ନ ଚୈତନ୍ମେ ପ୍ରିଯଂ ପୁତ୍ର ଶପେ ସତ୍ଯେନ ରାଘଵ। ଛନ୍ନଯା ଚଲିତସ୍ତ୍ଵସ୍ମି ସ୍ତ୍ରିଯା ଭସ୍ମାଗ୍ନିକଲ୍ପଯା
କିନ୍ତୁ, ପୁଅ, ଏହି କଥା ମୋତେ ଭଲ ଲାଗୁନାହିଁ—ମୁଁ ସତ୍ୟର ଶପଥ ଦେଉଛି, ରାଘବ; ମୁଁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ନାରୀ ଦ୍ୱାରା ଠକାଯାଇଛି, ଯେଉଁ ଜଣେ ଛାଇଁ ଢାକିଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି।
ଵଞ୍ଚନା ଯା ତୁ ଲବ୍ଧା ମେ ତାଂ ତ୍ଵଂ ନିସ୍ତର୍ତୁମିଚ୍ଛସି। ଅନଯା ଵୃତ୍ତସାଦିନ୍ଯା କୈକେଯ୍ଯାଭିପ୍ରଚୋଦିତଃ
ଯେଉଁ ଠକା ମୋ ଉପରେ ହୋଇଛି, ତାହାକୁ ତୁମେ ଜୟ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ; ଏହି ଅନ୍ୟାୟ କାଇକେୟୀ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପ୍ରେରିତ ହୋଇଛ।
ନ ଚୈତଦାଶ୍ଚର୍ଯତମଂ ଯତ୍ ତ୍ଵଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ ସୁତୋ ମମ। ଅପାନୃତକଥଂ ପୁତ୍ର ପିତରଂ କର୍ତୁମିଚ୍ଛସି
ପୁଅ, ଏଥିରେ କୌଣସି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ ଯେ, ତୁମେ ମୋ ବଡ଼ ପୁଅ ହୋଇ, ମୋତେ ମିଥ୍ୟା କଥାରୁ ଦୂରେଇ ରଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛ।
ଅଥ ରାମସ୍ତଦା ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପିତୁରାର୍ତସ୍ଯ ଭାଷିତମ୍। ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ଦୀନୋ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ, ରାମ ତାଙ୍କ ଦୁଃଖିତ ପିତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯାମି ଯାନଦ୍ଯ ଗୁଣାନ୍ କୋ ମେ ଶ୍ଵସ୍ତାନ୍ ପ୍ରଦାସ୍ଯତି। ଅପକ୍ରମଣମେଵାତଃ ସର୍ଵକାମୈରହଂ ଵୃଣେ
ମୁଁ ଏଇ ଦିନ କେଉଁ ଗୁଣ ଲାଭିବି, ଏବଂ କିଏ ଆସନ୍ତାକାଲି ମୋତେ ଦେବେ? ଏହିପରି, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ତ୍ୟାଗ କରି, କେବଳ ପ୍ରସ୍ଥାନକୁ ବାଛିଛି।
ଇଯଂ ସରାଷ୍ଟ୍ରା ସଜନା ଧନଧାନ୍ଯସମାକୁଲା। ମଯା ଵିସୃଷ୍ଟା ଵସୁଧା ଭରତାଯ ପ୍ରଦୀଯତାମ୍
ଏହି ଦେଶ, ଲୋକ, ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକୁ ମୁଁ ଛାଡ଼ୁଛି; ଏହାକୁ ଭରତଙ୍କୁ ଦିଅ।
ଵନଵାସକୃତା ବୁଦ୍ଧିର୍ନ ଚ ମେଽଦ୍ଯ ଚଲିଷ୍ଯତି। ଯସ୍ତୁ ଯୁଦ୍ଧେ ଵରୋ ଦତ୍ତଃ କୈକେଯ୍ଯୈ ଵରଦ ତ୍ଵଯା
ଅରଣ୍ୟବାସ ପାଇଁ ମୋର ନିଷ୍ଠା ଆଜି କେବେ ଡାହାଁ ହେବନି; ଯେ ଦାନ ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ କାଇକେୟୀଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲ, ସେଉଁଥିରେ ପୂରଣ ହେଉ।
ଦୀଯତାଂ ନିଖିଲେନୈଵ ସତ୍ଯସ୍ତ୍ଵଂ ଭଵ ପାର୍ଥିଵ। ଅହଂ ନିଦେଶଂ ଭଵତୋ ଯଥୋକ୍ତମନୁପାଲଯନ୍
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦିଅ, ରାଜା, ସତ୍ୟବାନ ହୁଅ; ମୁଁ ତୁମ ଆଦେଶ ଯଥା ଉଚିତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବି।
ଚତୁର୍ଦଶ ସମା ଵତ୍ସ୍ଯେ ଵନେ ଵନଚରୈଃ ସହ। ମା ଵିମର୍ଶୋ ଵସୁମତୀ ଭରତାଯ ପ୍ରଦୀଯତାମ୍
ମୁଁ ଚଉଦ ବର୍ଷ ଅରଣ୍ୟରେ ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନଙ୍କ ସହ ରହିବି; ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ—ଭୂମିକୁ ଭରତଙ୍କୁ ଦିଅ।
ନହି ମେ କାଂକ୍ଷିତଂ ରାଜ୍ଯଂ ସୁଖମାତ୍ମନି ଵା ପ୍ରିଯମ୍। ଯଥାନିଦେଶଂ କର୍ତୁଂ ଵୈ ତଵୈଵ ରଘୁନନ୍ଦନ
ମୋତେ ରାଜ୍ୟ, ସୁଖ କିମ୍ବା ନିଜ ପ୍ରିୟ କିଛି ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ; ତୁମ ଆଦେଶ ପାଳନ କରିବାକୁ ଯେତେ ଇଚ୍ଛା, ସେତେ ଅନ୍ୟ କିଛି ପାଇଁ ନୁହେଁ, ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଅପଗଚ୍ଛତୁ ତେ ଦୁଃଖଂ ମା ଭୂର୍ବାଷ୍ପପରିପ୍ଲୁତଃ। ନହି କ୍ଷୁଭ୍ଯତି ଦୁର୍ଧର୍ଷଃ ସମୁଦ୍ରଃ ସରିତାଂ ପତିଃ
ତୁମର ଦୁଃଖ ଦୂର ହେଉ, ଅଶ୍ରୁରେ ଭିଜିଯିଅନାହିଁ; ଯେପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସମୁଦ୍ର, ନଦୀମାନଙ୍କ ପତି, କେବେ ଉତ୍କଳିତ ହୁଏନାହିଁ।
ନୈଵାହଂ ରାଜ୍ଯମିଚ୍ଛାମି ନ ସୁଖଂ ନ ଚ ମେଦିନୀମ୍। ନୈଵ ସର୍ଵାନିମାନ୍ କାମାନ୍ ନ ସ୍ଵର୍ଗଂ ନ ଚ ଜୀଵିତୁମ୍
ମୁଁ ରାଜ୍ୟ, ସୁଖ, ଭୂମି, କିମ୍ବା ଏହି ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା, ସ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ଚାହେଁନି।
ତ୍ଵାମହଂ ସତ୍ଯମିଚ୍ଛାମି ନାନୃତଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭ। ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ତଵ ସତ୍ଯେନ ସୁକୃତେନ ଚ ତେ ଶପେ
ମୁଁ କେବଳ ତୁମ ସତ୍ୟକୁ ଚାହେଁ, ମିଥ୍ୟାକୁ ନୁହେଁ, ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ; ତୁମ ସତ୍ୟ ଓ ପୁଣ୍ୟର ଶପଥ ମୁଁ ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ଦେଉଛି।
ନ ଚ ଶକ୍ଯଂ ମଯା ତାତ ସ୍ଥାତୁଂ କ୍ଷଣମପି ପ୍ରଭୋ। ସ ଶୋକଂ ଧାରଯସ୍ଵେମଂ ନହି ମେଽସ୍ତି ଵିପର୍ଯଯଃ
ପିତା, ମୁଁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ ରହିପାରିବି ନାହିଁ; ଏହି ଦୁଃଖକୁ ସହିବାକୁ ପଡ଼ିବ, କାରଣ ମୋ ନିଷ୍ଠା କେବେ ବଦଳିବ ନାହିଁ।
ଅର୍ଥିତୋ ହ୍ଯସ୍ମି କୈକେଯ୍ଯା ଵନଂ ଗଚ୍ଛେତି ରାଘଵ। ମଯା ଚୋକ୍ତଂ ଵ୍ରଜାମୀତି ତତ୍ସତ୍ଯମନୁପାଲଯେ
ରାଘବ, କୈକେୟୀ ମୋତେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ, ଆଉ ମୁଁ କହିଥିଲି, 'ମୁଁ ଯିବି.' ଏବେ ମୁଁ ସେ ସତ୍ୟକୁ ନିଷ୍ଠାର ସହିତ ପାଳନ କରୁଛି।
ମା ଚୋତ୍କଣ୍ଠାଂ କୃଥା ଦେଵ ଵନେ ରଂସ୍ଯାମହେ ଵଯମ୍। ପ୍ରଶାନ୍ତହରିଣାକୀର୍ଣେ ନାନାଶକୁନିନାଦିତେ
ମହାରାଜ, ଆପଣ ଚିନ୍ତା କରିବେନି; ଆମେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଶାନ୍ତ ହରିଣ ଭରିତ, ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀର କୁହୁକୁହି ରହିଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଆନନ୍ଦରେ ରହିବା।
ପିତା ହି ଦୈଵତଂ ତାତ ଦେଵତାନାମପି ସ୍ମୃତମ୍। ତସ୍ମାଦ୍ ଦୈଵତମିତ୍ଯେଵ କରିଷ୍ଯାମି ପିତୁର୍ଵଚଃ
ପିତା ହେଉଛନ୍ତି ଦେବତା, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ। ତେଣୁ, ଦେବତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପରି, ମୁଁ ପିତାଙ୍କ କଥା ପାଳନ କରିବି।
ଚତୁର୍ଦଶସୁ ଵର୍ଷେଷୁ ଗତେଷୁ ନୃପସତ୍ତମ। ପୁନର୍ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସି ମାଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ସଂତାପୋଽଯଂ ଵିମୁଚ୍ଯତାମ୍
ଚଉଦ ଅବର୍ଷ ପରେ, ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ମୋତେ ପୁନି ଦେଖିବେ; ଏହି ଦୁଃଖକୁ ଛାଡିଦିଅ।
ଯେନ ସଂସ୍ତମ୍ଭନୀଯୋଽଯଂ ସର୍ଵୋ ବାଷ୍ପକଲୋ ଜନଃ। ସ ତ୍ଵଂ ପୁରୁଷଶାର୍ଦୂଲ କିମର୍ଥଂ ଵିକ୍ରିଯାଂ ଗତଃ
ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତଙ୍କ ଅଶ୍ରୁକୁ ଦମନ କରିବା ଉଚିତ, ସେଉଁଠି ଆପଣ କାହିଁକି ଦୁଃଖରେ ଭାଗ ନେଲେ?
