ସୁଖଂ ଵନେ ନିଵତ୍ସ୍ଯାମି ଯଥୈଵ ଭଵନେ ପିତୁଃ। ଅଚିନ୍ତଯନ୍ତୀ ତ୍ରୀଁଲ୍ଲୋକାଂଶ୍ଚିନ୍ତଯନ୍ତୀ ପତିଵ୍ରତମ୍
ମୁଁ ଜଙ୍ଗଲରେ ସୁଖରେ ରହିବି, ଯେପରି ମୋ ପିତାଙ୍କ ଘରେ ଥିଲି; ତିନି ଲୋକ ଭାବିବି ନାହିଁ, କେବଳ ପତିବ୍ରତା ଭାବକୁ ଚିନ୍ତିବି।
ଶୁଶ୍ରୂଷମାଣା ତେ ନିତ୍ଯଂ ନିଯତା ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣୀ। ସହ ରଂସ୍ଯେ ତ୍ଵଯା ଵୀର ଵନେଷୁ ମଧୁଗନ୍ଧିଷୁ
ମୁଁ ସଦା ତୁମେ ପାଇଁ ଶୁଶ୍ରୂଷା କରିବି, ନିୟମିତ ଓ ନିର୍ମଳ ଚିତ୍ତରେ; ବୀର, ମୁଁ ତୁମେ ସହ ମଧୁଗନ୍ଧି ଜଙ୍ଗଲରେ ଆନନ୍ଦ କରିବି।
ତ୍ଵଂ ହି କର୍ତୁଂ ଵନେ ଶକ୍ତୋ ରାମ ସମ୍ପରିପାଲନମ୍। ଅନ୍ଯସ୍ଯାପି ଜନସ୍ଯେହ କିଂ ପୁନର୍ମମ ମାନଦ
ରାମ, ତୁମେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଅନ୍ୟ ଲୋକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସୁରକ୍ଷିତ କରିପାରିବ; ତେଣୁ, ମୋ ପାଇଁ ତ ଅଧିକ ଭଲ କରିପାରିବ, ମାନଦା।
ସାହଂ ତ୍ଵଯା ଗମିଷ୍ଯାମି ଵନମଦ୍ଯ ନ ସଂଶଯଃ। ନାହଂ ଶକ୍ଯା ମହାଭାଗ ନିଵର୍ତଯିତୁମୁଦ୍ଯତା
ତେଣୁ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଆଜି ତୁମେ ସହ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବି; ମହାଭାଗ, ମୁଁ ଏକଥା ନିଶ୍ଚୟ କରିଦେଲେ, ମୋତେ ଫେରାଇବାଠାରେ କେଉଁ ଶକ୍ତି ନାହିଁ।
ଫଲମୂଲାଶନା ନିତ୍ଯଂ ଭଵିଷ୍ଯାମି ନ ସଂଶଯଃ। ନ ତେ ଦୁଃଖଂ କରିଷ୍ଯାମି ନିଵସନ୍ତୀ ତ୍ଵଯା ସଦା
ମୁଁ ସଦା ଫଳ ଓ ମୂଳ ଖାଇ ଜୀବନ ଯାପନ କରିବି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତୁମେ ସହିତ ରହିବା ସମୟରେ, ମୁଁ କେବେ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ କଷ୍ଟ ଦେବିନି।
ଅଗ୍ରତସ୍ତେ ଗମିଷ୍ଯାମି ଭୋକ୍ଷ୍ଯେ ଭୁକ୍ତଵତି ତ୍ଵଯି। ଇଚ୍ଛାମି ପରତଃ ଶୈଲାନ୍ ପଲ୍ଵଲାନି ସରାଂସି ଚ
ମୁଁ ସଦା ତୁମ ପୂର୍ବରେ ଚାଲିବି, ତୁମେ ଖାଇସାରିଲେ ପରେ ମୁଁ ଖାଇବି। ତାପରେ ମୁଁ ପାହାଡ଼, ଜଳାଶୟ ଓ ହ୍ରଦ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ।
ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ସର୍ଵତ୍ର ନିର୍ଭୀତା ତ୍ଵଯା ନାଥେନ ଧୀମତା। ହଂସକାରଣ୍ଡଵାକୀର୍ଣାଃ ପଦ୍ମିନୀଃ ସାଧୁପୁଷ୍ପିତାଃ
ତୁମେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ରକ୍ଷାକର୍ତ୍ତା ଥିଲେ, ମୁଁ ଭୟ ନାକରି ସବୁଠାରେ ହଂସା ଓ କାରଣ୍ଡବରେ ଭରିଥିବା, ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମପୁଣ୍ଡିକା ଦେଖିବି।
ଇଚ୍ଛେଯଂ ସୁଖିନୀ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ତ୍ଵଯା ଵୀରେଣ ସଂଗତା। ଅଭିଷେକଂ କରିଷ୍ଯାମି ତାସୁ ନିତ୍ଯମନୁଵ୍ରତା
ତୁମେ ବୀର ହେବା ସହିତ ମୁଁ ଖୁସି ହୋଇ ସେଗୁଡିକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହେଁ। ମୁଁ ସଦା ତୁମ ପ୍ରତି ଅନୁଗତ ରହି, ସେ ହ୍ରଦଗୁଡିକରେ ଅଭିଷେକ କରିବି।
ସହ ତ୍ଵଯା ଵିଶାଲାକ୍ଷ ରଂସ୍ଯେ ପରମନନ୍ଦିନୀ। ଏଵଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଶତଂ ଵାପି ତ୍ଵଯା ସହ
ବିଶାଳ ନୟନ ଥିବା ତୁମେ ସହିତ ମୁଁ ପରମ ଆନନ୍ଦରେ ରମିବି। ଏଭଳି ଭାବରେ ଏକ ଶତ ବା ହଜାର ବର୍ଷ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ସହିତ ରହିବି।
ଵ୍ଯତିକ୍ରମଂ ନ ଵେତ୍ସ୍ଯାମି ସ୍ଵର୍ଗୋଽପି ହି ନ ମେ ମତଃ। ସ୍ଵର୍ଗେଽପି ଚ ଵିନା ଵାସୋ ଭଵିତା ଯଦି ରାଘଵ। ତ୍ଵଯା ଵିନା ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ନାହଂ ତଦପି ରୋଚଯେ
ମୁଁ କେବେ ମଧ୍ୟ ନିୟମ ଭଙ୍ଗ କରିବିନି। ସ୍ୱର୍ଗ ମଧ୍ୟ ମୋ ପାଇଁ ଆକର୍ଷଣୀୟ ନୁହେଁ। ରାଘବ, ଯଦି ତୁମେ ବିନା ସ୍ୱର୍ଗରେ ରହିବା ସମ୍ଭବ ହେଉଥାନ୍ତି, ତେବେ ମୁଁ ତାହାକୁ ମଧ୍ୟ ଚାହିବିନି।
ଅହଂ ଗମିଷ୍ଯାମି ଵନଂ ସୁଦୁର୍ଗମଂ ମୃଗାଯୁତଂ ଵାନରଵାରଣୈଶ୍ଚ। ଵନେ ନିଵତ୍ସ୍ଯାମି ଯଥା ପିତୁର୍ଗୃହେ ତଵୈଵ ପାଦାଵୁପଗୃହ୍ଯ ସମ୍ମତା
ମୁଁ ଅତି କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ ଏବଂ ମୃଗ, ବାନର ଓ ହାତୀରେ ଭରିଥିବା ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବି। ତୁମର ଅନୁମତି ନେଇ, ମୁଁ ତୁମ ପାଦ ଧରି, ମୋ ପିତାଙ୍କ ଘର ଭଳି ଜଙ୍ଗଲରେ ରହିବି।
ଅନନ୍ଯଭାଵାମନୁରକ୍ତଚେତସଂ ତ୍ଵଯା ଵିଯୁକ୍ତାଂ ମରଣାଯ ନିଶ୍ଚିତାମ୍। ନଯସ୍ଵ ମାଂ ସାଧୁ କୁରୁଷ୍ଵ ଯାଚନାଂ ନାତୋ ମଯା ତେ ଗୁରୁତା ଭଵିଷ୍ଯତି
ମୋ ହୃଦୟ ସଦା ତୁମେ ପ୍ରତି ଅନୁରକ୍ତ ଓ ଅନନ୍ୟ ଭାବରେ ରହିଛି। ତୁମେ ବିନା ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁକୁ ନିଶ୍ଚିତ କରିଛି। ମୋତେ ନେଇଯାଅ, ଦୟାକରି ମୋ ଅନୁରୋଧ ପୂରଣ କର। ମୁଁ କେବେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଭାର ବଢ଼ାଇବିନି।
