କ ଏତଚ୍ଛ୍ରଦ୍ଦଧେଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା କସ୍ଯ ଵା ନ ଭଵେଦ୍ ଭଯମ୍। ଗୁଣଵାନ୍ ଦଯିତୋ ରାଜ୍ଞଃ କାକୁତ୍ସ୍ଥୋ ଯଦ୍ ଵିଵାସ୍ଯତେ
ଏହା ଶୁଣି କିଏ ବିଶ୍ୱାସ କରିପାରିବେ, କିଏ ଭୟଭୀତ ହେବେ ନାହିଁ—ଯେ ଗୁଣବାନ୍, ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟପୁତ୍ର, କାକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶର ଏହି ଲୋକ ନିଷ୍କାସିତ ହେଉଛନ୍ତି?
ନୂନଂ ତୁ ବଲଵାଁଲ୍ଲୋକେ କୃତାନ୍ତଃ ସର୍ଵମାଦିଶନ୍। ଲୋକେ ରାମାଭିରାମସ୍ତ୍ଵଂ ଵନଂ ଯତ୍ର ଗମିଷ୍ଯସି
ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ସଂସାରରେ ଭାଗ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସବୁକିଛି ତାହାର ଇଚ୍ଛାରେ ହୁଏ; ତୁମେ ରାମ, ସମସ୍ତଙ୍କର ପ୍ରିୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏବେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଉଛ ।
ଅଯଂ ତୁ ମାମାତ୍ମଭଵସ୍ତଵାଦର୍ଶନମାରୁତଃ। ଵିଲାପଦୁଃଖସମିଧୋ ରୁଦିତାଶ୍ରୁହୁତାହୁତିଃ
ଏହି ପବନ ମୋ ପାଇଁ ତୁମ ନିଜ ଜଣାପରି, କିନ୍ତୁ ଏହା ମୋ ଶୋକ ଅଗ୍ନିକୁ ଆହୁତି ଦେଉଛି, ମୋ ଦୁଃଖ ଓ ଲୁହୁଁରେ ଆହୁତି ପଡ଼ୁଛି ।
ଚିନ୍ତାବାଷ୍ପମହାଧୂମସ୍ତଵାଗମନଚିନ୍ତଜଃ। କର୍ଶଯିତ୍ଵାଧିକଂ ପୁତ୍ର ନିଃଶ୍ଵାସାଯାସସମ୍ଭଵଃ
ତୁମେ ଯିବାକୁ ଚିନ୍ତା କରି, ମୋ ଚିନ୍ତା ଲୁହୁଁର ଭୟଙ୍କର ଧୂଆଁ ଉଠିଛି, ଏହି ନିଶ୍ୱାସର କ୍ଲାନ୍ତି ମୋ ଦୁଃଖକୁ ଆଉ ବଢ଼ାଇଦେବ ।
ତ୍ଵଯା ଵିହୀନାମିହ ମାଂ ଶୋକାଗ୍ନିରତୁଲୋ ମହାନ୍। ପ୍ରଧକ୍ଷ୍ଯତି ଯଥା କକ୍ଷ୍ଯଂ ଚିତ୍ରଭାନୁର୍ହିମାତ୍ଯଯେ
ତୁମେ ନଥିଲେ, ପୁଅ, ଏହି ଅପାର ଶୋକ ଅଗ୍ନି ମୋତେ ଏମିତି ଜଳାଇଦେବ, ଯେପରି ଶୀତକାଳ ଶେଷରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲର ଝାଡ଼ିକୁ ପୋଡ଼ିଦେଇଥାଏ ।
କଥଂ ହି ଧେନୁଃ ସ୍ଵଂ ଵତ୍ସଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତମନୁଗଚ୍ଛତି। ଅହଂ ତ୍ଵାନୁଗମିଷ୍ଯାମି ଯତ୍ର ଵତ୍ସ ଗମିଷ୍ଯସି
ଯେପରି ଗାଈ ନିଜ ଛାଣପାଇଁ ଚାଲିଯିବା ବେଳେ ତାହାକୁ ଅନୁସରଣ କରେ, ସେପରି, ପୁଅ, ତୁମେ ଯେଉଁଠିକୁ ଯିବ, ସେଉଁଠିକୁ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଚାଲିଯିବି ।
ଯଥା ନିଗଦିତଂ ମାତ୍ରା ତଦ୍ ଵାକ୍ଯଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭଃ। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାମୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ ଵାକ୍ଯଂ ମାତରଂ ଭୃଶଦୁଃଖିତାମ୍
ମାଆଁଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମହାପୁରୁଷ ରାମ, ଅତି ଦୁଃଖିତ ମାଆଁକୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ ।
କୈକେଯ୍ଯା ଵଞ୍ଚିତୋ ରାଜା ମଯି ଚାରଣ୍ଯମାଶ୍ରିତେ। ଭଵତ୍ଯା ଚ ପରିତ୍ଯକ୍ତୋ ନ ନୂନଂ ଵର୍ତଯିଷ୍ଯତି
କୈକେୟୀ ଠକାଇଦେଲେ, ମୁଁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବାବେଳେ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ତେବେ ରାଜା ନିଶ୍ଚୟ ବଞ୍ଚିପାରିବେ ନାହିଁ ।
ଭର୍ତୁଃ କିଲ ପରିତ୍ଯାଗୋ ନୃଶଂସଃ କେଵଲଂ ସ୍ତ୍ରିଯାଃ। ସ ଭଵତ୍ଯା ନ କର୍ତଵ୍ଯୋ ମନସାପି ଵିଗର୍ହିତଃ
ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ପତିଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେବା କେବଳ ନିଷ୍ଠୁରତା ଅଟୁଟ ଅପରାଧ। ଏପରି କଥା ତୁମେ କେବଳ ଭାବିଲେ ମଧ୍ୟ ଭଲ ନୁହେଁ, ଏହା ନିନ୍ଦନୀୟ।
ଯାଵଜ୍ଜୀଵତି କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ ପିତା ମେ ଜଗତୀପତିଃ। ଶୁଶ୍ରୂଷା କ୍ରିଯତାଂ ତାଵତ୍ ସ ହି ଧର୍ମଃ ସନାତନଃ
ମୋ ପିତା, ଏହି ଜଗତର ରାଜା ଓ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶର ମହାନ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବନ୍ତ, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କ ସେବା କରିବା ଆମର ଚିରକାଳୀନ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ।
ଏଵମୁକ୍ତା ତୁ ରାମେଣ କୌସଲ୍ଯା ଶୁଭଦର୍ଶନା। ତଥେତ୍ଯୁଵାଚ ସୁପ୍ରୀତା ରାମମକ୍ଲିଷ୍ଟକାରିଣମ୍
ରାମଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶୁଭ ମୁହଁ ଥିବା କୌଶଳ୍ୟା ଖୁସି ହୋଇ, ନିର୍ମଳ କର୍ମ କରୁଥିବା ପୁଅକୁ କହିଲେ, 'ଠିକ ଅଛି।'
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଵଚନଂ ରାମୋ ଧର୍ମଭୃତାଂ ଵରଃ। ଭୂଯସ୍ତାମବ୍ରଵୀଦ୍ ଵାକ୍ଯଂ ମାତରଂ ଭୃଶଦୁଃଖିତାମ୍
ଏପରି କହି, ଧର୍ମରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ରାମ ତାଙ୍କ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଥିବା ମାଆଙ୍କୁ ପୁଣି କଥା କହିଲେ।
ମଯା ଚୈଵ ଭଵତ୍ଯା ଚ କର୍ତଵ୍ଯଂ ଵଚନଂ ପିତୁଃ। ରାଜା ଭର୍ତା ଗୁରୁଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସର୍ଵେଷାମୀଶ୍ଵରଃ ପ୍ରଭୁଃ
ମୁଁ ଓ ତୁମେ, ଦୁଇଁଜଣେ ମିଶି, ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବା ଦରକାର। ରାଜା ହେଉଛନ୍ତି ପତି, ଗୁରୁ, ସବୁଠୁ ଉତ୍ତମ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମାଲିକ ଓ ସ୍ୱାମୀ।
ଇମାନି ତୁ ମହାରଣ୍ଯେ ଵିହୃତ୍ଯ ନଵ ପଞ୍ଚ ଚ। ଵର୍ଷାଣି ପରମପ୍ରୀତ୍ଯା ସ୍ଥାସ୍ଯାମି ଵଚନେ ତଵ
ଏହି ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ପନ୍ଦର ବର୍ଷ ଖୁସିରେ କଟାଇ, ପରେ ମୁଁ ତୁମ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ ଚାଲିବି।
ଏଵମୁକ୍ତା ପ୍ରିଯଂ ପୁତ୍ରଂ ବାଷ୍ପପୂର୍ଣାନନା ତଦା। ଉଵାଚ ପରମାର୍ତା ତୁ କୌସଲ୍ଯା ସୁତଵତ୍ସଲା
ପ୍ରିୟ ପୁଅ ଏପରି କହିବା ପରେ, କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କ ମୁହଁ ଅଶ୍ରୁରେ ଭରିଗଲା, ସେ ଅତି ଦୁଃଖରେ, ପୁଅ ପ୍ରତି ଅପାର ସ୍ନେହରେ କହିଲେ।
ଆସାଂ ରାମ ସପତ୍ନୀନାଂ ଵସ୍ତୁଂ ମଧ୍ଯେ ନ ମେ କ୍ଷମମ୍। ନଯ ମାମପି କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଵନଂ ଵନ୍ଯାଂ ମୃଗୀମିଵ
ରାମ, ମୋତେ ଏହି ସହପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହିବା ଅସହ୍ୟ। ମୋତେ ମଧୁର ମୃଗୀ ପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲକୁ ନେଇଯାଅ।
ଯଦି ତେ ଗମନେ ବୁଦ୍ଧିଃ କୃତା ପିତରପେକ୍ଷଯା। ତାଂ ତଥା ରୁଦତୀଂ ରାମୋ ରୁଦନ୍ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ଯଦି ତୁମେ ପିତାଙ୍କ ଆଦରରେ ଯିବାକୁ ଠିକ କରିଛ, ତେବେ ସେ ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ କାନ୍ଦୁଥିବା ବେଳେ, ରାମ ମଧ୍ୟ କାନ୍ଦି କହିଲେ।
ଜୀଵନ୍ତ୍ଯା ହି ସ୍ତ୍ରିଯା ଭର୍ତା ଦୈଵତଂ ପ୍ରଭୁରେଵ ଚ। ଭଵତ୍ଯା ମମ ଚୈଵାଦ୍ଯ ରାଜା ପ୍ରଭଵତି ପ୍ରଭୁଃ
ଏକ ଜୀବନ୍ତ ସ୍ତ୍ରୀ ପାଇଁ ପତି ହେଉଛନ୍ତି ଦେବତା ଓ ସ୍ୱାମୀ। ଆଜି ତୁମେ ଓ ମୋ ପାଇଁ, ରାଜା ହେଉଛନ୍ତି ସର୍ବଶକ୍ତିଶାଳୀ।
ନ ହ୍ଯନାଥା ଵଯଂ ରାଜ୍ଞା ଲୋକନାଥେନ ଧୀମତା। ଭରତଶ୍ଚାପି ଧର୍ମାତ୍ମା ସର୍ଵଭୂତପ୍ରିଯଂଵଦଃ
ଆମେ ଅନାଥ ନୁହେଁ, କାରଣ ଜଗତର ରାଜା, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ଲୋକଙ୍କ ରକ୍ଷକ ଆମ ସହିତ ଅଛନ୍ତି। ଏବଂ ଭରତ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରେମରେ କଥା କହନ୍ତି।
ରାଜ୍ଞୋ ଵୃଦ୍ଧସ୍ଯ ସତତଂ ହିତଂ ଚର ସମାହିତା। ଵ୍ରତୋପଵାସନିରତା ଯା ନାରୀ ପରମୋତ୍ତମା
ବୃଦ୍ଧ ରାଜାଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ସଦା ସାବଧାନ ହୋଇ କାମ କର। ଯିଏ ବ୍ରତ ଓ ଉପବାସରେ ନିଷ୍ଠା ରଖେ, ସେଇ ସ୍ତ୍ରୀ ସବୁଠୁ ଉତ୍ତମ।
ଭର୍ତାରଂ ନାନୁଵର୍ତେତ ସା ଚ ପାପଗତିର୍ଭଵେତ୍। ଭର୍ତୁଃ ଶୁଶ୍ରୂଷଯା ନାରୀ ଲଭତେ ସ୍ଵର୍ଗମୁତ୍ତମମ୍
ଯେ ସ୍ତ୍ରୀ ପତିଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ମାନେନାହାନ୍ତି, ସେ ଦୁର୍ଗତିକୁ ପାଉଛନ୍ତି। ଯେଉଁଠି ସ୍ତ୍ରୀ ପତିଙ୍କ ସେବା କରନ୍ତି, ସେ ସ୍ବର୍ଗର ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ସ୍ଥାନ ପାଆନ୍ତି।
ଅପି ଯା ନିର୍ନମସ୍କାରା ନିଵୃତ୍ତା ଦେଵପୂଜନାତ୍। ଶୁଶ୍ରୂଷାମେଵ କୁର୍ଵୀତ ଭର୍ତୁଃ ପ୍ରିଯହିତେ ରତା
ଯେଉଁ ସ୍ତ୍ରୀ ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତିନାହିଁ କିମ୍ବା ପୂଜା ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ପତିଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଓ ଭଲ ପାଇଁ ତାଙ୍କ ସେବା କରିବା ଉଚିତ।
ଏଷ ଧର୍ମଃ ସ୍ତ୍ରିଯା ନିତ୍ଯୋ ଵେଦେ ଲୋକେ ଶ୍ରୁତଃ ସ୍ମୃତଃ। ଅଗ୍ନିକାର୍ଯେଷୁ ଚ ସଦା ସୁମନୋଭିଶ୍ଚ ଦେଵତାଃ
ଏହି ହେଉଛି ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ନିତ୍ୟ ଧର୍ମ, ବେଦ ଓ ଲୋକରେ ଏହା ଶୁଣାଯାଇଛି, ଏବଂ ଅଗ୍ନିକାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ଏହି ଆଚରଣ ଦେଖାଯାଏ।
ପୂଜ୍ଯାସ୍ତେ ମତ୍କୃତେ ଦେଵି ବ୍ରାହ୍ମଣାଶ୍ଚୈଵ ସତ୍କୃତାଃ। ଏଵଂ କାଲଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷସ୍ଵ ମମାଗମନକାଂକ୍ଷିଣୀ
ମୋ ପାଇଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଆଦର ପାଇବା ଦରକାର। ଏଭଳି ମୋ ପ୍ରତ୍ୟାଗମନ ଆଶାରେ ସମୟ ଅପେକ୍ଷା କର।
ନିଯତା ନିଯତାହାରା ଭର୍ତୃଶୁଶ୍ରୂଷଣେ ରତା। ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସେ ପରମଂ କାମଂ ମଯି ପର୍ଯାଗତେ ସତି
ନିୟମିତ ଓ ମାପିତ ଖାଦ୍ୟ ଖାଇ, ପତିଙ୍କ ସେବାରେ ଲାଗିଥିଲେ, ମୁଁ ଫେରିଲେ ତୁମେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇବ।
ଯଦି ଧର୍ମଭୃତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଧାରଯିଷ୍ଯତି ଜୀଵିତମ୍। ଏଵମୁକ୍ତା ତୁ ରାମେଣ ବାଷ୍ପପର୍ଯାକୁଲେକ୍ଷଣା
ଯଦି ଧର୍ମରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଜଣେ ତାଙ୍କ ଜୀବନ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି—ଏପରି ରାମ କହିବା ସମୟରେ, କୌଶଳ୍ୟାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଅଶ୍ରୁରେ ଭରିଯାଇଥିଲା।
କୌସଲ୍ଯା ପୁତ୍ରଶୋକାର୍ତା ରାମଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍। ଗମନେ ସୁକୃତାଂ ବୁଦ୍ଧିଂ ନ ତେ ଶକ୍ନୋମି ପୁତ୍ରକ
କୌଶଲ୍ୟା ତାଙ୍କର ପୁଅ ହରାଇ ଦୁଃଖରେ ଭାସୁଥିବା ବେଳେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ତୋର ବିଦାୟ ସହିପାରୁନି, ପୁଅ।"
ଵିନିଵର୍ତଯିତୁଂ ଵୀର ନୂନଂ କାଲୋ ଦୁରତ୍ଯଯଃ। ଗଚ୍ଛ ପୁତ୍ର ତ୍ଵମେକାଗ୍ରୋ ଭଦ୍ରଂ ତେଽସ୍ତୁ ସଦା ଵିଭୋ
ହେ ବୀର, ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ସମୟକୁ କେହି ବଦଳାଇପାରିନାହାନ୍ତି; ତୁମେ ଏକାଗ୍ର ମନେ ଯାଅ, ପୁଅ, ତୁମ ପାଇଁ ସଦା ଭଲ ହେଉ।
ପୁନସ୍ତ୍ଵଯି ନିଵୃତ୍ତେ ତୁ ଭଵିଷ୍ଯାମି ଗତକ୍ଲମା। ପ୍ରତ୍ଯାଗତେ ମହାଭାଗେ କୃତାର୍ଥେ ଚରିତଵ୍ରତେ। ପିତୁରାନୃଣ୍ଯତାଂ ପ୍ରାପ୍ତେ ସ୍ଵପିଷ୍ଯେ ପରମଂ ସୁଖମ୍
ତୁମେ ଫେରିଆସିବାବେଳେ ମୁଁ ଦୁଃଖ ଭୁଲିଯିବି; ମହାଭାଗ୍ୟବାନ, ତୁମେ ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ କରି, ବାପାଙ୍କ ଋଣ ଶେଷ କରି ଫେରିଲେ, ମୁଁ ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ଶୁଅଇପାରିବି।
କୃତାନ୍ତସ୍ଯ ଗତିଃ ପୁତ୍ର ଦୁର୍ଵିଭାଵ୍ଯା ସଦା ଭୁଵି। ଯସ୍ତ୍ଵାଂ ସଂଚୋଦଯତି ମେ ଵଚ ଆଵିଧ୍ଯ ରାଘଵ
ପୁଅ, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ମୃତ୍ୟୁର ମାର୍ଗ ସବୁବେଳେ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଦୁର୍ବୋଧ; ଯିଏ ତୁମକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଉଛି, ରାଘବ, ମୋ କଥା ଶୁଣ।