ଭକ୍ତାଂ ପତିଵ୍ରତାଂ ଦୀନାଂ ମାଂ ସମାଂ ସୁଖଦୁଃଖଯୋଃ। ନେତୁମର୍ହସି କାକୁତ୍ସ୍ଥ ସମାନସୁଖଦୁଃଖିନୀମ୍
ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରତି ଭକ୍ତ, ପତିନିଷ୍ଠା, ଦୁଃଖିତ ଓ ସୁଖ-ଦୁଃଖରେ ସମାନ, ଏହିପରି ମୋତେ ନେବା ଉଚିତ, ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ମୁଁ ତୁମ ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଦୁଃଖରେ ସାଥି।
ଯଦି ମାଂ ଦୁଃଖିତାମେଵଂ ଵନଂ ନେତୁଂ ନ ଚେଚ୍ଛସି। ଵିଷମଗ୍ନିଂ ଜଲଂ ଵାହମାସ୍ଥାସ୍ଯେ ମୃତ୍ଯୁକାରଣାତ୍
ଯଦି ଏପରି ଦୁଃଖିତ ମୋତେ ତୁମେ ଅରଣ୍ୟକୁ ନେବାକୁ ଚାହୁଁନାହାଁ, ତେବେ ମୁଁ ବିଷ, ଅଗ୍ନି କିମ୍ବା ଜଳକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିବି।
ଏଵଂ ବହୁଵିଧଂ ତଂ ସା ଯାଚତେ ଗମନଂ ପ୍ରତି। ନାନୁମେନେ ମହାବାହୁସ୍ତାଂ ନେତୁଂ ଵିଜନଂ ଵନମ୍
ଏପରି ଅନେକ ଭାବରେ ସେ ତାଙ୍କୁ ସଙ୍ଗେ ନେବା ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କଲେ, କିନ୍ତୁ ବଳଶାଳୀ ସେ ତାଙ୍କୁ ଏକାକୀ ଅରଣ୍ୟକୁ ନେବାକୁ ମନ ଦେଲେନାହିଁ।
ଏଵମୁକ୍ତା ତୁ ସା ଚିନ୍ତାଂ ମୈଥିଲୀ ସମୁପାଗତା। ସ୍ନାପଯନ୍ତୀଵ ଗାମୁଷ୍ଣୈରଶ୍ରୁଭିର୍ନଯନଚ୍ଯୁତୈଃ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି ମୈଥିଲୀ ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁରୁ ବହିଥିବା ଉଷ୍ଣ ଅଶ୍ରୁ ଭୂମିକୁ ଭିଜାଇ ଦେଲା।
ଚିନ୍ତଯନ୍ତୀଂ ତଦା ତାଂ ତୁ ନିଵର୍ତଯିତୁମାତ୍ମଵାନ୍। କ୍ରୋଧାଵିଷ୍ଟାଂ ତୁ ଵୈଦେହୀଂ କାକୁତ୍ସ୍ଥୋ ବହ୍ଵସାନ୍ତ୍ଵଯତ୍
ସେଉଁଠି ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ଭାବରେ ଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, କାକୁତ୍ସ୍ଥ ତାଙ୍କୁ ମନା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କ୍ରୋଧରେ ଭରିଥିବା ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ବହୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ।
thumb|ତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୨-
ଏହା ହେଉଛି ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ତିରିଶତମ ସର୍ଗ।
ସାନ୍ତ୍ଵ୍ଯମାନା ତୁ ରାମେଣ ମୈଥିଲୀ ଜନକାତ୍ମଜା। ଵନଵାସନିମିତ୍ତାର୍ଥଂ ଭର୍ତାରମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସାନ୍ତ୍ୱନା ପାଇ ମୈଥିଲୀ, ଜନକନନ୍ଦିନୀ, ଅରଣ୍ୟବାସ ପାଇଁ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ସା ତମୁତ୍ତମସଂଵିଗ୍ନା ସୀତା ଵିପୁଲଵକ୍ଷସମ୍। ପ୍ରଣଯାଚ୍ଚାଭିମାନାଚ୍ଚ ପରିଚିକ୍ଷେପ ରାଘଵମ୍
ସୀତା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ, ସ୍ନେହ ଓ ଗର୍ବରେ ରାଘବଙ୍କୁ, ଯାହାଙ୍କର ବକ୍ଷସ୍ଥଳ ଚଉଡ଼ା, କଥା କହିଲେ।
କିଂ ତ୍ଵାମନ୍ଯତ ଵୈଦେହଃ ପିତା ମେ ମିଥିଲାଧିପଃ। ରାମ ଜାମାତରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସ୍ତ୍ରିଯଂ ପୁରୁଷଵିଗ୍ରହମ୍
ମୋର ପିତା ମିଥିଲାର ରାଜା, ରାମ, ତୁମକୁ ଜାମାତା ଭାବେ ପାଇ, କଣ ଭାବିଥିଲେ? ପୁରୁଷ ଆକୃତିରେ ଜଣେ ନାରୀ ଦେଖିଥିଲେ କି?
