thumb|ଏକୋନତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ଏକୋନତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୨-
ଏହା ହେଉଛି ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଉଣତିସତମ ସର୍ଗ।
ଏତତ୍ ତୁ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୀତା ରାମସ୍ଯ ଦୁଃଖିତା। ପ୍ରସକ୍ତାଶ୍ରୁମୁଖୀ ମନ୍ଦମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦୁଃଖିତ ସୀତାଙ୍କ ମୁହଁ ଅଶ୍ରୁରେ ଭିଜିଯାଇଥିଲା। ସେ ହଳୁହଳୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଯେ ତ୍ଵଯା କୀର୍ତିତା ଦୋଷା ଵନେ ଵସ୍ତଵ୍ଯତାଂ ପ୍ରତି। ଗୁଣାନିତ୍ଯେଵ ତାନ୍ ଵିଦ୍ଧି ତଵ ସ୍ନେହପୁରସ୍କୃତା
ତୁମେ ଜଙ୍ଗଲରେ ବସିବା ନେଇ ଯେଉଁ ଅସୁବିଧା ଦେଖାଇଛ, ମୁଁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ତୁମ ପ୍ରେମରେ ଗୁଣ ବୋଲି ଭାବୁଛି।
ମୃଗାଃ ସିଂହା ଗଜାଶ୍ଚୈଵ ଶାର୍ଦୂଲାଃ ଶରଭାସ୍ତଥା। ଚମରାଃ ସୃମରାଶ୍ଚୈଵ ଯେ ଚାନ୍ଯେ ଵନଚାରିଣଃ
ହରିଣ, ସିଂହ, ହାତୀ, ବାଘ, ଶରଭ, ଉଠ, ଜଙ୍ଗଲୀ ଶୁଅ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲର ପଶୁମାନେ—
ଅଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵରୂପତ୍ଵାତ୍ ସର୍ଵେ ତେ ତଵ ରାଘଵ। ରୂପଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାପସର୍ପେଯୁସ୍ତଵ ସର୍ଵେ ହି ବିଭ୍ଯତି
ହେ ରାଘବ, ସେମାନେ ତୁମକୁ ପୂର୍ବେ କେବେ ଦେଖିନାହାନ୍ତି। ତୁମକୁ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଭୟରେ ପଳାଇଯିବେ।
ତ୍ଵଯା ଚ ସହ ଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ମଯା ଗୁରୁଜନାଜ୍ଞଯା। ତ୍ଵଦ୍ଵିଯୋଗେନ ମେ ରାମ ତ୍ଯକ୍ତଵ୍ଯମିହ ଜୀଵିତମ୍
ମୁଁ ବଡମାନେଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ତୁମ ସହିତ ଯିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ରାମ, ତୁମୁଠାରୁ ଦୂରେ ରହିଲେ ଏଠାରେ ମୋର ଜୀବନ ରଖିବା ଅସମ୍ଭବ।
ନହି ମାଂ ତ୍ଵତ୍ସମୀପସ୍ଥାମପି ଶକ୍ରୋଽପି ରାଘଵ। ସୁରାଣାମୀଶ୍ଵରଃ ଶକ୍ତଃ ପ୍ରଧର୍ଷଯିତୁମୋଜସା
ହେ ରାଘବ, ମୁଁ ତୁମ ସମ୍ନିକଟରେ ଥିଲେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ମୋତେ କିଛି କରିପାରିବେନାହିଁ।
ପତିହୀନା ତୁ ଯା ନାରୀ ନ ସା ଶକ୍ଷ୍ଯତି ଜୀଵିତୁମ୍। କାମମେଵଂଵିଧଂ ରାମ ତ୍ଵଯା ମମ ନିଦର୍ଶିତମ୍
ଯେ ନାରୀ ସ୍ୱାମୀ ଛାଡ଼ି ଥାଏ, ସେ ଜୀବନ୍ତ ରହିପାରେନାହିଁ। ରାମ, ଏହି ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ତୁମେ ମୋତେ ଦେଖାଇଛ।
