂଶୀ ଦଶରଥ, ଅଶ୍ରୁଭରା ଚକ୍ଷୁ ଓ ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ସହିତ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ପୁଣି କହିଲେ: