ନ ତେ ଶତଶଲାକେନ ଜଲଫେନନିଭେନ ଚ। ଆଵୃତଂ ଵଦନଂ ଵଲ୍ଗୁ ଚ୍ଛତ୍ରେଣାଭିଵିରାଜତେ
'ସାଧାରଣତଃ ଏକ ଶତ ଅଂଶ ଥିବା ଧଳା ଛତା ଯେଉଁଥିରେ ତୁମ ମୁହଁ ସମୁଦ୍ର ଫେଣା ପରି ଦେଖାଯାଏ, ଆଜି ସେ ଅଭାବରେ ତୁମ ମୁହଁ ଚମକୁନାହିଁ।'
ଵ୍ଯଜନାଭ୍ଯାଂ ଚ ମୁଖ୍ଯାଭ୍ଯାଂ ଶତପତ୍ରନିଭେକ୍ଷଣମ୍। ଚନ୍ଦ୍ରହଂସପ୍ରକାଶାଭ୍ଯାଂ ଵୀଜ୍ଯତେ ନ ତଵାନନମ୍
'ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ହଂସ ପରି ଧଳା ଦୁଇଟି ଚାମରା ଦ୍ୱାରା ତୁମର ପଦ୍ମନୟନ ମୁହଁ ଝାଡ଼ାଯାଉନାହିଁ।'
ଵାଗ୍ମିନୋ ଵନ୍ଦିନଶ୍ଚାପି ପ୍ରହୃଷ୍ଟାସ୍ତ୍ଵାଂ ନରର୍ଷଭ। ସ୍ତୁଵନ୍ତୋ ନାଦ୍ଯ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ମଙ୍ଗଲୈଃ ସୂତମାଗଧାଃ
'ବକ୍ତା ବନ୍ଦୀମାନେ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ସୂତ ମାଗଧମାନେ ଆଜି ତୁମକୁ ଶୁଭ କଥା କହି ଗାନ କରୁନାହାନ୍ତି, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।'
ନ ତେ କ୍ଷୌଦ୍ରଂ ଚ ଦଧି ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣା ଵେଦପାରଗାଃ। ମୂର୍ଧ୍ନି ମୂର୍ଧାଭିଷିକ୍ତସ୍ଯ ଦଦତି ସ୍ମ ଵିଧାନତଃ
'ବେଦ ଜଣା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଆଜି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ମଧୁ ଓ ଦହି ତୁମ ମୁଣ୍ଡରେ ଢାଲୁନାହାନ୍ତି, ଯେପରି ଅଭିଷିକ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ କରାଯାଏ।'
ନ ତ୍ଵାଂ ପ୍ରକୃତଯଃ ସର୍ଵାଃ ଶ୍ରେଣୀମୁଖ୍ଯାଶ୍ଚ ଭୂଷିତାଃ। ଅନୁଵ୍ରଜିତୁମିଚ୍ଛନ୍ତି ପୌରଜାନପଦାସ୍ତଥା
'ସମସ୍ତ ପୌରଜନ, ସମିତିପତି ଓ ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ଶୁଭ ଭୂଷା ପିନ୍ଧି, ତୁମ ସହ ଯିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁନାହାନ୍ତି।'
ଚତୁର୍ଭିର୍ଵେଗସମ୍ପନ୍ନୈର୍ହଯୈଃ କାଞ୍ଚନଭୂଷଣୈଃ। ମୁଖ୍ଯଃ ପୁଷ୍ପରଥୋ ଯୁକ୍ତଃ କିଂ ନ ଗଚ୍ଛତି ତେଽଗ୍ରତଃ
'ଚାରିଟି ଦ୍ରୁତ ହସ୍ତୀ ଓ ସୁନାର ଅଳଙ୍କାର ଥିବା ତୁମର ମୁଖ୍ୟ ପୁଷ୍ପରଥ କାହିଁକି ଆଗରେ ଚାଲୁନାହିଁ?'
ନ ହସ୍ତୀ ଚାଗ୍ରତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣପୂଜିତଃ। ପ୍ରଯାଣେ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ ଵୀର କୃଷ୍ଣମେଘଗିରିପ୍ରଭଃ
'ବର୍ଷା ମେଘ କିମ୍ବା ପାହାଡ଼ ପରି କଳା ଓ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ତୁମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହସ୍ତୀ ଆଗରେ ଚାଲୁନାହିଁ, ବୀର।'
ନ ଚ କାଞ୍ଚନଚିତ୍ରଂ ତେ ପଶ୍ଯାମି ପ୍ରିଯଦର୍ଶନ। ଭଦ୍ରାସନଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଯାନ୍ତଂ ଵୀର ପୁରଃସରମ୍
'ସୁନାର ଅଳଙ୍କାର ଥିବା ତୁମର ଆକର୍ଷକ ଭଦ୍ରାସନ ଆଗରେ ରଖି, ତୁମେ ମୁଖ୍ୟ ହୋଇ ଯାଉଛ, ଏହା ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ, ବୀର।'
ଅଭିଷେକୋ ଯଦା ସଜ୍ଜଃ କିମିଦାନୀମିଦଂ ତଵ। ଅପୂର୍ଵୋ ମୁଖଵର୍ଣଶ୍ଚ ନ ପ୍ରହର୍ଷଶ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ
ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ସବୁ ଯୋଜନା ହୋଇଯିବା ପରେ, ଏହି ଅପରିଚିତ ମୁହଁର ରଙ୍ଗ କାହିଁକି? ତୁମେ ଖୁସି ନୁହଁ, ମୁହଁରେ ଆନନ୍ଦ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ।
ଇତୀଵ ଵିଲପନ୍ତୀଂ ତାଂ ପ୍ରୋଵାଚ ରଘୁନନ୍ଦନଃ। ସୀତେ ତତ୍ରଭଵାଂସ୍ତାତଃ ପ୍ରଵ୍ରାଜଯତି ମାଂ ଵନମ୍
ସୀତା, ତୁମେ ଏଭଳି କଷ୍ଟ ଭାବରେ କହୁଥିବାବେଳେ, ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ ତାକୁ କହିଲେ: 'ସୀତା, ମୋର ପିତା ମୋତେ ଅଟୁଟ ଭାବରେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପଠାଉଛନ୍ତି।'
କୁଲେ ମହତି ସମ୍ଭୂତେ ଧର୍ମଜ୍ଞେ ଧର୍ମଚାରିଣି। ଶୃଣୁ ଜାନକି ଯେନେଦଂ କ୍ରମେଣାଦ୍ଯାଗତଂ ମମ
ବଡ଼ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ଧର୍ମକୁ ଜାଣିବା ଏବଂ ଚାଲିବା ଜଣେ, ଜାନକୀ, ଏହି ଘଟଣା କିପରି ଆସିଗଲା ତାହା ମୋତେ ଶୁଣ।
ରାଜ୍ଞା ସତ୍ଯପ୍ରତିଜ୍ଞେନ ପିତ୍ରା ଦଶରଥେନ ଵୈ। କୈକେଯ୍ଯୈ ମମ ମାତ୍ରେ ତୁ ପୁରା ଦତ୍ତୌ ମହାଵରୌ
ମୋର ପିତା ଦଶରଥ, ଯିଏ ସତ୍ୟବାଦୀ ରାଜା, ପୂର୍ବରୁ ମୋର ମା କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଦୁଇଟି ବଡ଼ ଦାନ ଦେଇଥିଲେ।
ତଯାଦ୍ଯ ମମ ସଜ୍ଜେଽସ୍ମିନ୍ନଭିଷେକେ ନୃପୋଦ୍ଯତେ। ପ୍ରଚୋଦିତଃ ସ ସମଯୋ ଧର୍ମେଣ ପ୍ରତିନିର୍ଜିତଃ
ଏବେ, ମୋର ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ସବୁ ଯୋଜନା ହେଉଥିବାବେଳେ ଏବଂ ରାଜା ମୋତେ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ, ସେ ମା ରାଜାଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଏହି ଦିଆଯାଇଥିବା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଧର୍ମରେ ବାନ୍ଧି ନିଜେ ପୂରଣ ହେଉଛି।
ଚତୁର୍ଦଶ ହି ଵର୍ଷାଣି ଵସ୍ତଵ୍ଯଂ ଦଣ୍ଡକେ ମଯା। ପିତ୍ରା ମେ ଭରତଶ୍ଚାପି ଯୌଵରାଜ୍ଯେ ନିଯୋଜିତଃ
ମୋତେ ଚୌଦ ଅଠାବର୍ଷ ଦଣ୍ଡକ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହିବାକୁ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ମିଳିଛି, ଏବଂ ଭରତଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଧିକାରୀ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କରାଯାଇଛି।
ସୋଽହଂ ତ୍ଵାମାଗତୋ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ପ୍ରସ୍ଥିତୋ ଵିଜନଂ ଵନମ୍। ଭରତସ୍ଯ ସମୀପେ ତେ ନାହଂ କଥ୍ଯଃ କଦାଚନ
ଏହି ଦୁଃଖ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବା ପୂର୍ବରୁ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛି; ଭରତଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କେବେ ମୋ ବିଷୟରେ କଥା ନକରିବା।
ଋଦ୍ଧିଯୁକ୍ତା ହି ପୁରୁଷା ନ ସହନ୍ତେ ପରସ୍ତଵମ୍। ତସ୍ମାନ୍ନ ତେ ଗୁଣାଃ କଥ୍ଯା ଭରତସ୍ଯାଗ୍ରତୋ ମମ
ଏହି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଲୋକମାନେ ଅନ୍ୟ ଲୋକଙ୍କର ପ୍ରଶଂସା ସହିପାରିନାହିଁ; ତେଣୁ ମୋର ଗୁଣ ଭରତଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କେବେ କଥା ନକରିବା।
ତସ୍ମୈ ଦତ୍ତଂ ନୃପତିନା ଯୌଵରାଜ୍ଯଂ ସନାତନମ୍। ସ ପ୍ରସାଦ୍ଯସ୍ତ୍ଵଯା ସୀତେ ନୃପତିଶ୍ଚ ଵିଶେଷତଃ
ରାଜା ତାଙ୍କୁ ସ୍ଥାୟୀ ରାଜ୍ୟାଧିକାର ଦେଇଛନ୍ତି; ସୀତା, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ବିଶେଷ ଆଦର ଦେବା ଉଚିତ, ଏବଂ ରାଜାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ।
ଅହଂ ଚାପି ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ତାଂ ଗୁରୋଃ ସମନୁପାଲଯନ୍। ଵନମଦ୍ଯୈଵ ଯାସ୍ଯାମି ସ୍ଥିରୀଭଵ ମନସ୍ଵିନି
ମୁଁ ମୋ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ରକ୍ଷିବା ପାଇଁ ଆଜି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବି; ମନ ଦୃଢ଼ କର, ମନୋବଳବାନ୍।
ଯାତେ ଚ ମଯି କଲ୍ଯାଣି ଵନଂ ମୁନିନିଷେଵିତମ୍। ଵ୍ରତୋପଵାସପରଯା ଭଵିତଵ୍ଯଂ ତ୍ଵଯାନଘେ
ମୁଁ ମୁନିମାନେ ରହୁଥିବା ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବା ପରେ, ଶୁଭେ, ତୁମେ ବ୍ରତ ଓ ଉପବାସରେ ଲଗି ରହିବା ଉଚିତ, ଦୋଷହୀନ।
କଲ୍ଯମୁତ୍ଥାଯ ଦେଵାନାଂ କୃତ୍ଵା ପୂଜାଂ ଯଥାଵିଧି। ଵନ୍ଦିତଵ୍ଯୋ ଦଶରଥଃ ପିତା ମମ ଜନେଶ୍ଵରଃ
ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ ଉଠି, ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ନିୟମିତ ଭାବରେ ପୂଜା କରି, ମୋ ପିତା ଦଶରଥଙ୍କୁ, ଲୋକଙ୍କ ନାୟକ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପ୍ରଣାମ କରିବା।
ମାତା ଚ ମମ କୌସଲ୍ଯା ଵୃଦ୍ଧା ସଂତାପକର୍ଶିତା। ଧର୍ମମେଵାଗ୍ରତଃ କୃତ୍ଵା ତ୍ଵତ୍ତଃ ସମ୍ମାନମର୍ହତି
ମୋର ମା କୌଶଳ୍ୟା, ବୟସ୍କ ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ଅତିକ୍ରାନ୍ତ, ତାଙ୍କୁ ଧର୍ମକୁ ପ୍ରଥମେ ରଖି ଆଦର ଦେବା ଉଚିତ।
ଵନ୍ଦିତଵ୍ଯାଶ୍ଚ ତେ ନିତ୍ଯଂ ଯାଃ ଶେଷା ମମ ମାତରଃ। ସ୍ନେହପ୍ରଣଯସମ୍ଭୋଗୈଃ ସମା ହି ମମ ମାତରଃ
ମୋର ଅନ୍ୟ ମାମାନେଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସଦା ପ୍ରଣାମ କରିବା; ସ୍ନେହ, ଭକ୍ତି ଓ ସେବାରେ ତାଙ୍କୁ ମା ପରି ମନିବା।
ଭ୍ରାତୃପୁତ୍ରସମୌ ଚାପି ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯୌ ଚ ଵିଶେଷତଃ। ତ୍ଵଯା ଭରତଶତ୍ରୁଘ୍ନୌ ପ୍ରାଣୈଃ ପ୍ରିଯତରୌ ମମ
ଭରତ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଙ୍କୁ ଭାଇ ଓ ପୁଅ ପରି ଦେଖିବା, ସ୍ପେଶାଲ ଭାବରେ; ଏହି ଦୁଇଜଣ ମୋ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ।
ଵିପ୍ରିଯଂ ଚ ନ କର୍ତଵ୍ଯଂ ଭରତସ୍ଯ କଦାଚନ। ସ ହି ରାଜା ଚ ଵୈଦେହି ଦେଶସ୍ଯ ଚ କୁଲସ୍ଯ ଚ
ଭରତଙ୍କୁ କେବେ ଅପ୍ରିୟ କିଛି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହଁ; କାରଣ ଭରତ, ବୈଦେହୀ, ଦେଶ ଓ କୁଳର ରାଜା।
ଆରାଧିତା ହି ଶୀଲେନ ପ୍ରଯତ୍ନୈଶ୍ଚୋପସେଵିତାଃ। ରାଜାନଃ ସମ୍ପ୍ରସୀଦନ୍ତି ପ୍ରକୁପ୍ଯନ୍ତି ଵିପର୍ଯଯେ
ରାଜାମାନେ ଶିଳ ଓ ପ୍ରୟାସରେ ଆଦରିତ ହେଲେ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି, ତାହାର ବିପରୀତ ହେଲେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି।
ଔରସ୍ଯାନପି ପୁତ୍ରାନ୍ ହି ତ୍ଯଜନ୍ତ୍ଯହିତକାରିଣଃ। ସମର୍ଥାନ୍ ସମ୍ପ୍ରଗୃହ୍ଣନ୍ତି ଜନାନପି ନରାଧିପାଃ
ରାଜାମାନେ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ନିଜ ପୁଅକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିପାରନ୍ତି; ସମର୍ଥ ଲୋକମାନେ, ଯଦି ଅଜଣା ହେଉଥିବେ ମଧ୍ୟ, ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।
ସା ତ୍ଵଂ ଵସେହ କଲ୍ଯାଣି ରାଜ୍ଞଃ ସମନୁଵର୍ତିନୀ। ଭରତସ୍ଯ ରତା ଧର୍ମେ ସତ୍ଯଵ୍ରତପରାଯଣା
ତୁମେ ଏଠାରେ ରହ, ଶୁଭେ, ରାଜାଙ୍କୁ ସଦା ସମ୍ମାନ କର, ଭରତଙ୍କ ପ୍ରତି ଧର୍ମରେ ଆସକ୍ତ ରହ, ଏବଂ ସତ୍ୟ ଓ ପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଅଟୁଟ ରହ।
ଅହଂ ଗମିଷ୍ଯାମି ମହାଵନଂ ପ୍ରିଯେ ତ୍ଵଯା ହି ଵସ୍ତଵ୍ଯମିହୈଵ ଭାମିନି। ଯଥା ଵ୍ଯଲୀକଂ କୁରୁଷେ ନ କସ୍ଯଚିତ୍ ତଥା ତ୍ଵଯା କାର୍ଯମିଦଂ ଵଚୋ ମମ
ମୁଁ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବି, ପ୍ରିୟେ; ତୁମେ ଏଠାରେ ରହିବାକୁ ପଡିବ, ଭାମିନୀ। ଯେପରି ତୁମେ କେହିଙ୍କୁ କେବେ କ୍ଷତି କରିନାହ, ସେପରି ମୋ କଥା ଅନୁସାରେ କାମ କର।
thumb|ସପ୍ତଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୨-
ଶ୍ରୀମତ୍ ଵାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ସତ୍ତରେ ଅଧ୍ୟାୟ ଏବେ ଶୁଣ।
ଏଵମୁକ୍ତା ତୁ ଵୈଦେହୀ ପ୍ରିଯାର୍ହା ପ୍ରିଯଵାଦିନୀ। ପ୍ରଣଯାଦେଵ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧା ଭର୍ତାରମିଦମବ୍ରଵୀତ୍
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ମଧୁର କଥା କହୁଥିବା, ପ୍ରିୟା ଦେବୀ ଵୈଦେହୀ ପ୍ରେମରୁ କ୍ରୋଧିତ ହେଇ, ନିଜ ପତିଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।