ପୂର୍ଵରାଜର୍ଷିଵୃତ୍ତ୍ଯା ହି ଵନଵାସୋଽଭିଧୀଯତେ। ପ୍ରଜା ନିକ୍ଷିପ୍ଯ ପୁତ୍ରେଷୁ ପୁତ୍ରଵତ୍ ପରିପାଲନେ
ପ୍ରାଚୀନ ରାଜାମାନେ ଯେପରି ନିଜ ପ୍ରଜାକୁ ପୁଅମାନଙ୍କ ହାତରେ ଦେଇ, ପୁଅମାନେ ପ୍ରଜାକୁ ନିଜ ସନ୍ତାନ ଭଳି ଦେଖିଥିଲେ, ସେପରି ତାପରେ ଅରଣ୍ୟବାସ କରାଯିବା ଉଚିତ।
ସ ଚେଦ୍ ରାଜନ୍ଯନେକାଗ୍ରେ ରାଜ୍ଯଵିଭ୍ରମଶଙ୍କଯା। ନୈଵମିଚ୍ଛସି ଧର୍ମାତ୍ମନ୍ ରାଜ୍ଯଂ ରାମ ତ୍ଵମାତ୍ମନି
ଯଦି ଅନେକ ରାଜପୁତ୍ର ଥିବାରୁ ରାଜ୍ୟରେ ଅସ୍ଥିରତା ହେବ ବୋଲି ଭାବି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ, ତୁମେ ନିଜ ପାଇଁ ରାଜ୍ୟ ଚାହୁଁନାହଁ—
ପ୍ରତିଜାନେ ଚ ତେ ଵୀର ମା ଭୂଵଂ ଵୀରଲୋକଭାକ୍। ରାଜ୍ଯଂ ଚ ତଵ ରକ୍ଷେଯମହଂ ଵେଲେଵ ସାଗରମ୍
ମୁଁ ତୁମକୁ ଶପଥ ଦେଉଛି, ବୀର, ମୁଁ କେବେ ବୀର ଲୋକର ଅଂଶ ହେବି ନାହିଁ; ମୁଁ ତୁମର ରାଜ୍ୟକୁ ସମୁଦ୍ରକୁ ତଟ ଯେପରି ରକ୍ଷା କରେ, ସେପରି ରକ୍ଷା କରିବି।
ମଙ୍ଗଲୈରଭିଷିଞ୍ଚସ୍ଵ ତତ୍ର ତ୍ଵଂ ଵ୍ଯାପୃତୋ ଭଵ। ଅହମେକୋ ମହୀପାଲାନଲଂ ଵାରଯିତୁଂ ବଲାତ୍
ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅଭିଷେକ କରି ତୁମେ ସେଠାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ରୁହ; ମୁଁ ଏକା ହୋଇ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନଙ୍କ ଅଗ୍ନିକୁ ଜୋରକରି ରୋକିଦେବି।
ନ ଶୋଭାର୍ଥାଵିମୌ ବାହୂ ନ ଧନୁର୍ଭୂଷଣାଯ ମେ। ନାସିରାବନ୍ଧନାର୍ଥାଯ ନ ଶରାଃ ସ୍ତମ୍ଭହେତଵଃ
ମୋ ଏହି ଦୁଇଟି ବାହୁ ଶୋଭା ପାଇଁ ନୁହେଁ, ଧନୁ ମଧ୍ୟ ଶୃଙ୍ଗାର ପାଇଁ ନୁହେଁ; ମୋ ମୁଣ୍ଡର ବନ୍ଧନ ଶୋଭା ପାଇଁ ନୁହେଁ, ଶର ମଧ୍ୟ ଦେଖାଇବା ପାଇଁ ନୁହେଁ।
ଅମିତ୍ରମଥନାର୍ଥାଯ ସର୍ଵମେତଚ୍ଚତୁଷ୍ଟଯମ୍। ନ ଚାହଂ କାମଯେଽତ୍ଯର୍ଥଂ ଯଃ ସ୍ଯାଚ୍ଛତ୍ରୁର୍ମତୋ ମମ
