ଗତାସୁ ତାସୁ ସର୍ଵାସୁ କାଶ୍ଯପସ୍ଯାତ୍ମଜୋ ଦ୍ଵିଜଃ ଅସ୍ଵସ୍ଥହୃଦଯଶ୍ଚାସୀଦ୍ ଦୁଃଖାଚ୍ଚ ପରିଵର୍ତତେ ॥୧-୧୦-
ସମସ୍ତ ମହିଳା ଚାଲିଗଲା ପରେ, କାଶ୍ୟପ ଋଷିଙ୍କ ପୁଅ, ହୃଦୟରେ ଅସ୍ୱସ୍ଥ ହେଲେ ଓ ଦୁଃଖରେ ଏପାଖେ ଓପାଖେ ଘୁଞ୍ଚିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ତତୋଽପରେଦ୍ଯୁସ୍ତଂ ଦେଶମାଜଗାମ ସ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ଵିଭାଣ୍ଡକସୁତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ମନସାଚିନ୍ତଯନ୍ମୁହୁଃ ॥୧-୧୦-
ପରେଦିନ ସେ ଶୂର ଭିଭାଣ୍ଡକଙ୍କ ପୁଅ, ଯେଉଁଠି ଆସିଲେ, ମନରେ ଅନେକ ଭାବ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ ।
ମନୋଜ୍ଞା ଯତ୍ର ତା ଦୃଷ୍ଟା ଵାରମୁଖ୍ଯାଃ ସ୍ଵଲଙ୍କୃତାଃ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ଚ ତତୋ ଵିପ୍ରମାଯାନ୍ତଂ ହୃଷ୍ଟମାନସାଃ ॥୧-୧୦-
ସେଠି ସେ ମନୋହର, ଭଲଭାବେ ଶୃଙ୍ଗାରିତ ମହିଳାମାନେ ଦେଖିଲେ; ଏବଂ ମୁନିଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ସେମାନଙ୍କର ହୃଦୟ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା ।
ଉପସୃତ୍ଯ ତତଃ ସର୍ଵାସ୍ତାସ୍ତମୂଚୁରିଦଂ ଵଚଃ ଏହ୍ଯାଶ୍ରମପଦଂ ସୌମ୍ଯ ଅସ୍ମାକମିତି ଚାବ୍ରୁଵନ୍ ॥୧-୧୦-
ସମସ୍ତେ ନିକଟକୁ ଆସି, ସେଠାରେ କହିଲେ, 'ମୂଦୁ, ଆମ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସ', ଏଭଳି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଲେ ।
ଚିତ୍ରାଣ୍ଯତ୍ର ବହୂନି ସ୍ଯୁର୍ମୂଲାନି ଚ ଫଲାନି ଚ ତତ୍ରାପ୍ଯେଷ ଵିଶେଷେଣ ଵିଧିର୍ହି ଭଵିତା ଧ୍ରୁଵମ୍ ॥୧-୧୦-
ଏଠାରେ ଅନେକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ମୂଳ ଓ ଫଳ ମିଳିବ; ଏଠି ନିଶ୍ଚୟ ତୁମ ପାଇଁ ବିଶେଷ ଭାଗ୍ୟ ଘଟିବ ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଵଚନଂ ତାସାଂ ସର୍ଵାସାଂ ହୃଦଯଙ୍ଗମମ୍ ଗମନାଯ ମତିଂ ଚକ୍ରେ ତଂ ଚ ନିନ୍ଯୁସ୍ତଦା ସ୍ତ୍ରିଯଃ ॥୧-୧୦-
ମହିଳାମାନେ ଯାହା କହିଲେ, ହୃଦୟକୁ ଛୁଇଁଥିଲା; ସେ ଯିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ, ଏବଂ ମହିଳାମାନେ ତାଙ୍କୁ ନେଇଗଲେ ।
ତତ୍ର ଚାନୀଯମାନେ ତୁ ଵିପ୍ରେ ତସ୍ମିନ୍ ମହାତ୍ମନି ଵଵର୍ଷ ସହସା ଦେଵୋ ଜଗତ୍ ପ୍ରହ୍ଲାଦଯଂସ୍ତଦା ॥୧-୧୦-
ଏହି ମହାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନେଇଯାଉଥିବାବେଳେ, ଦେବତାମାନେ ଅଚିରେ ବର୍ଷା କରିଲେ, ସାରା ଜଗତକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇ ।
ଵର୍ଷେଣୈଵାଗତଂ ଵିପ୍ରଂ ତାପସଂ ସ ନରାଧିପଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଦ୍ଗମ୍ଯ ମୁନିଂ ପ୍ରହ୍ଵଃ ଶିରସା ଚ ମହୀଂ ଗତଃ ॥୧-୧୦-
