ଘୃତଂ ଶ୍ଵେତାନି ମାଲ୍ଯାନି ସମିଧଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଷପାନ୍। ଉପସମ୍ପାଦଯାମାସ କୌସଲ୍ଯା ପରମାଙ୍ଗନା
ସର୍ବୋତ୍ତମା କୌସଳ୍ୟା ଘୃତ, ଧଳା ମାଳା, ହୋମ କାଠି ଓ ସରସପ ତିଆରି କଲେ।
ଉପାଧ୍ଯାଯଃ ସ ଵିଧିନା ହୁତ୍ଵା ଶାନ୍ତିମନାମଯମ୍। ହୁତହଵ୍ଯାଵଶେଷେଣ ବାହ୍ଯଂ ବଲିମକଲ୍ପଯତ୍
ଉପାଧ୍ୟାୟ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଶାନ୍ତି ଓ ଆରୋଗ୍ୟ ପାଇଁ ହୋମ କରି, ଅବଶିଷ୍ଟ ହୋମଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବାହ୍ୟ ବଳି ତିଆରି କଲେ।
ମଧୁଦଧ୍ଯକ୍ଷତଘୃତୈଃ ସ୍ଵସ୍ତିଵାଚ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜାଂସ୍ତତଃ। ଵାଚଯାମାସ ରାମସ୍ଯ ଵନେ ସ୍ଵସ୍ତ୍ଯଯନକ୍ରିଯାମ୍
ମଧୁ, ଦହି, ଘିଅ ଏବଂ ଶୁଭ ଶବ୍ଦରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ରାମଙ୍କ ଜଙ୍ଗଲ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳ କଥା ପଢିଲେ ।
ତତସ୍ତସ୍ମୈ ଦ୍ଵିଜେନ୍ଦ୍ରାଯ ରାମମାତା ଯଶସ୍ଵିନୀ। ଦକ୍ଷିଣାଂ ପ୍ରଦଦୌ କାମ୍ଯାଂ ରାଘଵଂ ଚେଦମବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ, ରାମଙ୍କର ମା ଏଇ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅଗ୍ରଣୀଙ୍କୁ ଚାହିଁଥିବା ଦକ୍ଷିଣା ଦେଲେ, ଏବଂ ରାଘବଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ ।
ଯନ୍ମଙ୍ଗଲଂ ସହସ୍ରାକ୍ଷେ ସର୍ଵଦେଵନମସ୍କୃତେ। ଵୃତ୍ରନାଶେ ସମଭଵତ୍ ତତ୍ ତେ ଭଵତୁ ମଙ୍ଗଲମ୍
ଯେଉଁ ମଙ୍ଗଳ ହଜାର ଆଖି ଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ପୂଜିତ, ଭୃତ୍ର ନାଶ କାଳରେ ମିଳିଥିଲା, ସେଇ ମଙ୍ଗଳ ତୁମ ପାଇଁ ହେଉ ।
ଯନ୍ମଙ୍ଗଲଂ ସୁପର୍ଣସ୍ଯ ଵିନତାକଲ୍ପଯତ୍ ପୁରା। ଅମୃତଂ ପ୍ରାର୍ଥଯାନସ୍ଯ ତତ୍ ତେ ଭଵତୁ ମଙ୍ଗଲମ୍
ଯେଉଁ ମଙ୍ଗଳ ଏକ ସମୟରେ ବିନତା, ସୁପର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଅମୃତ ପାଇଁ ଚାହିଲାବେଳେ ଦେଇଥିଲେ, ସେଇ ମଙ୍ଗଳ ତୁମ ପାଇଁ ହେଉ ।
ଅମୃତୋତ୍ପାଦନେ ଦୈତ୍ଯାନ୍ ଘ୍ନତୋ ଵଜ୍ରଧରସ୍ଯ ଯତ୍। ଅଦିତିର୍ମଙ୍ଗଲଂ ପ୍ରାଦାତ୍ ତତ୍ ତେ ଭଵତୁ ମଙ୍ଗଲମ୍
ଯେଉଁ ମଙ୍ଗଳ ଅମୃତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବାବେଳେ, ଦେବତାଙ୍କୁ ମାରୁଥିବା ବଜ୍ରଧାରୀଙ୍କୁ ଅଦିତି ଦେଇଥିଲେ, ସେଇ ମଙ୍ଗଳ ତୁମ ପାଇଁ ହେଉ ।
ତ୍ରିଵିକ୍ରମାନ୍ ପ୍ରକ୍ରମତୋ ଵିଷ୍ଣୋରତୁଲତେଜସଃ। ଯଦାସୀନ୍ମଙ୍ଗଲଂ ରାମ ତତ୍ ତେ ଭଵତୁ ମଙ୍ଗଲମ୍
ଯେଉଁ ମଙ୍ଗଳ ବିଶ୍ନୁଙ୍କ ତିନି ପଦ ଦେଇଥିବାବେଳେ, ଅପୂର୍ବ ତେଜସ୍ବୀ, ରାମ, ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲା, ସେଇ ମଙ୍ଗଳ ତୁମ ପାଇଁ ହେଉ ।
ଋଷଯଃ ସାଗରା ଦ୍ଵୀପା ଵେଦା ଲୋକା ଦିଶଶ୍ଚ ତେ। ମଙ୍ଗଲାନି ମହାବାହୋ ଦିଶନ୍ତୁ ଶୁଭମଙ୍ଗଲମ୍