ଏହି ବାହୁ, ଧନୁ, ମୁଣ୍ଡର ବନ୍ଧନ ଓ ଶର — ସବୁ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦଳିବା ପାଇଁ; ଯେଉଁଠି ମୋ ଶତ୍ରୁ ଭାବିଯିବ, ମୁଁ ତାଠାରୁ ଅଧିକ କିଛି ଚାହେଁ ନାହିଁ।
ଅସିନା ତୀକ୍ଷ୍ଣଧାରେଣ ଵିଦ୍ଯୁଚ୍ଚଲିତଵର୍ଚସା। ପ୍ରଗୃହୀତେନ ଵୈ ଶତ୍ରୁଂ ଵଜ୍ରିଣଂ ଵା ନ କଲ୍ପଯେ
ବିଜୁଳି ପରି ଚମକୁଥିବା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଧାର ଥିବା ତଳୱାର ନେଇ, ମୁଁ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଏକ ମଧ୍ୟ ବଜ୍ରଧାରୀ ଶତ୍ରୁକୁ ସମାନ ଭାବି ନାହିଁ।
ଖଡ୍ଗନିଷ୍ପେଷନିଷ୍ପିଷ୍ଟୈର୍ଗହନା ଦୁଶ୍ଚରା ଚ ମେ। ହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵରଥିହସ୍ତୋରୁଶିରୋଭିର୍ଭଵିତା ମହୀ
ମୋ ତଳୱାରର ଘାତରେ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥୀ, ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ, ବାହୁ, ହାତ ଓ ଜଂଘା ଭୂମିକୁ ଢାକିଦେବ, ଏହା ଅତି ଦୁର୍ଗମ ହେବ।
ଖଡ୍ଗଧାରାହତା ମେଽଦ୍ଯ ଦୀପ୍ଯମାନା ଇଵାଗ୍ନଯଃ। ପତିଷ୍ଯନ୍ତି ଦ୍ଵିଷୋ ଭୂମୌ ମେଘା ଇଵ ସଵିଦ୍ଯୁତଃ
ମୋ ତଳୱାରର ଘାତରେ ଶତ୍ରୁମାନେ ଅଗ୍ନି ପରି ଜଳି ମେଘ ଭଳି ବିଦ୍ୟୁତ ସହିତ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯିବେ।
ବଦ୍ଧଗୋଧାଙ୍ଗୁଲିତ୍ରାଣେ ପ୍ରଗୃହୀତଶରାସନେ। କଥଂ ପୁରୁଷମାନୀ ସ୍ଯାତ୍ ପୁରୁଷାଣାଂ ମଯି ସ୍ଥିତେ
ମୋ ଆଙ୍ଗୁଳିରେ ଚାମଡ଼ାର ରକ୍ଷା, ହାତରେ ଧନୁ ଓ ଶର ନେଇ, ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଛି, ତେବେ କିଏ ନିଜକୁ ପୁରୁଷ ବୋଲି ଭାବିପାରିବ?