ତଥା ବ୍ରୁଵାଣାମପି ଧର୍ମଵତ୍ସଲାଂ ନ ଚ ସ୍ମ ସୀତାଂ ନୃଵରୋ ନିନୀଷତି। ଉଵାଚ ଚୈନାଂ ବହୁ ସଂନିଵର୍ତନେ ଵନେ ନିଵାସସ୍ଯ ଚ ଦୁଃଖିତାଂ ପ୍ରତି
ସୀତା ଏଭଳି ଧର୍ମପ୍ରିୟ ଭାବରେ କହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମନ୍ୟମାନ୍ୟ ନର ତାଙ୍କୁ ନେଇଯିବାକୁ ଚାହିଲେ ନାହିଁ। ସେ ଅନେକ ଉପାୟରେ ସୀତାଙ୍କୁ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହିବା ଦୁଃଖ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ଫେରାଇବାକୁ କହିଲେ।
thumb|ଅଷ୍ଟାଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ଅଷ୍ଟାଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୨-
ଏବେ ଶୁଣ, ଶ୍ରୀମଦ୍ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଅଷ୍ଟାବିଂଶତମ ସର୍ଗ।
ସ ଏଵଂ ବ୍ରୁଵତୀଂ ସୀତାଂ ଧର୍ମଜ୍ଞାଂ ଧର୍ମଵତ୍ସଲଃ। ନ ନେତୁଂ କୁରୁତେ ବୁଦ୍ଧିଂ ଵନେ ଦୁଃଖାନି ଚିନ୍ତଯନ୍
ଧର୍ମପ୍ରିୟ ନର, ସୀତାଙ୍କୁ ଏଭଳି କହିବା ଓ ତାଙ୍କର ଧର୍ମ ଜାଣି, ଜଙ୍ଗଲର ଦୁଃଖ ଚିନ୍ତା କରି, ତାଙ୍କୁ ନେଇଯିବାକୁ ମନ ନ କଲେ।
ସାନ୍ତ୍ଵଯିତ୍ଵା ତତସ୍ତାଂ ତୁ ବାଷ୍ପଦୂଷିତଲୋଚନାମ୍। ନିଵର୍ତନାର୍ଥେ ଧର୍ମାତ୍ମା ଵାକ୍ଯମେତଦୁଵାଚ ହ
ତାପରେ, ଅଶ୍ରୁରେ ଭିଜିଥିବା ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ସୀତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ, ଧର୍ମାତ୍ମା ତାଙ୍କୁ ଫେରାଇବା ପାଇଁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ସୀତେ ମହାକୁଲୀନାସି ଧର୍ମେ ଚ ନିରତା ସଦା। ଇହାଚରସ୍ଵ ଧର୍ମଂ ତ୍ଵଂ ଯଥା ମେ ମନସଃ ସୁଖମ୍
ସୀତା, ତୁମେ ଉତ୍ତମ କୁଳର ଓ ସଦା ଧର୍ମରେ ନିରତ। ଏଠି ରହି ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କର, ଯେପରି ମୋ ମନ ଶାନ୍ତି ରହିବ।
ସୀତେ ଯଥା ତ୍ଵାଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତଥା କାର୍ଯଂ ତ୍ଵଯାବଲେ। ଵନେ ଦୋଷା ହି ବହଵୋ ଵସତସ୍ତାନ୍ ନିବୋଧ ମେ
ସୀତା, ମୁଁ ଯେପରି କହିବି, ତୁମେ ଏଭଳି କରିବା ଉଚିତ। ଜଙ୍ଗଲରେ ରହିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ବହୁତ ଅପଦ ଅଛି, ଏହି କଥା ଶୁଣ।
ସୀତେ ଵିମୁଚ୍ଯତାମେଷା ଵନଵାସକୃତା ମତିଃ। ବହୁଦୋଷଂ ହି କାନ୍ତାରଂ ଵନମିତ୍ଯଭିଧୀଯତେ
ସୀତା, ଜଙ୍ଗଲରେ ରହିବା ଭାବନାକୁ ଛାଡ଼। କାନ୍ତାର ନାମ ହେଉଛି, କାରଣ ଏଠି ବହୁତ ଅପଦ ଅଛି।
ହିତବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଖଲୁ ଵଚୋ ମଯୈତଦଭିଧୀଯତେ। ସଦା ସୁଖଂ ନ ଜାନାମି ଦୁଃଖମେଵ ସଦା ଵନମ୍
ମୁଁ ଏହି କଥା ତୁମ ଭଲ ପାଇଁ ଓ ବୁଦ୍ଧି ଦେଇ କହୁଛି। ମୁଁ ଜଙ୍ଗଲରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ସୁଖ ଦେଖିନି, ସଦା ଦୁଃଖ ଦେଖିଛି।
ଗିରିନିର୍ଝରସମ୍ଭୂତା ଗିରିନିର୍ଦରିଵାସିନାମ୍। ସିଂହାନାଂ ନିନଦା ଦୁଃଖାଃ ଶ୍ରୋତୁଂ ଦୁଃଖମତୋ ଵନମ୍
ପାହାଡ଼ ଝରଣାରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଓ ପାହାଡ଼ ଗୁହାରେ ରହୁଥିବା ସିଂହଙ୍କ ଦହାଡ଼ ଶୁଣିବା ଦୁଃଖଦାୟକ। ଏହିପରି ଜଙ୍ଗଲ ଦୁଃଖର।
କ୍ରୀଡମାନାଶ୍ଚ ଵିସ୍ରବ୍ଧା ମତ୍ତାଃ ଶୂନ୍ଯେ ତଥା ମୃଗାଃ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସମଭିଵର୍ତନ୍ତେ ସୀତେ ଦୁଃଖମତୋ ଵନମ୍
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜନ୍ତୁମାନେ ନିର୍ଭୟ ଓ ମଦୋନ୍ମତ ହୋଇ ଶୂନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ଖେଳିବା। ସେମାନେ ଦେଖିଲେ, ସୀତା, ଜଙ୍ଗଲ ଦୁଃଖଦାୟକ ଅଟେ।
ସଗ୍ରାହାଃ ସରିତଶ୍ଚୈଵ ପଙ୍କଵତ୍ଯସ୍ତୁ ଦୁସ୍ତରାଃ। ମତ୍ତୈରପି ଗଜୈର୍ନିତ୍ଯମତୋ ଦୁଃଖତରଂ ଵନମ୍
ନଦୀଗୁଡିକ କୁମିରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, କେତେ ଦୁର୍ବାହା ଓ କାଦାରେ ଭରିଆ, ଏହାକୁ ହାତୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଚାଲିପାରିବେ ନାହିଁ; ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ତାହାଠାରୁ ବେଶି ଦୁଃଖଦାୟକ।
ଲତାକଣ୍ଟକସଂକୀର୍ଣାଃ କୃକଵାକୂପନାଦିତାଃ। ନିରପାଶ୍ଚ ସୁଦୁଃଖାଶ୍ଚ ମାର୍ଗା ଦୁଃଖମତୋ ଵନମ୍
ପଥଗୁଡିକ କଟା ଲତାରେ ଆଛାଦିତ, ମୟୂରର କୁହୁକୁହି ଶବ୍ଦରେ ଗୁଞ୍ଜିତ, ଜଳ ନାହିଁ ଓ ବେଶି ଦୁଃଖଦାୟକ; ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ଦୁଃଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ସୁପ୍ଯତେ ପର୍ଣଶଯ୍ଯାସୁ ସ୍ଵଯଂଭଗ୍ନାସୁ ଭୂତଲେ। ରାତ୍ରିଷୁ ଶ୍ରମଖିନ୍ନେନ ତସ୍ମାଦ୍ ଦୁଃଖମତୋ ଵନମ୍