ଋଷିମାନେ, ସାଗର, ଦ୍ବୀପ, ବେଦ, ଲୋକ, ଦିଗ୍ଗୁଡିକ, ମହାବାହୁ ରାମ, ତୁମକୁ ଶୁଭ ମଙ୍ଗଳ ଦିଅନ୍ତୁ ।
ଇତି ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଶେଷାଶ୍ଚ କୃତ୍ଵା ଶିରସି ଭାମିନୀ। ଗନ୍ଧୈଶ୍ଚାପି ସମାଲଭ୍ଯ ରାମମାଯତଲୋଚନା
ଏପରି, ପୁତ୍ର ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ଯାତ୍ରା କ୍ରିୟା ସମାପ୍ତ କରି, ଚମକୁଥିବା ମହିଳା ମନ୍ଦ ଗନ୍ଧରେ ରାମଙ୍କ ଚଉଁ ଚମକାଇଲେ ।
ଔଷଧୀଂ ଚ ସୁସିଦ୍ଧାର୍ଥାଂ ଵିଶଲ୍ଯକରଣୀଂ ଶୁଭାମ୍। ଚକାର ରକ୍ଷାଂ କୌସଲ୍ଯା ମନ୍ତ୍ରୈରଭିଜଜାପ ଚ
କୌଶଳ୍ୟା ଭଲ ତିଆରି ହେବା, ଆରୋଗ୍ୟ ଦେଇଥିବା ଔଷଧୀ ଦ୍ୱାରା ରାମଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଲେ, ଏବଂ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଲେ ।
ଉଵାଚାପି ପ୍ରହୃଷ୍ଟେଵ ସା ଦୁଃଖଵଶଵର୍ତିନୀ। ଵାଙ୍ମାତ୍ରେଣ ନ ଭାଵେନ ଵାଚା ସଂସଜ୍ଜମାନଯା
ବିପଦରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ମା ହସିଥିବା ପରି କଥା କହିଲେ, ମୁଁ ଭାବରେ ନୁହେଁ, କେବଳ ଶବ୍ଦରେ ।
ଆନମ୍ଯ ମୂର୍ଧ୍ନି ଚାଘ୍ରାଯ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ଯଶସ୍ଵିନୀ। ଅଵଦତ୍ ପୁତ୍ରମିଷ୍ଟାର୍ଥୋ ଗଚ୍ଛ ରାମ ଯଥାସୁଖମ୍
ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ମୁଣ୍ଡ ଘ୍ରାଣ କରି, ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଯଶସ୍ବୀ ମା ପୁତ୍ରକୁ କହିଲେ, 'ରାମ, ଚାଲ, ତୁମ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଉ ଏବଂ ଶୁଭ ଭାବରେ ଯାଉ ।'
ଅରୋଗଂ ସର୍ଵସିଦ୍ଧାର୍ଥମଯୋଧ୍ଯାଂ ପୁନରାଗତମ୍। ପଶ୍ଯାମି ତ୍ଵାଂ ସୁଖଂ ଵତ୍ସ ସଂଧିତଂ ରାଜଵର୍ତ୍ମସୁ
'ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଉ ଏକଥର ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ଫେରିଥିବା, ସ୍ୱସ୍ଥ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ କରିଥିବା, ରାଜପଥରେ ଚାଲୁଥିବା ଦେଖିବି ।'
ପ୍ରଣଷ୍ଟଦୁଃଖସଂକଲ୍ପା ହର୍ଷଵିଦ୍ଯୋତିତାନନା। ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି ତ୍ଵାଂ ଵନାତ୍ ପ୍ରାପ୍ତଂ ପୂର୍ଣଚନ୍ଦ୍ରମିଵୋଦିତମ୍
'ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଚିନ୍ତା ଦୂର ହୋଇ, ମୋ ମୁହଁ ଆନନ୍ଦରେ ଚମକୁଥିବା, ମୁଁ ତୁମକୁ ଜଙ୍ଗଲରୁ ଫେରିଥିବା, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ର ଉଦୟ ହେବା ପରି, ଦେଖିବି ।'
ଭଦ୍ରାସନଗତଂ ରାମ ଵନଵାସାଦିହାଗତମ୍। ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି ଚ ପୁନସ୍ତ୍ଵାଂ ତୁ ତୀର୍ଣଵନ୍ତଂ ପିତୁର୍ଵଚଃ
'ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଉ ଏକଥର ଭଦ୍ରାସନରେ ବସିଥିବା, ଜଙ୍ଗଲରୁ ଫେରିଥିବା, ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପୂରଣ କରିଥିବା ଦେଖିବି ।'