ବହୁଭିଶ୍ଚୈକମତ୍ଯସ୍ଯନ୍ନେକେନ ଚ ବହୂଞ୍ଜନାନ୍। ଵିନିଯୋକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ବାଣାନ୍ନୃଵାଜିଗଜମର୍ମସୁ
ମୁଁ ମୋର ତୀରରେ ଏକାକି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ମାରିପାରିବି, ଏବଂ ଏକଠି ହୋଇଥିବା ଅନେକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ହରାଇପାରିବି । ମୁଁ ମନୁଷ୍ୟ, ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀଙ୍କର ମୂଳ ସ୍ଥାନକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ତୀର ଛାଡ଼ିବି ।
ଅଦ୍ଯ ମେଽସ୍ତ୍ରପ୍ରଭାଵସ୍ଯ ପ୍ରଭାଵଃ ପ୍ରଭଵିଷ୍ଯତି। ରାଜ୍ଞଶ୍ଚାପ୍ରଭୁତାଂ କର୍ତୁଂ ପ୍ରଭୁତ୍ଵଂ ଚ ତଵ ପ୍ରଭୋ
ଆଜି ମୋର ଅସ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତି ସବୁଙ୍କୁ ଦେଖାଯିବ । ମୁଁ ରାଜାଙ୍କୁ ଶକ୍ତିହୀନ କରି, ତୁମର ଶାସନ ସ୍ଥାପନ କରିଦେବି, ପ୍ରଭୁ ।
ଅଦ୍ଯ ଚନ୍ଦନସାରସ୍ଯ କେଯୂରାମୋକ୍ଷଣସ୍ଯ ଚ। ଵସୂନାଂ ଚ ଵିମୋକ୍ଷସ୍ଯ ସୁହୃଦାଂ ପାଲନସ୍ଯ ଚ
ଆଜି ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇବା, ହାତର ଗହଣା ଖୋଲିଦେବା, ଧନସମ୍ପତି ତ୍ୟାଗ କରିବା ଓ ବନ୍ଧୁମାନୋଁକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବାର ସମୟ ଆସିଛି ।
ଅନୁରୂପାଵିମୌ ବାହୂ ରାମ କର୍ମ କରିଷ୍ଯତଃ। ଅଭିଷେଚନଵିଘ୍ନସ୍ଯ କର୍ତୄଣାଂ ତେ ନିଵାରଣେ
ହେ ରାମ, ତୁମର ଅଭିଷେକକୁ ବାଧା ଦେଉଥିବା ଲୋକମାନୋଁକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ମୋ ଦୁଇଟି ବାହୁ ଏହି କାମ ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ ଯୋଗ୍ୟ ।
ବ୍ରଵୀହି କୋଽଦ୍ଯୈଵ ମଯା ଵିଯୁଜ୍ଯତାଂ ତଵାସୁହୃତ୍ ପ୍ରାଣଯଶଃସୁହୃଜ୍ଜନୈଃ। ଯଥା ତଵେଯଂ ଵସୁଧା ଵଶା ଭଵେତ୍ ତଥୈଵ ମାଂ ଶାଧି ତଵାସ୍ମି କିଂକରଃ
ମୋତେ କହ, ଆଜି କିଏ ମୋର ତୀରରେ ପଡ଼ିବେ—ଯିଏ ତୁମର ବନ୍ଧୁ ନୁହଁନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଜୀବନ, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ସହଚରମାନୋଁକୁ ନେଇ ଗର୍ବ କରୁଛନ୍ତି? ଯେପରି ଏହି ପୃଥିବୀ ତୁମର ଅଧୀନରେ ଆସିଯାଉ, ମୋତେ ଯେପରି ଚାହଁ, ଆଜ୍ଞା ଦିଅ, କାରଣ ମୁଁ ତୁମର ଦାସ ।
ଵିମୃଜ୍ଯ ବାଷ୍ପଂ ପରିସାନ୍ତ୍ଵ୍ଯ ଚାସକୃତ୍ ସ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ରାଘଵଵଂଶଵର୍ଧନଃ। ଉଵାଚ ପିତ୍ରୋର୍ଵଚନେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଂ ନିବୋଧ ମାମେଷ ହି ସୌମ୍ଯ ସତ୍ପଥଃ
ରାଘବବଂଶକୁ ବଢ଼ାଇଥିବା ଶ୍ରୀରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ, ନୟନର ଲୁହୁଁ ପୁଞ୍ଚି, କହିଲେ: 'ହେ ସାଉମ୍ୟ, ମୁଁ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରିଛି; ଏହିଁ ହେଉଛି ସତ୍ମାର୍ଗ ।'
thumb|ଚତୁର୍ଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ଚତୁର୍ଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୨-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ଚବିଶତମ ସର୍ଗକୁ ଶୁଣ ।
ତଂ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ଵ୍ଯଵସିତଂ ପିତୁର୍ନିର୍ଦେଶପାଲନେ। କୌସଲ୍ଯା ବାଷ୍ପସଂରୁଦ୍ଧା ଵଚୋ ଧର୍ମିଷ୍ଠମବ୍ରଵୀତ୍
ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରିଥିବା ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, କୌଶଳ୍ୟା ଲୁହୁଁରେ ଗଳା ଭରିଯାଇ, ଧର୍ମମୟ କଥା କହିଲେ ।
ଅଦୃଷ୍ଟଦୁଃଖୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ସର୍ଵଭୂତପ୍ରିଯଂଵଦଃ। ମଯି ଜାତୋ ଦଶରଥାତ୍ କଥମୁଞ୍ଛେନ ଵର୍ତଯେତ୍
ଯିଏ କେବେ ଦୁଃଖ ଦେଖିନାହାନ୍ତି, ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମିଷ୍ଟି କଥା କହନ୍ତି—ମୋ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ କେମିତି ଏବେ ଉଞ୍ଚ ଚାଷ କରି ଜୀବନ ଚାଲାଇବେ?
ଯସ୍ଯ ଭୃତ୍ଯାଶ୍ଚ ଦାସାଶ୍ଚ ମୃଷ୍ଟାନ୍ଯନ୍ନାନି ଭୁଞ୍ଜତେ। କଥଂ ସ ଭୋକ୍ଷ୍ଯତେ ରାମୋ ଵନେ ମୂଲଫଲାନ୍ଯଯମ୍
ଯାଙ୍କର ଦାସ-ଭୃତ୍ୟମାନେ ମଧୁର ଖାଦ୍ୟ ଖାଉଥିଲେ, ସେଇ ରାମ କେମିତି ଏବେ ଅରଣ୍ୟରେ ମୂଳ ଓ ଫଳ ଖାଇବେ?
କ ଏତଚ୍ଛ୍ରଦ୍ଦଧେଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା କସ୍ଯ ଵା ନ ଭଵେଦ୍ ଭଯମ୍। ଗୁଣଵାନ୍ ଦଯିତୋ ରାଜ୍ଞଃ କାକୁତ୍ସ୍ଥୋ ଯଦ୍ ଵିଵାସ୍ଯତେ
ଏହା ଶୁଣି କିଏ ବିଶ୍ୱାସ କରିପାରିବେ, କିଏ ଭୟଭୀତ ହେବେ ନାହିଁ—ଯେ ଗୁଣବାନ୍, ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟପୁତ୍ର, କାକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶର ଏହି ଲୋକ ନିଷ୍କାସିତ ହେଉଛନ୍ତି?
ନୂନଂ ତୁ ବଲଵାଁଲ୍ଲୋକେ କୃତାନ୍ତଃ ସର୍ଵମାଦିଶନ୍। ଲୋକେ ରାମାଭିରାମସ୍ତ୍ଵଂ ଵନଂ ଯତ୍ର ଗମିଷ୍ଯସି
ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ସଂସାରରେ ଭାଗ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସବୁକିଛି ତାହାର ଇଚ୍ଛାରେ ହୁଏ; ତୁମେ ରାମ, ସମସ୍ତଙ୍କର ପ୍ରିୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏବେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଉଛ ।
ଅଯଂ ତୁ ମାମାତ୍ମଭଵସ୍ତଵାଦର୍ଶନମାରୁତଃ। ଵିଲାପଦୁଃଖସମିଧୋ ରୁଦିତାଶ୍ରୁହୁତାହୁତିଃ
ଏହି ପବନ ମୋ ପାଇଁ ତୁମ ନିଜ ଜଣାପରି, କିନ୍ତୁ ଏହା ମୋ ଶୋକ ଅଗ୍ନିକୁ ଆହୁତି ଦେଉଛି, ମୋ ଦୁଃଖ ଓ ଲୁହୁଁରେ ଆହୁତି ପଡ଼ୁଛି ।
ଚିନ୍ତାବାଷ୍ପମହାଧୂମସ୍ତଵାଗମନଚିନ୍ତଜଃ। କର୍ଶଯିତ୍ଵାଧିକଂ ପୁତ୍ର ନିଃଶ୍ଵାସାଯାସସମ୍ଭଵଃ
ତୁମେ ଯିବାକୁ ଚିନ୍ତା କରି, ମୋ ଚିନ୍ତା ଲୁହୁଁର ଭୟଙ୍କର ଧୂଆଁ ଉଠିଛି, ଏହି ନିଶ୍ୱାସର କ୍ଲାନ୍ତି ମୋ ଦୁଃଖକୁ ଆଉ ବଢ଼ାଇଦେବ ।
ତ୍ଵଯା ଵିହୀନାମିହ ମାଂ ଶୋକାଗ୍ନିରତୁଲୋ ମହାନ୍। ପ୍ରଧକ୍ଷ୍ଯତି ଯଥା କକ୍ଷ୍ଯଂ ଚିତ୍ରଭାନୁର୍ହିମାତ୍ଯଯେ
ତୁମେ ନଥିଲେ, ପୁଅ, ଏହି ଅପାର ଶୋକ ଅଗ୍ନି ମୋତେ ଏମିତି ଜଳାଇଦେବ, ଯେପରି ଶୀତକାଳ ଶେଷରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲର ଝାଡ଼ିକୁ ପୋଡ଼ିଦେଇଥାଏ ।
