ଯଥାଲବ୍ଧେନ କର୍ତଵ୍ଯଃ ସଂତୋଷସ୍ତେନ ମୈଥିଲି। ଯତାହାରୈର୍ଵନଚରୈଃ ସୀତେ ଦୁଃଖମତୋ ଵନମ୍
ମୈଥିଲୀ, ଯେଉଁ ଦିନ ଯେଉଁ ଜିନିଷ ମିଳିଥାଏ, ତାହାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହିବାକୁ ହୁଏ, ଜଙ୍ଗଲରେ ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ମିଳିଥାଏ, ତାହା ଖାଇବାକୁ ପଡ଼େ; ସୀତେ, ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ଦୁଃଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଅତୀଵ ଵାତସ୍ତିମିରଂ ବୁଭୁକ୍ଷା ଚାତି ନିତ୍ଯଶଃ। ଭଯାନି ଚ ମହାନ୍ତ୍ଯତ୍ର ତତୋ ଦୁଃଖତରଂ ଵନମ୍
ଏଠାରେ ବେଶି ପବନ, ଅନ୍ଧାର ଓ ସଦା ଭୋକ ରହିଥାଏ; ଏଠାରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ଭୟ ଅଛି; ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ତାହାଠାରୁ ବେଶି ଦୁଃଖଦାୟକ।
ସରୀସୃପାଶ୍ଚ ବହଵୋ ବହୁରୂପାଶ୍ଚ ଭାମିନି। ଚରନ୍ତି ପଥି ତେ ଦର୍ପାତ୍ ତତୋ ଦୁଃଖତରଂ ଵନମ୍
ଅନେକ ପୋକା ଓ ବିଭିନ୍ନ ଆକାରର ସାପ ହେଉଛନ୍ତି, ଭାମିନୀ, ସେମାନେ ଦାର୍ପ ଭରି ରାସ୍ତାରେ ଘୁଡ଼ିବାନ୍ତି; ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ତାହାଠାରୁ ବେଶି ଦୁଃଖଦାୟକ।
ନଦୀନିଲଯନାଃ ସର୍ପା ନଦୀକୁଟିଲଗାମିନଃ। ତିଷ୍ଠନ୍ତ୍ଯାଵୃତ୍ଯ ପନ୍ଥାନମତୋ ଦୁଃଖତରଂଵନମ୍
ନଦୀରେ ବସୁଥିବା ସାପ ଏବଂ ତାହାର କୁଞ୍ଚିଳା ରାସ୍ତାରେ ଚାଲିଥିବା, ସେମାନେ ପଥକୁ ଅଟକାଇ ରହନ୍ତି; ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ତାହାଠାରୁ ବେଶି ଦୁଃଖଦାୟକ।
ପତଙ୍ଗା ଵୃଶ୍ଚିକାଃ କୀଟା ଦଂଶାଶ୍ଚ ମଶକୈଃ ସହ। ବାଧନ୍ତେ ନିତ୍ଯମବଲେ ସର୍ଵଂ ଦୁଃଖମତୋ ଵନମ୍
ପତଙ୍ଗ, ବିଛା, କୀଟ ଓ କଟା ମାଶୀ ସଦା ଦୁର୍ବଳମାନଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥାଏ; ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୁଃଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଦ୍ରୁମାଃ କଣ୍ଟକିନଶ୍ଚୈଵ କୁଶାଃ କାଶାଶ୍ଚ ଭାମିନି। ଵନେ ଵ୍ଯାକୁଲଶାଖାଗ୍ରାସ୍ତେନ ଦୁଃଖମତୋ ଵନମ୍
ଗଛମାନେ କଟାରେ ଭରିଆ, କୁଶ ଓ କାଶ ଘାସ ଅଛି, ଭାମିନୀ, ଜଙ୍ଗଲରେ ଶାଖାଗୁଡିକ ଜଟିଳ ହୋଇଥାଏ; ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ଦୁଃଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
କାଯକ୍ଲେଶାଶ୍ଚ ବହଵୋ ଭଯାନି ଵିଵିଧାନି ଚ। ଅରଣ୍ଯଵାସେ ଵସତୋ ଦୁଃଖମେଵ ସଦା ଵନମ୍
ଜଙ୍ଗଲରେ ବସିଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଅନେକ ଶରୀର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଓ ବିଭିନ୍ନ ଭୟ ରହିଥାଏ; ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ସଦା ଦୁଃଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
କ୍ରୋଧଲୋଭୌ ଵିମୋକ୍ତଵ୍ଯୌ କର୍ତଵ୍ଯା ତପସେ ମତିଃ। ନ ଭେତଵ୍ଯଂ ଚ ଭେତଵ୍ଯେ ଦୁଃଖଂ ନିତ୍ଯମତୋ ଵନମ୍
କ୍ରୋଧ ଓ ଲୋଭ ଛାଡ଼ିବାକୁ ହୁଏ, ମନକୁ ତପସ୍ୟାରେ ଲଗାଇବାକୁ ପଡ଼େ; ଭୟ ଦେଇଥିବା ଜିନିଷକୁ ଭୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ସଦା ଦୁଃଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ତଦଲଂ ତେ ଵନଂ ଗତ୍ଵା କ୍ଷେମଂ ନହି ଵନଂ ତଵ। ଵିମୃଶନ୍ନିଵ ପଶ୍ଯାମି ବହୁଦୋଷକରଂ ଵନମ୍
ତେଣୁ, ତୁମେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏଠାରେ ତୁମ ପାଇଁ ସୁରକ୍ଷା ନାହିଁ। ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି ଦେଖୁଛି, ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ଅନେକ ଅପଦ୍ରବ ଆଣେ।
ଵନଂ ତୁ ନେତୁଂ ନ କୃତା ମତିର୍ଯଦା ବଭୂଵ ରାମେଣ ତଦା ମହାତ୍ମନା। ନ ତସ୍ଯ ସୀତା ଵଚନଂ ଚକାର ତଂ ତତୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ ରାମମିଦଂ ସୁଦୁଃଖିତା
ଯେତେବେଳେ ମହାତ୍ମା ରାମ ତାଙ୍କୁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ନେବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ ନାହିଁ, ସୀତା ତାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣିଲେ ନାହିଁ; ତାପରେ, ବେଶି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ସୀତା ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ।
thumb|ଏକୋନତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ଏକୋନତ୍ରିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୨-
ଏହା ହେଉଛି ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଉଣତିସତମ ସର୍ଗ।
ଏତତ୍ ତୁ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୀତା ରାମସ୍ଯ ଦୁଃଖିତା। ପ୍ରସକ୍ତାଶ୍ରୁମୁଖୀ ମନ୍ଦମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ରାମଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦୁଃଖିତ ସୀତାଙ୍କ ମୁହଁ ଅଶ୍ରୁରେ ଭିଜିଯାଇଥିଲା। ସେ ହଳୁହଳୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଯେ ତ୍ଵଯା କୀର୍ତିତା ଦୋଷା ଵନେ ଵସ୍ତଵ୍ଯତାଂ ପ୍ରତି। ଗୁଣାନିତ୍ଯେଵ ତାନ୍ ଵିଦ୍ଧି ତଵ ସ୍ନେହପୁରସ୍କୃତା
ତୁମେ ଜଙ୍ଗଲରେ ବସିବା ନେଇ ଯେଉଁ ଅସୁବିଧା ଦେଖାଇଛ, ମୁଁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ତୁମ ପ୍ରେମରେ ଗୁଣ ବୋଲି ଭାବୁଛି।
ମୃଗାଃ ସିଂହା ଗଜାଶ୍ଚୈଵ ଶାର୍ଦୂଲାଃ ଶରଭାସ୍ତଥା। ଚମରାଃ ସୃମରାଶ୍ଚୈଵ ଯେ ଚାନ୍ଯେ ଵନଚାରିଣଃ
ହରିଣ, ସିଂହ, ହାତୀ, ବାଘ, ଶରଭ, ଉଠ, ଜଙ୍ଗଲୀ ଶୁଅ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲର ପଶୁମାନେ—
ଅଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵରୂପତ୍ଵାତ୍ ସର୍ଵେ ତେ ତଵ ରାଘଵ। ରୂପଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାପସର୍ପେଯୁସ୍ତଵ ସର୍ଵେ ହି ବିଭ୍ଯତି
ହେ ରାଘବ, ସେମାନେ ତୁମକୁ ପୂର୍ବେ କେବେ ଦେଖିନାହାନ୍ତି। ତୁମକୁ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଭୟରେ ପଳାଇଯିବେ।
ତ୍ଵଯା ଚ ସହ ଗନ୍ତଵ୍ଯଂ ମଯା ଗୁରୁଜନାଜ୍ଞଯା। ତ୍ଵଦ୍ଵିଯୋଗେନ ମେ ରାମ ତ୍ଯକ୍ତଵ୍ଯମିହ ଜୀଵିତମ୍
ମୁଁ ବଡମାନେଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ତୁମ ସହିତ ଯିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ରାମ, ତୁମୁଠାରୁ ଦୂରେ ରହିଲେ ଏଠାରେ ମୋର ଜୀବନ ରଖିବା ଅସମ୍ଭବ।
ନହି ମାଂ ତ୍ଵତ୍ସମୀପସ୍ଥାମପି ଶକ୍ରୋଽପି ରାଘଵ। ସୁରାଣାମୀଶ୍ଵରଃ ଶକ୍ତଃ ପ୍ରଧର୍ଷଯିତୁମୋଜସା
ହେ ରାଘବ, ମୁଁ ତୁମ ସମ୍ନିକଟରେ ଥିଲେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ମୋତେ କିଛି କରିପାରିବେନାହିଁ।
ପତିହୀନା ତୁ ଯା ନାରୀ ନ ସା ଶକ୍ଷ୍ଯତି ଜୀଵିତୁମ୍। କାମମେଵଂଵିଧଂ ରାମ ତ୍ଵଯା ମମ ନିଦର୍ଶିତମ୍
ଯେ ନାରୀ ସ୍ୱାମୀ ଛାଡ଼ି ଥାଏ, ସେ ଜୀବନ୍ତ ରହିପାରେନାହିଁ। ରାମ, ଏହି ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ତୁମେ ମୋତେ ଦେଖାଇଛ।
ଅଥାପି ଚ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ମଯା ଶ୍ରୁତମ୍। ପୁରା ପିତୃଗୃହେ ସତ୍ଯଂ ଵସ୍ତଵ୍ଯଂ କିଲ ମେ ଵନେ
ଏହା ସହିତ, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ପୂର୍ବେ ମୁଁ ବାପାଙ୍କ ଘରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣିଥିଲି ଯେ, ମୋତେ ନିଶ୍ଚୟ ଜଙ୍ଗଲରେ ବସିବାକୁ ପଡ଼ିବ।
ଲକ୍ଷଣିଭ୍ଯୋ ଦ୍ଵିଜାତିଭ୍ଯଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵାହଂ ଵଚନଂ ଗୃହେ। ଵନଵାସକୃତୋତ୍ସାହା ନିତ୍ଯମେଵ ମହାବଲ
ଘରେ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ହେ ବଳଶାଳୀ, ମୁଁ ସବୁବେଳେ ଜଙ୍ଗଲବାସ ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ଥିଲି।
ଆଦେଶୋ ଵନଵାସସ୍ଯ ପ୍ରାପ୍ତଵ୍ଯଃ ସ ମଯା କିଲ। ସା ତ୍ଵଯା ସହ ଭର୍ତ୍ରାହଂ ଯାସ୍ଯାମି ପ୍ରିଯ ନାନ୍ଯଥା
ମୋତେ ଜଙ୍ଗଲବାସ ପାଇଁ ଆଜ୍ଞା ମିଳିବାକୁ ଥିଲା। ଏହିପରି, ପତି ତୁମ ସହିତ ମୁଁ ଯିବି, ପ୍ରିୟ, ଅନ୍ୟ କିଛି ଉପାୟ ନାହିଁ।
କୃତାଦେଶା ଭଵିଷ୍ଯାମି ଗମିଷ୍ଯାମି ତ୍ଵଯା ସହ। କାଲଶ୍ଚାଯଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନଃ ସତ୍ଯଵାନ୍ ଭଵତୁ ଦ୍ଵିଜଃ
ମୁଁ ସେଇ ଆଜ୍ଞା ପୂରଣ କରିବି ଏବଂ ତୁମ ସହିତ ଯିବି। ଏହି ସମୟ ଆସିଛି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ କଥା ସତ୍ୟ ହେଉ।
ଵନଵାସେ ହି ଜାନାମି ଦୁଃଖାନି ବହୁଧା କିଲ। ପ୍ରାପ୍ଯନ୍ତେ ନିଯତଂ ଵୀର ପୁରୁଷୈରକୃତାତ୍ମଭିଃ
ଜଙ୍ଗଲବାସରେ ବହୁତ ଦୁଃଖ ଅଛି ବୋଲି ମୁଁ ଜାଣେ, ହେ ବୀର। ଏହି ଦୁଃଖ ଅବଶ୍ୟ ଅଶାନ୍ତ ମନର ଲୋକମାନେ ଭୋଗିଥାନ୍ତି।
କନ୍ଯଯା ଚ ପିତୁର୍ଗେହେ ଵନଵାସଃ ଶ୍ରୁତୋ ମଯା। ଭିକ୍ଷିଣ୍ଯାଃ ଶମଵୃତ୍ତାଯା ମମ ମାତୁରିହାଗ୍ରତଃ
ମୁଁ ଝିଅ ଥିବାବେଳେ, ମୋ ବାପାଙ୍କ ଘରେ, ଏଠାରେ ମାଆଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଏକ ଭିକ୍ଷୁଣୀ ମହିଳାଙ୍କ ଠାରୁ ଜଙ୍ଗଲବାସ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଥିଲି।
ପ୍ରସାଦିତଶ୍ଚ ଵୈ ପୂର୍ଵଂ ତ୍ଵଂ ମେ ବହୁତିଥଂ ପ୍ରଭୋ। ଗମନଂ ଵନଵାସସ୍ଯ କାଂକ୍ଷିତଂ ହି ସହ ତ୍ଵଯା
ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ବହୁବାରି ତୁମକୁ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲି ଯେ, ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବାକୁ ଚାହେଁ।
କୃତକ୍ଷଣାହଂ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଗମନଂ ପ୍ରତି ରାଘଵ। ଵନଵାସସ୍ଯ ଶୂରସ୍ଯ ମମ ଚର୍ଯା ହି ରୋଚତେ
ହେ ରାଘବ, ମୁଁ ଏବେ ଯିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ। ବୀରଙ୍କ ଜଙ୍ଗଲବାସ ମୋତେ ଭଲ ଲାଗେ।
ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମନ୍ ପ୍ରେମଭାଵାଦ୍ଧି ଭଵିଷ୍ଯାମି ଵିକଲ୍ମଷା। ଭର୍ତାରମନୁଗଚ୍ଛନ୍ତୀ ଭର୍ତା ହି ପରଦୈଵତମ୍
ଶୁଦ୍ଧ ମନ ଓ ପ୍ରେମରେ, ମୁଁ ନିର୍ମଳ ରହିବି, ପତିଙ୍କୁ ଅନୁସରିବି। ପତି ହେଉଛନ୍ତି ନାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବତା।
ପ୍ରେତ୍ଯଭାଵେ ହି କଲ୍ଯାଣଃ ସଂଗମୋ ମେ ସଦା ତ୍ଵଯା। ଶ୍ରୁତିର୍ହି ଶ୍ରୂଯତେ ପୁଣ୍ଯା ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଯଶସ୍ଵିନାମ୍
ହେ କଳ୍ୟାଣମୟ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମଧ୍ୟ ମୋର ତୁମ ସହିତ ସଂଯୋଗ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ରହିବ। ଏପରି କଥା ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଶୁଣିଯାଏ।
ଇହଲୋକେ ଚ ପିତୃଭିର୍ଯା ସ୍ତ୍ରୀ ଯସ୍ଯ ମହାବଲ। ଅଦ୍ଭିର୍ଦତ୍ତା ସ୍ଵଧର୍ମେଣ ପ୍ରେତ୍ଯଭାଵେଽପି ତସ୍ଯ ସା
ଏହି ଲୋକରେ ପିତାମାନେ ଯେଉଁ ଜଣେ ପୁଅଙ୍କୁ ଜଳ ଦେଇ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଯେଉଁ ଜଣେ ଝିଅକୁ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେ ଝିଅ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ହିଁ ରହିଥାଏ।
ଏଵମସ୍ମାତ୍ ସ୍ଵକାଂ ନାରୀଂ ସୁଵୃତ୍ତାଂ ହି ପତିଵ୍ରତାମ୍। ନାଭିରୋଚଯସେ ନେତୁଂ ତ୍ଵଂ ମାଂ କେନେହ ହେତୁନା
ମୁଁ ତୁମ ଘରର ନିଜ ଝିଅ, ଭଲ ଚରିତ୍ର ଓ ପତିନିଷ୍ଠା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ କେଉଁ କାରଣରୁ ମୋତେ ସଙ୍ଗେ ନେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁନାହାଁ?