କୁଲେ ମହତି ସମ୍ଭୂତେ ଧର୍ମଜ୍ଞେ ଧର୍ମଚାରିଣି। ଶୃଣୁ ଜାନକି ଯେନେଦଂ କ୍ରମେଣାଦ୍ଯାଗତଂ ମମ
ବଡ଼ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ଧର୍ମକୁ ଜାଣିବା ଏବଂ ଚାଲିବା ଜଣେ, ଜାନକୀ, ଏହି ଘଟଣା କିପରି ଆସିଗଲା ତାହା ମୋତେ ଶୁଣ।
ରାଜ୍ଞା ସତ୍ଯପ୍ରତିଜ୍ଞେନ ପିତ୍ରା ଦଶରଥେନ ଵୈ। କୈକେଯ୍ଯୈ ମମ ମାତ୍ରେ ତୁ ପୁରା ଦତ୍ତୌ ମହାଵରୌ
ମୋର ପିତା ଦଶରଥ, ଯିଏ ସତ୍ୟବାଦୀ ରାଜା, ପୂର୍ବରୁ ମୋର ମା କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଦୁଇଟି ବଡ଼ ଦାନ ଦେଇଥିଲେ।
ତଯାଦ୍ଯ ମମ ସଜ୍ଜେଽସ୍ମିନ୍ନଭିଷେକେ ନୃପୋଦ୍ଯତେ। ପ୍ରଚୋଦିତଃ ସ ସମଯୋ ଧର୍ମେଣ ପ୍ରତିନିର୍ଜିତଃ
ଏବେ, ମୋର ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ସବୁ ଯୋଜନା ହେଉଥିବାବେଳେ ଏବଂ ରାଜା ମୋତେ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ, ସେ ମା ରାଜାଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଏହି ଦିଆଯାଇଥିବା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଧର୍ମରେ ବାନ୍ଧି ନିଜେ ପୂରଣ ହେଉଛି।
ଚତୁର୍ଦଶ ହି ଵର୍ଷାଣି ଵସ୍ତଵ୍ଯଂ ଦଣ୍ଡକେ ମଯା। ପିତ୍ରା ମେ ଭରତଶ୍ଚାପି ଯୌଵରାଜ୍ଯେ ନିଯୋଜିତଃ
ମୋତେ ଚୌଦ ଅଠାବର୍ଷ ଦଣ୍ଡକ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହିବାକୁ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ମିଳିଛି, ଏବଂ ଭରତଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଧିକାରୀ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କରାଯାଇଛି।
ସୋଽହଂ ତ୍ଵାମାଗତୋ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ପ୍ରସ୍ଥିତୋ ଵିଜନଂ ଵନମ୍। ଭରତସ୍ଯ ସମୀପେ ତେ ନାହଂ କଥ୍ଯଃ କଦାଚନ
ଏହି ଦୁଃଖ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବା ପୂର୍ବରୁ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛି; ଭରତଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କେବେ ମୋ ବିଷୟରେ କଥା ନକରିବା।
ଋଦ୍ଧିଯୁକ୍ତା ହି ପୁରୁଷା ନ ସହନ୍ତେ ପରସ୍ତଵମ୍। ତସ୍ମାନ୍ନ ତେ ଗୁଣାଃ କଥ୍ଯା ଭରତସ୍ଯାଗ୍ରତୋ ମମ
ଏହି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଲୋକମାନେ ଅନ୍ୟ ଲୋକଙ୍କର ପ୍ରଶଂସା ସହିପାରିନାହିଁ; ତେଣୁ ମୋର ଗୁଣ ଭରତଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କେବେ କଥା ନକରିବା।
ତସ୍ମୈ ଦତ୍ତଂ ନୃପତିନା ଯୌଵରାଜ୍ଯଂ ସନାତନମ୍। ସ ପ୍ରସାଦ୍ଯସ୍ତ୍ଵଯା ସୀତେ ନୃପତିଶ୍ଚ ଵିଶେଷତଃ
ରାଜା ତାଙ୍କୁ ସ୍ଥାୟୀ ରାଜ୍ୟାଧିକାର ଦେଇଛନ୍ତି; ସୀତା, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ବିଶେଷ ଆଦର ଦେବା ଉଚିତ, ଏବଂ ରାଜାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ।
ଅହଂ ଚାପି ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ତାଂ ଗୁରୋଃ ସମନୁପାଲଯନ୍। ଵନମଦ୍ଯୈଵ ଯାସ୍ଯାମି ସ୍ଥିରୀଭଵ ମନସ୍ଵିନି
ମୁଁ ମୋ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ରକ୍ଷିବା ପାଇଁ ଆଜି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବି; ମନ ଦୃଢ଼ କର, ମନୋବଳବାନ୍।
ଯାତେ ଚ ମଯି କଲ୍ଯାଣି ଵନଂ ମୁନିନିଷେଵିତମ୍। ଵ୍ରତୋପଵାସପରଯା ଭଵିତଵ୍ଯଂ ତ୍ଵଯାନଘେ
ମୁଁ ମୁନିମାନେ ରହୁଥିବା ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବା ପରେ, ଶୁଭେ, ତୁମେ ବ୍ରତ ଓ ଉପବାସରେ ଲଗି ରହିବା ଉଚିତ, ଦୋଷହୀନ।
କଲ୍ଯମୁତ୍ଥାଯ ଦେଵାନାଂ କୃତ୍ଵା ପୂଜାଂ ଯଥାଵିଧି। ଵନ୍ଦିତଵ୍ଯୋ ଦଶରଥଃ ପିତା ମମ ଜନେଶ୍ଵରଃ
ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ ଉଠି, ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ନିୟମିତ ଭାବରେ ପୂଜା କରି, ମୋ ପିତା ଦଶରଥଙ୍କୁ, ଲୋକଙ୍କ ନାୟକ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପ୍ରଣାମ କରିବା।
ମାତା ଚ ମମ କୌସଲ୍ଯା ଵୃଦ୍ଧା ସଂତାପକର୍ଶିତା। ଧର୍ମମେଵାଗ୍ରତଃ କୃତ୍ଵା ତ୍ଵତ୍ତଃ ସମ୍ମାନମର୍ହତି
ମୋର ମା କୌଶଳ୍ୟା, ବୟସ୍କ ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ଅତିକ୍ରାନ୍ତ, ତାଙ୍କୁ ଧର୍ମକୁ ପ୍ରଥମେ ରଖି ଆଦର ଦେବା ଉଚିତ।
ଵନ୍ଦିତଵ୍ଯାଶ୍ଚ ତେ ନିତ୍ଯଂ ଯାଃ ଶେଷା ମମ ମାତରଃ। ସ୍ନେହପ୍ରଣଯସମ୍ଭୋଗୈଃ ସମା ହି ମମ ମାତରଃ
ମୋର ଅନ୍ୟ ମାମାନେଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସଦା ପ୍ରଣାମ କରିବା; ସ୍ନେହ, ଭକ୍ତି ଓ ସେବାରେ ତାଙ୍କୁ ମା ପରି ମନିବା।
ଭ୍ରାତୃପୁତ୍ରସମୌ ଚାପି ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯୌ ଚ ଵିଶେଷତଃ। ତ୍ଵଯା ଭରତଶତ୍ରୁଘ୍ନୌ ପ୍ରାଣୈଃ ପ୍ରିଯତରୌ ମମ
ଭରତ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ଭାଇ ଓ ପୁଅ ପରି ଦେଖିବା, ସ୍ପେଶାଲ ଭାବରେ; ଏହି ଦୁଇଜଣ ମୋ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ।
ଵିପ୍ରିଯଂ ଚ ନ କର୍ତଵ୍ଯଂ ଭରତସ୍ଯ କଦାଚନ। ସ ହି ରାଜା ଚ ଵୈଦେହି ଦେଶସ୍ଯ ଚ କୁଲସ୍ଯ ଚ
ଭରତଙ୍କୁ କେବେ ଅପ୍ରିୟ କିଛି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହଁ; କାରଣ ଭରତ, ବୈଦେହୀ, ଦେଶ ଓ କୁଳର ରାଜା।
ଆରାଧିତା ହି ଶୀଲେନ ପ୍ରଯତ୍ନୈଶ୍ଚୋପସେଵିତାଃ। ରାଜାନଃ ସମ୍ପ୍ରସୀଦନ୍ତି ପ୍ରକୁପ୍ଯନ୍ତି ଵିପର୍ଯଯେ
ରାଜାମାନେ ଶିଳ ଓ ପ୍ରୟାସରେ ଆଦରିତ ହେଲେ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି, ତାହାର ବିପରୀତ ହେଲେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି।
ଔରସ୍ଯାନପି ପୁତ୍ରାନ୍ ହି ତ୍ଯଜନ୍ତ୍ଯହିତକାରିଣଃ। ସମର୍ଥାନ୍ ସମ୍ପ୍ରଗୃହ୍ଣନ୍ତି ଜନାନପି ନରାଧିପାଃ
ରାଜାମାନେ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ନିଜ ପୁଅକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିପାରନ୍ତି; ସମର୍ଥ ଲୋକମାନେ, ଯଦି ଅଜଣା ହେଉଥିବେ ମଧ୍ୟ, ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।
ସା ତ୍ଵଂ ଵସେହ କଲ୍ଯାଣି ରାଜ୍ଞଃ ସମନୁଵର୍ତିନୀ। ଭରତସ୍ଯ ରତା ଧର୍ମେ ସତ୍ଯଵ୍ରତପରାଯଣା
ତୁମେ ଏଠାରେ ରହ, ଶୁଭେ, ରାଜାଙ୍କୁ ସଦା ସମ୍ମାନ କର, ଭରତଙ୍କ ପ୍ରତି ଧର୍ମରେ ଆସକ୍ତ ରହ, ଏବଂ ସତ୍ୟ ଓ ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଅଟୁଟ ରହ।
ଅହଂ ଗମିଷ୍ଯାମି ମହାଵନଂ ପ୍ରିଯେ ତ୍ଵଯା ହି ଵସ୍ତଵ୍ଯମିହୈଵ ଭାମିନି। ଯଥା ଵ୍ଯଲୀକଂ କୁରୁଷେ ନ କସ୍ଯଚିତ୍ ତଥା ତ୍ଵଯା କାର୍ଯମିଦଂ ଵଚୋ ମମ
ମୁଁ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବି, ପ୍ରିୟେ; ତୁମେ ଏଠାରେ ରହିବାକୁ ପଡିବ, ଭାମିନୀ। ଯେପରି ତୁମେ କେହିଙ୍କୁ କେବେ କ୍ଷତି କରିନାହ, ସେପରି ମୋ କଥା ଅନୁସାରେ କାମ କର।
thumb|ସପ୍ତଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୨-
ଶ୍ରୀମତ୍ ଵାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ସତ୍ତରେ ଅଧ୍ୟାୟ ଏବେ ଶୁଣ।
ଏଵମୁକ୍ତା ତୁ ଵୈଦେହୀ ପ୍ରିଯାର୍ହା ପ୍ରିଯଵାଦିନୀ। ପ୍ରଣଯାଦେଵ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧା ଭର୍ତାରମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ମଧୁର କଥା କହୁଥିବା, ପ୍ରିୟା ଦେବୀ ଵୈଦେହୀ ପ୍ରେମରୁ କ୍ରୋଧିତ ହେଇ, ନିଜ ପତିଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
କିମିଦଂ ଭାଷସେ ରାମ ଵାକ୍ଯଂ ଲଘୁତଯା ଧ୍ରୁଵମ୍। ତ୍ଵଯା ଯଦପହାସ୍ଯଂ ମେ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନରଵରୋତ୍ତମ
ରାମ, ତୁମେ କଣ ଏହିପରି କଥା କହୁଛ? ନିଶ୍ଚୟ ଏହି କଥା ହାଲକା ଭାବରେ କହିଛ। ମୁଁ ଶୁଣି ଭାବୁଛି, ମୋତେ ତୁମେ ମଜା କରୁଛ।
ଵୀରାଣାଂ ରାଜପୁତ୍ରାଣାଂ ଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରଵିଦୁଷାଂ ନୃପ। ଅନର୍ହମଯଶସ୍ଯଂ ଚ ନ ଶ୍ରୋତଵ୍ଯଂ ତ୍ଵଯେରିତମ୍
ବୀର, ରାଜପୁତ୍ର, ଶସ୍ତ୍ର ଓ ଅସ୍ତ୍ର ଜଣା ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏପରି ଅପମାନଜନକ କଥା ତୁମେ କେବେ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଆର୍ଯପୁତ୍ର ପିତା ମାତା ଭ୍ରାତା ପୁତ୍ରସ୍ତଥା ସ୍ନୁଷା। ସ୍ଵାନି ପୁଣ୍ଯାନି ଭୁଞ୍ଜାନାଃ ସ୍ଵଂ ସ୍ଵଂ ଭାଗ୍ଯମୁପାସତେ
ଆର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ର, ପିତା, ମାତା, ଭାଇ, ପୁଅ ଓ ଜାଇ ନିଜ ନିଜ ପୁଣ୍ୟ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ନିଜ ଭାଗ୍ୟ ଅନୁସରନ୍ତି।
ଭର୍ତୁର୍ଭାଗ୍ଯଂ ତୁ ନାର୍ଯେକା ପ୍ରାପ୍ନୋତି ପୁରୁଷର୍ଷଭ। ଅତଶ୍ଚୈଵାହମାଦିଷ୍ଟା ଵନେ ଵସ୍ତଵ୍ଯମିତ୍ଯପି
କିନ୍ତୁ ଏକ ନାରୀ ମାତ୍ର ନିଜ ପତିଙ୍କ ଭାଗ୍ୟରେ ସାମିଲ ହୁଏ, ପୁରୁଷମଣି; ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହିବାକୁ ନିର୍ଦେଶିତ।
ନ ପିତା ନାତ୍ମଜୋ ଵାତ୍ମା ନ ମାତା ନ ସଖୀଜନଃ। ଇହ ପ୍ରେତ୍ଯ ଚ ନାରୀଣାଂ ପତିରେକୋ ଗତିଃ ସଦା
ନାରୀଙ୍କ ପାଇଁ, ଏଠାରେ କିମ୍ବା ପରଲୋକରେ, ପିତା, ପୁଅ, ନିଜ ଆତ୍ମା, ମାତା କିମ୍ବା ସଖୀ ଗତି ନୁହେଁ; ପତି ମାତ୍ର ସଦା ତାଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ଗତି।
ଯଦି ତ୍ଵଂ ପ୍ରସ୍ଥିତୋ ଦୁର୍ଗଂ ଵନମଦ୍ଯୈଵ ରାଘଵ। ଅଗ୍ରତସ୍ତେ ଗମିଷ୍ଯାମି ମୃଦ୍ନନ୍ତୀ କୁଶକଣ୍ଟକାନ୍
ଯଦି ଆଜି ତୁମେ କଷ୍ଟଦାୟକ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବାକୁ ଚାଲିଛ, ରାଘବ, ମୁଁ ତୁମ ପୂର୍ବରେ ଚାଲିବି, କୁଶ ଓ କଣ୍ଟା ଚାପି ଦେଇ।
ଈର୍ଷ୍ଯାଂ ରୋଷଂ ବହିଷ୍କୃତ୍ଯ ଭୁକ୍ତଶେଷମିଵୋଦକମ୍। ନଯ ମାଂ ଵୀର ଵିସ୍ରବ୍ଧଃ ପାପଂ ମଯି ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଈର୍ଷା ଓ କ୍ରୋଧକୁ ଛାଡ଼ି, ଯେପରି ଜଳ ପିଇ ଶେଷ ଜଳ ଫେଲାଯାଏ, ମୁଁ ପାପ ହିନ; ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଭାବରେ ମୋତେ ନେଇ ଚାଲ, ବୀର।
ପ୍ରାସାଦାଗ୍ରେ ଵିମାନୈର୍ଵା ଵୈହାଯସଗତେନ ଵା। ସର୍ଵାଵସ୍ଥାଗତା ଭର୍ତୁଃ ପାଦଚ୍ଛାଯା ଵିଶିଷ୍ଯତେ
ପ୍ରାସାଦ ଉପରେ, ବିମାନରେ କିମ୍ବା ଆକାଶରେ ଯାହାଉଛି, ସମସ୍ତ ପରିସ୍ଥିତିରେ ନାରୀ ପାଇଁ ପତିଙ୍କ ପାଦଛାୟା ସବୁଠୁ ଉତ୍ତମ।
ଅନୁଶିଷ୍ଟାସ୍ମି ମାତ୍ରା ଚ ପିତ୍ରା ଚ ଵିଵିଧାଶ୍ରଯମ୍। ନାସ୍ମି ସମ୍ପ୍ରତି ଵକ୍ତଵ୍ଯା ଵର୍ତିତଵ୍ଯଂ ଯଥା ମଯା
ମୁଁ ମା ଓ ପିତାଙ୍କଠାରୁ ବହୁ ଭାବରେ ଶିଖିଛି; ଏବେ ମୋତେ ଆଉ କିଛି କହିବା ନାହିଁ—ମୁଁ ଯାହା ନିଶ୍ଚୟ କରିଛି, ତାହା କରିବି।
ଅହଂ ଦୁର୍ଗଂ ଗମିଷ୍ଯାମି ଵନଂ ପୁରୁଷଵର୍ଜିତମ୍। ନାନାମୃଗଗଣାକୀର୍ଣଂ ଶାର୍ଦୂଲଗଣସେଵିତମ୍
ମୁଁ ଏହି କଷ୍ଟଦାୟକ, ଲୋକ ଶୂନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବି, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ମୃଗ ଓ ବାଘ ଦଳ ରହିଛ।