କଥଂ ହି ଧେନୁଃ ସ୍ଵଂ ଵତ୍ସଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତମନୁଗଚ୍ଛତି। ଅହଂ ତ୍ଵାନୁଗମିଷ୍ଯାମି ଯତ୍ର ଵତ୍ସ ଗମିଷ୍ଯସି
ଯେପରି ଗାଈ ନିଜ ଛାଣପାଇଁ ଚାଲିଯିବା ବେଳେ ତାହାକୁ ଅନୁସରଣ କରେ, ସେପରି, ପୁଅ, ତୁମେ ଯେଉଁଠିକୁ ଯିବ, ସେଉଁଠିକୁ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଚାଲିଯିବି ।
ଯଥା ନିଗଦିତଂ ମାତ୍ରା ତଦ୍ ଵାକ୍ଯଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭଃ। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାମୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ ଵାକ୍ଯଂ ମାତରଂ ଭୃଶଦୁଃଖିତାମ୍
ମାଆଁଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମହାପୁରୁଷ ରାମ, ଅତି ଦୁଃଖିତ ମାଆଁକୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ ।
କୈକେଯ୍ଯା ଵଞ୍ଚିତୋ ରାଜା ମଯି ଚାରଣ୍ଯମାଶ୍ରିତେ। ଭଵତ୍ଯା ଚ ପରିତ୍ଯକ୍ତୋ ନ ନୂନଂ ଵର୍ତଯିଷ୍ଯତି
କୈକେୟୀ ଠକାଇଦେଲେ, ମୁଁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବାବେଳେ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ତେବେ ରାଜା ନିଶ୍ଚୟ ବଞ୍ଚିପାରିବେ ନାହିଁ ।
ଭର୍ତୁଃ କିଲ ପରିତ୍ଯାଗୋ ନୃଶଂସଃ କେଵଲଂ ସ୍ତ୍ରିଯାଃ। ସ ଭଵତ୍ଯା ନ କର୍ତଵ୍ଯୋ ମନସାପି ଵିଗର୍ହିତଃ
ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ପତିଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେବା କେବଳ ନିଷ୍ଠୁରତା ଅଟୁଟ ଅପରାଧ। ଏପରି କଥା ତୁମେ କେବଳ ଭାବିଲେ ମଧ୍ୟ ଭଲ ନୁହେଁ, ଏହା ନିନ୍ଦନୀୟ।
ଯାଵଜ୍ଜୀଵତି କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ ପିତା ମେ ଜଗତୀପତିଃ। ଶୁଶ୍ରୂଷା କ୍ରିଯତାଂ ତାଵତ୍ ସ ହି ଧର୍ମଃ ସନାତନଃ
ମୋ ପିତା, ଏହି ଜଗତର ରାଜା ଓ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ବଂଶର ମହାନ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବନ୍ତ, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କ ସେବା କରିବା ଆମର ଚିରକାଳୀନ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ।