ପ୍ରତୀକ୍ଷମାଣମଵ୍ଯଗ୍ରମନୁଜ୍ଞାଂ ଜଗତୀପତେଃ। ଉଵାଚ ରାଜା ସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଵନଵାସାଯ ରାଘଵମ୍
ରାମ ରାଜାଙ୍କ ନିର୍ବିଘ୍ନ ଅନୁମତି ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିବାବେଳେ, ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟବାସ ବିଷୟରେ କଥା କହିଲେ।
ଅହଂ ରାଘଵ କୈକେଯ୍ଯା ଵରଦାନେନ ମୋହିତଃ। ଅଯୋଧ୍ଯାଯାଂ ତ୍ଵମେଵାଦ୍ଯ ଭଵ ରାଜା ନିଗୃହ୍ଯ ମାମ୍
ରାଘବ, କୈକେୟୀଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି ମୁଁ ମୁହଁ ହୋଇଯାଇଛି। ଆଜି ତୁମେ ମୋତେ ରୋକି ଅୟୋଧ୍ୟାର ରାଜା ହେଉ।
ଏଵମୁକ୍ତୋ ନୃପତିନା ରାମୋ ଧର୍ମଭୃତାଂ ଵରଃ। ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚାଞ୍ଜଲିଂ କୃତ୍ଵା ପିତରଂ ଵାକ୍ଯକୋଵିଦଃ
ରାଜାଙ୍କ ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଧର୍ମରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ହାତ ଜୋଡି ପିତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଚତୁର ଭାବେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ:
ଭଵାନ୍ ଵର୍ଷସହସ୍ରାଯ ପୃଥିଵ୍ଯା ନୃପତେ ପତିଃ। ଅହଂ ତ୍ଵରଣ୍ଯେ ଵତ୍ସ୍ଯାମି ନ ମେ ରାଜ୍ଯସ୍ଯ କାଂକ୍ଷିତା
ମହାରାଜ, ଆପଣ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ପୃଥିବୀର ଶାସନ କରନ୍ତୁ। ମୁଁ ଅରଣ୍ୟରେ ରହିବି, ମୋତେ ରାଜ୍ୟର କୌଣସି ଇଚ୍ଛା ନାହିଁ।
ନଵ ପଞ୍ଚ ଚ ଵର୍ଷାଣି ଵନଵାସେ ଵିହୃତ୍ଯ ତେ। ପୁନଃ ପାଦୌ ଗ୍ରହୀଷ୍ଯାମି ପ୍ରତିଜ୍ଞାନ୍ତେ ନରାଧିପ
ନଉ ଓ ପାଞ୍ଚି—ଚଉଦ ଅର୍ଷ ଅରଣ୍ୟବାସ କରି, ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଶେଷରେ ପୁଣି ଆପଣଙ୍କ ପାଦ ଧରିବି, ନରପତି।
ରୁଦନ୍ନାର୍ତଃ ପ୍ରିଯଂ ପୁତ୍ରଂ ସତ୍ଯପାଶେନ ସଂଯୁତଃ। କୈକେଯ୍ଯା ଚୋଦ୍ଯମାନସ୍ତୁ ମିଥୋ ରାଜା ତମବ୍ରଵୀତ୍
ସତ୍ୟର ବନ୍ଧନରେ ବାନ୍ଧା, କୈକେୟୀଙ୍କ ଉତ୍ତେଜନାରେ, ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦୁଥିବା ରାଜା ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପୁଅକୁ କହିଲେ।
ଶ୍ରେଯସେ ଵୃଦ୍ଧଯେ ତାତ ପୁନରାଗମନାଯ ଚ। ଗଚ୍ଛସ୍ଵାରିଷ୍ଟମଵ୍ଯଗ୍ରଃ ପନ୍ଥାନମକୁତୋଭଯମ୍
ତୁମର ଭଲ, ଉନ୍ନତି ଓ ନିରାପଦ ଫେରିବା ପାଇଁ, ପିତା, ଭୟ ଛାଡ଼ି ନିର୍ବିଘ୍ନ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ପଥରେ ଯାଅ।
ନ ହି ସତ୍ଯାତ୍ମନସ୍ତାତ ଧର୍ମାଭିମନସସ୍ତଵ। ସଂନିଵର୍ତଯିତୁଂ ବୁଦ୍ଧିଃ ଶକ୍ଯତେ ରଘୁନନ୍ଦନ
ଏ ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯିଏ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ଦୃଢ଼, ତାଙ୍କ ନିଷ୍ଠାକୁ ଫେରାଇବା କେବେ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ଅଦ୍ଯ ତ୍ଵିଦାନୀଂ ରଜନୀଂ ପୁତ୍ର ମା ଗଚ୍ଛ ସର୍ଵଥା। ଏକାହଂ ଦର୍ଶନେନାପି ସାଧୁ ତାଵଚ୍ଚରାମ୍ଯହମ୍
କିନ୍ତୁ ଏବେ, ପୁଅ, କେବେଉଁ ରାତିରେ ଯିଅନାହିଁ; ଏକ ଦିନ ମାତ୍ର ତୁମ ସାଙ୍ଗରେ ରହିବାକୁ ଦିଅ।
ଦୁଷ୍କରଂ କ୍ରିଯତେ ପୁତ୍ର ସର୍ଵଥା ରାଘଵ ପ୍ରିଯ। ତ୍ଵଯା ହି ମତ୍ପ୍ରିଯାର୍ଥଂ ତୁ ଵନମେଵମୁପାଶ୍ରିତମ୍
ପ୍ରିୟ ରାଘବ, ତୁମେ ଯେଉଁ କାମ କରୁଛ, ସେଟି ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ; ମୋ ପାଇଁ ତୁମେ ଏଭଳି ଅରଣ୍ୟବାସ ଗ୍ରହଣ କରିଛ।
ନ ଚୈତନ୍ମେ ପ୍ରିଯଂ ପୁତ୍ର ଶପେ ସତ୍ଯେନ ରାଘଵ। ଛନ୍ନଯା ଚଲିତସ୍ତ୍ଵସ୍ମି ସ୍ତ୍ରିଯା ଭସ୍ମାଗ୍ନିକଲ୍ପଯା
କିନ୍ତୁ, ପୁଅ, ଏହି କଥା ମୋତେ ଭଲ ଲାଗୁନାହିଁ—ମୁଁ ସତ୍ୟର ଶପଥ ଦେଉଛି, ରାଘବ; ମୁଁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ନାରୀ ଦ୍ୱାରା ଠକାଯାଇଛି, ଯେଉଁ ଜଣେ ଛାଇଁ ଢାକିଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି।
ଵଞ୍ଚନା ଯା ତୁ ଲବ୍ଧା ମେ ତାଂ ତ୍ଵଂ ନିସ୍ତର୍ତୁମିଚ୍ଛସି। ଅନଯା ଵୃତ୍ତସାଦିନ୍ଯା କୈକେଯ୍ଯାଭିପ୍ରଚୋଦିତଃ
ଯେଉଁ ଠକା ମୋ ଉପରେ ହୋଇଛି, ତାହାକୁ ତୁମେ ଜୟ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ; ଏହି ଅନ୍ୟାୟ କାଇକେୟୀ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପ୍ରେରିତ ହୋଇଛ।
ନ ଚୈତଦାଶ୍ଚର୍ଯତମଂ ଯତ୍ ତ୍ଵଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ ସୁତୋ ମମ। ଅପାନୃତକଥଂ ପୁତ୍ର ପିତରଂ କର୍ତୁମିଚ୍ଛସି
ପୁଅ, ଏଥିରେ କୌଣସି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ ଯେ, ତୁମେ ମୋ ବଡ଼ ପୁଅ ହୋଇ, ମୋତେ ମିଥ୍ୟା କଥାରୁ ଦୂରେଇ ରଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛ।
ଅଥ ରାମସ୍ତଦା ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପିତୁରାର୍ତସ୍ଯ ଭାଷିତମ୍। ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ଦୀନୋ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ, ରାମ ତାଙ୍କ ଦୁଃଖିତ ପିତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯାମି ଯାନଦ୍ଯ ଗୁଣାନ୍ କୋ ମେ ଶ୍ଵସ୍ତାନ୍ ପ୍ରଦାସ୍ଯତି। ଅପକ୍ରମଣମେଵାତଃ ସର୍ଵକାମୈରହଂ ଵୃଣେ
ମୁଁ ଏଇ ଦିନ କେଉଁ ଗୁଣ ଲାଭିବି, ଏବଂ କିଏ ଆସନ୍ତାକାଲି ମୋତେ ଦେବେ? ଏହିପରି, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ତ୍ୟାଗ କରି, କେବଳ ପ୍ରସ୍ଥାନକୁ ବାଛିଛି।
ଇଯଂ ସରାଷ୍ଟ୍ରା ସଜନା ଧନଧାନ୍ଯସମାକୁଲା। ମଯା ଵିସୃଷ୍ଟା ଵସୁଧା ଭରତାଯ ପ୍ରଦୀଯତାମ୍
ଏହି ଦେଶ, ଲୋକ, ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକୁ ମୁଁ ଛାଡ଼ୁଛି; ଏହାକୁ ଭରତଙ୍କୁ ଦିଅ।
ଵନଵାସକୃତା ବୁଦ୍ଧିର୍ନ ଚ ମେଽଦ୍ଯ ଚଲିଷ୍ଯତି। ଯସ୍ତୁ ଯୁଦ୍ଧେ ଵରୋ ଦତ୍ତଃ କୈକେଯ୍ଯୈ ଵରଦ ତ୍ଵଯା
ଅରଣ୍ୟବାସ ପାଇଁ ମୋର ନିଷ୍ଠା ଆଜି କେବେ ଡାହାଁ ହେବନି; ଯେ ଦାନ ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ କାଇକେୟୀଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲ, ସେଉଁଥିରେ ପୂରଣ ହେଉ।
ଦୀଯତାଂ ନିଖିଲେନୈଵ ସତ୍ଯସ୍ତ୍ଵଂ ଭଵ ପାର୍ଥିଵ। ଅହଂ ନିଦେଶଂ ଭଵତୋ ଯଥୋକ୍ତମନୁପାଲଯନ୍
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦିଅ, ରାଜା, ସତ୍ୟବାନ ହୁଅ; ମୁଁ ତୁମ ଆଦେଶ ଯଥା ଉଚିତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବି।
ଚତୁର୍ଦଶ ସମା ଵତ୍ସ୍ଯେ ଵନେ ଵନଚରୈଃ ସହ। ମା ଵିମର୍ଶୋ ଵସୁମତୀ ଭରତାଯ ପ୍ରଦୀଯତାମ୍
ମୁଁ ଚଉଦ ବର୍ଷ ଅରଣ୍ୟରେ ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନଙ୍କ ସହ ରହିବି; ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ—ଭୂମିକୁ ଭରତଙ୍କୁ ଦିଅ।
ନହି ମେ କାଂକ୍ଷିତଂ ରାଜ୍ଯଂ ସୁଖମାତ୍ମନି ଵା ପ୍ରିଯମ୍। ଯଥାନିଦେଶଂ କର୍ତୁଂ ଵୈ ତଵୈଵ ରଘୁନନ୍ଦନ
ମୋତେ ରାଜ୍ୟ, ସୁଖ କିମ୍ବା ନିଜ ପ୍ରିୟ କିଛି ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ; ତୁମ ଆଦେଶ ପାଳନ କରିବାକୁ ଯେତେ ଇଚ୍ଛା, ସେତେ ଅନ୍ୟ କିଛି ପାଇଁ ନୁହେଁ, ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଅପଗଚ୍ଛତୁ ତେ ଦୁଃଖଂ ମା ଭୂର୍ବାଷ୍ପପରିପ୍ଲୁତଃ। ନହି କ୍ଷୁଭ୍ଯତି ଦୁର୍ଧର୍ଷଃ ସମୁଦ୍ରଃ ସରିତାଂ ପତିଃ
ତୁମର ଦୁଃଖ ଦୂର ହେଉ, ଅଶ୍ରୁରେ ଭିଜିଯିଅନାହିଁ; ଯେପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସମୁଦ୍ର, ନଦୀମାନଙ୍କ ପତି, କେବେ ଉତ୍କଳିତ ହୁଏନାହିଁ।
ନୈଵାହଂ ରାଜ୍ଯମିଚ୍ଛାମି ନ ସୁଖଂ ନ ଚ ମେଦିନୀମ୍। ନୈଵ ସର୍ଵାନିମାନ୍ କାମାନ୍ ନ ସ୍ଵର୍ଗଂ ନ ଚ ଜୀଵିତୁମ୍
ମୁଁ ରାଜ୍ୟ, ସୁଖ, ଭୂମି, କିମ୍ବା ଏହି ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା, ସ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ଚାହେଁନି।
ତ୍ଵାମହଂ ସତ୍ଯମିଚ୍ଛାମି ନାନୃତଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭ। ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ତଵ ସତ୍ଯେନ ସୁକୃତେନ ଚ ତେ ଶପେ
ମୁଁ କେବଳ ତୁମ ସତ୍ୟକୁ ଚାହେଁ, ମିଥ୍ୟାକୁ ନୁହେଁ, ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ; ତୁମ ସତ୍ୟ ଓ ପୁଣ୍ୟର ଶପଥ ମୁଁ ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ଦେଉଛି।
ନ ଚ ଶକ୍ଯଂ ମଯା ତାତ ସ୍ଥାତୁଂ କ୍ଷଣମପି ପ୍ରଭୋ। ସ ଶୋକଂ ଧାରଯସ୍ଵେମଂ ନହି ମେଽସ୍ତି ଵିପର୍ଯଯଃ
ପିତା, ମୁଁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ ରହିପାରିବି ନାହିଁ; ଏହି ଦୁଃଖକୁ ସହିବାକୁ ପଡ଼ିବ, କାରଣ ମୋ ନିଷ୍ଠା କେବେ ବଦଳିବ ନାହିଁ।
ଅର୍ଥିତୋ ହ୍ଯସ୍ମି କୈକେଯ୍ଯା ଵନଂ ଗଚ୍ଛେତି ରାଘଵ। ମଯା ଚୋକ୍ତଂ ଵ୍ରଜାମୀତି ତତ୍ସତ୍ଯମନୁପାଲଯେ
ରାଘବ, କୈକେୟୀ ମୋତେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ, ଆଉ ମୁଁ କହିଥିଲି, 'ମୁଁ ଯିବି.' ଏବେ ମୁଁ ସେ ସତ୍ୟକୁ ନିଷ୍ଠାର ସହିତ ପାଳନ କରୁଛି।
ମା ଚୋତ୍କଣ୍ଠାଂ କୃଥା ଦେଵ ଵନେ ରଂସ୍ଯାମହେ ଵଯମ୍। ପ୍ରଶାନ୍ତହରିଣାକୀର୍ଣେ ନାନାଶକୁନିନାଦିତେ
ମହାରାଜ, ଆପଣ ଚିନ୍ତା କରିବେନି; ଆମେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଶାନ୍ତ ହରିଣ ଭରିତ, ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀର କୁହୁକୁହି ରହିଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଆନନ୍ଦରେ ରହିବା।
ପିତା ହି ଦୈଵତଂ ତାତ ଦେଵତାନାମପି ସ୍ମୃତମ୍। ତସ୍ମାଦ୍ ଦୈଵତମିତ୍ଯେଵ କରିଷ୍ଯାମି ପିତୁର୍ଵଚଃ
ପିତା ହେଉଛନ୍ତି ଦେବତା, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ। ତେଣୁ, ଦେବତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପରି, ମୁଁ ପିତାଙ୍କ କଥା ପାଳନ କରିବି।
ଚତୁର୍ଦଶସୁ ଵର୍ଷେଷୁ ଗତେଷୁ ନୃପସତ୍ତମ। ପୁନର୍ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସି ମାଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ସଂତାପୋଽଯଂ ଵିମୁଚ୍ଯତାମ୍
ଚଉଦ ଅବର୍ଷ ପରେ, ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ମୋତେ ପୁନି ଦେଖିବେ; ଏହି ଦୁଃଖକୁ ଛାଡିଦିଅ।
ଯେନ ସଂସ୍ତମ୍ଭନୀଯୋଽଯଂ ସର୍ଵୋ ବାଷ୍ପକଲୋ ଜନଃ। ସ ତ୍ଵଂ ପୁରୁଷଶାର୍ଦୂଲ କିମର୍ଥଂ ଵିକ୍ରିଯାଂ ଗତଃ
ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତଙ୍କ ଅଶ୍ରୁକୁ ଦମନ କରିବା ଉଚିତ, ସେଉଁଠି ଆପଣ କାହିଁକି ଦୁଃଖରେ ଭାଗ ନେଲେ?
ପୁରଂ ଚ ରାଷ୍ଟ୍ରଂ ଚ ମହୀ ଚ କେଵଲା ମଯା ଵିସୃଷ୍ଟା ଭରତାଯ ଦୀଯତାମ୍। ଅହଂ ନିଦେଶଂ ଭଵତୋଽନୁପାଲଯନ୍ ଵନଂ ଗମିଷ୍ଯାମି ଚିରାଯ ସେଵିତୁମ୍
ପୁର, ରାଜ୍ୟ ଓ ଜମି ମୁଁ ଭରତଙ୍କୁ ଦେଇଛି; ଏହା ତାଙ୍କୁ ଦିଅ। ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରି, ମୁଁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପାଇଁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବି।