ଏଵମୁକ୍ତା ତୁ ରାମେଣ କୌସଲ୍ଯା ଶୁଭଦର୍ଶନା। ତଥେତ୍ଯୁଵାଚ ସୁପ୍ରୀତା ରାମମକ୍ଲିଷ୍ଟକାରିଣମ୍
ରାମଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶୁଭ ମୁହଁ ଥିବା କୌଶଳ୍ୟା ଖୁସି ହୋଇ, ନିର୍ମଳ କର୍ମ କରୁଥିବା ପୁଅକୁ କହିଲେ, 'ଠିକ ଅଛି।'
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଵଚନଂ ରାମୋ ଧର୍ମଭୃତାଂ ଵରଃ। ଭୂଯସ୍ତାମବ୍ରଵୀଦ୍ ଵାକ୍ଯଂ ମାତରଂ ଭୃଶଦୁଃଖିତାମ୍
ଏପରି କହି, ଧର୍ମରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ରାମ ତାଙ୍କ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିବା ମାଆଙ୍କୁ ପୁଣି କଥା କହିଲେ।
ମଯା ଚୈଵ ଭଵତ୍ଯା ଚ କର୍ତଵ୍ଯଂ ଵଚନଂ ପିତୁଃ। ରାଜା ଭର୍ତା ଗୁରୁଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସର୍ଵେଷାମୀଶ୍ଵରଃ ପ୍ରଭୁଃ
ମୁଁ ଓ ତୁମେ, ଦୁଇଁଜଣେ ମିଶି, ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବା ଦରକାର। ରାଜା ହେଉଛନ୍ତି ପତି, ଗୁରୁ, ସବୁଠୁ ଉତ୍ତମ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମାଲିକ ଓ ସ୍ୱାମୀ।
ଇମାନି ତୁ ମହାରଣ୍ଯେ ଵିହୃତ୍ଯ ନଵ ପଞ୍ଚ ଚ। ଵର୍ଷାଣି ପରମପ୍ରୀତ୍ଯା ସ୍ଥାସ୍ଯାମି ଵଚନେ ତଵ
ଏହି ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ପନ୍ଦର ବର୍ଷ ଖୁସିରେ କଟାଇ, ପରେ ମୁଁ ତୁମ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ ଚାଲିବି।
ଏଵମୁକ୍ତା ପ୍ରିଯଂ ପୁତ୍ରଂ ବାଷ୍ପପୂର୍ଣାନନା ତଦା। ଉଵାଚ ପରମାର୍ତା ତୁ କୌସଲ୍ଯା ସୁତଵତ୍ସଲା
ପ୍ରିୟ ପୁଅ ଏପରି କହିବା ପରେ, କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କ ମୁହଁ ଅଶ୍ରୁରେ ଭରିଗଲା, ସେ ଅତି ଦୁଃଖରେ, ପୁଅ ପ୍ରତି ଅପାର ସ୍ନେହରେ କହିଲେ।
ଆସାଂ ରାମ ସପତ୍ନୀନାଂ ଵସ୍ତୁଂ ମଧ୍ଯେ ନ ମେ କ୍ଷମମ୍। ନଯ ମାମପି କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଵନଂ ଵନ୍ଯାଂ ମୃଗୀମିଵ
ରାମ, ମୋତେ ଏହି ସହପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହିବା ଅସହ୍ୟ। ମୋତେ ମଧୁର ମୃଗୀ ପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲକୁ ନେଇଯାଅ।
ଯଦି ତେ ଗମନେ ବୁଦ୍ଧିଃ କୃତା ପିତରପେକ୍ଷଯା। ତାଂ ତଥା ରୁଦତୀଂ ରାମୋ ରୁଦନ୍ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ଯଦି ତୁମେ ପିତାଙ୍କ ଆଦରରେ ଯିବାକୁ ଠିକ କରିଛ, ତେବେ ସେ ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ କାନ୍ଦୁଥିବା ବେଳେ, ରାମ ମଧ୍ୟ କାନ୍ଦି କହିଲେ।
ଜୀଵନ୍ତ୍ଯା ହି ସ୍ତ୍ରିଯା ଭର୍ତା ଦୈଵତଂ ପ୍ରଭୁରେଵ ଚ। ଭଵତ୍ଯା ମମ ଚୈଵାଦ୍ଯ ରାଜା ପ୍ରଭଵତି ପ୍ରଭୁଃ
