ପିତା ଵିଭାଣ୍ଡକୋଽସ୍ମାକଂ ତସ୍ଯାହଂ ସୁତ ଔରସଃ ଋଷ୍ଯଶୃଙ୍ଗ ଇତି ଖ୍ଯାତଂ ନାମ କର୍ମ ଚ ମେ ଭୁଵି ॥୧-୧୦-
ଆମ ପିତା ଭିଭାଣ୍ଡକ; ମୁଁ ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ଝିଅ। ମୋ ନାମ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ଭାବରେ ପରିଚିତ।
ଇହାଶ୍ରମପଦୋଽସ୍ମାକଂ ସମୀପେ ଶୁଭଦର୍ଶନାଃ କରିଷ୍ଯେ ଵୋଽତ୍ର ପୂଜାଂ ଵୈ ସର୍ଵେଷାଂ ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍ ॥୧-୧୦-
ଆମ ଆଶ୍ରମ ଏଠା ନିକଟରେ, ମଧୁର ଦେଖାଯାଉଥିବା ମହିଳାମାନେ। ଆମେ ଏଠାରେ ଆପଣମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ପୂଜା କରିବି।
ଋଷିପୁତ୍ରଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସର୍ଵାସାଂ ମତିରାସ ଵୈ ତଦାଶ୍ରମପଦଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଜଗ୍ମୁଃ ସର୍ଵାସ୍ତତୋଽଙ୍ଗନାଃ ॥୧-୧୦-
ଋଷିଙ୍କ ପୁଅଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ମହିଳାମାନେ ଆଶ୍ରମକୁ ଯିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ।
ଗତାନାଂ ତୁ ତତଃ ପୂଜାମୃଷିପୁତ୍ରଶ୍ଚକାର ହ ଇଦମର୍ଘ୍ଯମିଦଂ ପାଦ୍ଯମିଦଂ ମୂଲଂ ଫଲଂ ଚ ନଃ ॥୧-୧୦-
ସେମାନେ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ, ଋଷିଙ୍କ ପୁଅ ପୂଜା କରିଲେ, 'ଏହା ମୁଁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଉଛି, ଏହା ପାଦ୍ୟ, ଏହି ମୂଳ ଓ ଫଳ ଆପଣମାନେ ପାଇଁ।'
ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ତୁ ତାଂ ପୂଜାଂ ସର୍ଵା ଏଵ ସମୁତ୍ସୁକାଃ ଋଷେର୍ଭୀତାଶ୍ଚ ଶୀଘ୍ରଂ ତୁ ଗମନାଯ ମତିଂ ଦଧୁଃ ॥୧-୧୦-
ସମସ୍ତେ ଏହି ପୂଜା ଗ୍ରହଣ କରି, ଉତ୍ସୁକ ହେଲେ; କିନ୍ତୁ ଋଷିଙ୍କୁ ଭୟ କରି, ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ଯିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଅସ୍ମାକମପି ମୁଖ୍ଯାନି ଫଲାନୀମାନି ହେ ଦ୍ଵିଜ ଗୃହାଣ ଵିପ୍ର ଭଦ୍ରଂ ତେ ଭକ୍ଷଯସ୍ଵ ଚ ମା ଚିରମ୍ ॥୧-୧୦-
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ଆମର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ମଧ୍ୟ ଆପଣ ପାଇଁ — ଦୟାକରି ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ, ଭଦ୍ର ଜନ, ଦେରି କରିବେ ନାହିଁ, ଖାଇବେ।
ତତସ୍ତାସ୍ତଂ ସମାଲିଙ୍ଗ୍ଯ ସର୍ଵା ହର୍ଷସମନ୍ଵିତାଃ ମୋଦକାନ୍ ପ୍ରଦଦୁସ୍ତସ୍ମୈ ଭକ୍ଷ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଵିଵିଧାଞ୍ଛୁଭାନ୍ ॥୧-୧୦-
ତାପରେ, ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଂଗନ କରି, ମିଠା ପିଠା ଓ ବିଭିନ୍ନ ସୁସ୍ୱାଦୁ ଖାଦ୍ୟ ଦେଲେ।
ତାନି ଚାସ୍ଵାଦ୍ଯ ତେଜସ୍ଵୀ ଫଲାନୀତି ସ୍ମ ମନ୍ଯତେ ଅନାସ୍ଵାଦିତପୂର୍ଵାଣି ଵନେ ନିତ୍ଯନିଵାସିନାମ୍ ॥୧-୧୦-
ସେ ଫଳ ଚାଖି, ତେଜସ୍ୱୀ ଭାବିଲେ, 'ଏଗୁଡିକ ଫଳ,' କାରଣ ଜଙ୍ଗଲରେ ସଦା ରହୁଥିବା ତାଙ୍କୁ ଏପରି ଖାଦ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ କେବେ ଚାଖିନଥିଲେ।
ଆପୃଚ୍ଛ୍ଯ ଚ ତଦା ଵିପ୍ରଂ ଵ୍ରତଚର୍ଯାଂ ନିଵେଦ୍ଯ ଚ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ସ୍ମାପଦେଶାତ୍ତା ଭୀତାସ୍ତସ୍ଯ ପିତୁଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ॥୧-୧୦-
ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଓ ନିଜ ଉପବାସ ବିଷୟରେ କହି, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କୁ ଭୟ କରି, ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ଚାଲିଗଲେ।
ଗତାସୁ ତାସୁ ସର୍ଵାସୁ କାଶ୍ଯପସ୍ଯାତ୍ମଜୋ ଦ୍ଵିଜଃ ଅସ୍ଵସ୍ଥହୃଦଯଶ୍ଚାସୀଦ୍ ଦୁଃଖାଚ୍ଚ ପରିଵର୍ତତେ ॥୧-୧୦-
ସମସ୍ତ ମହିଳା ଚାଲିଗଲା ପରେ, କାଶ୍ୟପ ଋଷିଙ୍କ ପୁଅ, ହୃଦୟରେ ଅସ୍ୱସ୍ଥ ହେଲେ ଓ ଦୁଃଖରେ ଏପାଖେ ଓପାଖେ ଘୁଞ୍ଚିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ତତୋଽପରେଦ୍ଯୁସ୍ତଂ ଦେଶମାଜଗାମ ସ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ଵିଭାଣ୍ଡକସୁତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ମନସାଚିନ୍ତଯନ୍ମୁହୁଃ ॥୧-୧୦-
ପରେଦିନ ସେ ଶୂର ଭିଭାଣ୍ଡକଙ୍କ ପୁଅ, ଯେଉଁଠି ଆସିଲେ, ମନରେ ଅନେକ ଭାବ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ ।
ମନୋଜ୍ଞା ଯତ୍ର ତା ଦୃଷ୍ଟା ଵାରମୁଖ୍ଯାଃ ସ୍ଵଲଙ୍କୃତାଃ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ଚ ତତୋ ଵିପ୍ରମାଯାନ୍ତଂ ହୃଷ୍ଟମାନସାଃ ॥୧-୧୦-
ସେଠି ସେ ମନୋହର, ଭଲଭାବେ ଶୃଙ୍ଗାରିତ ମହିଳାମାନେ ଦେଖିଲେ; ଏବଂ ମୁନିଙ୍କୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ସେମାନଙ୍କର ହୃଦୟ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା ।
ଉପସୃତ୍ଯ ତତଃ ସର୍ଵାସ୍ତାସ୍ତମୂଚୁରିଦଂ ଵଚଃ ଏହ୍ଯାଶ୍ରମପଦଂ ସୌମ୍ଯ ଅସ୍ମାକମିତି ଚାବ୍ରୁଵନ୍ ॥୧-୧୦-
ସମସ୍ତେ ନିକଟକୁ ଆସି, ସେଠାରେ କହିଲେ, 'ମୂଦୁ, ଆମ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସ', ଏଭଳି ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଲେ ।
ଚିତ୍ରାଣ୍ଯତ୍ର ବହୂନି ସ୍ଯୁର୍ମୂଲାନି ଚ ଫଲାନି ଚ ତତ୍ରାପ୍ଯେଷ ଵିଶେଷେଣ ଵିଧିର୍ହି ଭଵିତା ଧ୍ରୁଵମ୍ ॥୧-୧୦-
ଏଠାରେ ଅନେକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ମୂଳ ଓ ଫଳ ମିଳିବ; ଏଠି ନିଶ୍ଚୟ ତୁମ ପାଇଁ ବିଶେଷ ଭାଗ୍ୟ ଘଟିବ ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଵଚନଂ ତାସାଂ ସର୍ଵାସାଂ ହୃଦଯଙ୍ଗମମ୍ ଗମନାଯ ମତିଂ ଚକ୍ରେ ତଂ ଚ ନିନ୍ଯୁସ୍ତଦା ସ୍ତ୍ରିଯଃ ॥୧-୧୦-
ମହିଳାମାନେ ଯାହା କହିଲେ, ହୃଦୟକୁ ଛୁଇଁଥିଲା; ସେ ଯିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ, ଏବଂ ମହିଳାମାନେ ତାଙ୍କୁ ନେଇଗଲେ ।
ତତ୍ର ଚାନୀଯମାନେ ତୁ ଵିପ୍ରେ ତସ୍ମିନ୍ ମହାତ୍ମନି ଵଵର୍ଷ ସହସା ଦେଵୋ ଜଗତ୍ ପ୍ରହ୍ଲାଦଯଂସ୍ତଦା ॥୧-୧୦-
ଏହି ମହାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନେଇଯାଉଥିବାବେଳେ, ଦେବତାମାନେ ଅଚିରେ ବର୍ଷା କରିଲେ, ସାରା ଜଗତକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇ ।
ଵର୍ଷେଣୈଵାଗତଂ ଵିପ୍ରଂ ତାପସଂ ସ ନରାଧିପଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଦ୍ଗମ୍ଯ ମୁନିଂ ପ୍ରହ୍ଵଃ ଶିରସା ଚ ମହୀଂ ଗତଃ ॥୧-୧୦-
ଏହି ବର୍ଷା ସହିତ, ତାପସ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆସିଲେ; ରାଜା ମୁନିଙ୍କୁ ମିଳିବାକୁ ବାହାରିଗଲେ, ମୁଣ୍ଡ ଭୂମିରେ ଛୁଇଁ ନମସ୍କାର କଲେ ।
ଅର୍ଘ୍ଯଂ ଚ ପ୍ରଦଦୌ ତସ୍ମୈ ନ୍ଯାଯତଃ ସୁସମାହିତଃ ଵଵ୍ରେ ପ୍ରସାଦଂ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରାନ୍ମା ଵିପ୍ରଂ ମନ୍ଯୁରାଵିଶେତ୍ ॥୧-୧୦-
ଯଥାଯଥ ଆଦର ସହିତ, ରାଜା ମୁନିଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଲେ; ଏବଂ ହୃଦୟରୁ ତାଙ୍କର କୃପା ଚାହିଲେ, ଯେଉଁଠି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କ୍ରୋଧ ନ ଆସି ।
ଅନ୍ତଃପୁରଂ ପ୍ରଵେଶ୍ଯାସ୍ମୈ କନ୍ଯାଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଯଥାଵିଧି ଶାନ୍ତାଂ ଶାନ୍ତେନ ମନସା ରାଜା ହର୍ଷମଵାପ ସଃ ॥୧-୧୦-
ରାଜା ମୁନିଙ୍କୁ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ନେଇଗଲେ, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଶାନ୍ତାକୁ ଦେଲେ; ଶାନ୍ତ ମନରେ ରାଜା ଆନନ୍ଦ ଲାଗିଲେ ।
ଏଵଂ ସ ନ୍ଯଵସତ୍ ତତ୍ର ସର୍ଵକାମୈଃ ସୁପୂଜିତଃ ଋଷ୍ଯଶୃଙ୍ଗୋ ମହାତେଜାଃ ଶାନ୍ତଯା ସହ ଭାର୍ଯଯା ॥୧-୧୦-
ଏଭଳି ମହାତେଜସ୍ବୀ ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ଶାନ୍ତା ସହ ଏଠି ରହିଲେ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଇ, ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ ।
thumb|ଏକାଦଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ବାଲକାଣ୍ଡେ ଏକାଦଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୧-
ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ଏକାଦଶ ସର୍ଗ ଶୁଣିବାକୁ ହେବ ।
ଭୂଯ ଏଵ ହି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଶୃଣୁ ମେ ଵଚନଂ ହିତମ୍ । ଯଥା ସ ଦେଵପ୍ରଵରଃ କଥଯାମାସ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ॥୧-୧୧-
ପୁନି ଏକଥା, ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ମୋର ଉପକାରୀ କଥା ଶୁଣ; ଯେଉଁପରି ଜ୍ଞାନୀ ଦେବତା କଥା କହିଥିଲେ ।
ଇକ୍ଷ୍ଵାକୂଣାଂ କୁଲେ ଜାତୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ସୁଧାର୍ମିକଃ । ନାମ୍ନା ଦଶରଥୋ ରାଜା ଶ୍ରୀମାନ୍ ସତ୍ଯପ୍ରତିଶ୍ରଵଃ ॥୧-୧୧-
ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଏକ ଅତି ଧର୍ମିକ ରାଜା ହେବେ, ତାଙ୍କର ନାମ ଦଶରଥ, ସତ୍ୟବାନ ଓ ଶ୍ରୀମୟ ।
ଅଙ୍ଗରାଜେନ ସଖ୍ଯଂ ଚ ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଞୋ ଭଵିଷ୍ଯତି । କନ୍ଯା ଚାସ୍ଯ ମହାଭାଗା ଶାନ୍ତା ନାମ ଭଵିଷ୍ଯତି ॥୧-୧୧-
ସେ ରାଜାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ରାଜା ସହ ମିତ୍ରତା ହେବ; ତାଙ୍କର ଏକ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ କନ୍ୟା ଥିବେ, ନାମ ଶାନ୍ତା ।
ପୁତ୍ରସ୍ତ୍ଵଙ୍ଗସ୍ଯ ରାଜ୍ଞସ୍ତୁ ରୋମପାଦ ଇତି ଶ୍ରୁତଃ । ତଂ ସ ରାଜା ଦଶରଥୋ ଗମିଷ୍ଯତି ମହାଯଶାଃ ॥୧-୧୧-
ଅଙ୍ଗ ରାଜାଙ୍କର ପୁଅ ରୋମପାଦ ନାମରେ ପରିଚିତ; ଏହି ଦଶରଥ ରାଜା ତାଙ୍କଠାରେ ଯିବେ ।
ଅନପତ୍ଯୋଽସ୍ମି ଧର୍ମାତ୍ମଞ୍ଛାନ୍ତାଭର୍ତା ମମ କ୍ରତୁମ୍ । ଆହରେତ ତ୍ଵଯାଜ୍ଞପ୍ତଃ ସଂତାନାର୍ଥଂ କୁଲସ୍ଯ ଚ ॥୧-୧୧-
ମୁଁ ସନ୍ତାନହୀନ, ଧର୍ମାତ୍ମା; ଶାନ୍ତାଙ୍କର ଗୋଟିଏ ପତି ମୋ ପାଇଁ କ୍ରତୁ କରିବା ଉଚିତ, ତୁମେ ଯେପରି ଆଜ୍ଞା ଦେଲ, ସନ୍ତାନ ଓ ବଂଶ ପାଇଁ ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜ୍ଞୋଽଥ ତଦ୍ ଵାକ୍ଯଂ ମନସା ସ ଵିଚିନ୍ତ୍ଯ ଚ । ପ୍ରଦାସ୍ଯତେ ପୁତ୍ରଵନ୍ତଂ ଶାନ୍ତା ଭର୍ତାରମାତ୍ମଵାନ୍ ॥୧-୧୧-
ରାଜାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ମନରେ ଚିନ୍ତା କରି, ସେ ଶାନ୍ତାଙ୍କର ପତି, ପୁଅ ସହିତ, ଆତ୍ମନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖି, ଦେଇଦେବେ ।
ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ଚ ତଂ ଵିପ୍ରଂ ସ ରାଜା ଵିଗତଜ୍ଵରଃ । ଆହରିଷ୍ଯତି ତଂ ଯଜ୍ଞଂ ପ୍ରହୃଷ୍ଟେନାନ୍ତରାତ୍ମନା ॥୧-୧୧-
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ରାଜା ଚିନ୍ତା ମୁକ୍ତ ହେବେ; ଅନ୍ତରାତ୍ମାରୁ ଆନନ୍ଦ ସହିତ, ଏହି ଯଜ୍ଞ କରିବେ ।
ତଂ ଚ ରାଜା ଦଶରଥୋ ଯଶସ୍କାମଃ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ । ଋଷ୍ଯଶୃଙ୍ଗଂ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଵରଯିଷ୍ଯତି ଧର୍ମଵିତ୍ ॥୧-୧୧-
ରାଜା ଦଶରଥ ମହାପ୍ରତିଷ୍ଠା ଆଶା କରି, ହାତ ଜୋଡି ରୁଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗଙ୍କୁ ବାଛିବେ, ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ଧର୍ମର ଜ୍ଞାନୀ।
ଯଜ୍ଞାର୍ଥଂ ପ୍ରସଵାର୍ଥଂ ଚ ସ୍ଵର୍ଗାର୍ଥଂ ଚ ନରେଶ୍ଵରଃ । ଲଭତେ ଚ ସ ତଂ କାମଂ ଦ୍ଵିଜମୁଖ୍ଯାଦ୍ ଵିଶାମ୍ପତିଃ ॥୧-୧୧-
ଯଜ୍ଞ, ସନ୍ତାନ ଏବଂ ସ୍ଵର୍ଗ ପାଇଁ ନରେଶ୍ଵର ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ମାଧ୍ୟମରେ ପୂରଣ କରିବେ।