ଅଥ ଭ୍ରାତରମଵ୍ଯଗ୍ରଂ ପ୍ରିଯଂ ରାମଃ ପ୍ରିଯଂଵଦମ୍। ସୌମିତ୍ରିଂ ତମୁଵାଚେଦଂ ବ୍ରହ୍ମେଵ ତ୍ରିଦଶେଶ୍ଵରମ୍
ତାପରେ ଦୟାଳୁ ଓ ପ୍ରିୟ ଭାଷୀ ରାମ ତାଙ୍କ ଅତି ପ୍ରିୟ ଓ ଶାନ୍ତ ଭାଇ ସୌମିତ୍ରିଙ୍କୁ, ବ୍ରହ୍ମା ଯେପରି ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜାଙ୍କୁ କହନ୍ତି, ସେପରି କହିଲେ।
ଅଗସ୍ତ୍ଯଂ କୌଶିକଂ ଚୈଵ ତାଵୁଭୌ ବ୍ରାହ୍ମଣୋତ୍ତମୌ। ଅର୍ଚଯାହୂଯ ସୌମିତ୍ରେ ରତ୍ନୈଃ ସସ୍ଯମିଵାମ୍ବୁଭିଃ
ସୌମିତ୍ରି, ତୁମେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଓ କୌଶିକ, ଏହି ଦୁଇଜଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ନିମନ୍ତ୍ରଣ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କର, ଯେପରି ଫସଲକୁ ପାଣି ଦିଆଯାଏ।
ତର୍ପଯସ୍ଵ ମହାବାହୋ ଗୋସହସ୍ରେଣ ରାଘଵ। ସୁଵର୍ଣରଜତୈଶ୍ଚୈଵ ମଣିଭିଶ୍ଚ ମହାଧନୈଃ
ହେ ବଳଶାଳୀ ରାଘବ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଏକ ହଜାର ଗାଈ, ସୁନା ଓ ଚାନ୍ଦି, ମଣି ଓ ବହୁ ଧନ ସହିତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କର।
କୌସଲ୍ଯାଂ ଚ ଯ ଆଶୀର୍ଭିର୍ଭକ୍ତଃ ପର୍ଯୁପତିଷ୍ଠତି। ଆଚାର୍ଯସ୍ତୈତ୍ତିରୀଯାଣାମଭିରୂପଶ୍ଚ ଵେଦଵିତ୍
ଏବଂ ତୈତ୍ତିରୀୟ ଶିକ୍ଷକ, ଯିଏ ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ଭକ୍ତିଶୀଳ, ଯିଏ କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ସେବା କରନ୍ତି—
ତସ୍ଯ ଯାନଂ ଚ ଦାସୀଶ୍ଚ ସୌମିତ୍ରେ ସମ୍ପ୍ରଦାପଯ। କୌଶେଯାନି ଚ ଵସ୍ତ୍ରାଣି ଯାଵତ୍ ତୁଷ୍ଯତି ସ ଦ୍ଵିଜଃ
ସୌମିତ୍ରି, ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଗାଡ଼ି, ଦାସୀ ଓ କୌଶେୟ ବସ୍ତ୍ର ଦିଅ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।
ସୂତଶ୍ଚିତ୍ରରଥଶ୍ଚାର୍ଯଃ ସଚିଵଃ ସୁଚିରୋଷିତଃ। ତୋଷଯୈନଂ ମହାର୍ହୈଶ୍ଚ ରତ୍ନୈର୍ଵସ୍ତ୍ରୈର୍ଧନୈସ୍ତଥା
ଏବଂ ଚିତ୍ରରଥ ନାମକ ସାରଥି, ଦୀର୍ଘଦିନ ରାଜସଭାରେ ଥିବା ମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ବି ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଧନ ଦ୍ୱାରା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କର।
ପଶୁକାଭିଶ୍ଚ ସର୍ଵାଭିର୍ଗଵାଂ ଦଶଶତେନ ଚ। ଯେ ଚେମେ କଠକାଲାପା ବହଵୋ ଦଣ୍ଡମାଣଵାଃ
ସମସ୍ତ ଚରାଗାହ ଓ ଦଶ ଶତ ଗାଁ ଏଠାରେ ଅଛି, ଏଉଁଠି ବହୁ କଠକ ପାଠକ ଓ ଦଣ୍ଡ ଧରିଥିବା ଯୁବକମାନେ ଅଛନ୍ତି।
ନିତ୍ଯସ୍ଵାଧ୍ଯାଯଶୀଲତ୍ଵାନ୍ନାନ୍ଯତ୍ କୁର୍ଵନ୍ତି କିଂଚନ। ଅଲସାଃ ସ୍ଵାଦୁକାମାଶ୍ଚ ମହତାଂ ଚାପି ସମ୍ମତାଃ
ସେମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ପାଠ ପଠିବାରେ ଲଗି ରହନ୍ତି, ଅନ୍ୟ କିଛି କାମ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ସେମାନେ ଆଳସୀ ଓ ସୁଖ ପସନ୍ଦ କିନ୍ତୁ ବଡ଼ମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ।
ତେଷାମଶୀତିଯାନାନି ରତ୍ନପୂର୍ଣାନି ଦାପଯ। ଶାଲିଵାହସହସ୍ରଂ ଚ ଦ୍ଵେ ଶତେ ଭଦ୍ରକାଂସ୍ତଥା
ସେମାନେ ପାଇଁ ଅଠିଅଠି ରତ୍ନ ଭରା ଗାଡ଼ି ଦେଇଦିଅ, ଦୁଇ ଶତ ଭଲ ଦୂଢ଼ ଓ ଏକ ହଜାର ଚାଉଳ ମାପ ଦେଇଦିଅ।
ଵ୍ଯଞ୍ଜନାର୍ଥଂ ଚ ସୌମିତ୍ରେ ଗୋସହସ୍ରମୁପାକୁରୁ। ମେଖଲୀନାଂ ମହାସଙ୍ଘଃ କୌସଲ୍ଯାଂ ସମୁପସ୍ଥିତଃ। ତେଷାଂ ସହସ୍ରଂ ସୌମିତ୍ରେ ପ୍ରତ୍ଯେକଂ ସମ୍ପ୍ରଦାପଯ
ସେମାନଙ୍କର ଜୀବିକା ପାଇଁ ଏକ ହଜାର ଗାଁ ଦେଇଦିଅ, ସଉମିତ୍ରି। କୌସଲ୍ୟାଙ୍କ ପାଖକୁ ଏକ ବଡ଼ ମେଖଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ମହିଳାମାନେ ଆସିଛନ୍ତି—ସଉମିତ୍ରି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣକୁ ଏକ ହଜାର ଦେଇଦିଅ।
ଅମ୍ବା ଯଥା ନୋ ନନ୍ଦେଚ୍ଚ କୌସଲ୍ଯା ମମ ଦକ୍ଷିଣାମ୍। ତଥା ଦ୍ଵିଜାତୀଂସ୍ତାନ୍ ସର୍ଵାଲ୍ଁଲକ୍ଷ୍ମଣାର୍ଚଯ ସର୍ଵଶଃ
ମୋ ମା କୌସଲ୍ୟା ତାଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣାରେ ଖୁସି ହେଉନ୍ତି, ଏହିପରି ଭାବରେ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କର, ଲକ୍ଷ୍ମଣ।
ତତଃ ପୁରୁଷଶାର୍ଦୂଲସ୍ତଦ୍ ଧନଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ସ୍ଵଯମ୍। ଯଥୋକ୍ତଂ ବ୍ରାହ୍ମଣେନ୍ଦ୍ରାଣାମଦଦାଦ୍ ଧନଦୋ ଯଥା
ତାପରେ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମନୁଷ୍ୟମାନେରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ନିଜେ ସେ ଧନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ଦେଲେ, ଧନର ଦେବତା ପରି।