ମଙ୍ଗଲୈରୁପସମ୍ପନ୍ନୋ ଵନଵାସାଦିହାଗତଃ। ଵଧ୍ଵାଶ୍ଚ ମମ ନିତ୍ଯଂ ତ୍ଵଂ କାମାନ୍ ସଂଵର୍ଧ ଯାହି ଭୋଃ
'ଜଙ୍ଗଲରୁ ଫେରିଥିବା, ମଙ୍ଗଳରେ ଭରିଥିବା, ସଦା ମୋ ପୁଅ ତୁମେ ବଧୁଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବା ଏବଂ ଯାଉ ।'
ମଯାର୍ଚିତା ଦେଵଗଣାଃ ଶିଵାଦଯୋ ମହର୍ଷଯୋ ଭୂତଗଣାଃ ସୁରୋରଗାଃ। ଅଭିପ୍ରଯାତସ୍ଯ ଵନଂ ଚିରାଯ ତେ ହିତାନି କାଂକ୍ଷନ୍ତୁ ଦିଶଶ୍ଚ ରାଘଵ
'ମୁଁ ଯେଉଁ ଦେବତାମାନେ, ଶିବ ଆଦି, ମହାଋଷି, ଭୂତମାନେ, ଦେବନାଗମାନେ, ପୂଜା କରିଛି, ସେମାନେ ଏବଂ ଦିଗ୍ଗୁଡିକ, ରାଘବ, ତୁମେ ଦୀର୍ଘ ଜଙ୍ଗଲ ଯାତ୍ରା କରୁଥିବାବେଳେ ତୁମ ଭଲ ଚାହନ୍ତୁ ।'
ଅତୀଵ ଚାଶ୍ରୁପ୍ରତିପୂର୍ଣଲୋଚନା ସମାପ୍ଯ ଚ ସ୍ଵସ୍ତ୍ଯଯନଂ ଯଥାଵିଧି। ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ ଚାପି ଚକାର ରାଘଵଂ ପୁନଃ ପୁନଶ୍ଚାପି ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ସସ୍ଵଜେ
ଅତିକ୍ରମିତ ଅଶ୍ରୁରେ ଆଖି ଭରିଗଲା, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ମଙ୍ଗଳ କ୍ରିୟା ସମାପ୍ତ କରି, ସେ ରାଘବଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କଲେ, ପୁନିପୁନି ଦେଖି ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ ।
ତଯା ହି ଦେଵ୍ଯା ଚ କୃତପ୍ରଦକ୍ଷିଣୋ ନିପୀଡ୍ଯ ମାତୁଶ୍ଚରଣୌ ପୁନଃ ପୁନଃ। ଜଗାମ ସୀତାନିଲଯଂ ମହାଯଶାଃ ସ ରାଘଵଃ ପ୍ରଜ୍ଵଲିତସ୍ତଯା ଶ୍ରିଯା
ସେ ଦେବୀ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରିବା ପରେ, ମହାୟଶସ୍ବୀ ରାଘବ ପୁନିପୁନି ମାଙ୍କ ପାଦ ଚାପିଲେ, ଏବଂ ସେ ମାଙ୍କ ଶ୍ରୀରେ ଚମକୁଥିବା, ସୀତାଙ୍କ ଗୃହକୁ ଗଲେ ।
thumb|ଷଡ୍ଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ଷଡ୍ଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୨-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ଵାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ଅଯୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏହା ଛବିଶ ଅଧ୍ୟାୟ।
ଅଭିଵାଦ୍ଯ ତୁ କୌସଲ୍ଯାଂ ରାମଃ ସମ୍ପ୍ରସ୍ଥିତୋ ଵନମ୍। କୃତସ୍ଵସ୍ତ୍ଯଯନୋ ମାତ୍ରା ଧର୍ମିଷ୍ଠେ ଵର୍ତ୍ମନି ସ୍ଥିତଃ
କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ରାମ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବା ପାଇଁ ତୟାରି ହେଲେ। ସେ ମାଆଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହି, ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପଥରେ ଦୃଢ଼ ଥିଲେ।
ଵିରାଜଯନ୍ ରାଜସୁତୋ ରାଜମାର୍ଗଂ ନରୈର୍ଵୃତମ୍। ହୃଦଯାନ୍ଯାମମନ୍ଥେଵ ଜନସ୍ଯ ଗୁଣଵତ୍ତଯା