ଏହି ବର୍ଷା ସହିତ, ତାପସ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆସିଲେ; ରାଜା ମୁନିଙ୍କୁ ମିଳିବାକୁ ବାହାରିଗଲେ, ମୁଣ୍ଡ ଭୂମିରେ ଛୁଇଁ ନମସ୍କାର କଲେ ।
ଅର୍ଘ୍ଯଂ ଚ ପ୍ରଦଦୌ ତସ୍ମୈ ନ୍ଯାଯତଃ ସୁସମାହିତଃ ଵଵ୍ରେ ପ୍ରସାଦଂ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରାନ୍ମା ଵିପ୍ରଂ ମନ୍ଯୁରାଵିଶେତ୍ ॥୧-୧୦-
ଯଥାଯଥ ଆଦର ସହିତ, ରାଜା ମୁନିଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଲେ; ଏବଂ ହୃଦୟରୁ ତାଙ୍କର କୃପା ଚାହିଲେ, ଯେଉଁଠି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କ୍ରୋଧ ନ ଆସି ।
ଅନ୍ତଃପୁରଂ ପ୍ରଵେଶ୍ଯାସ୍ମୈ କନ୍ଯାଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଯଥାଵିଧି ଶାନ୍ତାଂ ଶାନ୍ତେନ ମନସା ରାଜା ହର୍ଷମଵାପ ସଃ ॥୧-୧୦-
ରାଜା ମୁନିଙ୍କୁ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ନେଇଗଲେ, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଶାନ୍ତାକୁ ଦେଲେ; ଶାନ୍ତ ମନରେ ରାଜା ଆନନ୍ଦ ଲାଗିଲେ ।
ଏଵଂ ସ ନ୍ଯଵସତ୍ ତତ୍ର ସର୍ଵକାମୈଃ ସୁପୂଜିତଃ ଋଷ୍ଯଶୃଙ୍ଗୋ ମହାତେଜାଃ ଶାନ୍ତଯା ସହ ଭାର୍ଯଯା ॥୧-୧୦-
ଏଭଳି ମହାତେଜସ୍ବୀ ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ଶାନ୍ତା ସହ ଏଠି ରହିଲେ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଇ, ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ ।
thumb|ଏକାଦଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ବାଲକାଣ୍ଡେ ଏକାଦଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୧-
ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ଏକାଦଶ ସର୍ଗ ଶୁଣିବାକୁ ହେବ ।
ଭୂଯ ଏଵ ହି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଶୃଣୁ ମେ ଵଚନଂ ହିତମ୍ । ଯଥା ସ ଦେଵପ୍ରଵରଃ କଥଯାମାସ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ॥୧-୧୧-
ପୁନି ଏକଥା, ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ମୋର ଉପକାରୀ କଥା ଶୁଣ; ଯେଉଁପରି ଜ୍ଞାନୀ ଦେବତା କଥା କହିଥିଲେ ।
ଇକ୍ଷ୍ଵାକୂଣାଂ କୁଲେ ଜାତୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ସୁଧାର୍ମିକଃ । ନାମ୍ନା ଦଶରଥୋ ରାଜା ଶ୍ରୀମାନ୍ ସତ୍ଯପ୍ରତିଶ୍ରଵଃ ॥୧-୧୧-
ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଏକ ଅତି ଧର୍ମିକ ରାଜା ହେବେ, ତାଙ୍କର ନାମ ଦଶରଥ, ସତ୍ୟବାନ ଓ ଶ୍ରୀମୟ ।
ଅଙ୍ଗରାଜେନ ସଖ୍ଯଂ ଚ ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଞୋ ଭଵିଷ୍ଯତି । କନ୍ଯା ଚାସ୍ଯ ମହାଭାଗା ଶାନ୍ତା ନାମ ଭଵିଷ୍ଯତି ॥୧-୧୧-
ସେ ରାଜାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ରାଜା ସହ ମିତ୍ରତା ହେବ; ତାଙ୍କର ଏକ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ କନ୍ୟା ଥିବେ, ନାମ ଶାନ୍ତା ।
ପୁତ୍ରସ୍ତ୍ଵଙ୍ଗସ୍ଯ ରାଜ୍ଞସ୍ତୁ ରୋମପାଦ ଇତି ଶ୍ରୁତଃ । ତଂ ସ ରାଜା ଦଶରଥୋ ଗମିଷ୍ଯତି ମହାଯଶାଃ ॥୧-୧୧-
ଅଙ୍ଗ ରାଜାଙ୍କର ପୁଅ ରୋମପାଦ ନାମରେ ପରିଚିତ; ଏହି ଦଶରଥ ରାଜା ତାଙ୍କଠାରେ ଯିବେ ।
ଅନପତ୍ଯୋଽସ୍ମି ଧର୍ମାତ୍ମଞ୍ଛାନ୍ତାଭର୍ତା ମମ କ୍ରତୁମ୍ । ଆହରେତ ତ୍ଵଯାଜ୍ଞପ୍ତଃ ସଂତାନାର୍ଥଂ କୁଲସ୍ଯ ଚ ॥୧-୧୧-
ମୁଁ ସନ୍ତାନହୀନ, ଧର୍ମାତ୍ମା; ଶାନ୍ତାଙ୍କର ଗୋଟିଏ ପତି ମୋ ପାଇଁ କ୍ରତୁ କରିବା ଉଚିତ, ତୁମେ ଯେପରି ଆଜ୍ଞା ଦେଲ, ସନ୍ତାନ ଓ ବଂଶ ପାଇଁ ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜ୍ଞୋଽଥ ତଦ୍ ଵାକ୍ଯଂ ମନସା ସ ଵିଚିନ୍ତ୍ଯ ଚ । ପ୍ରଦାସ୍ଯତେ ପୁତ୍ରଵନ୍ତଂ ଶାନ୍ତା ଭର୍ତାରମାତ୍ମଵାନ୍ ॥୧-୧୧-
ରାଜାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ମନରେ ଚିନ୍ତା କରି, ସେ ଶାନ୍ତାଙ୍କର ପତି, ପୁଅ ସହିତ, ଆତ୍ମନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖି, ଦେଇଦେବେ ।
ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ଚ ତଂ ଵିପ୍ରଂ ସ ରାଜା ଵିଗତଜ୍ଵରଃ । ଆହରିଷ୍ଯତି ତଂ ଯଜ୍ଞଂ ପ୍ରହୃଷ୍ଟେନାନ୍ତରାତ୍ମନା ॥୧-୧୧-
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ରାଜା ଚିନ୍ତା ମୁକ୍ତ ହେବେ; ଅନ୍ତରାତ୍ମାରୁ ଆନନ୍ଦ ସହିତ, ଏହି ଯଜ୍ଞ କରିବେ ।
ତଂ ଚ ରାଜା ଦଶରଥୋ ଯଶସ୍କାମଃ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ । ଋଷ୍ଯଶୃଙ୍ଗଂ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଵରଯିଷ୍ଯତି ଧର୍ମଵିତ୍ ॥୧-୧୧-
ରାଜା ଦଶରଥ ମହାପ୍ରତିଷ୍ଠା ଆଶା କରି, ହାତ ଜୋଡି ରୁଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗଙ୍କୁ ବାଛିବେ, ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ଧର୍ମର ଜ୍ଞାନୀ।
ଯଜ୍ଞାର୍ଥଂ ପ୍ରସଵାର୍ଥଂ ଚ ସ୍ଵର୍ଗାର୍ଥଂ ଚ ନରେଶ୍ଵରଃ । ଲଭତେ ଚ ସ ତଂ କାମଂ ଦ୍ଵିଜମୁଖ୍ଯାଦ୍ ଵିଶାମ୍ପତିଃ ॥୧-୧୧-
ଯଜ୍ଞ, ସନ୍ତାନ ଏବଂ ସ୍ଵର୍ଗ ପାଇଁ ନରେଶ୍ଵର ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ମାଧ୍ୟମରେ ପୂରଣ କରିବେ।
ପୁତ୍ରାଶ୍ଚାସ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ଚତ୍ଵାରୋଽମିତଵିକ୍ରମାଃ । ଵଂଶପ୍ରତିଷ୍ଠାନକରାଃ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତାଃ ॥୧-୧୧-
ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଚାରିଜଣ ଅପାର ଶୂରତା ଥିବା ପୁଅ ହେବେ, ଯେଉଁମାନେ ବଂଶକୁ ସ୍ଥିର କରିବେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବେ।
ସ ତ୍ଵଂ ପୁରୁଷଶାର୍ଦୂଲ ସମାନଯ ସୁସତ୍କୃତମ୍ । ସ୍ଵଯମେଵ ମହାରାଜ ଗତ୍ଵା ସବଲଵାହନଃ ॥୧-୧୧-
ଏହିପରି, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ, ତୁମେ ନିଜେ ସମ୍ମାନ ସହିତ, ସେନା ଓ ଗଡ଼ି ସହିତ ଯାଉ।
ସୁମନ୍ତ୍ରସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହୃଷ୍ଟୋ ଦଶରଥୋଽଭଵତ୍ । ଅନୁମାନ୍ଯ ଵସିଷ୍ଠଂ ଚ ସୂତଵାକ୍ଯଂ ନିଶାମ୍ଯ ଚ ॥୧-୧୧-
ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ଦଶରଥ ଖୁସି ହେଲେ; ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ସହ ପରାମର୍ଶ କରି ଏବଂ ସୁତଙ୍କ କଥା ଶୁଣିଲେ।
ସାନ୍ତଃପୁରଃ ସହାମାତ୍ଯଃ ପ୍ରଯଯୌ ଯତ୍ର ସ ଦ୍ଵିଜଃ । ଵନାନି ସରିତଶ୍ଚୈଵ ଵ୍ଯତିକ୍ରମ୍ଯ ଶନୈଃ ଶନୈଃ ॥୧-୧୧-
ଅନ୍ତଃପୁର ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଦଶରଥ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇଲେ, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ନଦୀ ଦୀରେ-ଦୀରେ ଅତିକ୍ରମ କରି।
ଅଭିଚକ୍ରାମ ତଂ ଦେଶଂ ଯତ୍ର ଵୈ ମୁନିପୁଙ୍ଗଵଃ । ଆସାଦ୍ଯ ତଂ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ରୋମପାଦସମୀପଗମ୍ ॥୧-୧୧-
ସେ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ; ରୋମପାଦଙ୍କ ନିକଟରେ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ସମୀପକୁ ଆସିଲେ।
ଋଷିପୁତ୍ରଂ ଦଦର୍ଶାଥୋ ଦୀପ୍ଯମାନମିଵାନଲମ୍ । ତତୋ ରାଜା ଯଥାଯୋଗ୍ଯଂ ପୂଜାଂ ଚକ୍ରେ ଵିଶେଷତଃ ॥୧-୧୧-
ଦଶରଥ ଋଷିପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁ ଜଣେ ଅଗ୍ନି ପରି ତେଜମୟ ଥିଲେ; ତାପରେ ରାଜା ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଭାବେ ବିଶେଷ ଆଦର ଦେଲେ।
ସଖିତ୍ଵାତ୍ତସ୍ଯ ଵୈ ରାଜ୍ଞଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟେନାନ୍ତରାତ୍ମନା । ରୋମପାଦେନ ଚାଖ୍ଯାତମୃଷିପୁତ୍ରାଯ ଧୀମତେ ॥୧-୧୧-
ସେ ରାଜା ସହ ମିତ୍ରତା ଥିବାରୁ, ରୋମପାଦ ଅନ୍ତରରୁ ଖୁସି ହୋଇ ଋଷିପୁତ୍ରଙ୍କୁ ସବୁ କଥା କହିଲେ।
ସଖ୍ଯଂ ସମ୍ବନ୍ଧକଂ ଚୈଵ ତଦା ତଂ ପ୍ରତ୍ଯପୂଜଯତ୍ । ଏଵଂ ସୁସତ୍କୃତସ୍ତେନ ସହୋଷିତ୍ଵା ନରର୍ଷଭଃ ॥୧-୧୧-
ମିତ୍ରତା ଓ ସମ୍ବନ୍ଧର ଆଦର ଦେଇ, ସେ ତାଙ୍କୁ ଆଦର କରିଲେ; ଏଭଳି ଭଲ ଆତିଥ୍ୟ ପାଇଁ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେଠାରେ ରହିଲେ।
ସପ୍ତାଷ୍ଟଦିଵସାନ୍ ରାଜା ରାଜାନମିଦମବ୍ରଵୀତ୍ । ଶାନ୍ତା ତଵ ସୁତା ରାଜନ୍ ସହ ଭର୍ତ୍ରା ଵିଶାମ୍ପତେ ॥୧-୧୧-
ସାତ ଅଟ ଦିନ ପରେ, ରାଜା ଅନ୍ୟ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ହେ ନରେଶ୍ଵର, ଶାନ୍ତା, ତୁମର ଝିଅ, ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ସହିତ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି।'