ଏକ ଜୀବନ୍ତ ସ୍ତ୍ରୀ ପାଇଁ ପତି ହେଉଛନ୍ତି ଦେବତା ଓ ସ୍ୱାମୀ। ଆଜି ତୁମେ ଓ ମୋ ପାଇଁ, ରାଜା ହେଉଛନ୍ତି ସର୍ବଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ନ ହ୍ଯନାଥା ଵଯଂ ରାଜ୍ଞା ଲୋକନାଥେନ ଧୀମତା। ଭରତଶ୍ଚାପି ଧର୍ମାତ୍ମା ସର୍ଵଭୂତପ୍ରିଯଂଵଦଃ
ଆମେ ଅନାଥ ନୁହେଁ, କାରଣ ଜଗତର ରାଜା, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ଲୋକଙ୍କ ରକ୍ଷକ ଆମ ସହିତ ଅଛନ୍ତି। ଏବଂ ଭରତ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରେମରେ କଥା କହନ୍ତି।
ରାଜ୍ଞୋ ଵୃଦ୍ଧସ୍ଯ ସତତଂ ହିତଂ ଚର ସମାହିତା। ଵ୍ରତୋପଵାସନିରତା ଯା ନାରୀ ପରମୋତ୍ତମା
ବୃଦ୍ଧ ରାଜାଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ସଦା ସାବଧାନ ହୋଇ କାମ କର। ଯିଏ ବ୍ରତ ଓ ଉପବାସରେ ନିଷ୍ଠା ରଖେ, ସେଇ ସ୍ତ୍ରୀ ସବୁଠୁ ଉତ୍ତମ।
ଭର୍ତାରଂ ନାନୁଵର୍ତେତ ସା ଚ ପାପଗତିର୍ଭଵେତ୍। ଭର୍ତୁଃ ଶୁଶ୍ରୂଷଯା ନାରୀ ଲଭତେ ସ୍ଵର୍ଗମୁତ୍ତମମ୍
ଯେ ସ୍ତ୍ରୀ ପତିଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ମାନେନାହାନ୍ତି, ସେ ଦୁର୍ଗତିକୁ ପାଉଛନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ସ୍ତ୍ରୀ ପତିଙ୍କ ସେବା କରନ୍ତି, ସେ ସ୍ବର୍ଗର ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ସ୍ଥାନ ପାଆନ୍ତି।
ଅପି ଯା ନିର୍ନମସ୍କାରା ନିଵୃତ୍ତା ଦେଵପୂଜନାତ୍। ଶୁଶ୍ରୂଷାମେଵ କୁର୍ଵୀତ ଭର୍ତୁଃ ପ୍ରିଯହିତେ ରତା
ଯେଉଁ ସ୍ତ୍ରୀ ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତିନାହିଁ କିମ୍ବା ପୂଜା ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପତିଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଓ ଭଲ ପାଇଁ ତାଙ୍କ ସେବା କରିବା ଉଚିତ।
ଏଷ ଧର୍ମଃ ସ୍ତ୍ରିଯା ନିତ୍ଯୋ ଵେଦେ ଲୋକେ ଶ୍ରୁତଃ ସ୍ମୃତଃ। ଅଗ୍ନିକାର୍ଯେଷୁ ଚ ସଦା ସୁମନୋଭିଶ୍ଚ ଦେଵତାଃ
ଏହି ହେଉଛି ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ନିତ୍ୟ ଧର୍ମ, ବେଦ ଓ ଲୋକରେ ଏହା ଶୁଣାଯାଇଛି, ଏବଂ ଅଗ୍ନିକାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ଏହି ଆଚରଣ ଦେଖାଯାଏ।
ପୂଜ୍ଯାସ୍ତେ ମତ୍କୃତେ ଦେଵି ବ୍ରାହ୍ମଣାଶ୍ଚୈଵ ସତ୍କୃତାଃ। ଏଵଂ କାଲଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷସ୍ଵ ମମାଗମନକାଂକ୍ଷିଣୀ
ମୋ ପାଇଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଆଦର ପାଇବା ଦରକାର। ଏଭଳି ମୋ ପ୍ରତ୍ୟାଗମନ ଆଶାରେ ସମୟ ଅପେକ୍ଷା କର।
ନିଯତା ନିଯତାହାରା ଭର୍ତୃଶୁଶ୍ରୂଷଣେ ରତା। ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସେ ପରମଂ କାମଂ ମଯି ପର୍ଯାଗତେ ସତି
ନିୟମିତ ଓ ମାପିତ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇ, ପତିଙ୍କ ସେବାରେ ଲାଗିଥିଲେ, ମୁଁ ଫେରିଲେ ତୁମେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇବ।
ଯଦି ଧର୍ମଭୃତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଧାରଯିଷ୍ଯତି ଜୀଵିତମ୍। ଏଵମୁକ୍ତା ତୁ ରାମେଣ ବାଷ୍ପପର୍ଯାକୁଲେକ୍ଷଣା
ଯଦି ଧର୍ମରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଜଣେ ତାଙ୍କ ଜୀବନ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି—ଏପରି ରାମ କହିବା ସମୟରେ, କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଅଶ୍ରୁରେ ଭରିଯାଇଥିଲା।
କୌସଲ୍ଯା ପୁତ୍ରଶୋକାର୍ତା ରାମଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍। ଗମନେ ସୁକୃତାଂ ବୁଦ୍ଧିଂ ନ ତେ ଶକ୍ନୋମି ପୁତ୍ରକ
କୌଶଲ୍ୟା ତାଙ୍କର ପୁଅ ହରାଇ ଦୁଃଖରେ ଭାସୁଥିବା ବେଳେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ତୋର ବିଦାୟ ସହିପାରୁନି, ପୁଅ।"
ଵିନିଵର୍ତଯିତୁଂ ଵୀର ନୂନଂ କାଲୋ ଦୁରତ୍ଯଯଃ। ଗଚ୍ଛ ପୁତ୍ର ତ୍ଵମେକାଗ୍ରୋ ଭଦ୍ରଂ ତେଽସ୍ତୁ ସଦା ଵିଭୋ
ହେ ବୀର, ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ସମୟକୁ କେହି ବଦଳାଇପାରିନାହାନ୍ତି; ତୁମେ ଏକାଗ୍ର ମନେ ଯାଅ, ପୁଅ, ତୁମ ପାଇଁ ସଦା ଭଲ ହେଉ।
ପୁନସ୍ତ୍ଵଯି ନିଵୃତ୍ତେ ତୁ ଭଵିଷ୍ଯାମି ଗତକ୍ଲମା। ପ୍ରତ୍ଯାଗତେ ମହାଭାଗେ କୃତାର୍ଥେ ଚରିତଵ୍ରତେ। ପିତୁରାନୃଣ୍ଯତାଂ ପ୍ରାପ୍ତେ ସ୍ଵପିଷ୍ଯେ ପରମଂ ସୁଖମ୍
ତୁମେ ଫେରିଆସିବାବେଳେ ମୁଁ ଦୁଃଖ ଭୁଲିଯିବି; ମହାଭାଗ୍ୟବାନ, ତୁମେ ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ କରି, ବାପାଙ୍କ ଋଣ ଶେଷ କରି ଫେରିଲେ, ମୁଁ ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ଶୁଅଇପାରିବି।
କୃତାନ୍ତସ୍ଯ ଗତିଃ ପୁତ୍ର ଦୁର୍ଵିଭାଵ୍ଯା ସଦା ଭୁଵି। ଯସ୍ତ୍ଵାଂ ସଂଚୋଦଯତି ମେ ଵଚ ଆଵିଧ୍ଯ ରାଘଵ
ପୁଅ, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ମୃତ୍ୟୁର ମାର୍ଗ ସବୁବେଳେ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଦୁର୍ବୋଧ; ଯିଏ ତୁମକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଉଛି, ରାଘବ, ମୋ କଥା ଶୁଣ।
ଗଚ୍ଛେଦାନୀଂ ମହାବାହୋ କ୍ଷେମେଣ ପୁନରାଗତଃ। ନନ୍ଦଯିଷ୍ଯସି ମାଂ ପୁତ୍ର ସାମ୍ନା ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣେନ ଚାରୁଣା
ଏବେ ଯାଅ, ବଳଶାଳୀ, ସୁସ୍ଥ ଭାବେ ପୁଣି ଫେରିଆସ; ମୋତେ ମୃଦୁ ଓ ମଧୁର କଥା କହି ତୁମେ ଖୁସି କରିବ।
ଅପୀଦାନୀଂ ସ କାଲଃ ସ୍ଯାଦ୍ ଵନାତ୍ ପ୍ରତ୍ଯାଗତଂ ପୁନଃ। ଯତ୍ ତ୍ଵାଂ ପୁତ୍ରକ ପଶ୍ଯେଯଂ ଜଟାଵଲ୍କଲଧାରିଣମ୍
ଶାୟଦ ଏହି ସମୟ ଆସିଛି, ଯେଉଁବେଳେ ତୁମେ ଅରଣ୍ୟରୁ ଫେରିଆସିବ; ମୁଁ ତୁମକୁ ଜଟା ଓ ବାଲ୍କଳ ପିନ୍ଧିଥିବା ଦେଖିପାରିବି, ପୁଅ।
ତଥା ହି ରାମଂ ଵନଵାସନିଶ୍ଚିତଂ ଦଦର୍ଶ ଦେଵୀ ପରମେଣ ଚେତସା। ଉଵାଚ ରାମଂ ଶୁଭଲକ୍ଷଣଂ ଵଚୋ ବଭୂଵ ଚ ସ୍ଵସ୍ତ୍ଯଯନାଭିକାଂକ୍ଷିଣୀ
ଏଭଳି ଭାବେ, ଦେବୀ ଦୃଢ଼ ମନେ ଦେଖିଲେ ଯେ ରାମ ଅରଣ୍ୟବାସକୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞାବଦ୍ଧ; ସେ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ରାମଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳମୟ କଥା କହିଲେ ଓ ତାଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ଆଶା କଲେ।
thumb|ପଞ୍ଚଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୨-
ପଞ୍ଚବିଂଶତିତମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ସା ଵିନୀଯ ତମାଯାସମୁପସ୍ପୃଶ୍ଯ ଜଲଂ ଶୁଚି। ଚକାର ମାତା ରାମସ୍ଯ ମଙ୍ଗଲାନି ମନସ୍ଵିନୀ
ସେ ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦୂର କରି, ପବିତ୍ର ପାଣି ଛୁଇଁ, ରାମଙ୍କର ମାଆ ଭଲ ଭାବରେ ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ନ ଶକ୍ଯସେ ଵାରଯିତୁଂ ଗଚ୍ଛେଦାନୀଂ ରଘୂତ୍ତମ। ଶୀଘ୍ରଂ ଚ ଵିନିଵର୍ତସ୍ଵ ଵର୍ତସ୍ଵ ଚ ସତାଂ କ୍ରମେ
ତୁମକୁ ରୋକିହେବ ନୁହେଁ, ରଘୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଏବେ ଯାଅ, ଶୀଘ୍ର ଫେରିଆସ, ଓ ସଦ୍ବ୍ୟବହାରରେ ଚାଲ।
ଯଂ ପାଲଯସି ଧର୍ମଂ ତ୍ଵଂ ପ୍ରୀତ୍ଯା ଚ ନିଯମେନ ଚ। ସ ଵୈ ରାଘଵଶାର୍ଦୂଲ ଧର୍ମସ୍ତ୍ଵାମଭିରକ୍ଷତୁ
ଯେ ଧର୍ମକୁ ତୁମେ ସ୍ନେହ ଓ ନିୟମରେ ରକ୍ଷା କରୁଛ, ରାଘବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଇ ଧର୍ମ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରୁ।
ଯେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଣମସେ ପୁତ୍ର ଦେଵେଷ୍ଵାଯତନେଷୁ ଚ। ତେ ଚ ତ୍ଵାମଭିରକ୍ଷନ୍ତୁ ଵନେ ସହ ମହର୍ଷିଭିଃ
ପୁଅ, ଯେଉଁ ଦେବତା ଓ ଦେବାଳୟକୁ ତୁମେ ପ୍ରଣାମ କର, ସେମାନେ ମହାର୍ଷିମାନେ ସହିତ ଅରଣ୍ୟରେ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।
ଯାନି ଦତ୍ତାନି ତେଽସ୍ତ୍ରାଣି ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରେଣ ଧୀମତା। ତାନି ତ୍ଵାମଭିରକ୍ଷନ୍ତୁ ଗୁଣୈଃ ସମୁଦିତଂ ସଦା
ଧୀର ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଯେଉଁ ଅସ୍ତ୍ର ତୁମକୁ ଦେଇଛନ୍ତି, ସେଗୁଡିକ ତୁମର ଗୁଣ ସହିତ ସଦା ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।
ପିତୃଶୁଶ୍ରୂଷଯା ପୁତ୍ର ମାତୃଶୁଶ୍ରୂଷଯା ତଥା। ସତ୍ଯେନ ଚ ମହାବାହୋ ଚିରଂ ଜୀଵାଭିରକ୍ଷିତଃ
ବାପାଙ୍କୁ ଓ ମାଆକୁ ଶୁଶୂଷା କରି, ଓ ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ରୁହି, ବଳଶାଳୀ, ତୁମେ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ ଓ ସୁରକ୍ଷିତ ରୁହ।