ପତ୍ରଂ ମୂଲଂ ଫଲଂ ଯତ୍ତୁ ଅଲ୍ପଂ ଵା ଯଦି ଵା ବହୁ। ଦାସ୍ଯସେ ସ୍ଵଯମାହୃତ୍ଯ ତନ୍ମେଽମୃତରସୋପମମ୍
ତୁମେ ନିଜେ ଆଣିଦେଇଥିବା ପତ୍ର, ମୂଳ କିମ୍ବା ଫଳ, ଯେଉଁଠି ଅଳ୍ପ କିମ୍ବା ବେଶି ହେଉ, ମୁଁ ତାକୁ ଅମୃତ ରସ ପରି ମନେ କରିବି।
ନ ମାତୁର୍ନ ପିତୁସ୍ତତ୍ର ସ୍ମରିଷ୍ଯାମି ନ ଵେଶ୍ମନଃ। ଆର୍ତଵାନ୍ଯୁପଭୁଞ୍ଜାନା ପୁଷ୍ପାଣି ଚ ଫଲାନି ଚ
ସେଠାରେ ମୁଁ ମା, ବାପା କିମ୍ବା ଘରକୁ ମନେ ପକାଇବି ନାହିଁ, ଋତୁଅନୁସାରେ ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଖାଇ ରହିବି।
ନ ଚ ତତ୍ର ତତଃ କିଂଚିଦ୍ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମର୍ହସି ଵିପ୍ରିଯମ୍। ମତ୍କୃତେ ନ ଚ ତେ ଶୋକୋ ନ ଭଵିଷ୍ଯାମି ଦୁର୍ଭରା
ସେଠାରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ କିଛି ଅପ୍ରିୟ ଦେଖିବାକୁ ପାଇବ ନାହିଁ; ମୋ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଦୁଃଖିତ ହେବ ନାହିଁ, ମୁଁ କେବେ ତୁମ ପାଇଁ ଭାର ହେବି ନାହିଁ।
ଯସ୍ତ୍ଵଯା ସହ ସ ସ୍ଵର୍ଗୋ ନିରଯୋ ଯସ୍ତ୍ଵଯା ଵିନା। ଇତି ଜାନନ୍ ପରାଂ ପ୍ରୀତିଂ ଗଚ୍ଛ ରାମ ମଯା ସହ
ତୁମେ ସହ ଥିଲେ ସ୍ୱର୍ଗ ସ୍ୱର୍ଗ ହେଉଛି, ତୁମେ ଛାଡ଼ିଲେ ସେଇ ସ୍ୱର୍ଗ ମଧ୍ୟ ନରକ ହେଉଛି। ଏହି କଥା ଜାଣି, ରାମ, ମୋ ସହିତ ଚଳ, କାରଣ ମୋର ତୁମ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟଧିକ ପ୍ରେମ ଅଛି।
ଅଥ ମାମେଵମଵ୍ଯଗ୍ରାଂ ଵନଂ ନୈଵ ନଯିଷ୍ଯସେ। ଵିଷମଦ୍ଯୈଵ ପାସ୍ଯାମି ମା ଵଶଂ ଦ୍ଵିଷତାଂ ଗମମ୍
ଯଦି ଏମିତି ଅଟୁଟ ମନେ ଥିବା ମୋତେ ତୁମେ ବନକୁ ନେଉନାହାଁ, ତେବେ ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମୁଁ ବିଷ ପିଇଦେବି—ମୋ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଅଧୀନରେ ମୁଁ ପଡ଼ିନପାଉ।
ପଶ୍ଚାଦପି ହି ଦୁଃଖେନ ମମ ନୈଵାସ୍ତି ଜୀଵିତମ୍। ଉଜ୍ଝିତାଯାସ୍ତ୍ଵଯା ନାଥ ତଦୈଵ ମରଣଂ ଵରମ୍
ପରେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ମୋର ଜୀବନ ରହିବ ନାହିଁ; ନାଥ, ତୁମେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମୃତ୍ୟୁ ମୋ ପାଇଁ ଭଲ।
ଇମଂ ହି ସହିତୁଂ ଶୋକଂ ମୁହୂର୍ତମପି ନୋତ୍ସହେ। କିଂ ପୁନର୍ଦଶ ଵର୍ଷାଣି ତ୍ରୀଣି ଚୈକଂ ଚ ଦୁଃଖିତା
ଏହି ଶୋକକୁ ମୁଁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ସହିପାରୁନି—ତେବେ ଚୌଦ ଅବଧି ଦୁଃଖରେ କିପରି ରହିପାରିବି?