ଅଥାପି ଚ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ମଯା ଶ୍ରୁତମ୍। ପୁରା ପିତୃଗୃହେ ସତ୍ଯଂ ଵସ୍ତଵ୍ଯଂ କିଲ ମେ ଵନେ
ଏହା ସହିତ, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ପୂର୍ବେ ମୁଁ ବାପାଙ୍କ ଘରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣିଥିଲି ଯେ, ମୋତେ ନିଶ୍ଚୟ ଜଙ୍ଗଲରେ ବସିବାକୁ ପଡ଼ିବ।
ଲକ୍ଷଣିଭ୍ଯୋ ଦ୍ଵିଜାତିଭ୍ଯଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵାହଂ ଵଚନଂ ଗୃହେ। ଵନଵାସକୃତୋତ୍ସାହା ନିତ୍ଯମେଵ ମହାବଲ
ଘରେ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ହେ ବଳଶାଳୀ, ମୁଁ ସବୁବେଳେ ଜଙ୍ଗଲବାସ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲି।
ଆଦେଶୋ ଵନଵାସସ୍ଯ ପ୍ରାପ୍ତଵ୍ଯଃ ସ ମଯା କିଲ। ସା ତ୍ଵଯା ସହ ଭର୍ତ୍ରାହଂ ଯାସ୍ଯାମି ପ୍ରିଯ ନାନ୍ଯଥା
ମୋତେ ଜଙ୍ଗଲବାସ ପାଇଁ ଆଜ୍ଞା ମିଳିବାକୁ ଥିଲା। ଏହିପରି, ପତି ତୁମ ସହିତ ମୁଁ ଯିବି, ପ୍ରିୟ, ଅନ୍ୟ କିଛି ଉପାୟ ନାହିଁ।
କୃତାଦେଶା ଭଵିଷ୍ଯାମି ଗମିଷ୍ଯାମି ତ୍ଵଯା ସହ। କାଲଶ୍ଚାଯଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନଃ ସତ୍ଯଵାନ୍ ଭଵତୁ ଦ୍ଵିଜଃ
ମୁଁ ସେଇ ଆଜ୍ଞା ପୂରଣ କରିବି ଏବଂ ତୁମ ସହିତ ଯିବି। ଏହି ସମୟ ଆସିଛି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ କଥା ସତ୍ୟ ହେଉ।
ଵନଵାସେ ହି ଜାନାମି ଦୁଃଖାନି ବହୁଧା କିଲ। ପ୍ରାପ୍ଯନ୍ତେ ନିଯତଂ ଵୀର ପୁରୁଷୈରକୃତାତ୍ମଭିଃ
ଜଙ୍ଗଲବାସରେ ବହୁତ ଦୁଃଖ ଅଛି ବୋଲି ମୁଁ ଜାଣେ, ହେ ବୀର। ଏହି ଦୁଃଖ ଅବଶ୍ୟ ଅଶାନ୍ତ ମନର ଲୋକମାନେ ଭୋଗିଥାନ୍ତି।
କନ୍ଯଯା ଚ ପିତୁର୍ଗେହେ ଵନଵାସଃ ଶ୍ରୁତୋ ମଯା। ଭିକ୍ଷିଣ୍ଯାଃ ଶମଵୃତ୍ତାଯା ମମ ମାତୁରିହାଗ୍ରତଃ
ମୁଁ ଝିଅ ଥିବାବେଳେ, ମୋ ବାପାଙ୍କ ଘରେ, ଏଠାରେ ମାଆଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଏକ ଭିକ୍ଷୁଣୀ ମହିଳାଙ୍କ ଠାରୁ ଜଙ୍ଗଲବାସ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଥିଲି।
ପ୍ରସାଦିତଶ୍ଚ ଵୈ ପୂର୍ଵଂ ତ୍ଵଂ ମେ ବହୁତିଥଂ ପ୍ରଭୋ। ଗମନଂ ଵନଵାସସ୍ଯ କାଂକ୍ଷିତଂ ହି ସହ ତ୍ଵଯା
ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ବହୁବାରି ତୁମକୁ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲି ଯେ, ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବାକୁ ଚାହେଁ।
କୃତକ୍ଷଣାହଂ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଗମନଂ ପ୍ରତି ରାଘଵ। ଵନଵାସସ୍ଯ ଶୂରସ୍ଯ ମମ ଚର୍ଯା ହି ରୋଚତେ
ହେ ରାଘବ, ମୁଁ ଏବେ ଯିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ। ବୀରଙ୍କ ଜଙ୍ଗଲବାସ ମୋତେ ଭଲ ଲାଗେ।
ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମନ୍ ପ୍ରେମଭାଵାଦ୍ଧି ଭଵିଷ୍ଯାମି ଵିକଲ୍ମଷା। ଭର୍ତାରମନୁଗଚ୍ଛନ୍ତୀ ଭର୍ତା ହି ପରଦୈଵତମ୍
ଶୁଦ୍ଧ ମନ ଓ ପ୍ରେମରେ, ମୁଁ ନିର୍ମଳ ରହିବି, ପତିଙ୍କୁ ଅନୁସରିବି। ପତି ହେଉଛନ୍ତି ନାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବତା।
ପ୍ରେତ୍ଯଭାଵେ ହି କଲ୍ଯାଣଃ ସଂଗମୋ ମେ ସଦା ତ୍ଵଯା। ଶ୍ରୁତିର୍ହି ଶ୍ରୂଯତେ ପୁଣ୍ଯା ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଯଶସ୍ଵିନାମ୍
ହେ କଳ୍ୟାଣମୟ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମଧ୍ୟ ମୋର ତୁମ ସହିତ ସଂଯୋଗ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ରହିବ। ଏପରି କଥା ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଶୁଣିଯାଏ।
ଇହଲୋକେ ଚ ପିତୃଭିର୍ଯା ସ୍ତ୍ରୀ ଯସ୍ଯ ମହାବଲ। ଅଦ୍ଭିର୍ଦତ୍ତା ସ୍ଵଧର୍ମେଣ ପ୍ରେତ୍ଯଭାଵେଽପି ତସ୍ଯ ସା
ଏହି ଲୋକରେ ପିତାମାନେ ଯେଉଁ ଜଣେ ପୁଅଙ୍କୁ ଜଳ ଦେଇ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଯେଉଁ ଜଣେ ଝିଅକୁ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେ ଝିଅ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ହିଁ ରହିଥାଏ।
ଏଵମସ୍ମାତ୍ ସ୍ଵକାଂ ନାରୀଂ ସୁଵୃତ୍ତାଂ ହି ପତିଵ୍ରତାମ୍। ନାଭିରୋଚଯସେ ନେତୁଂ ତ୍ଵଂ ମାଂ କେନେହ ହେତୁନା
ମୁଁ ତୁମ ଘରର ନିଜ ଝିଅ, ଭଲ ଚରିତ୍ର ଓ ପତିନିଷ୍ଠା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ କେଉଁ କାରଣରୁ ମୋତେ ସଙ୍ଗେ ନେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁନାହାଁ?
ଭକ୍ତାଂ ପତିଵ୍ରତାଂ ଦୀନାଂ ମାଂ ସମାଂ ସୁଖଦୁଃଖଯୋଃ। ନେତୁମର୍ହସି କାକୁତ୍ସ୍ଥ ସମାନସୁଖଦୁଃଖିନୀମ୍
ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରତି ଭକ୍ତ, ପତିନିଷ୍ଠା, ଦୁଃଖିତ ଓ ସୁଖ-ଦୁଃଖରେ ସମାନ, ଏହିପରି ମୋତେ ନେବା ଉଚିତ, ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ, ମୁଁ ତୁମ ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଦୁଃଖରେ ସାଥି।
ଯଦି ମାଂ ଦୁଃଖିତାମେଵଂ ଵନଂ ନେତୁଂ ନ ଚେଚ୍ଛସି। ଵିଷମଗ୍ନିଂ ଜଲଂ ଵାହମାସ୍ଥାସ୍ଯେ ମୃତ୍ଯୁକାରଣାତ୍
ଯଦି ଏପରି ଦୁଃଖିତ ମୋତେ ତୁମେ ଅରଣ୍ୟକୁ ନେବାକୁ ଚାହୁଁନାହାଁ, ତେବେ ମୁଁ ବିଷ, ଅଗ୍ନି କିମ୍ବା ଜଳକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିବି।
ଏଵଂ ବହୁଵିଧଂ ତଂ ସା ଯାଚତେ ଗମନଂ ପ୍ରତି। ନାନୁମେନେ ମହାବାହୁସ୍ତାଂ ନେତୁଂ ଵିଜନଂ ଵନମ୍
ଏପରି ଅନେକ ଭାବରେ ସେ ତାଙ୍କୁ ସଙ୍ଗେ ନେବା ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କଲେ, କିନ୍ତୁ ବଳଶାଳୀ ସେ ତାଙ୍କୁ ଏକାକୀ ଅରଣ୍ୟକୁ ନେବାକୁ ମନ ଦେଲେନାହିଁ।
ଏଵମୁକ୍ତା ତୁ ସା ଚିନ୍ତାଂ ମୈଥିଲୀ ସମୁପାଗତା। ସ୍ନାପଯନ୍ତୀଵ ଗାମୁଷ୍ଣୈରଶ୍ରୁଭିର୍ନଯନଚ୍ଯୁତୈଃ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି ମୈଥିଲୀ ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁରୁ ବହିଥିବା ଉଷ୍ଣ ଅଶ୍ରୁ ଭୂମିକୁ ଭିଜାଇ ଦେଲା।
ଚିନ୍ତଯନ୍ତୀଂ ତଦା ତାଂ ତୁ ନିଵର୍ତଯିତୁମାତ୍ମଵାନ୍। କ୍ରୋଧାଵିଷ୍ଟାଂ ତୁ ଵୈଦେହୀଂ କାକୁତ୍ସ୍ଥୋ ବହ୍ଵସାନ୍ତ୍ଵଯତ୍
ସେଉଁଠି ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ଭାବରେ ଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, କାକୁତ୍ସ୍ଥ ତାଙ୍କୁ ମନା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କ୍ରୋଧରେ ଭରିଥିବା ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ବହୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ।
thumb|ତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୨-
ଏହା ହେଉଛି ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ତିରିଶତମ ସର୍ଗ।
ସାନ୍ତ୍ଵ୍ଯମାନା ତୁ ରାମେଣ ମୈଥିଲୀ ଜନକାତ୍ମଜା। ଵନଵାସନିମିତ୍ତାର୍ଥଂ ଭର୍ତାରମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସାନ୍ତ୍ୱନା ପାଇ ମୈଥିଲୀ, ଜନକନନ୍ଦିନୀ, ଅରଣ୍ୟବାସ ପାଇଁ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ସା ତମୁତ୍ତମସଂଵିଗ୍ନା ସୀତା ଵିପୁଲଵକ୍ଷସମ୍। ପ୍ରଣଯାଚ୍ଚାଭିମାନାଚ୍ଚ ପରିଚିକ୍ଷେପ ରାଘଵମ୍
ସୀତା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇ, ସ୍ନେହ ଓ ଗର୍ବରେ ରାଘବଙ୍କୁ, ଯାହାଙ୍କର ବକ୍ଷସ୍ଥଳ ଚଉଡ଼ା, କଥା କହିଲେ।
କିଂ ତ୍ଵାମନ୍ଯତ ଵୈଦେହଃ ପିତା ମେ ମିଥିଲାଧିପଃ। ରାମ ଜାମାତରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସ୍ତ୍ରିଯଂ ପୁରୁଷଵିଗ୍ରହମ୍
ମୋର ପିତା ମିଥିଲାର ରାଜା, ରାମ, ତୁମକୁ ଜାମାତା ଭାବେ ପାଇ, କଣ ଭାବିଥିଲେ? ପୁରୁଷ ଆକୃତିରେ ଜଣେ ନାରୀ ଦେଖିଥିଲେ କି?
ଅନୃତଂ ବତ ଲୋକୋଽଯମଜ୍ଞାନାଦ୍ ଯଦି ଵକ୍ଷ୍ଯତି। ତେଜୋ ନାସ୍ତି ପରଂ ରାମେ ତପତୀଵ ଦିଵାକରେ
ହାୟ, ଲୋକେ ଯଦି ଅଜ୍ଞାନରୁ କହିବେ ଯେ, ରାମଙ୍କର କୌଣସି ଶକ୍ତି ନାହିଁ, ତେବେ ସେ କଥା ମିଥ୍ୟା, କାରଣ ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।