ଅନୁକୂଲଂ ତୁ ସା ଭର୍ତୁର୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଗମନମାତ୍ମନଃ। କ୍ଷିପ୍ରଂ ପ୍ରମୁଦିତା ଦେଵୀ ଦାତୁମେଵ ପ୍ରଚକ୍ରମେ
ସେ ଦେବୀ, ନିଜ ପତିଙ୍କ ଯାତ୍ରା ବୁଝି, ଆନନ୍ଦ ଓ ଉତ୍ସାହରେ, ଶୀଘ୍ର ଉପହାର ଦେବା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ତତଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟା ପ୍ରତିପୂର୍ଣମାନସା ଯଶସ୍ଵିନୀ ଭର୍ତୁରଵେକ୍ଷ୍ଯ ଭାଷିତମ୍। ଧନାନି ରତ୍ନାନି ଚ ଦାତୁମଙ୍ଗନା ପ୍ରଚକ୍ରମେ ଧର୍ମଭୃତାଂ ମନସ୍ଵିନୀ
ତାପରେ, ଆନନ୍ଦିତ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନରେ, ପ୍ରଶଂସିତା ଦେବୀ, ପତିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଧନ ଓ ରତ୍ନ ଦେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଧର୍ମବାନ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା।
thumb|ଏକତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ଏକତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୨-
ଏହା ହେଉଛି ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକତିରିଶତମ ସର୍ଗ।
ଏଵଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ ସଂଵାଦଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପୂର୍ଵମାଗତଃ। ବାଷ୍ପପର୍ଯାକୁଲମୁଖଃ ଶୋକଂ ସୋଢୁମଶକ୍ନୁଵନ୍
ଏହି କଥାବାର୍ତ୍ତା ଶୁଣି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ପୂର୍ବରୁ ଆସିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଲୁହରେ ଭିଜିଯାଇଥିଲା, ଦୁଃଖ ସହିପାରୁନଥିଲେ।
ସ ଭ୍ରାତୁଶ୍ଚରଣୌ ଗାଢଂ ନିପୀଡ୍ଯ ରଘୁନନ୍ଦନଃ। ସୀତାମୁଵାଚାତିଯଶାଂ ରାଘଵଂ ଚ ମହାଵ୍ରତମ୍
ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଭାଇଙ୍କର ପାଦ ଦୃଢ଼ଭାବରେ ଧରି, ଯଶସ୍ବିନୀ ସୀତା ଓ ମହାପ୍ରତିଜ୍ଞା ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଯଦି ଗନ୍ତୁଂ କୃତା ବୁଦ୍ଧିର୍ଵନଂ ମୃଗଗଜାଯୁତମ୍। ଅହଂ ତ୍ଵାନୁଗମିଷ୍ଯାମି ଵନମଗ୍ରେ ଧନୁର୍ଧରଃ
ଯଦି ଆପଣ ମୃଗ ଓ ହାତୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରିଛନ୍ତି, ମୁଁ ଧନୁଷ ଧରି ଆଗରୁ ଆପଣଙ୍କ ସହିତ ଯିବି।
ମଯା ସମେତୋଽରଣ୍ଯାନି ରମ୍ଯାଣି ଵିଚରିଷ୍ଯସି। ପକ୍ଷିଭିର୍ମୃଗଯୂଥୈଶ୍ଚ ସଂଘୁଷ୍ଟାନି ସମନ୍ତତଃ
ମୋ ସହିତ ଆପଣ ସେଇ ଆନନ୍ଦମୟ ଅରଣ୍ୟରେ ଘୁରିବେ, ଯେଉଁଠାରେ ପକ୍ଷୀ ଓ ବନ୍ୟପଶୁମାନେ ସବୁଦିଗରେ ରବ କରୁଛନ୍ତି।
ନ ଦେଵଲୋକାକ୍ରମଣଂ ନାମରତ୍ଵମହଂ ଵୃଣେ। ଐଶ୍ଵର୍ଯଂ ଚାପି ଲୋକାନାଂ କାମଯେ ନ ତ୍ଵଯା ଵିନା
ମୁଁ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଲୋକକୁ ପାଇବାକୁ ଚାହେଁନି, ଅମରତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ଚାହେଁନି, ଆପଣ ବିନା ଏହି ସଂସାରର ଶାସନ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଆକର୍ଷଣ କରେନି।
ଏଵଂ ବ୍ରୁଵାଣଃ ସୌମିତ୍ରିର୍ଵନଵାସାଯ ନିଶ୍ଚିତଃ। ରାମେଣ ବହୁଭିଃ ସାନ୍ତ୍ଵୈର୍ନିଷିଦ୍ଧଃ ପୁନରବ୍ରଵୀତ୍
ଏପରି କହି, ଅରଣ୍ୟବାସ ପାଇଁ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରିଥିବା ସୌମିତ୍ରି, ରାମଙ୍କ ଅନେକ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଉଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ପୁନି କହିଲେ।
ଅନୁଜ୍ଞାତସ୍ତୁ ଭଵତା ପୂର୍ଵମେଵ ଯଦସ୍ମ୍ଯହମ୍। କିମିଦାନୀଂ ପୁନରପି କ୍ରିଯତେ ମେ ନିଵାରଣମ୍
ଆପଣ ପୂର୍ବରୁ ମୋତେ ଅନୁମତି ଦେଇଥିଲେ, ଏବେ ପୁଣି କାହିଁକି ମୋତେ ରୋକାଯାଉଛି?
ଯଦର୍ଥଂ ପ୍ରତିଷେଧୋ ମେ କ୍ରିଯତେ ଗନ୍ତୁମିଚ୍ଛତଃ। ଏତଦିଚ୍ଛାମି ଵିଜ୍ଞାତୁଂ ସଂଶଯୋ ହି ମମାନଘ
ମୁଁ ଯିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି, ତେବେ ଏହି ରୋକାଯିବାର କାରଣ କଣ? ମୋର ମନରେ ସନ୍ଦେହ ଅଛି, ଏହା ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ହେ ନିର୍ମଳ।
ତତୋଽବ୍ରଵୀନ୍ମହାତେଜା ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣମଗ୍ରତଃ। ସ୍ଥିତଂ ପ୍ରାଗ୍ଗାମିନଂ ଧୀରଂ ଯାଚମାନଂ କୃତାଞ୍ଜଲିମ୍
ତାପରେ, ଅଗ୍ରରେ ଦଢ଼ ଭାବେ ଦଣ୍ଡବତ୍ କରୁଥିବା, ଅଞ୍ଜଳି ମୁଡ଼ି ଅନୁରୋଧ କରୁଥିବା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ କହିଲେ।
ସ୍ନିଗ୍ଧୋ ଧର୍ମରତୋ ଧୀରଃ ସତତଂ ସତ୍ପଥେ ସ୍ଥିତଃ। ପ୍ରିଯଃ ପ୍ରାଣସମୋ ଵଶ୍ଯୋ ଵିଜେଯଶ୍ଚ ସଖା ଚ ମେ
ତୁମେ ମୋତେ ଭଲପାଉଛ, ଧର୍ମରେ ଆସକ୍ତ, ଦଢ଼ ଚିତ୍ତ, ସଦା ନୀତିରେ ଅଟୁଟ, ମୋତେ ପ୍ରାଣ ସମାନ, ଆଜ୍ଞାକାରୀ, ବିଜୟୀ ଓ ସ୍ନେହୀ ବନ୍ଧୁ।
ମଯାଦ୍ଯ ସହ ସୌମିତ୍ରେ ତ୍ଵଯି ଗଚ୍ଛତି ତଦ୍ଵନମ୍। କୋ ଭଜିଷ୍ଯତି କୌସଲ୍ଯାଂ ସୁମିତ୍ରାଂ ଵା ଯଶସ୍ଵିନୀମ୍
ହେ ସୌମିତ୍ରି, ତୁମେ ଆଜି ମୋ ସହିତ ସେଇ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ କେଉଁଠି କୌଶଲ୍ୟା କିମ୍ବା ଯଶସ୍ବିନୀ ସୁମିତ୍ରାଙ୍କୁ ସେବା କରିବ?
ଅଭିଵର୍ଷତି କାମୈର୍ଯଃ ପର୍ଜନ୍ଯଃ ପୃଥିଵୀମିଵ। ସ କାମପାଶପର୍ଯସ୍ତୋ ମହାତେଜା ମହୀପତିଃ
ଯେଉଁ ରାଜା ମେଘ ଭଳି ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଇଚ୍ଛାର ବର୍ଷା କରୁଛନ୍ତି, ସେ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ମଧ୍ୟ ଇଚ୍ଛାର ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ବନ୍ଧାଯାଇଛନ୍ତି।
ସା ହି ରାଜ୍ଯମିଦଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ନୃପସ୍ଯାଶ୍ଵପତେଃ ସୁତା। ଦୁଃଖିତାନାଂ ସପତ୍ନୀନାଂ ନ କରିଷ୍ଯତି ଶୋଭନମ୍
ଘୋଡ଼ାର ମାଲିକଙ୍କ କନ୍ୟା ଏହି ରାଜ୍ୟ ପାଇଁଥିବା ପରେ, ଦୁଃଖିତ ସହପତ୍ନୀମାନେ ପାଇଁ ସେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଭଲ କାମ କରିବେନି।
ନ ଭରିଷ୍ଯତି କୌସଲ୍ଯାଂ ସୁମିତ୍ରାଂ ଚ ସୁଦୁଃଖିତାମ୍। ଭରତୋ ରାଜ୍ଯମାସାଦ୍ଯ କୈକେଯ୍ଯାଂ ପର୍ଯଵସ୍ଥିତଃ
ଭରତ ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କରି, କୈକେୟୀଙ୍କ ସହିତ ରହିଲେ, ସେ କୌଶଲ୍ୟା ଓ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଥିବା ସୁମିତ୍ରାଙ୍କୁ ସମ୍ଭାଳିବେନି।
ତାମାର୍ଯାଂ ସ୍ଵଯମେଵେହ ରାଜାନୁଗ୍ରହଣେନ ଵା। ସୌମିତ୍ରେ ଭର କୌସଲ୍ଯାମୁକ୍ତମର୍ଥମମୁଂ ଚର
ହେ ସୌମିତ୍ରି, ତୁମେ ନିଜେ କିମ୍ବା ରାଜାଙ୍କ ଦୟାରେ ସେଇ ଆର୍ୟା କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ ସମ୍ଭାଳ, ଏହି କଥା ମୁଁ କହିଲି, ଏହି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପୂରଣ କର।
ଏଵଂ ମଯି ଚ ତେ ଭକ୍ତିର୍ଭଵିଷ୍ଯତି ସୁଦର୍ଶିତା। ଧର୍ମଜ୍ଞଗୁରୁପୂଜାଯାଂ ଧର୍ମଶ୍ଚାପ୍ଯତୁଲୋ ମହାନ୍
ଏହିପରି କରିଲେ, ତୁମର ମୋ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ସ୍ପଷ୍ଟ ହେବ, ଏବଂ ଧର୍ମଜ୍ଞ ବଡ଼ମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିବାରେ ତୁମର ଅପୂର୍ବ ଧର୍ମ ଦେଖାଯିବ।
ଏଵଂ କୁରୁଷ୍ଵ ସୌମିତ୍ରେ ମତ୍କୃତେ ରଘୁନନ୍ଦନ। ଅସ୍ମାଭିର୍ଵିପ୍ରହୀଣାଯା ମାତୁର୍ନୋ ନ ଭଵେତ୍ ସୁଖମ୍
ହେ ସୌମିତ୍ରି, ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ମୋ ପାଇଁ ଏହି କର, ଯାହାଁକି ଆମ ମାଆଁ ଆମ ବିନା ଦୁଃଖୀ ହେଇ ସୁଖ ବଞ୍ଚିତ ନ ହେଉନ୍ତୁ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ରାମେଣ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଯା ଗିରା। ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ତଦା ରାମଂ ଵାକ୍ଯଜ୍ଞୋ ଵାକ୍ଯକୋଵିଦମ୍
ଏପରି ମୃଦୁ ଭାଷାରେ ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଶବ୍ଦରେ ପାରଙ୍ଗତ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାହା ସମୟରେ ରାମଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ତଵୈଵ ତେଜସା ଵୀର ଭରତଃ ପୂଜଯିଷ୍ଯତି। କୌସଲ୍ଯାଂ ଚ ସୁମିତ୍ରାଂ ଚ ପ୍ରଯତୋ ନାସ୍ତି ସଂଶଯଃ
ତୁମର ତେଜରେ, ହେ ବୀର, ଭରତ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କୌଶଳ୍ୟା ଓ ସୁମିତ୍ରାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ସମ୍ମାନ କରିବେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଯଦି ଦୁଃସ୍ଥୋ ନ ରକ୍ଷେତ ଭରତୋ ରାଜ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍। ପ୍ରାପ୍ଯ ଦୁର୍ମନସା ଵୀର ଗର୍ଵେଣ ଚ ଵିଶେଷତଃ
ଯଦି ଭରତ ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରାଜ୍ୟ ପାଇଲାପରେ ନ୍ୟାୟରେ ଶାସନ କରିବେ ନାହିଁ, ହେ ବୀର, ଓ ମନରେ ଦୁଃଖ ଓ ଅହଂକାରରେ ଲିନ ରହିବେ,
ତମହଂ ଦୁର୍ମତିଂ କ୍ରୂରଂ ଵଧିଷ୍ଯାମି ନ ସଂଶଯଃ। ତତ୍ପକ୍ଷାନପି ତାନ୍ ସର୍ଵାଂସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯମପି କିଂ ତୁ ସା
ତେବେ ସେଇ ଦୁଷ୍ଟ, କଠୋର ମନବଳିଆକୁ ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦଣ୍ଡିବି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସେଙ୍କର ସମସ୍ତ ପକ୍ଷପାଳୀ, ଏଯାଁତି ତିନୋଟି ଲୋକ ମଧ୍ୟ ହେଉ, ମୁଁ ଛାଡିବି ନାହିଁ।
କୌସଲ୍ଯା ବିଭୃଯାଦାର୍ଯା ସହସ୍ରଂ ମଦ୍ଵିଧାନପି। ଯସ୍ଯାଃ ସହସ୍ରଂ ଗ୍ରାମାଣାଂ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତମୁପଜୀଵିନାମ୍
ସେଇ ମହିଳା କୌଶଳ୍ୟା ଏପରି ଉଦାର ଯେ, ତାଙ୍କୁ ହଜାର ଗ୍ରାମ ଓ ଉପଜୀବୀ ମିଳିଛି, ଏମିତି ମୋ ପରି ହଜାର ଜଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେ ସମ୍ଭାଳିପାରିବେ।
ତଦାତ୍ମଭରଣେ ଚୈଵ ମମ ମାତୁସ୍ତଥୈଵ ଚ। ପର୍ଯାପ୍ତା ମଦ୍ଵିଧାନାଂ ଚ ଭରଣାଯ ମନସ୍ଵିନୀ
ସେ ନିଜେ, ମୋର ମାଁ ଓ ମୋ ପରି ଅନ୍ୟମାନେ—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଚାଲିବା ପାଇଁ ସେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସମର୍ଥ। ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୃଢ଼ ମନବଳିଆ।
କୁରୁଷ୍ଵ ମାମନୁଚରଂ ଵୈଧର୍ମ୍ଯଂ ନେହ ଵିଦ୍ଯତେ। କୃତାର୍ଥୋଽହଂ ଭଵିଷ୍ଯାମି ତଵ ଚାର୍ଥଃ ପ୍ରକଲ୍ପ୍ଯତେ
ମୋତେ ତୁମ ସହଚର କର; ଏଠାରେ କୌଣସି ଅନ୍ୟାୟ ନାହିଁ। ମୁଁ ସଫଳ ହେବି, ଏବଂ ତୁମର କାମ୍ୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ମଧ୍ୟ ପୂରଣ ହେବ।
ଧନୁରାଦାଯ ସଗୁଣଂ ଖନିତ୍ରପିଟକାଧରଃ। ଅଗ୍ରତସ୍ତେ ଗମିଷ୍ଯାମି ପନ୍ଥାନଂ ତଵ ଦର୍ଶଯନ୍
ଧନୁଷ ଚଢ଼ାଇ, ଖନି ଓ ଝୋଲା ନେଇ, ମୁଁ ତୁମ ପୂର୍ବରୁ ଚାଲିବି, ଏବଂ ତୁମକୁ ପଥ ଦେଖେଇବି।
ଆହରିଷ୍ଯାମି ତେ ନିତ୍ଯଂ ମୂଲାନି ଚ ଫଲାନି ଚ। ଵନ୍ଯାନି ଚ ତଥାନ୍ଯାନି ସ୍ଵାହାର୍ହାଣି ତପସ୍ଵିନାମ୍
ମୁଁ ପ୍ରତିଦିନ ତୁମ ପାଇଁ କନ୍ଦମୂଳ ଓ ଫଳ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅରଣ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଯୋଗାଇଦେବି, ଯାହା ତପସ୍ବୀମାନେ ଖାଇଥାନ୍ତି।
ଭଵାଂସ୍ତୁ ସହ ଵୈଦେହ୍ଯା ଗିରିସାନୁଷୁ ରଂସ୍ଯସେ। ଅହଂ ସର୍ଵଂ କରିଷ୍ଯାମି ଜାଗ୍ରତଃ ସ୍ଵପତଶ୍ଚ ତେ
ତୁମେ ଓ ବୈଦେହୀ ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ ଆନନ୍ଦ କରିବା; ମୁଁ ତୁମ ଜାଗିଥିବା ବେଳେ କିମ୍ବା ଶୁଇଥିବା ବେଳେ, ସମସ୍ତ କାମ କରିଦେବି।