ଇତି ସା ଶୋକସଂତପ୍ତା ଵିଲପ୍ଯ କରୁଣଂ ବହୁ। ଚୁକ୍ରୋଶ ପତିମାଯସ୍ତା ଭୃଶମାଲିଙ୍ଗ୍ଯ ସସ୍ଵରମ୍
ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ ପିଡ଼ିତ ସୀତା ବହୁତ କଷ୍ଟରେ କ୍ରନ୍ଦନ କରି, ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିପଡ଼ିଲେ।
ସା ଵିଦ୍ଧା ବହୁଭିର୍ଵାକ୍ଯୈର୍ଦିଗ୍ଧୈରିଵ ଗଜାଙ୍ଗନା। ଚିରସଂନିଯତଂ ବାଷ୍ପଂ ମୁମୋଚାଗ୍ନିମିଵାରଣିଃ
ଅନେକ ଦୁଃଖଦାୟକ କଥାରେ ଆହତ ହୋଇଥିବା ସୀତା, ତୀରରେ ଘାୟଲ ହାତୀଣୀ ପରି, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ରଖିଥିବା ଲୁହ ଅଗ୍ନି ପରି ଚାଲିଦେଲେ।
ତସ୍ଯାଃ ସ୍ଫଟିକସଂକାଶଂ ଵାରି ସଂତାପସମ୍ଭଵମ୍। ନେତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ପରିସୁସ୍ରାଵ ପଙ୍କଜାଭ୍ଯାମିଵୋଦକମ୍
ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଦୁଇଟି ମନେ ପଦ୍ମ ପରି, ତାହାରୁ ତାଙ୍କ ଦୁଃଖରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସ୍ଫଟିକ ପରି ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଳ ବହିଯାଉଥିଲା।
ତତ୍ସିତାମଲଚନ୍ଦ୍ରାଭଂ ମୁଖମାଯତଲୋଚନମ୍। ପର୍ଯଶୁଷ୍ଯତ ବାଷ୍ପେଣ ଜଲୋଦ୍ଧୃତମିଵାମ୍ବୁଜମ୍
ସୀତାଙ୍କର ମୁହଁ, ଧଳା ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ପବିତ୍ର, ବଡ଼ ଆଖି ସହିତ, ଲୁହରେ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଯେପରି ଜଳ ଶୋଷି ନିଆଯାଇଥିବା ପଦ୍ମ।
ତାଂ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ବାହୁଭ୍ଯାଂ ଵିସଂଜ୍ଞାମିଵ ଦୁଃଖିତାମ୍। ଉଵାଚ ଵଚନଂ ରାମଃ ପରିଵିଶ୍ଵାସଯଂସ୍ତଦା
ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖରେ ଅଚେତନ ପରି ଦେଖି, ରାମ ତାଙ୍କୁ ବାହୁଦ୍ୱାରା ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଇ କଥା କହିଲେ।
ନ ଦେଵି ବତ ଦୁଃଖେନ ସ୍ଵର୍ଗମପ୍ଯଭିରୋଚଯେ। ନହି ମେଽସ୍ତି ଭଯଂ କିଂଚିତ୍ ସ୍ଵଯମ୍ଭୋରିଵ ସର୍ଵତଃ
ଦେବୀ, ଦୁଃଖ ସହିତ ଆସିଥିବା ସ୍ୱର୍ଗ ମୋତେ ମନପସନ୍ଦ ନୁହେଁ; ମୋତେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ କିଛି ଭୟ ନାହିଁ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ପରି।
ତଵ ସର୍ଵମଭିପ୍ରାଯମଵିଜ୍ଞାଯ ଶୁଭାନନେ। ଵାସଂ ନ ରୋଚଯେଽରଣ୍ଯେ ଶକ୍ତିମାନପି ରକ୍ଷଣେ
ହେ ଶୁଭାନନେ, ତୁମର ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ଜାଣିନଥିଲେ, ମୁଁ ଅରଣ୍ୟରେ ବାସ କରିବାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ, ଯଦିଓ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରିବାର ଶକ୍ତି ମୋର ଅଛି।
ଯତ୍ ସୃଷ୍ଟାସି ମଯା ସାର୍ଧଂ ଵନଵାସାଯ ମୈଥିଲି। ନ ଵିହାତୁଂ ମଯା ଶକ୍ଯା ପ୍ରୀତିରାତ୍ମଵତା ଯଥା
