ଵାଲ୍ମୀକିରାମାଯଣମ୍

ଉଵାଚାପି ପ୍ରହୃଷ୍ଟେଵ ସା ଦୁଃଖଵଶଵର୍ତିନୀ। ଵାଙ୍ମାତ୍ରେଣ ନ ଭାଵେନ ଵାଚା ସଂସଜ୍ଜମାନଯା

ବିପଦରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ମା ହସିଥିବା ପରି କଥା କହିଲେ, ମୁଁ ଭାବରେ ନୁହେଁ, କେବଳ ଶବ୍ଦରେ ।

ଆନମ୍ଯ ମୂର୍ଧ୍ନି ଚାଘ୍ରାଯ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ଯଶସ୍ଵିନୀ। ଅଵଦତ୍ ପୁତ୍ରମିଷ୍ଟାର୍ଥୋ ଗଚ୍ଛ ରାମ ଯଥାସୁଖମ୍

ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ମୁଣ୍ଡ ଘ୍ରାଣ କରି, ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଯଶସ୍ବୀ ମା ପୁତ୍ରକୁ କହିଲେ, 'ରାମ, ଚାଲ, ତୁମ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଉ ଏବଂ ଶୁଭ ଭାବରେ ଯାଉ ।'

ଅରୋଗଂ ସର୍ଵସିଦ୍ଧାର୍ଥମଯୋଧ୍ଯାଂ ପୁନରାଗତମ୍। ପଶ୍ଯାମି ତ୍ଵାଂ ସୁଖଂ ଵତ୍ସ ସଂଧିତଂ ରାଜଵର୍ତ୍ମସୁ

'ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଉ ଏକଥର ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରିଥିବା, ସ୍ୱସ୍ଥ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ କରିଥିବା, ରାଜପଥରେ ଚାଲୁଥିବା ଦେଖିବି ।'

ପ୍ରଣଷ୍ଟଦୁଃଖସଂକଲ୍ପା ହର୍ଷଵିଦ୍ଯୋତିତାନନା। ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି ତ୍ଵାଂ ଵନାତ୍ ପ୍ରାପ୍ତଂ ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରମିଵୋଦିତମ୍

'ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଚିନ୍ତା ଦୂର ହୋଇ, ମୋ ମୁହଁ ଆନନ୍ଦରେ ଚମକୁଥିବା, ମୁଁ ତୁମକୁ ଜଙ୍ଗଲରୁ ଫେରିଥିବା, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ର ଉଦୟ ହେବା ପରି, ଦେଖିବି ।'

ଭଦ୍ରାସନଗତଂ ରାମ ଵନଵାସାଦିହାଗତମ୍। ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି ଚ ପୁନସ୍ତ୍ଵାଂ ତୁ ତୀର୍ଣଵନ୍ତଂ ପିତୁର୍ଵଚଃ

'ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଉ ଏକଥର ଭଦ୍ରାସନରେ ବସିଥିବା, ଜଙ୍ଗଲରୁ ଫେରିଥିବା, ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପୂରଣ କରିଥିବା ଦେଖିବି ।'

ମଙ୍ଗଲୈରୁପସମ୍ପନ୍ନୋ ଵନଵାସାଦିହାଗତଃ। ଵଧ୍ଵାଶ୍ଚ ମମ ନିତ୍ଯଂ ତ୍ଵଂ କାମାନ୍ ସଂଵର୍ଧ ଯାହି ଭୋଃ

'ଜଙ୍ଗଲରୁ ଫେରିଥିବା, ମଙ୍ଗଳରେ ଭରିଥିବା, ସଦା ମୋ ପୁଅ ତୁମେ ବଧୁଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବା ଏବଂ ଯାଉ ।'

ମଯାର୍ଚିତା ଦେଵଗଣାଃ ଶିଵାଦଯୋ ମହର୍ଷଯୋ ଭୂତଗଣାଃ ସୁରୋରଗାଃ। ଅଭିପ୍ରଯାତସ୍ଯ ଵନଂ ଚିରାଯ ତେ ହିତାନି କାଂକ୍ଷନ୍ତୁ ଦିଶଶ୍ଚ ରାଘଵ

'ମୁଁ ଯେଉଁ ଦେବତାମାନେ, ଶିବ ଆଦି, ମହାଋଷି, ଭୂତମାନେ, ଦେବନାଗମାନେ, ପୂଜା କରିଛି, ସେମାନେ ଏବଂ ଦିଗ୍ଗୁଡିକ, ରାଘବ, ତୁମେ ଦୀର୍ଘ ଜଙ୍ଗଲ ଯାତ୍ରା କରୁଥିବାବେଳେ ତୁମ ଭଲ ଚାହନ୍ତୁ ।'

ଅତୀଵ ଚାଶ୍ରୁପ୍ରତିପୂର୍ଣଲୋଚନା ସମାପ୍ଯ ଚ ସ୍ଵସ୍ତ୍ଯଯନଂ ଯଥାଵିଧି। ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ ଚାପି ଚକାର ରାଘଵଂ ପୁନଃ ପୁନଶ୍ଚାପି ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ସସ୍ଵଜେ

ଅତିକ୍ରମିତ ଅଶ୍ରୁରେ ଆଖି ଭରିଗଲା, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ମଙ୍ଗଳ କ୍ରିୟା ସମାପ୍ତ କରି, ସେ ରାଘବଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କଲେ, ପୁନିପୁନି ଦେଖି ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ।

ତଯା ହି ଦେଵ୍ଯା ଚ କୃତପ୍ରଦକ୍ଷିଣୋ ନିପୀଡ୍ଯ ମାତୁଶ୍ଚରଣୌ ପୁନଃ ପୁନଃ। ଜଗାମ ସୀତାନିଲଯଂ ମହାଯଶାଃ ସ ରାଘଵଃ ପ୍ରଜ୍ଵଲିତସ୍ତଯା ଶ୍ରିଯା

ସେ ଦେବୀ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରିବା ପରେ, ମହାୟଶସ୍ବୀ ରାଘବ ପୁନିପୁନି ମାଙ୍କ ପାଦ ଚାପିଲେ, ଏବଂ ସେ ମାଙ୍କ ଶ୍ରୀରେ ଚମକୁଥିବା, ସୀତାଙ୍କ ଗୃହକୁ ଗଲେ ।

thumb|ଷଡ୍ଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ଷଡ୍ଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୨-

ଶ୍ରୀମଦ୍ ଵାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅଯୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏହା ଛବିଶ ଅଧ୍ୟାୟ।

ଅଭିଵାଦ୍ଯ ତୁ କୌସଲ୍ଯାଂ ରାମଃ ସମ୍ପ୍ରସ୍ଥିତୋ ଵନମ୍। କୃତସ୍ଵସ୍ତ୍ଯଯନୋ ମାତ୍ରା ଧର୍ମିଷ୍ଠେ ଵର୍ତ୍ମନି ସ୍ଥିତଃ

କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ରାମ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବା ପାଇଁ ତୟାରି ହେଲେ। ସେ ମାଆଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହି, ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପଥରେ ଦୃଢ଼ ଥିଲେ।

ଵିରାଜଯନ୍ ରାଜସୁତୋ ରାଜମାର୍ଗଂ ନରୈର୍ଵୃତମ୍। ହୃଦଯାନ୍ଯାମମନ୍ଥେଵ ଜନସ୍ଯ ଗୁଣଵତ୍ତଯା

ରାଜପୁତ୍ର ରାମ ରାଜପଥରେ ଚାଲିବା ସମୟରେ, ଲୋକମାନେ ଭିତରେ ଥିବା ତାଙ୍କର ଗୁଣରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଉତ୍କଳିତ କରୁଥିଲେ।

ଵୈଦେହୀ ଚାପି ତତ୍ ସର୍ଵଂ ନ ଶୁଶ୍ରାଵ ତପସ୍ଵିନୀ। ତଦେଵ ହୃଦି ତସ୍ଯାଶ୍ଚ ଯୌଵରାଜ୍ଯାଭିଷେଚନମ୍

ତପସ୍ଵିନୀ ଵୈଦେହୀ ଏହି ସବୁ କଥା କିଛି ଶୁଣିଲେ ନାହିଁ; ତାଙ୍କର ମନ ସେଇ ଯୌବରାଜ୍ୟ ଅଭିଷେକ ଉପରେ ଏକାଗ୍ର ରହିଲା।

ଦେଵକାର୍ଯଂ ସ୍ମ ସା କୃତ୍ଵା କୃତଜ୍ଞା ହୃଷ୍ଟଚେତନା। ଅଭିଜ୍ଞା ରାଜଧର୍ମାଣାଂ ରାଜପୁତ୍ରୀ ପ୍ରତୀକ୍ଷତି

ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା କରି, କୃତଜ୍ଞ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ମନେ, ରାଜଧର୍ମ ଜଣା ରାଜକନ୍ୟା ଫଳାଫଳ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।

ପ୍ରଵିଵେଶାଥ ରାମସ୍ତୁ ସ୍ଵଵେଶ୍ମ ସୁଵିଭୂଷିତମ୍। ପ୍ରହୃଷ୍ଟଜନସମ୍ପୂର୍ଣଂ ହ୍ରିଯା କିଂଚିଦଵାଙ୍ମୁଖଃ

ତାପରେ ରାମ ନିଜ ଭଲଭଳି ସଜାଯାଇଥିବା ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠି ଆନନ୍ଦିତ ଲୋକମାନେ ଥିଲେ, ଲଜ୍ଜାରେ ତାଙ୍କର ମୁହଁ କିଛି ନମିଥିଲା।

ଅଥ ସୀତା ସମୁତ୍ପତ୍ଯ ଵେପମାନା ଚ ତଂ ପତିମ୍। ଅପଶ୍ଯଚ୍ଛୋକସଂତପ୍ତଂ ଚିନ୍ତାଵ୍ଯାକୁଲିତେନ୍ଦ୍ରିଯମ୍

ସେଇ ସମୟରେ ସୀତା ଉଠି, କମ୍ପିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କୁ ଦୁଃଖରେ ଭାଗ୍ନ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ମନ ବିକଳ ଦେଖିଲେ।

ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ ହି ଧର୍ମାତ୍ମା ନ ଶଶାକ ମନୋଗତମ୍। ତଂ ଶୋକଂ ରାଘଵଃ ସୋଢୁଂ ତତୋ ଵିଵୃତତାଂ ଗତଃ

ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଘବ ତାଙ୍କର ମନର ଦୁଃଖ ଚାପି ରଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଏହିପରି ଦୁଃଖରେ ଅସ୍ଥିର ହେଇଗଲେ।

ଵିଵର୍ଣଵଦନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ପ୍ରସ୍ଵିନ୍ନମମର୍ଷଣମ୍। ଆହ ଦୁଃଖାଭିସଂତପ୍ତା କିମିଦାନୀମିଦଂ ପ୍ରଭୋ

ତାଙ୍କୁ ଫିକା ମୁହଁ, ଘାମେ ଭିଜା, ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ନ ଦେଖି, ଦୁଃଖରେ ତପ୍ତ ସୀତା ପଚାରିଲେ— 'ପ୍ରଭୁ, ଏହି କଣ ହେଉଛି?'

ଅଦ୍ଯ ବାର୍ହସ୍ପତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଯୁକ୍ତଃ ପୁଷ୍ଯେଣ ରାଘଵ। ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ ପ୍ରାଜ୍ଞୈଃ କେନ ତ୍ଵମସି ଦୁର୍ମନାଃ

'ଆଜି ଶୁଭ ବୃହସ୍ପତି ଓ ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର ଯୋଗ ଦିନ, ପଣ୍ଡିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଛନ୍ତି; ରାଘବ, ତେବେ ତୁମେ କାହିଁକି ଚିନ୍ତିତ?'

ନ ତେ ଶତଶଲାକେନ ଜଲଫେନନିଭେନ ଚ। ଆଵୃତଂ ଵଦନଂ ଵଲ୍ଗୁ ଚ୍ଛତ୍ରେଣାଭିଵିରାଜତେ

'ସାଧାରଣତଃ ଏକ ଶତ ଅଂଶ ଥିବା ଧଳା ଛତା ଯେଉଁଥିରେ ତୁମ ମୁହଁ ସମୁଦ୍ର ଫେଣା ପରି ଦେଖାଯାଏ, ଆଜି ସେ ଅଭାବରେ ତୁମ ମୁହଁ ଚମକୁନାହିଁ।'

ଵ୍ଯଜନାଭ୍ଯାଂ ଚ ମୁଖ୍ଯାଭ୍ଯାଂ ଶତପତ୍ରନିଭେକ୍ଷଣମ୍। ଚନ୍ଦ୍ରହଂସପ୍ରକାଶାଭ୍ଯାଂ ଵୀଜ୍ଯତେ ନ ତଵାନନମ୍

'ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ହଂସ ପରି ଧଳା ଦୁଇଟି ଚାମରା ଦ୍ୱାରା ତୁମର ପଦ୍ମନୟନ ମୁହଁ ଝାଡ଼ାଯାଉନାହିଁ।'

ଵାଗ୍ମିନୋ ଵନ୍ଦିନଶ୍ଚାପି ପ୍ରହୃଷ୍ଟାସ୍ତ୍ଵାଂ ନରର୍ଷଭ। ସ୍ତୁଵନ୍ତୋ ନାଦ୍ଯ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ମଙ୍ଗଲୈଃ ସୂତମାଗଧାଃ

'ବକ୍ତା ବନ୍ଦୀମାନେ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ସୂତ ମାଗଧମାନେ ଆଜି ତୁମକୁ ଶୁଭ କଥା କହି ଗାନ କରୁନାହାନ୍ତି, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।'

ନ ତେ କ୍ଷୌଦ୍ରଂ ଚ ଦଧି ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣା ଵେଦପାରଗାଃ। ମୂର୍ଧ୍ନି ମୂର୍ଧାଭିଷିକ୍ତସ୍ଯ ଦଦତି ସ୍ମ ଵିଧାନତଃ

'ବେଦ ଜଣା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଆଜି ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ମଧୁ ଓ ଦହି ତୁମ ମୁଣ୍ଡରେ ଢାଲୁନାହାନ୍ତି, ଯେପରି ଅଭିଷିକ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ କରାଯାଏ।'

ନ ତ୍ଵାଂ ପ୍ରକୃତଯଃ ସର୍ଵାଃ ଶ୍ରେଣୀମୁଖ୍ଯାଶ୍ଚ ଭୂଷିତାଃ। ଅନୁଵ୍ରଜିତୁମିଚ୍ଛନ୍ତି ପୌରଜାନପଦାସ୍ତଥା

'ସମସ୍ତ ପୌରଜନ, ସମିତିପତି ଓ ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ଶୁଭ ଭୂଷା ପିନ୍ଧି, ତୁମ ସହ ଯିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁନାହାନ୍ତି।'

ଚତୁର୍ଭିର୍ଵେଗସମ୍ପନ୍ନୈର୍ହଯୈଃ କାଞ୍ଚନଭୂଷଣୈଃ। ମୁଖ୍ଯଃ ପୁଷ୍ପରଥୋ ଯୁକ୍ତଃ କିଂ ନ ଗଚ୍ଛତି ତେଽଗ୍ରତଃ

'ଚାରିଟି ଦ୍ରୁତ ହସ୍ତୀ ଓ ସୁନାର ଅଳଙ୍କାର ଥିବା ତୁମର ମୁଖ୍ୟ ପୁଷ୍ପରଥ କାହିଁକି ଆଗରେ ଚାଲୁନାହିଁ?'

ନ ହସ୍ତୀ ଚାଗ୍ରତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣପୂଜିତଃ। ପ୍ରଯାଣେ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ ଵୀର କୃଷ୍ଣମେଘଗିରିପ୍ରଭଃ

'ବର୍ଷା ମେଘ କିମ୍ବା ପାହାଡ଼ ପରି କଳା ଓ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ତୁମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହସ୍ତୀ ଆଗରେ ଚାଲୁନାହିଁ, ବୀର।'

ନ ଚ କାଞ୍ଚନଚିତ୍ରଂ ତେ ପଶ୍ଯାମି ପ୍ରିଯଦର୍ଶନ। ଭଦ୍ରାସନଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଯାନ୍ତଂ ଵୀର ପୁରଃସରମ୍

'ସୁନାର ଅଳଙ୍କାର ଥିବା ତୁମର ଆକର୍ଷକ ଭଦ୍ରାସନ ଆଗରେ ରଖି, ତୁମେ ମୁଖ୍ୟ ହୋଇ ଯାଉଛ, ଏହା ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ, ବୀର।'

ଅଭିଷେକୋ ଯଦା ସଜ୍ଜଃ କିମିଦାନୀମିଦଂ ତଵ। ଅପୂର୍ଵୋ ମୁଖଵର୍ଣଶ୍ଚ ନ ପ୍ରହର୍ଷଶ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ

ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ସବୁ ଯୋଜନା ହୋଇଯିବା ପରେ, ଏହି ଅପରିଚିତ ମୁହଁର ରଙ୍ଗ କାହିଁକି? ତୁମେ ଖୁସି ନୁହଁ, ମୁହଁରେ ଆନନ୍ଦ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ।

ଇତୀଵ ଵିଲପନ୍ତୀଂ ତାଂ ପ୍ରୋଵାଚ ରଘୁନନ୍ଦନଃ। ସୀତେ ତତ୍ରଭଵାଂସ୍ତାତଃ ପ୍ରଵ୍ରାଜଯତି ମାଂ ଵନମ୍

ସୀତା, ତୁମେ ଏଭଳି କଷ୍ଟ ଭାବରେ କହୁଥିବାବେଳେ, ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ ତାକୁ କହିଲେ: 'ସୀତା, ମୋର ପିତା ମୋତେ ଅଟୁଟ ଭାବରେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପଠାଉଛନ୍ତି।'