ପତ୍ରର ଶଯ୍ୟାରେ ଶୁଇବାକୁ ପଡ଼େ, ମାଟିରେ ଭାଙ୍ଗି ଏଡ଼ାଏଡ଼ି ହୋଇଥିବା, ରାତିରେ କ୍ଳାନ୍ତ ଶରୀରରେ ଶୁଇବାକୁ ହୁଏ; ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ତାହାଠାରୁ ବେଶି ଦୁଃଖଦାୟକ।
ଅହୋରାତ୍ରଂ ଚ ସଂତୋଷଃ କର୍ତଵ୍ଯୋ ନିଯତାତ୍ମନା। ଫଲୈର୍ଵୃକ୍ଷାଵପତିତୈଃ ସୀତେ ଦୁଃଖମତୋ ଵନମ୍
ଦିନ ଓ ରାତି ସାଧାରଣ ଭାବେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହିବାକୁ ପଡ଼େ, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଗଛରୁ ପଡ଼ିଥିବା ଫଳ ଖାଇବାକୁ ହୁଏ; ସୀତେ, ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ଦୁଃଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଉପଵାସଶ୍ଚ କର୍ତଵ୍ଯୋ ଯଥା ପ୍ରାଣେନ ମୈଥିଲି। ଜଟାଭାରଶ୍ଚ କର୍ତଵ୍ଯୋ ଵଲ୍କଲାମ୍ବରଧାରଣମ୍
ମୈଥିଲୀ, ଜୀବନ ଥିଲେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉପବାସ କରିବାକୁ ହୁଏ, ଜଟା ରଖିବା ଓ ଚାଲ ଚେରା ପିନ୍ଧିବାକୁ ପଡ଼େ।
ଦେଵତାନାଂ ପିତୄଣାଂ ଚ କର୍ତଵ୍ଯଂ ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍। ପ୍ରାପ୍ତାନାମତିଥୀନାଂ ଚ ନିତ୍ଯଶଃ ପ୍ରତିପୂଜନମ୍
ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ହୁଏ, ଆସିଥିବା ଅତିଥିମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ସମ୍ମାନ ପାଇବାକୁ ଉଚିତ।
କାର୍ଯସ୍ତ୍ରିରଭିଷେକଶ୍ଚ କାଲେ କାଲେ ଚ ନିତ୍ଯଶଃ। ଚରତାଂ ନିଯମେନୈଵ ତସ୍ମାଦ୍ ଦୁଃଖତରଂ ଵନମ୍
ଏଠାରେ ନିୟମିତ ଭାବେ ଦିନରେ ତିନିଥର ନାହାଇବାକୁ ପଡ଼େ, ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଏହା କରିବାକୁ ହୁଏ; ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ତାହାଠାରୁ ବେଶି ଦୁଃଖଦାୟକ।
ଉପହାରଶ୍ଚ କର୍ତଵ୍ଯଃ କୁସୁମୈଃ ସ୍ଵଯମାହୃତୈଃ। ଆର୍ଷେଣ ଵିଧିନା ଵେଦ୍ଯାଂ ସୀତେ ଦୁଃଖମତୋ ଵନମ୍
ନିଜେ ତୁଳିଥିବା ଫୁଲ ଦେଇ ଅର୍ପଣ କରିବାକୁ ହୁଏ, ଆର୍ଷ ବିଧିରେ ବେଦୀରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ପଡ଼େ; ସୀତେ, ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ଦୁଃଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।