ରାଜପୁତ୍ର ରାମ ରାଜପଥରେ ଚାଲିବା ସମୟରେ, ଲୋକମାନେ ଭିତରେ ଥିବା ତାଙ୍କର ଗୁଣରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଉତ୍କଳିତ କରୁଥିଲେ।
ଵୈଦେହୀ ଚାପି ତତ୍ ସର୍ଵଂ ନ ଶୁଶ୍ରାଵ ତପସ୍ଵିନୀ। ତଦେଵ ହୃଦି ତସ୍ଯାଶ୍ଚ ଯୌଵରାଜ୍ଯାଭିଷେଚନମ୍
ତପସ୍ଵିନୀ ଵୈଦେହୀ ଏହି ସବୁ କଥା କିଛି ଶୁଣିଲେ ନାହିଁ; ତାଙ୍କର ମନ ସେଇ ଯୌବରାଜ୍ୟ ଅଭିଷେକ ଉପରେ ଏକାଗ୍ର ରହିଲା।
ଦେଵକାର୍ଯଂ ସ୍ମ ସା କୃତ୍ଵା କୃତଜ୍ଞା ହୃଷ୍ଟଚେତନା। ଅଭିଜ୍ଞା ରାଜଧର୍ମାଣାଂ ରାଜପୁତ୍ରୀ ପ୍ରତୀକ୍ଷତି
ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା କରି, କୃତଜ୍ଞ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ମନେ, ରାଜଧର୍ମ ଜଣା ରାଜକନ୍ୟା ଫଳାଫଳ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ପ୍ରଵିଵେଶାଥ ରାମସ୍ତୁ ସ୍ଵଵେଶ୍ମ ସୁଵିଭୂଷିତମ୍। ପ୍ରହୃଷ୍ଟଜନସମ୍ପୂର୍ଣଂ ହ୍ରିଯା କିଂଚିଦଵାଙ୍ମୁଖଃ
ତାପରେ ରାମ ନିଜ ଭଲଭଳି ସଜାଯାଇଥିବା ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠି ଆନନ୍ଦିତ ଲୋକମାନେ ଥିଲେ, ଲଜ୍ଜାରେ ତାଙ୍କର ମୁହଁ କିଛି ନମିଥିଲା।
ଅଥ ସୀତା ସମୁତ୍ପତ୍ଯ ଵେପମାନା ଚ ତଂ ପତିମ୍। ଅପଶ୍ଯଚ୍ଛୋକସଂତପ୍ତଂ ଚିନ୍ତାଵ୍ଯାକୁଲିତେନ୍ଦ୍ରିଯମ୍
ସେଇ ସମୟରେ ସୀତା ଉଠି, କମ୍ପିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ପତିଙ୍କୁ ଦୁଃଖରେ ଭାଗ୍ନ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ମନ ବିକଳ ଦେଖିଲେ।
ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ ହି ଧର୍ମାତ୍ମା ନ ଶଶାକ ମନୋଗତମ୍। ତଂ ଶୋକଂ ରାଘଵଃ ସୋଢୁଂ ତତୋ ଵିଵୃତତାଂ ଗତଃ
ସୀତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଘବ ତାଙ୍କର ମନର ଦୁଃଖ ଚାପି ରଖିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଏହିପରି ଦୁଃଖରେ ଅସ୍ଥିର ହେଇଗଲେ।
ଵିଵର୍ଣଵଦନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ପ୍ରସ୍ଵିନ୍ନମମର୍ଷଣମ୍। ଆହ ଦୁଃଖାଭିସଂତପ୍ତା କିମିଦାନୀମିଦଂ ପ୍ରଭୋ
ତାଙ୍କୁ ଫିକା ମୁହଁ, ଘାମେ ଭିଜା, ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ନ ଦେଖି, ଦୁଃଖରେ ତପ୍ତ ସୀତା ପଚାରିଲେ— 'ପ୍ରଭୁ, ଏହି କଣ ହେଉଛି?'
ଅଦ୍ଯ ବାର୍ହସ୍ପତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଯୁକ୍ତଃ ପୁଷ୍ଯେଣ ରାଘଵ। ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ ପ୍ରାଜ୍ଞୈଃ କେନ ତ୍ଵମସି ଦୁର୍ମନାଃ
'ଆଜି ଶୁଭ ବୃହସ୍ପତି ଓ ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର ଯୋଗ ଦିନ, ପଣ୍ଡିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହିଛନ୍ତି; ରାଘବ, ତେବେ ତୁମେ କାହିଁକି ଚିନ୍ତିତ?'