ଅନୃତଂ ବତ ଲୋକୋଽଯମଜ୍ଞାନାଦ୍ ଯଦି ଵକ୍ଷ୍ଯତି। ତେଜୋ ନାସ୍ତି ପରଂ ରାମେ ତପତୀଵ ଦିଵାକରେ
ହାୟ, ଲୋକେ ଯଦି ଅଜ୍ଞାନରୁ କହିବେ ଯେ, ରାମଙ୍କର କୌଣସି ଶକ୍ତି ନାହିଁ, ତେବେ ସେ କଥା ମିଥ୍ୟା, କାରଣ ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
କିଂ ହି କୃତ୍ଵା ଵିଷଣ୍ଣସ୍ତ୍ଵଂ କୁତୋ ଵା ଭଯମସ୍ତି ତେ। ଯତ୍ ପରିତ୍ଯକ୍ତୁକାମସ୍ତ୍ଵଂ ମାମନନ୍ଯପରାଯଣାମ୍
ତୁମେ କ'ଣ କରିଛ? କିମ୍ବା କ'ଣ ଭୟ ଅଛି, ଯାହାପାଇଁ ମୋତେ, ଯିଏ ଅନ୍ୟ କାହାରି ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ, ଛାଡ଼ିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?
ଦ୍ଯୁମତ୍ସେନସୁତଂ ଵୀରଂ ସତ୍ଯଵନ୍ତମନୁଵ୍ରତାମ୍। ସାଵିତ୍ରୀମିଵ ମାଂ ଵିଦ୍ଧି ତ୍ଵମାତ୍ମଵଶଵର୍ତିନୀମ୍
ମୋତେ ସେଇ ସାବିତ୍ରୀ ପରି ଜାଣ, ଯିଏ ଦ୍ୟୁମତ୍ସେନଙ୍କ ପୁଅ ସତ୍ୟବାନଙ୍କୁ ଭଳି ଭାବେ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ, ମୁଁ ସଦା ତୁମ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ।
ନ ତ୍ଵହଂ ମନସା ତ୍ଵନ୍ଯଂ ଦ୍ରଷ୍ଟାସ୍ମି ତ୍ଵଦୃତେଽନଘ। ତ୍ଵଯା ରାଘଵ ଗଚ୍ଛେଯଂ ଯଥାନ୍ଯା କୁଲପାଂସନୀ
ହେ ନିର୍ମଳ, ମୁଁ ମନରେ ତୁମ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କାହାକୁ ଦେଖିବିନାହିଁ; ଯେପରି ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଝିଅ ଘରକୁ ଅପମାନ କରେ, ସେପରି ମୁଁ ତୁମ ସଙ୍ଗେ ଯିବି।
ସ୍ଵଯଂ ତୁ ଭାର୍ଯାଂ କୌମାରୀଂ ଚିରମଧ୍ଯୁଷିତାଂ ସତୀମ୍। ଶୈଲୂଷ ଇଵ ମାଂ ରାମ ପରେଭ୍ଯୋ ଦାତୁମିଚ୍ଛସି
ତୁମେ ନିଜେ, ଯିଏ ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ତୁମ ସହ ବସିଥିବା, ପବିତ୍ର କୌମାରୀ ଝିଅକୁ, ନଟିନୀ ପରି ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ରାମ।
ଯସ୍ଯ ପଥ୍ଯଂଚରାମାତ୍ଥ ଯସ୍ଯ ଚାର୍ଥେଽଵରୁଧ୍ଯସେ। ତ୍ଵଂ ତସ୍ଯ ଭଵ ଵଶ୍ଯଶ୍ଚ ଵିଧେଯଶ୍ଚ ସଦାନଘ
ଯାହା ପାଇଁ ତୁମେ ଉପଯୁକ୍ତ କଥା କହିଛ, ଯାହାର ଲାଗି ଚେଷ୍ଟା କରୁଛ, ସେଠି ତୁମେ ସଦା ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନିବା ଉଚିତ, ହେ ନିର୍ମଳ।
ସ ମାମନାଦାଯ ଵନଂ ନ ତ୍ଵଂ ପ୍ରସ୍ଥିତୁମର୍ହସି। ତପୋ ଵା ଯଦି ଵାରଣ୍ଯଂ ସ୍ଵର୍ଗୋ ଵା ସ୍ଯାତ୍ ତ୍ଵଯା ସହ
ମୋତେ ନେଇନାହାଁତୁ ତୁମେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ତପସ୍ୟା ହେଉ କି ଅରଣ୍ୟ କିମ୍ବା ସ୍ୱର୍ଗ, ଯେଉଁଠି ତୁମେ ଅଛ, ସେଠି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ରହିବି।
ନ ଚ ମେ ଭଵିତା ତତ୍ର କଶ୍ଚିତ୍ ପଥି ପରିଶ୍ରମଃ। ପୃଷ୍ଠତସ୍ତଵ ଗଚ୍ଛନ୍ତ୍ଯା ଵିହାରଶଯନେଷ୍ଵିଵ
ତୁମେ ଆଗରେ ଚାଲିବା ସମୟରେ, ମୁଁ ପଛରେ ଚାଲିଲେ ମୋର କେବେ ମଧ୍ୟ କିଛି କ୍ଲାନ୍ତି ହେବ ନାହିଁ, ଯେପରି ଖେଳା କିମ୍ବା ବିଶ୍ରାମ ସମୟରେ ମୁଁ ଅନୁଭବ କରେ।
କୁଶକାଶଶରେଷୀକା ଯେ ଚ କଣ୍ଟକିନୋ ଦ୍ରୁମାଃ। ତୂଲାଜିନସମସ୍ପର୍ଶା ମାର୍ଗେ ମମ ସହ ତ୍ଵଯା
ମାନେ କୁଶ, କାଶ, ଶର, ଓ କାଂଟା ଥିବା ଗଛମାନେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ସହ ଥିଲେ ମୋ ପାଇଁ ମଞ୍ଜୁ ଓ ମୃଗଚର୍ମ ପରି ନରମ ଲାଗିବ।
ମହାଵାତସମୁଦ୍ଭୂତଂ ଯନ୍ମାମଵକରିଷ୍ଯତି। ରଜୋ ରମଣ ତନ୍ମନ୍ଯେ ପରାର୍ଘ୍ଯମିଵ ଚନ୍ଦନମ୍
ପ୍ରିୟା, ବଡ଼ ପବନରେ ଉଡ଼ିଆସି ମୋ ଉପରେ ପଡ଼ୁଥିବା ଧୂଳିକୁ ମୁଁ ଅତିମୂଲ୍ୟବାନ ଚନ୍ଦନ ଲେପ ପରି ମନେ କରିବି।
ଶାଦ୍ଵଲେଷୁ ଯଦା ଶିଶ୍ଯେ ଵନାନ୍ତର୍ଵନଗୋଚରା। କୁଥାସ୍ତରଣଯୁକ୍ତେଷୁ କିଂ ସ୍ଯାତ୍ ସୁଖତରଂ ତତଃ
ବନର ମଧ୍ୟରେ ଘାସ ଉପରେ ପତ୍ର ଦେଇ ବିଛାଇ ଶୋଇଲେ, ତାଠାରୁ ଅଧିକ ସୁଖ ଆଉ କଣ ହୋଇପାରିବ?
ପତ୍ରଂ ମୂଲଂ ଫଲଂ ଯତ୍ତୁ ଅଲ୍ପଂ ଵା ଯଦି ଵା ବହୁ। ଦାସ୍ଯସେ ସ୍ଵଯମାହୃତ୍ଯ ତନ୍ମେଽମୃତରସୋପମମ୍
ତୁମେ ନିଜେ ଆଣିଦେଇଥିବା ପତ୍ର, ମୂଳ କିମ୍ବା ଫଳ, ଯେଉଁଠି ଅଳ୍ପ କିମ୍ବା ବେଶି ହେଉ, ମୁଁ ତାକୁ ଅମୃତ ରସ ପରି ମନେ କରିବି।
ନ ମାତୁର୍ନ ପିତୁସ୍ତତ୍ର ସ୍ମରିଷ୍ଯାମି ନ ଵେଶ୍ମନଃ। ଆର୍ତଵାନ୍ଯୁପଭୁଞ୍ଜାନା ପୁଷ୍ପାଣି ଚ ଫଲାନି ଚ
ସେଠାରେ ମୁଁ ମା, ବାପା କିମ୍ବା ଘରକୁ ମନେ ପକାଇବି ନାହିଁ, ଋତୁଅନୁସାରେ ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଖାଇ ରହିବି।
ନ ଚ ତତ୍ର ତତଃ କିଂଚିଦ୍ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମର୍ହସି ଵିପ୍ରିଯମ୍। ମତ୍କୃତେ ନ ଚ ତେ ଶୋକୋ ନ ଭଵିଷ୍ଯାମି ଦୁର୍ଭରା
ସେଠାରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ କିଛି ଅପ୍ରିୟ ଦେଖିବାକୁ ପାଇବ ନାହିଁ; ମୋ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଦୁଃଖିତ ହେବ ନାହିଁ, ମୁଁ କେବେ ତୁମ ପାଇଁ ଭାର ହେବି ନାହିଁ।
ଯସ୍ତ୍ଵଯା ସହ ସ ସ୍ଵର୍ଗୋ ନିରଯୋ ଯସ୍ତ୍ଵଯା ଵିନା। ଇତି ଜାନନ୍ ପରାଂ ପ୍ରୀତିଂ ଗଚ୍ଛ ରାମ ମଯା ସହ
ତୁମେ ସହ ଥିଲେ ସ୍ୱର୍ଗ ସ୍ୱର୍ଗ ହେଉଛି, ତୁମେ ଛାଡ଼ିଲେ ସେଇ ସ୍ୱର୍ଗ ମଧ୍ୟ ନରକ ହେଉଛି। ଏହି କଥା ଜାଣି, ରାମ, ମୋ ସହିତ ଚଳ, କାରଣ ମୋର ତୁମ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟଧିକ ପ୍ରେମ ଅଛି।
ଅଥ ମାମେଵମଵ୍ଯଗ୍ରାଂ ଵନଂ ନୈଵ ନଯିଷ୍ଯସେ। ଵିଷମଦ୍ଯୈଵ ପାସ୍ଯାମି ମା ଵଶଂ ଦ୍ଵିଷତାଂ ଗମମ୍
ଯଦି ଏମିତି ଅଟୁଟ ମନେ ଥିବା ମୋତେ ତୁମେ ବନକୁ ନେଉନାହାଁ, ତେବେ ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମୁଁ ବିଷ ପିଇଦେବି—ମୋ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଅଧୀନରେ ମୁଁ ପଡ଼ିନପାଉ।
ପଶ୍ଚାଦପି ହି ଦୁଃଖେନ ମମ ନୈଵାସ୍ତି ଜୀଵିତମ୍। ଉଜ୍ଝିତାଯାସ୍ତ୍ଵଯା ନାଥ ତଦୈଵ ମରଣଂ ଵରମ୍
ପରେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ମୋର ଜୀବନ ରହିବ ନାହିଁ; ନାଥ, ତୁମେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମୃତ୍ୟୁ ମୋ ପାଇଁ ଭଲ।
ଇମଂ ହି ସହିତୁଂ ଶୋକଂ ମୁହୂର୍ତମପି ନୋତ୍ସହେ। କିଂ ପୁନର୍ଦଶ ଵର୍ଷାଣି ତ୍ରୀଣି ଚୈକଂ ଚ ଦୁଃଖିତା
ଏହି ଶୋକକୁ ମୁଁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମଧ୍ୟ ସହିପାରୁନି—ତେବେ ଚୌଦ ଅବଧି ଦୁଃଖରେ କିପରି ରହିପାରିବି?
ଇତି ସା ଶୋକସଂତପ୍ତା ଵିଲପ୍ଯ କରୁଣଂ ବହୁ। ଚୁକ୍ରୋଶ ପତିମାଯସ୍ତା ଭୃଶମାଲିଙ୍ଗ୍ଯ ସସ୍ଵରମ୍
ଏଭଳି ଦୁଃଖରେ ପିଡ଼ିତ ସୀତା ବହୁତ କଷ୍ଟରେ କ୍ରନ୍ଦନ କରି, ତାଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିପଡ଼ିଲେ।
ସା ଵିଦ୍ଧା ବହୁଭିର୍ଵାକ୍ଯୈର୍ଦିଗ୍ଧୈରିଵ ଗଜାଙ୍ଗନା। ଚିରସଂନିଯତଂ ବାଷ୍ପଂ ମୁମୋଚାଗ୍ନିମିଵାରଣିଃ
ଅନେକ ଦୁଃଖଦାୟକ କଥାରେ ଆହତ ହୋଇଥିବା ସୀତା, ତୀରରେ ଘାୟଲ ହାତୀଣୀ ପରି, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ରଖିଥିବା ଲୁହ ଅଗ୍ନି ପରି ଚାଲିଦେଲେ।
ତସ୍ଯାଃ ସ୍ଫଟିକସଂକାଶଂ ଵାରି ସଂତାପସମ୍ଭଵମ୍। ନେତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ପରିସୁସ୍ରାଵ ପଙ୍କଜାଭ୍ଯାମିଵୋଦକମ୍
ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଦୁଇଟି ମନେ ପଦ୍ମ ପରି, ତାହାରୁ ତାଙ୍କ ଦୁଃଖରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସ୍ଫଟିକ ପରି ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଳ ବହିଯାଉଥିଲା।