ତଂ ଵର୍ଧଯିତ୍ଵା ରାଜାନଂ ପୂର୍ଵଂ ସୂତୋ ଜଯାଶିଷା। ଭଯଵିକ୍ଲଵଯା ଵାଚା ମନ୍ଦଯା ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଯାବ୍ରଵୀତ୍
ସୁତ ପ୍ରଥମେ ରାଜାଙ୍କୁ ବିଜୟ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଇ, ଭୟଭିତ, କ୍ଷୀଣ ଏବଂ ମୃଦୁ କଣ୍ଠରେ କହିଲେ।
ଅଯଂ ସ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରୋ ଦ୍ଵାରି ତିଷ୍ଠତି ତେ ସୁତଃ। ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯୋ ଧନଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ସର୍ଵଂ ଚୈଵୋପଜୀଵିନାମ୍
'ଏହି ମଣିଷ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ଭଳି ତୁମ୍ଭର ପୁଅ ବାହାରେ ଦଢ଼ିଆ ଅଛନ୍ତି। ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ନିର୍ଭରଶୀଳ ଲୋକଙ୍କୁ ଧନ ଦେଇଛନ୍ତି।'
ସ ତ୍ଵାଂ ପଶ୍ଯତୁ ଭଦ୍ରଂ ତେ ରାମଃ ସତ୍ଯପରାକ୍ରମଃ। ସର୍ଵାନ୍ ସୁହୃଦ ଆପୃଚ୍ଛ୍ଯ ତ୍ଵାଂ ହୀଦାନୀଂ ଦିଦୃକ୍ଷତେ
'ତୁମେ ଭଲ ରୁହ, ରାମ ଯିଏ ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ, ସେ ତୁମକୁ ଦେଖୁନ୍ତୁ। ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁମାନେ ସହ ବିଦାୟ ନେଇ, ଏବେ ସେ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି।'
ଗମିଷ୍ଯତି ମହାରଣ୍ଯଂ ତଂ ପଶ୍ଯ ଜଗତୀପତେ। ଵୃତଂ ରାଜଗୁଣୈଃ ସର୍ଵୈରାଦିତ୍ଯମିଵ ରଶ୍ମିଭିଃ
'ସେ ବଡ଼ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବେ— ଭୂପତି, ସମସ୍ତ ରାଜସିକ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ରଶ୍ମି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏହି ପୁଅକୁ ଦେଖନ୍ତୁ।'
ସ ସତ୍ଯଵାକ୍ଯୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ଗାମ୍ଭୀର୍ଯାତ୍ ସାଗରୋପମଃ। ଆକାଶ ଇଵ ନିଷ୍ପଙ୍କୋ ନରେନ୍ଦ୍ରଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ତମ୍
ସେ ରାଜା, ଯିଏ ସତ୍ୟବାଦୀ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ସାଗର ପରି ଗଭୀର, ଆକାଶ ପରି ପବିତ୍ର, ସେ ସୁତଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ସୁମନ୍ତ୍ରାନଯ ମେ ଦାରାନ୍ ଯେ କେଚିଦିହ ମାମକାଃ। ଦାରୈଃ ପରିଵୃତଃ ସର୍ଵୈର୍ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛାମି ରାଘଵମ୍
'ସୁମନ୍ତ୍ର, ମୋର ସମସ୍ତ ରାନୀମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେକୁ ଏଠାକୁ ଆଣ। ସମସ୍ତ ରାନୀମାନେ ସହିତ ରହି, ମୁଁ ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।'
ସୋଽନ୍ତଃପୁରମତୀତ୍ଯୈଵ ସ୍ତ୍ରିଯସ୍ତା ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍। ଆର୍ଯୋ ହ୍ଵଯତି ଵୋ ରାଜା ଗମ୍ଯତାଂ ତତ୍ର ମା ଚିରମ୍
ସୁମନ୍ତ୍ର ଅନ୍ତଃପୁର ଦେଖି, ସେମାନେକୁ କହିଲେ, 'ଆପଣମାନେଙ୍କୁ ଆଦରିଆ ରାଜା ଡାକୁଛନ୍ତି, ବିଳମ୍ବ ନ କରି ତାଙ୍କଠାରେ ଯାଆନ୍ତୁ।'
ଏଵମୁକ୍ତାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ସର୍ଵାଃ ସୁମନ୍ତ୍ରେଣ ନୃପାଜ୍ଞଯା। ପ୍ରଚକ୍ରମୁସ୍ତଦ୍ ଭଵନଂ ଭର୍ତୁରାଜ୍ଞାଯ ଶାସନମ୍
ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ରାଜମହିଳାମାନେ ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ମାନି, ସେ ଭବନକୁ ଯିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଅର୍ଧସପ୍ତଶତାସ୍ତତ୍ର ପ୍ରମଦାସ୍ତାମ୍ରଲୋଚନାଃ। କୌସଲ୍ଯାଂ ପରିଵାର୍ଯାଥ ଶନୈର୍ଜଗ୍ମୁର୍ଧୃତଵ୍ରତାଃ
ସେଠାରେ ସାଢେ ତିନିଶେ ଲାଲ ଆଖିର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କୁ ଘେରି ନିଜ ନିଜ ବ୍ରତ ଧରି ଶାନ୍ତ ଚାଲିଗଲେ।
ଆଗତେଷୁ ଚ ଦାରେଷୁ ସମଵେକ୍ଷ୍ଯ ମହୀପତିଃ। ଉଵାଚ ରାଜା ତଂ ସୂତଂ ସୁମନ୍ତ୍ରାନଯ ମେ ସୁତମ୍
ସେମାନେ ଆସିବା ପରେ, ରାଜା ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ସାରଥିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ସୁମନ୍ତ୍ର, ମୋ ପୁଅକୁ ନେଇ ଆ'।
ସ ସୂତୋ ରାମମାଦାଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ମୈଥିଲୀଂ ତଥା। ଜଗାମାଭିମୁଖସ୍ତୂର୍ଣଂ ସକାଶଂ ଜଗତୀପତେଃ
ସାରଥି ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ନେଇ ତୁରନ୍ତ ଭୂମିର ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ନିଧିକୁ ଗଲେ।
ସ ରାଜା ପୁତ୍ରମାଯାନ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚାରାତ୍ କୃତାଞ୍ଜଲିମ୍। ଉତ୍ପପାତାସନାତ୍ ତୂର୍ଣମାର୍ତଃ ସ୍ତ୍ରୀଜନସଂଵୃତଃ
ରାଜା, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ହାତ ଜୋଡିଥିବା ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦୁଃଖରେ ତୁରନ୍ତ ଆସନରୁ ଉଠିଲେ, ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିଲେ।
ସୋଽଭିଦୁଦ୍ରାଵ ଵେଗେନ ରାମଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଶାମ୍ପତିଃ। ତମସମ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ଦୁଃଖାର୍ତଃ ପପାତ ଭୁଵି ମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ
ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରାଜା ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ଦୁଃଖରେ ତିବ୍ର ଗତିରେ ଦୌଡ଼ିଲେ, ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚି ମୂର୍ଛିତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ତଂ ରାମୋଽଭ୍ଯପତତ୍ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚ ମହାରଥଃ। ଵିସଂଜ୍ଞମିଵ ଦୁଃଖେନ ସଶୋକଂ ନୃପତିଂ ତଥା
ରାମ ଓ ମହାବୀର ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦୁଃଖରେ ଅଚେତନ ହୋଇପଡ଼ିଥିବା ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ତୁରନ୍ତ ଗଲେ।
ସ୍ତ୍ରୀସହସ୍ରନିନାଦଶ୍ଚ ସଂଜଜ୍ଞେ ରାଜଵେଶ୍ମନି। ହା ହା ରାମେତି ସହସା ଭୂଷଣଧ୍ଵନିମିଶ୍ରିତଃ
ରାଜପାଳିସରେ ହଜାର ହଜାର ସ୍ତ୍ରୀର କନ୍ଦନ ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା, 'ହା ରାମ! ହା ରାମ!' ବୋଲି ଅଳଙ୍କାରର ଝଙ୍କାର ସହିତ ମିଶିଗଲା।
ତଂ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ବାହୁଭ୍ଯାଂ ତାଵୁଭୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ। ପର୍ଯଙ୍କେ ସୀତଯା ସାର୍ଧଂ ରୁଦନ୍ତଃ ସମଵେଶଯନ୍
ରାଜା ତାଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ବାହୁଦେଇ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ସିତା ସହିତ କାନ୍ଦିକାନ୍ଦି ତାଙ୍କୁ ଶଯ୍ୟାରେ ରଖିଦେଲେ।
ଅଥ ରାମୋ ମୁହୂର୍ତସ୍ଯ ଲବ୍ଧସଂଜ୍ଞଂ ମହୀପତିମ୍। ଉଵାଚ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ବାଷ୍ପଶୋକାର୍ଣଵପରିପ୍ଲୁତମ୍
ତାପରେ କିଛି ସମୟ ପରେ ରାମ ଦେଖିଲେ ରାଜା ସ୍ପନ୍ଦନ ମିଳିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ହାତ ଜୋଡି ଅଶ୍ରୁ ଓ ଦୁଃଖରେ ଭିଜା ମନେ କହିଲେ:
ଆପୃଚ୍ଛେ ତ୍ଵାଂ ମହାରାଜ ସର୍ଵେଷାମୀଶ୍ଵରୋଽସି ନଃ। ପ୍ରସ୍ଥିତଂ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯଂ ପଶ୍ଯ ତ୍ଵଂ କୁଶଲେନ ମାମ୍
ମହାରାଜ, ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ଅଧିପତି, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ବିଦାୟ ନେଉଛି। ମୁଁ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ଯାଉଛି, ଆପଣ ମୋତେ ସୁସ୍ଥ ଦେଖନ୍ତୁ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚାନୁଜାନୀହି ସୀତା ଚାନ୍ଵେତୁ ମାଂ ଵନମ୍। କାରଣୈର୍ବହୁଭିସ୍ତଥ୍ଯୈର୍ଵାର୍ଯମାଣୌ ନ ଚେଚ୍ଛତଃ
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ, ସିତା ମଧ୍ୟ ମୋ ସହିତ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଉନ୍ତୁ। ଅନେକ ଠିକ୍ କଥା କହି ରଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ରୁହିବାକୁ ଚାହୁଁନାହାନ୍ତି।
ଅନୁଜାନୀହି ସର୍ଵାନ୍ ନଃ ଶୋକମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ମାନଦ। ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ମାଂ ଚ ସୀତାଂ ଚ ପ୍ରଜାପତିରିଵାତ୍ମଜାନ୍
ମାନ୍ୟଦାତା, ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ—ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୁଁ ଓ ସିତା, ଯେପରି ପ୍ରଜାପତି ନିଜ ସନ୍ତାନଙ୍କୁ ଦିଅନ୍ତି।
ପ୍ରତୀକ୍ଷମାଣମଵ୍ଯଗ୍ରମନୁଜ୍ଞାଂ ଜଗତୀପତେଃ। ଉଵାଚ ରାଜା ସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଵନଵାସାଯ ରାଘଵମ୍
ରାମ ରାଜାଙ୍କ ନିର୍ବିଘ୍ନ ଅନୁମତି ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିବାବେଳେ, ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟବାସ ବିଷୟରେ କଥା କହିଲେ।
ଅହଂ ରାଘଵ କୈକେଯ୍ଯା ଵରଦାନେନ ମୋହିତଃ। ଅଯୋଧ୍ଯାଯାଂ ତ୍ଵମେଵାଦ୍ଯ ଭଵ ରାଜା ନିଗୃହ୍ଯ ମାମ୍
ରାଘବ, କୈକେୟୀଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି ମୁଁ ମୁହଁ ହୋଇଯାଇଛି। ଆଜି ତୁମେ ମୋତେ ରୋକି ଅୟୋଧ୍ୟାର ରାଜା ହେଉ।
ଏଵମୁକ୍ତୋ ନୃପତିନା ରାମୋ ଧର୍ମଭୃତାଂ ଵରଃ। ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚାଞ୍ଜଲିଂ କୃତ୍ଵା ପିତରଂ ଵାକ୍ଯକୋଵିଦଃ
ରାଜାଙ୍କ ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଧର୍ମରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ହାତ ଜୋଡି ପିତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଚତୁର ଭାବେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ:
ଭଵାନ୍ ଵର୍ଷସହସ୍ରାଯ ପୃଥିଵ୍ଯା ନୃପତେ ପତିଃ। ଅହଂ ତ୍ଵରଣ୍ଯେ ଵତ୍ସ୍ଯାମି ନ ମେ ରାଜ୍ଯସ୍ଯ କାଂକ୍ଷିତା
ମହାରାଜ, ଆପଣ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ପୃଥିବୀର ଶାସନ କରନ୍ତୁ। ମୁଁ ଅରଣ୍ୟରେ ରହିବି, ମୋତେ ରାଜ୍ୟର କୌଣସି ଇଚ୍ଛା ନାହିଁ।
ନଵ ପଞ୍ଚ ଚ ଵର୍ଷାଣି ଵନଵାସେ ଵିହୃତ୍ଯ ତେ। ପୁନଃ ପାଦୌ ଗ୍ରହୀଷ୍ଯାମି ପ୍ରତିଜ୍ଞାନ୍ତେ ନରାଧିପ
ନଉ ଓ ପାଞ୍ଚି—ଚଉଦ ଅର୍ଷ ଅରଣ୍ୟବାସ କରି, ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଶେଷରେ ପୁଣି ଆପଣଙ୍କ ପାଦ ଧରିବି, ନରପତି।
ରୁଦନ୍ନାର୍ତଃ ପ୍ରିଯଂ ପୁତ୍ରଂ ସତ୍ଯପାଶେନ ସଂଯୁତଃ। କୈକେଯ୍ଯା ଚୋଦ୍ଯମାନସ୍ତୁ ମିଥୋ ରାଜା ତମବ୍ରଵୀତ୍
ସତ୍ୟର ବନ୍ଧନରେ ବାନ୍ଧା, କୈକେୟୀଙ୍କ ଉତ୍ତେଜନାରେ, ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦୁଥିବା ରାଜା ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପୁଅକୁ କହିଲେ।
ଶ୍ରେଯସେ ଵୃଦ୍ଧଯେ ତାତ ପୁନରାଗମନାଯ ଚ। ଗଚ୍ଛସ୍ଵାରିଷ୍ଟମଵ୍ଯଗ୍ରଃ ପନ୍ଥାନମକୁତୋଭଯମ୍
ତୁମର ଭଲ, ଉନ୍ନତି ଓ ନିରାପଦ ଫେରିବା ପାଇଁ, ପିତା, ଭୟ ଛାଡ଼ି ନିର୍ବିଘ୍ନ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ପଥରେ ଯାଅ।
ନ ହି ସତ୍ଯାତ୍ମନସ୍ତାତ ଧର୍ମାଭିମନସସ୍ତଵ। ସଂନିଵର୍ତଯିତୁଂ ବୁଦ୍ଧିଃ ଶକ୍ଯତେ ରଘୁନନ୍ଦନ
ଏ ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯିଏ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ଦୃଢ଼, ତାଙ୍କ ନିଷ୍ଠାକୁ ଫେରାଇବା କେବେ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ଅଦ୍ଯ ତ୍ଵିଦାନୀଂ ରଜନୀଂ ପୁତ୍ର ମା ଗଚ୍ଛ ସର୍ଵଥା। ଏକାହଂ ଦର୍ଶନେନାପି ସାଧୁ ତାଵଚ୍ଚରାମ୍ଯହମ୍
କିନ୍ତୁ ଏବେ, ପୁଅ, କେବେଉଁ ରାତିରେ ଯିଅନାହିଁ; ଏକ ଦିନ ମାତ୍ର ତୁମ ସାଙ୍ଗରେ ରହିବାକୁ ଦିଅ।
ଦୁଷ୍କରଂ କ୍ରିଯତେ ପୁତ୍ର ସର୍ଵଥା ରାଘଵ ପ୍ରିଯ। ତ୍ଵଯା ହି ମତ୍ପ୍ରିଯାର୍ଥଂ ତୁ ଵନମେଵମୁପାଶ୍ରିତମ୍
ପ୍ରିୟ ରାଘବ, ତୁମେ ଯେଉଁ କାମ କରୁଛ, ସେଟି ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ; ମୋ ପାଇଁ ତୁମେ ଏଭଳି ଅରଣ୍ୟବାସ ଗ୍ରହଣ କରିଛ।