ଅଥାବ୍ରଵୀଦ୍ ବାଷ୍ପଗଲାଂସ୍ତିଷ୍ଠତଶ୍ଚୋପଜୀଵିନଃ। ସ ପ୍ରଦାଯ ବହୁଦ୍ରଵ୍ଯମେକୈକସ୍ଯୋପଜୀଵନମ୍
ଏପରେ ସେ ଅନୁଭୂତି ଭରି ଗଳାରେ କଣ୍ଟା ହୋଇ ଉପଜୀବିତମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ, ବହୁ ଧନ ଦେଇ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ଜୀବିକା ଦେଲେ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ଚ ଯଦ୍ ଵେଶ୍ମ ଗୃହଂ ଚ ଯଦିଦଂ ମମ। ଅଶୂନ୍ଯଂ କାର୍ଯମେକୈକଂ ଯାଵଦାଗମନଂ ମମ
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ଘର ଓ ମୋ ଘର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣ ପାଇଁ ମୋ ଫେରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶୂନ୍ୟ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଦୁଃଖିତଂ ସର୍ଵଂ ଜନଂ ତମୁପଜୀଵିନମ୍। ଉଵାଚେଦଂ ଧନାଧ୍ଯକ୍ଷଂ ଧନମାନୀଯତାଂ ମମ
ଏଭଳି କହି ସମସ୍ତ ଦୁଃଖିତ ଉପଜୀବିତମାନେଙ୍କୁ କହି, ସେ ଧନାଧ୍ୟକ୍ଷକୁ କହିଲେ—'ମୋର ଧନ ଆଣ।'
ତତୋଽସ୍ଯ ଧନମାଜହ୍ରୁଃ ସର୍ଵ ଏଵୋପଜୀଵିନଃ। ସ ରାଶିଃ ସୁମହାଂସ୍ତତ୍ର ଦର୍ଶନୀଯୋ ହ୍ଯଦୃଶ୍ଯତ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଉପଜୀବିତମାନେ ସେ ଧନ ଆଣିଲେ; ଏଠାରେ ଏକ ବଡ଼ ଧନର ଗଡ଼ି ଦେଖାଯାଇଲା, ଯାହା ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଲାଗିଲା।
ତତଃ ସ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରସ୍ତଦ୍ ଧନଂ ସହଲକ୍ଷ୍ମଣଃ। ଦ୍ଵିଜେଭ୍ଯୋ ବାଲଵୃଦ୍ଧେଭ୍ଯଃ କୃପଣେଭ୍ଯୋ ହ୍ଯଦାପଯତ୍
ତାପରେ, ସେ ମନୁଷ୍ୟମାନେରେ ବାଘ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସହିତ, ଏହି ଧନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଛୋଟ ଓ ବଡ଼, ଏବଂ ଅସହାୟମାନେଙ୍କୁ ଦେଲେ।
ତତ୍ରାସୀତ୍ ପିଙ୍ଗଲୋ ଗାର୍ଗ୍ଯସ୍ତ୍ରିଜଟୋ ନାମ ଵୈ ଦ୍ଵିଜଃ। କ୍ଷତଵୃତ୍ତିର୍ଵନେ ନିତ୍ଯଂ ଫାଲକୁଦ୍ଦାଲଲାଙ୍ଗଲୀ
ସେଠାରେ ଏକ ପିଙ୍ଗଳ କେଶ ଥିବା ଗାର୍ଗ୍ୟ ବଂଶର ଦ୍ୱିଜ ତ୍ରିଜଟା ନାମକ ଅଛି, ଯିଏ ସଦା ବନରେ ହାଲ ଓ କୁଦାଳ ଚାଳି ଜୀବନ ଯାପନ କରେ।
ତଂ ଵୃଦ୍ଧଂ ତରୁଣୀ ଭାର୍ଯା ବାଲାନାଦାଯ ଦାରକାନ୍। ଅବ୍ରଵୀଦ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଵାକ୍ଯଂ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଭର୍ତା ହି ଦେଵତା
ତାଙ୍କ ଯୁବତୀ ଜଣେ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଛୁଆମାନେକୁ ନେଇ, ଦ୍ୱିଜକୁ କହିଲେ—ମହିଳାମାନେ ପାଇଁ ପତି ଦେବତା ସମାନ।
ଅପାସ୍ଯ ଫାଲଂ କୁଦ୍ଦାଲଂ କୁରୁଷ୍ଵ ଵଚନଂ ମମ। ରାମଂ ଦର୍ଶଯ ଧର୍ମଜ୍ଞଂ ଯଦି କିଂଚିଦଵାପ୍ସ୍ଯସି
ହାଲ ଓ କୁଦାଳ ଛାଡ଼, ମୋ କଥା ଶୁଣ; ଧର୍ମଜ୍ଞ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖାଯା, କିଛି ମିଳିପାରିବ।
ଭୃଗ୍ଵଙ୍ଗିରଃସମଂ ଦୀପ୍ତ୍ଯା ତ୍ରିଜଟଂ ଜନସଂସଦି। ଆପଞ୍ଚମାଯାଃ କକ୍ଷ୍ଯାଯା ନୈତଂ କଶ୍ଚିଦଵାରଯତ୍
ଭୃଗୁ ଓ ଅଙ୍ଗିରାଙ୍କ ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତ୍ରିଜଟାକୁ ଜନସଭାର ପଞ୍ଚମ ଘେରା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେହି ବାଧା ଦେଲେ ନାହିଁ।
ସ ରାମମାସାଦ୍ଯ ତଦା ତ୍ରିଜଟୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍। ନିର୍ଧନୋ ବହୁପୁତ୍ରୋଽସ୍ମି ରାଜପୁତ୍ର ମହାବଲ
ତାପରେ ତ୍ରିଜଟା ରାମଙ୍କୁ ନିକଟରେ ଗଲେ ଏବଂ କହିଲେ—'ରାଜପୁତ୍ର, ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମୁଁ ଦରିଦ୍ର ଓ ବହୁ ପୁତ୍ର ଅଛି।'
କ୍ଷତଵୃତ୍ତିର୍ଵନେ ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରତ୍ଯଵେକ୍ଷସ୍ଵ ମାମିତି। ତମୁଵାଚ ତତୋ ରାମଃ ପରିହାସସମନ୍ଵିତମ୍
'ମୁଁ ସଦା ବନ ଚାଷ କରି ଜୀବନ ଯାପନ କରେ, ଦୟାକରି ମୋର ଅବସ୍ଥା ଭାବିବା।' ତାପରେ ରାମ ହସି ହସି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଗଵାଂ ସହସ୍ରମପ୍ଯେକଂ ନ ଚ ଵିଶ୍ରାଣିତଂ ମଯା। ପରିକ୍ଷିପସି ଦଣ୍ଡେନ ଯାଵତ୍ତାଵଦଵାପ୍ସ୍ଯସେ
‘ମୁଁ ଏଠାରେ ଏକ ହଜାର ଗାଁ ମଧ୍ୟ ଏକଟି ଦେଇ ନାହିଁ; ତୁମେ ଦଣ୍ଡ ଦେଇ ଯେତେ ଘେରିପାରିବ, ସେତିକି ଗାଁ ମିଳିବ।’
ସ ଶାଟୀଂ ପରିତଃ କଟ୍ଯାଂ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତଃ ପରିଵେଷ୍ଟ୍ଯ ତାମ୍। ଆଵିଧ୍ଯ ଦଣ୍ଡଂ ଚିକ୍ଷେପ ସର୍ଵପ୍ରାଣେନ ଵେଗତଃ