ମୈଥିଳୀ, ତୁମେ ମୋ ସହ ବନବାସ ପାଇଁ ଜନ୍ମ ନେଇଛ, ଏହିପରି ମୋର ତୁମ ପ୍ରତି ଭଲପାଇବା, ନିଜ ପ୍ରତି ଭଲପାଇବା ପରି, ଛାଡିପାରିବି ନାହିଁ।
ନ ଖଲ୍ଵହଂ ନ ଗଚ୍ଛେଯଂ ଵନଂ ଜନକନନ୍ଦିନି। ଵଚନଂ ତନ୍ନଯତି ମାଂ ପିତୁଃ ସତ୍ଯୋପବୃଂହିତମ୍
ଜନକନନ୍ଦିନୀ, ମୁଁ ବନକୁ ଯାଇନଥାନ୍ତି, ଯଦି ମୋ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଏତେ ସତ୍ୟ ଏବଂ ଦୃଢ ନଥାନ୍ତି।
ଏଷ ଧର୍ମଶ୍ଚ ସୁଶ୍ରୋଣି ପିତୁର୍ମାତୁଶ୍ଚ ଵଶ୍ଯତା। ଆଜ୍ଞାଂ ଚାହଂ ଵ୍ଯତିକ୍ରମ୍ଯ ନାହଂ ଜୀଵିତୁମୁତ୍ସହେ
ସୁନ୍ଦର ନିତମ୍ଭା, ଏହା ହିଁ ଧର୍ମ — ପିତା ଓ ମାତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନିବା। ମୁଁ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅମାନିଲେ ଜୀବନ ଧରିପାରିବି ନାହିଁ।
ଅସ୍ଵାଧୀନଂ କଥଂ ଦୈଵଂ ପ୍ରକାରୈରଭିରାଧ୍ଯତେ। ସ୍ଵାଧୀନଂ ସମତିକ୍ରମ୍ଯ ମାତରଂ ପିତରଂ ଗୁରୁମ୍
ଯେଉଁ ଦେବତା, ଦୈବତା ଆମ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ମାତା, ପିତା, ଶିକ୍ଷକ ଆମ ଅଧୀନରେ ଅଛନ୍ତି; ତାଙ୍କୁ ଅନଦେଖା କରି, ଦୈବକୁ କିପରି ପୂଜିବା?
ଯତ୍ର ତ୍ରଯଂ ତ୍ରଯୋ ଲୋକାଃ ପଵିତ୍ରଂ ତତ୍ସମଂ ଭୁଵି। ନାନ୍ଯଦସ୍ତି ଶୁଭାପାଙ୍ଗେ ତେନେଦମଭିରାଧ୍ଯତେ
ଏହି ତିନିଜଣ ଯେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି, ଶୁଭ ଦୃଷ୍ଟିବାଳା, ସେଉଁଠି ପୃଥିବୀ ତିନି ଲୋକ ପରି ପବିତ୍ର; ଏହା ସମାନ କିଛି ନାହିଁ, ଏହିପରି ଦୃଢ ଆଦର ଦରକାର।
ନ ସତ୍ଯଂ ଦାନମାନୌ ଵା ଯଜ୍ଞୋ ଵାପ୍ଯାପ୍ତଦକ୍ଷିଣାଃ। ତଥା ବଲକରାଃ ସୀତେ ଯଥା ସେଵା ପିତୁର୍ମତା
ସତ୍ୟ, ଦାନ, ମାନ, ବହୁ ଦକ୍ଷିଣା ସହିତ ଯଜ୍ଞ — ଏଗୁଡିକ ଏପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନୁହେଁ, ଯେପରି ପିତାଙ୍କ ସେବା, ସୀତା।
ସ୍ଵର୍ଗୋ ଧନଂ ଵା ଧାନ୍ଯଂ ଵା ଵିଦ୍ଯା ପୁତ୍ରାଃ ସୁଖାନି ଚ। ଗୁରୁଵୃତ୍ତ୍ଯନୁରୋଧେନ ନ କିଂଚିଦପି ଦୁର୍ଲଭମ୍
ସ୍ୱର୍ଗ, ଧନ, ଧାନ, ଜ୍ଞାନ, ପୁତ୍ର, ସୁଖ — ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ସେବା ଦ୍ୱାରା କିଛି ଅପ୍ରାପ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵଗୋଲୋକାନ୍ ବ୍ରହ୍ମଲୋକାଂସ୍ତଥାପରାନ୍। ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତି ମହାତ୍ମାନୋ ମାତାପିତୃପରାଯଣାଃ
ମାତାପିତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରୁଥିବା ମହାତ୍ମାମାନେ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଗୋଲୋକ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ସ ମା ପିତା ଯଥା ଶାସ୍ତି ସତ୍ଯଧର୍ମପଥେ ସ୍ଥିତଃ। ତଥା ଵର୍ତିତୁମିଚ୍ଛାମି ସ ହି ଧର୍ମଃ ସନାତନଃ
ମୋ ପିତା ଯେପରି ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମ ରାସ୍ତାରେ ଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ମୋତେ ଯାହା ଶିଖାଇଛନ୍ତି, ମୁଁ ସେହିପରି ଚାଲିବାକୁ ଚାହେଁ; କାରଣ ଏହି ହିଁ ସନାତନ ଧର୍ମ।
ମମ ସନ୍ନା ମତିଃ ସୀତେ ନେତୁଂ ତ୍ଵାଂ ଦଣ୍ଡକାଵନମ୍। ଵସିଷ୍ଯାମୀତି ସା ତ୍ଵଂ ମାମନୁଯାତୁଂ ସୁନିଶ୍ଚିତା
ସୀତା, ମୋ ମନ ଦୃଢ ଭାବରେ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟକୁ ତୁମକୁ ନେଇଯିବାକୁ ଚାହେଁ; ତେଣୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ମୋ ସହ ଯାଇ ଓଠି ରୁହ।
ସା ହି ଦିଷ୍ଟାନଵଦ୍ଯାଙ୍ଗି ଵନାଯ ମଦିରେକ୍ଷଣେ। ଅନୁଗଚ୍ଛସ୍ଵ ମାଂ ଭୀରୁ ସହଧର୍ମଚରୀ ଭଵ
ମଦିରା ଦୃଷ୍ଟିବାଳା, ଅନ୍ନବଦ୍ୟାଙ୍ଗୀ, ତୁମେ ବନବାସ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ; ଭୟଭୀତ, ମୋ ସହ ଚାଲିବା ଓ ଧର୍ମର ସାଥୀ ହେବା।
ସର୍ଵଥା ସଦୃଶଂ ସୀତେ ମମ ସ୍ଵସ୍ଯ କୁଲସ୍ଯ ଚ। ଵ୍ଯଵସାଯମନୁକ୍ରାନ୍ତା କାନ୍ତେ ତ୍ଵମତିଶୋଭନମ୍
ସୀତା, ତୁମ ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ପାଇଁ ଓ ତୁମ କୁଳ ପାଇଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭଲ; ମୋ ପ୍ରିୟା, ତୁମ ନିଷ୍ପତ୍ତି ବହୁତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଆରଭସ୍ଵ ଶୁଭଶ୍ରୋଣି ଵନଵାସକ୍ଷମାଃ କ୍ରିଯାଃ। ନେଦାନୀଂ ତ୍ଵଦୃତେ ସୀତେ ସ୍ଵର୍ଗୋଽପି ମମ ରୋଚତେ
ଶୁଭ ନିତମ୍ଭା, ବନବାସ ପାଇଁ ଯେଉଁ କାମ କରିବା ଦରକାର, ଆରମ୍ଭ କର; ସୀତା, ତୁମ ବିନା ଏବେ ମୋତେ ସ୍ୱର୍ଗ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଦେଉନାହିଁ।
ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯଶ୍ଚ ରତ୍ନାନି ଭିକ୍ଷୁକେଭ୍ଯଶ୍ଚ ଭୋଜନମ୍। ଦେହି ଚାଶଂସମାନେଭ୍ଯଃ ସଂତ୍ଵରସ୍ଵ ଚ ମା ଚିରମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଓ ଭିକ୍ଷୁମାନେ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ଦିଅ; ଯେଉଁଠି ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପାଇଁ ଦିଅ ଓ ଶୀଘ୍ର କର, ବିଳମ୍ବ କରିନାହିଁ।
ଭୂଷଣାନି ମହାର୍ହାଣି ଵରଵସ୍ତ୍ରାଣି ଯାନି ଚ। ରମଣୀଯାଶ୍ଚ ଯେ କେଚିତ୍ କ୍ରୀଡାର୍ଥାଶ୍ଚାପ୍ଯୁପସ୍କରାଃ
ମହାମୂଲ୍ୟ ଭୂଷଣ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପୋଷାକ ଓ ଯେଉଁ ରମ୍ୟ ଖେଳ ଉପକରଣ ଅଛି—
ଶଯନୀଯାନି ଯାନାନି ମମ ଚାନ୍ଯାନି ଯାନି ଚ। ଦେହି ସ୍ଵଭୃତ୍ଯଵର୍ଗସ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାମନନ୍ତରମ୍
ଶୟନ, ଯାନ ଓ ମୋର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମ୍ପତ୍ତି — ପ୍ରଥମେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଦେଇ, ପରେ ଆମ ଦାସମାନେ ପାଇଁ ଦିଅ।