ପୁରଂ ଚ ରାଷ୍ଟ୍ରଂ ଚ ମହୀ ଚ କେଵଲା ମଯା ଵିସୃଷ୍ଟା ଭରତାଯ ଦୀଯତାମ୍। ଅହଂ ନିଦେଶଂ ଭଵତୋଽନୁପାଲଯନ୍ ଵନଂ ଗମିଷ୍ଯାମି ଚିରାଯ ସେଵିତୁମ୍
ପୁର, ରାଜ୍ୟ ଓ ଜମି ମୁଁ ଭରତଙ୍କୁ ଦେଇଛି; ଏହା ତାଙ୍କୁ ଦିଅ। ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରି, ମୁଁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପାଇଁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବି।
ମଯା ଵିସୃଷ୍ଟାଂ ଭରତୋ ମହୀମିମାଂ ସଶୈଲଖଣ୍ଡାଂ ସପୁରୋପକାନନାମ୍। ଶିଵାସୁ ସୀମାସ୍ଵନୁଶାସ୍ତୁ କେଵଲଂ ତ୍ଵଯା ଯଦୁକ୍ତଂ ନୃପତେ ତଥାସ୍ତୁ ତତ୍
ମୁଁ ଯେଉଁ ଜମି, ପାହାଡ, ପୁର ଓ କାନନ ସହିତ ଭରତଙ୍କୁ ଦେଇଛି, ସେ ଶୁଭ ସୀମାରେ ଭଲଭାବରେ ଶାସନ କରନ୍ତୁ। ଆପଣ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ରାଜା, ତାହା ହେଉ।
ନ ମେ ତଥା ପାର୍ଥିଵ ଧୀଯତେ ମନୋ ମହତ୍ସୁ କାମେଷୁ ନ ଚାତ୍ମନଃ ପ୍ରିଯେ। ଯଥା ନିଦେଶେ ତଵ ଶିଷ୍ଟସମ୍ମତେ ଵ୍ଯପୈତୁ ଦୁଃଖଂ ତଵ ମତ୍କୃତେଽନଘ
ରାଜା, ମୋ ମନ ଏତେ ମହା ଭୋଗବିଲାସ କିମ୍ବା ନିଜ ପ୍ରିୟ ଜିନିଷରେ ଆକର୍ଷିତ ନୁହେଁ, ଯେପରି ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନରେ ଅନୁଗତ। ମୋ ପାଇଁ ଆପଣଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର ହେଉ।
ତଦଦ୍ଯ ନୈଵାନଘ ରାଜ୍ଯମଵ୍ଯଯଂ ନ ସର୍ଵକାମାନ୍ ଵସୁଧାଂ ନ ମୈଥିଲୀମ୍। ନ ଚିନ୍ତିତଂ ତ୍ଵାମନୃତେନ ଯୋଜଯନ୍ ଵୃଣୀଯ ସତ୍ଯଂ ଵ୍ରତମସ୍ତୁ ତେ ତଥା
ଏହିପରି, ଅପରାଧହୀନ, ଆଜି ମୁଁ ଅବିନାଶୀ ରାଜ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଭୋଗବିଲାସ ଭରିତ ଭୂମି, କିମ୍ବା ମୈଥିଳୀକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ। ଆପଣଙ୍କୁ ମିଥ୍ୟା କଥାରେ ବାନ୍ଧି ମୁଁ କିଛି ଚୟନ କରିବି ନାହିଁ; ସତ୍ୟ ହେଉ ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରତିଜ୍ଞା।
ଫଲାନି ମୂଲାନି ଚ ଭକ୍ଷଯନ୍ ଵନେ ଗିରୀଂଶ୍ଚ ପଶ୍ଯନ୍ ସରିତଃ ସରାଂସି ଚ। ଵନଂ ପ୍ରଵିଶ୍ଯୈଵ ଵିଚିତ୍ରପାଦପଂ ସୁଖୀ ଭଵିଷ୍ଯାମି ତଵାସ୍ତୁ ନିର୍ଵୃତିଃ
ମୁଁ ଜଙ୍ଗଲରେ ଫଳ ଓ ମୂଳ ଖାଇ, ପାହାଡ, ନଦୀ ଓ ଝିଲିକୁ ଦେଖି, ବିଭିନ୍ନ ଗଛରେ ଭରିତ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ସୁଖୀ ହେବି; ଆପଣ ଶାନ୍ତି ପାଉନ୍ତୁ।
ଏଵଂ ସ ରାଜା ଵ୍ଯସନାଭିପନ୍ନ- ସ୍ତାପେନ ଦୁଃଖେନ ଚ ପୀଡ୍ଯମାନଃ। ଆଲିଙ୍ଗ୍ଯ ପୁତ୍ରଂ ସୁଵିନଷ୍ଟସଂଜ୍ଞୋ ଭୂମିଂ ଗତୋ ନୈଵ ଚିଚେଷ୍ଟ କିଂଚିତ୍
ଏପରି, ରାଜା ବିପଦ ଓ ଦୁଃଖରେ ଅତିକ୍ରମିତ, ପୁତ୍ରକୁ ଆଲିଂଗନ କରି, ଜ୍ଞାନ ହାରି, ଭୂମିରେ ପଡିଗଲେ ଏବଂ କିଛି ଚଳନ କରିଲେ ନାହିଁ।
ଦେଵ୍ଯଃ ସମସ୍ତା ରୁରୁଦୁଃ ସମେତା- ସ୍ତାଂ ଵର୍ଜଯିତ୍ଵା ନରଦେଵପତ୍ନୀମ୍। ରୁଦନ୍ ସୁମନ୍ତ୍ରୋଽପି ଜଗାମ ମୂର୍ଚ୍ଛାଂ ହାହାକୃତଂ ତତ୍ର ବଭୂଵ ସର୍ଵମ୍
ସମସ୍ତ ରାଣୀମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ କାନ୍ଦିଲେ, କେବଳ ନରଦେବପତ୍ନୀ କୈକେୟୀ ଛାଡି। ସୁମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ଅଚେତନ ହେଲେ; ସମସ୍ତଠାରେ ହାହାକାର ଚାଲିଗଲା।
thumb|ପଞ୍ଚତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୨-
ଏବେ ପଞ୍ଚତିରିଶ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ତତୋ ନିଧୂଯ ସହସା ଶିରୋ ନିଃଶ୍ଵସ୍ଯ ଚାସକୃତ୍। ପାଣିଂ ପାଣୌ ଵିନିଷ୍ପିଷ୍ଯ ଦନ୍ତାନ୍ କଟକଟାଯ୍ଯ ଚ
ତାପରେ, ହଠାତ୍ ମୁଣ୍ଡ ହଲାଇ, ବାରମ୍ବାର ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ଵାସ ନେଇ, ହାତକୁ ହାତରେ ଚିପି, ଦାନ୍ତ ଦଢ଼ି ଚିଁହିଲେ।
ଲୋଚନେ କୋପସଂରକ୍ତେ ଵର୍ଣଂ ପୂର୍ଵୋଚିତଂ ଜହତ୍। କୋପାଭିଭୂତଃ ସହସା ସଂତାପମଶୁଭଂ ଗତଃ
କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ, ପୂର୍ବର ରଙ୍ଗ ହରାଇଗଲା; କ୍ରୋଧରେ ଅତିକ୍ରମିତ, ହଠାତ୍ ଦୁଃଖରେ ଏକାଉଁ ହେଲେ।
ମନଃ ସମୀକ୍ଷମାଣଶ୍ଚ ସୂତୋ ଦଶରଥସ୍ଯ ଚ। କମ୍ପଯନ୍ନିଵ କୈକେଯ୍ଯା ହୃଦଯଂ ଵାକ୍ଶରୈଃ ଶିତୈଃ
ରାଜାଙ୍କ ମନକୁ ଦେଖି, ସୁତା ସୁମନ୍ତ୍ର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶବ୍ଦରେ କୈକେୟୀଙ୍କ ହୃଦୟକୁ କମ୍ପିତ କରିଦେଲେ।