ସେ ତାଙ୍କର ଚୋଦରକୁ ଦୁର୍ଦ୍ରୁତ ଭାବେ କମରେ ଗୁଞ୍ଜିଲେ, ଏବଂ ଦଣ୍ଡଟିକୁ ଉଠାଇ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ସହିତ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ସ ତୀର୍ତ୍ଵା ସରଯୂପାରଂ ଦଣ୍ଡସ୍ତସ୍ଯ କରାଚ୍ଚ୍ଯୁତଃ। ଗୋଵ୍ରଜେ ବହୁସାହସ୍ରେ ପପାତୋକ୍ଷଣସଂନିଧୌ
ସେଇ ଦଣ୍ଡଟି ତାଙ୍କର ହାତରୁ ଛୁଟି ସରୟୂ ନଦୀକୁ ଟପି ଅନେକ ଗାଈ ଓ ବଳଦ ଥିବା ସ୍ଥାନରେ ପଡ଼ିଲା।
ତଂ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ଧର୍ମାତ୍ମା ଆ ତସ୍ମାତ୍ ସରଯୂତଟାତ୍। ଆନଯାମାସ ତା ଗାଵସ୍ତ୍ରିଜଟସ୍ଯାଶ୍ରମଂ ପ୍ରତି
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଜଣେ ସରୟୂ ତଟରେ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ସେଇ ଗାଈମାନେକୁ ତୃଜଟାଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ପାଇଁ ନେଇଯିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଉଵାଚ ଚ ତଦା ରାମସ୍ତଂ ଗାର୍ଗ୍ଯମଭିସାନ୍ତ୍ଵଯନ୍। ମନ୍ଯୁର୍ନ ଖଲୁ କର୍ତଵ୍ଯଃ ପରିହାସୋ ହ୍ଯଯଂ ମମ
ତାପରେ ରାମ ଗାର୍ଗ୍ୟଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଇ କହିଲେ, "ତୁମେ କ୍ରୋଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହା ମୋର ମଜାକ ମାତ୍ର ଥିଲା।"
ଇଦଂ ହି ତେଜସ୍ତଵ ଯଦ୍ ଦୁରତ୍ଯଯଂ ତଦେଵ ଜିଜ୍ଞାସିତୁମିଚ୍ଛତା ମଯା। ଇମଂ ଭଵାନର୍ଥମଭିପ୍ରଚୋଦିତୋ ଵୃଣୀଷ୍ଵ କିଂଚେଦପରଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଯସି
"ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ତୁମର ଅପାର ଶକ୍ତି, ଯାହାକୁ କେହି ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ଏହି ଶକ୍ତିକୁ ଜାଣିବାକୁ ମୁଁ ଏଭଳି କରିଥିଲି। ଏବେ ତୁମେ ଆଉ କୌଣସି ଇଚ୍ଛା ଥାଏ ଚୟନ କର।"
ବ୍ରଵୀମି ସତ୍ଯେନ ନ ତେ ସ୍ମ ଯନ୍ତ୍ରଣାଂ ଧନଂ ହି ଯଦ୍ଯନ୍ମମ ଵିପ୍ରକାରଣାତ୍। ଭଵତ୍ସୁ ସମ୍ଯକ୍ପ୍ରତିପାଦନେନ ମଯାର୍ଜିତଂ ଚୈଵ ଯଶସ୍କରଂ ଭଵେତ୍
"ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି, ମୁଁ କେବେ ତୁମକୁ ବାନ୍ଧିବି ନାହିଁ। ମୋର ଯେଉଁ ସମ୍ପତ୍ତି ତୁମେ ଚାହଁ, ଯଥାଯଥ ଭାବେ ଦେଉଛି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୋର ପୁଣ୍ୟ ଓ କୀର୍ତ୍ତି ବଢ଼ିବ।"