ସ ସୂତୋ ରାମମାଦାଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ମୈଥିଲୀଂ ତଥା। ଜଗାମାଭିମୁଖସ୍ତୂର୍ଣଂ ସକାଶଂ ଜଗତୀପତେଃ
ସାରଥି ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ନେଇ ତୁରନ୍ତ ଭୂମିର ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ନିଧିକୁ ଗଲେ।
ସ ରାଜା ପୁତ୍ରମାଯାନ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚାରାତ୍ କୃତାଞ୍ଜଲିମ୍। ଉତ୍ପପାତାସନାତ୍ ତୂର୍ଣମାର୍ତଃ ସ୍ତ୍ରୀଜନସଂଵୃତଃ
ରାଜା, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ହାତ ଜୋଡିଥିବା ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦୁଃଖରେ ତୁରନ୍ତ ଆସନରୁ ଉଠିଲେ, ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିଲେ।
ସୋଽଭିଦୁଦ୍ରାଵ ଵେଗେନ ରାମଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଶାମ୍ପତିଃ। ତମସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ଦୁଃଖାର୍ତଃ ପପାତ ଭୁଵି ମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ
ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାଜା ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ଦୁଃଖରେ ତିବ୍ର ଗତିରେ ଦୌଡ଼ିଲେ, ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚି ମୂର୍ଛିତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ତଂ ରାମୋଽଭ୍ଯପତତ୍ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚ ମହାରଥଃ। ଵିସଂଜ୍ଞମିଵ ଦୁଃଖେନ ସଶୋକଂ ନୃପତିଂ ତଥା
ରାମ ଓ ମହାବୀର ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦୁଃଖରେ ଅଚେତନ ହୋଇପଡ଼ିଥିବା ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ତୁରନ୍ତ ଗଲେ।
ସ୍ତ୍ରୀସହସ୍ରନିନାଦଶ୍ଚ ସଂଜଜ୍ଞେ ରାଜଵେଶ୍ମନି। ହା ହା ରାମେତି ସହସା ଭୂଷଣଧ୍ଵନିମିଶ୍ରିତଃ
ରାଜପାଳିସରେ ହଜାର ହଜାର ସ୍ତ୍ରୀର କନ୍ଦନ ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା, 'ହା ରାମ! ହା ରାମ!' ବୋଲି ଅଳଙ୍କାରର ଝଙ୍କାର ସହିତ ମିଶିଗଲା।
ତଂ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ବାହୁଭ୍ଯାଂ ତାଵୁଭୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ। ପର୍ଯଙ୍କେ ସୀତଯା ସାର୍ଧଂ ରୁଦନ୍ତଃ ସମଵେଶଯନ୍
ରାଜା ତାଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ବାହୁଦେଇ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ସିତା ସହିତ କାନ୍ଦିକାନ୍ଦି ତାଙ୍କୁ ଶଯ୍ୟାରେ ରଖିଦେଲେ।
ଅଥ ରାମୋ ମୁହୂର୍ତସ୍ଯ ଲବ୍ଧସଂଜ୍ଞଂ ମହୀପତିମ୍। ଉଵାଚ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ବାଷ୍ପଶୋକାର୍ଣଵପରିପ୍ଲୁତମ୍
ତାପରେ କିଛି ସମୟ ପରେ ରାମ ଦେଖିଲେ ରାଜା ସ୍ପନ୍ଦନ ମିଳିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ହାତ ଜୋଡି ଅଶ୍ରୁ ଓ ଦୁଃଖରେ ଭିଜା ମନେ କହିଲେ:
ଆପୃଚ୍ଛେ ତ୍ଵାଂ ମହାରାଜ ସର୍ଵେଷାମୀଶ୍ଵରୋଽସି ନଃ। ପ୍ରସ୍ଥିତଂ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯଂ ପଶ୍ଯ ତ୍ଵଂ କୁଶଲେନ ମାମ୍
ମହାରାଜ, ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ଅଧିପତି, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ବିଦାୟ ନେଉଛି। ମୁଁ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ଯାଉଛି, ଆପଣ ମୋତେ ସୁସ୍ଥ ଦେଖନ୍ତୁ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚାନୁଜାନୀହି ସୀତା ଚାନ୍ଵେତୁ ମାଂ ଵନମ୍। କାରଣୈର୍ବହୁଭିସ୍ତଥ୍ଯୈର୍ଵାର୍ଯମାଣୌ ନ ଚେଚ୍ଛତଃ
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ, ସିତା ମଧ୍ୟ ମୋ ସହିତ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଉନ୍ତୁ। ଅନେକ ଠିକ୍ କଥା କହି ରଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ରୁହିବାକୁ ଚାହୁଁନାହାନ୍ତି।
ଅନୁଜାନୀହି ସର୍ଵାନ୍ ନଃ ଶୋକମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ମାନଦ। ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ମାଂ ଚ ସୀତାଂ ଚ ପ୍ରଜାପତିରିଵାତ୍ମଜାନ୍
ମାନ୍ୟଦାତା, ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ—ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୁଁ ଓ ସିତା, ଯେପରି ପ୍ରଜାପତି ନିଜ ସନ୍ତାନଙ୍କୁ ଦିଅନ୍ତି।
ପ୍ରତୀକ୍ଷମାଣମଵ୍ଯଗ୍ରମନୁଜ୍ଞାଂ ଜଗତୀପତେଃ। ଉଵାଚ ରାଜା ସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଵନଵାସାଯ ରାଘଵମ୍
ରାମ ରାଜାଙ୍କ ନିର୍ବିଘ୍ନ ଅନୁମତି ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିବାବେଳେ, ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟବାସ ବିଷୟରେ କଥା କହିଲେ।
ଅହଂ ରାଘଵ କୈକେଯ୍ଯା ଵରଦାନେନ ମୋହିତଃ। ଅଯୋଧ୍ଯାଯାଂ ତ୍ଵମେଵାଦ୍ଯ ଭଵ ରାଜା ନିଗୃହ୍ଯ ମାମ୍
ରାଘବ, କୈକେୟୀଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି ମୁଁ ମୁହଁ ହୋଇଯାଇଛି। ଆଜି ତୁମେ ମୋତେ ରୋକି ଅୟୋଧ୍ୟାର ରାଜା ହେଉ।
ଏଵମୁକ୍ତୋ ନୃପତିନା ରାମୋ ଧର୍ମଭୃତାଂ ଵରଃ। ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚାଞ୍ଜଲିଂ କୃତ୍ଵା ପିତରଂ ଵାକ୍ଯକୋଵିଦଃ
ରାଜାଙ୍କ ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଧର୍ମରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ହାତ ଜୋଡି ପିତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଚତୁର ଭାବେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ:
ଭଵାନ୍ ଵର୍ଷସହସ୍ରାଯ ପୃଥିଵ୍ଯା ନୃପତେ ପତିଃ। ଅହଂ ତ୍ଵରଣ୍ଯେ ଵତ୍ସ୍ଯାମି ନ ମେ ରାଜ୍ଯସ୍ଯ କାଂକ୍ଷିତା
ମହାରାଜ, ଆପଣ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ପୃଥିବୀର ଶାସନ କରନ୍ତୁ। ମୁଁ ଅରଣ୍ୟରେ ରହିବି, ମୋତେ ରାଜ୍ୟର କୌଣସି ଇଚ୍ଛା ନାହିଁ।
ନଵ ପଞ୍ଚ ଚ ଵର୍ଷାଣି ଵନଵାସେ ଵିହୃତ୍ଯ ତେ। ପୁନଃ ପାଦୌ ଗ୍ରହୀଷ୍ଯାମି ପ୍ରତିଜ୍ଞାନ୍ତେ ନରାଧିପ
ନଉ ଓ ପାଞ୍ଚି—ଚଉଦ ଅର୍ଷ ଅରଣ୍ୟବାସ କରି, ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଶେଷରେ ପୁଣି ଆପଣଙ୍କ ପାଦ ଧରିବି, ନରପତି।
ରୁଦନ୍ନାର୍ତଃ ପ୍ରିଯଂ ପୁତ୍ରଂ ସତ୍ଯପାଶେନ ସଂଯୁତଃ। କୈକେଯ୍ଯା ଚୋଦ୍ଯମାନସ୍ତୁ ମିଥୋ ରାଜା ତମବ୍ରଵୀତ୍
ସତ୍ୟର ବନ୍ଧନରେ ବାନ୍ଧା, କୈକେୟୀଙ୍କ ଉତ୍ତେଜନାରେ, ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦୁଥିବା ରାଜା ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପୁଅକୁ କହିଲେ।
ଶ୍ରେଯସେ ଵୃଦ୍ଧଯେ ତାତ ପୁନରାଗମନାଯ ଚ। ଗଚ୍ଛସ୍ଵାରିଷ୍ଟମଵ୍ଯଗ୍ରଃ ପନ୍ଥାନମକୁତୋଭଯମ୍
ତୁମର ଭଲ, ଉନ୍ନତି ଓ ନିରାପଦ ଫେରିବା ପାଇଁ, ପିତା, ଭୟ ଛାଡ଼ି ନିର୍ବିଘ୍ନ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ପଥରେ ଯାଅ।
ନ ହି ସତ୍ଯାତ୍ମନସ୍ତାତ ଧର୍ମାଭିମନସସ୍ତଵ। ସଂନିଵର୍ତଯିତୁଂ ବୁଦ୍ଧିଃ ଶକ୍ଯତେ ରଘୁନନ୍ଦନ
ଏ ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯିଏ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ଦୃଢ଼, ତାଙ୍କ ନିଷ୍ଠାକୁ ଫେରାଇବା କେବେ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ଅଦ୍ଯ ତ୍ଵିଦାନୀଂ ରଜନୀଂ ପୁତ୍ର ମା ଗଚ୍ଛ ସର୍ଵଥା। ଏକାହଂ ଦର୍ଶନେନାପି ସାଧୁ ତାଵଚ୍ଚରାମ୍ଯହମ୍
କିନ୍ତୁ ଏବେ, ପୁଅ, କେବେଉଁ ରାତିରେ ଯିଅନାହିଁ; ଏକ ଦିନ ମାତ୍ର ତୁମ ସାଙ୍ଗରେ ରହିବାକୁ ଦିଅ।
ଦୁଷ୍କରଂ କ୍ରିଯତେ ପୁତ୍ର ସର୍ଵଥା ରାଘଵ ପ୍ରିଯ। ତ୍ଵଯା ହି ମତ୍ପ୍ରିଯାର୍ଥଂ ତୁ ଵନମେଵମୁପାଶ୍ରିତମ୍
ପ୍ରିୟ ରାଘବ, ତୁମେ ଯେଉଁ କାମ କରୁଛ, ସେଟି ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ; ମୋ ପାଇଁ ତୁମେ ଏଭଳି ଅରଣ୍ୟବାସ ଗ୍ରହଣ କରିଛ।
ନ ଚୈତନ୍ମେ ପ୍ରିଯଂ ପୁତ୍ର ଶପେ ସତ୍ଯେନ ରାଘଵ। ଛନ୍ନଯା ଚଲିତସ୍ତ୍ଵସ୍ମି ସ୍ତ୍ରିଯା ଭସ୍ମାଗ୍ନିକଲ୍ପଯା
କିନ୍ତୁ, ପୁଅ, ଏହି କଥା ମୋତେ ଭଲ ଲାଗୁନାହିଁ—ମୁଁ ସତ୍ୟର ଶପଥ ଦେଉଛି, ରାଘବ; ମୁଁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ନାରୀ ଦ୍ୱାରା ଠକାଯାଇଛି, ଯେଉଁ ଜଣେ ଛାଇଁ ଢାକିଥିବା ଅଗ୍ନି ପରି।
ଵଞ୍ଚନା ଯା ତୁ ଲବ୍ଧା ମେ ତାଂ ତ୍ଵଂ ନିସ୍ତର୍ତୁମିଚ୍ଛସି। ଅନଯା ଵୃତ୍ତସାଦିନ୍ଯା କୈକେଯ୍ଯାଭିପ୍ରଚୋଦିତଃ
ଯେଉଁ ଠକା ମୋ ଉପରେ ହୋଇଛି, ତାହାକୁ ତୁମେ ଜୟ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ; ଏହି ଅନ୍ୟାୟ କାଇକେୟୀ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପ୍ରେରିତ ହୋଇଛ।
ନ ଚୈତଦାଶ୍ଚର୍ଯତମଂ ଯତ୍ ତ୍ଵଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ ସୁତୋ ମମ। ଅପାନୃତକଥଂ ପୁତ୍ର ପିତରଂ କର୍ତୁମିଚ୍ଛସି
ପୁଅ, ଏଥିରେ କୌଣସି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ ଯେ, ତୁମେ ମୋ ବଡ଼ ପୁଅ ହୋଇ, ମୋତେ ମିଥ୍ୟା କଥାରୁ ଦୂରେଇ ରଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛ।
ଅଥ ରାମସ୍ତଦା ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପିତୁରାର୍ତସ୍ଯ ଭାଷିତମ୍। ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ଦୀନୋ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ, ରାମ ତାଙ୍କ ଦୁଃଖିତ ପିତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦୁଃଖିତ ହୃଦୟରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ।
ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯାମି ଯାନଦ୍ଯ ଗୁଣାନ୍ କୋ ମେ ଶ୍ଵସ୍ତାନ୍ ପ୍ରଦାସ୍ଯତି। ଅପକ୍ରମଣମେଵାତଃ ସର୍ଵକାମୈରହଂ ଵୃଣେ
ମୁଁ ଏଇ ଦିନ କେଉଁ ଗୁଣ ଲାଭିବି, ଏବଂ କିଏ ଆସନ୍ତାକାଲି ମୋତେ ଦେବେ? ଏହିପରି, ମୁଁ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ତ୍ୟାଗ କରି, କେବଳ ପ୍ରସ୍ଥାନକୁ ବାଛିଛି।
ଇଯଂ ସରାଷ୍ଟ୍ରା ସଜନା ଧନଧାନ୍ଯସମାକୁଲା। ମଯା ଵିସୃଷ୍ଟା ଵସୁଧା ଭରତାଯ ପ୍ରଦୀଯତାମ୍
ଏହି ଦେଶ, ଲୋକ, ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକୁ ମୁଁ ଛାଡ଼ୁଛି; ଏହାକୁ ଭରତଙ୍କୁ ଦିଅ।
ଵନଵାସକୃତା ବୁଦ୍ଧିର୍ନ ଚ ମେଽଦ୍ଯ ଚଲିଷ୍ଯତି। ଯସ୍ତୁ ଯୁଦ୍ଧେ ଵରୋ ଦତ୍ତଃ କୈକେଯ୍ଯୈ ଵରଦ ତ୍ଵଯା
ଅରଣ୍ୟବାସ ପାଇଁ ମୋର ନିଷ୍ଠା ଆଜି କେବେ ଡାହାଁ ହେବନି; ଯେ ଦାନ ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ କାଇକେୟୀଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲ, ସେଉଁଥିରେ ପୂରଣ ହେଉ।
ଦୀଯତାଂ ନିଖିଲେନୈଵ ସତ୍ଯସ୍ତ୍ଵଂ ଭଵ ପାର୍ଥିଵ। ଅହଂ ନିଦେଶଂ ଭଵତୋ ଯଥୋକ୍ତମନୁପାଲଯନ୍
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଦିଅ, ରାଜା, ସତ୍ୟବାନ ହୁଅ; ମୁଁ ତୁମ ଆଦେଶ ଯଥା ଉଚିତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବି।
ଚତୁର୍ଦଶ ସମା ଵତ୍ସ୍ଯେ ଵନେ ଵନଚରୈଃ ସହ। ମା ଵିମର୍ଶୋ ଵସୁମତୀ ଭରତାଯ ପ୍ରଦୀଯତାମ୍
ମୁଁ ଚଉଦ ବର୍ଷ ଅରଣ୍ୟରେ ଅରଣ୍ୟବାସୀମାନଙ୍କ ସହ ରହିବି; ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ—ଭୂମିକୁ ଭରତଙ୍କୁ ଦିଅ।
ନହି ମେ କାଂକ୍ଷିତଂ ରାଜ୍ଯଂ ସୁଖମାତ୍ମନି ଵା ପ୍ରିଯମ୍। ଯଥାନିଦେଶଂ କର୍ତୁଂ ଵୈ ତଵୈଵ ରଘୁନନ୍ଦନ
ମୋତେ ରାଜ୍ୟ, ସୁଖ କିମ୍ବା ନିଜ ପ୍ରିୟ କିଛି ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ; ତୁମ ଆଦେଶ ପାଳନ କରିବାକୁ ଯେତେ ଇଚ୍ଛା, ସେତେ ଅନ୍ୟ କିଛି ପାଇଁ ନୁହେଁ, ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ।