ଯଦ୍ଯପି ପ୍ରତିପତ୍ତିସ୍ତେ ଦୈଵୀ ଚାପି ତଯୋର୍ମତମ୍। ତଥାପ୍ଯୁପେକ୍ଷଣୀଯଂ ତେ ନ ମେ ତଦପି ରୋଚତେ
ଯଦିଓ ତୁମର ନିଷ୍ଠା ଓ ସେମାନଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ, ତଥାପି ତୁମେ ଏହାକୁ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ, କିନ୍ତୁ ଏହା ମୋତେ ମଧ୍ୟ ପସନ୍ଦ ନୁହେଁ।
ଵିକ୍ଲଵୋ ଵୀର୍ଯହୀନୋ ଯଃ ସ ଦୈଵମନୁଵର୍ତତେ। ଵୀରାଃ ସମ୍ଭାଵିତାତ୍ମାନୋ ନ ଦୈଵଂ ପର୍ଯୁପାସତେ
ଯିଏ ଦୁର୍ବଳ ଓ ଶୂରବିହୀନ, ସେ ଭାଗ୍ୟକୁ ଅନୁସରଣ କରେ; କିନ୍ତୁ ଶୂରମାନେ, ନିଜ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ଲୋକେ, କଦାପି ଭାଗ୍ୟକୁ ମୁଣ୍ଡ ନମାନ୍ତି।
ଦୈଵଂ ପୁରୁଷକାରେଣ ଯଃ ସମର୍ଥଃ ପ୍ରବାଧିତୁମ୍। ନ ଦୈଵେନ ଵିପନ୍ନାର୍ଥଃ ପୁରୁଷଃ ସୋଽଵସୀଦତି
ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ପ୍ରୟାସରେ ଭାଗ୍ୟକୁ ହରାଇପାରନ୍ତି, ସେମାନେ ଭାଗ୍ୟର ଦୁଃଖ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ ନିରାଶ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ତ୍ଵଦ୍ଯ ଦୈଵସ୍ଯ ପୌରୁଷଂ ପୁରୁଷସ୍ଯ ଚ। ଦୈଵମାନୁଷଯୋରଦ୍ଯ ଵ୍ଯକ୍ତା ଵ୍ଯକ୍ତିର୍ଭଵିଷ୍ଯତି
ଆଜି ଲୋକେ ଭାଗ୍ୟ ଓ ମନୁଷ୍ୟ ପ୍ରୟାସର ଶକ୍ତିକୁ ଦେଖିବେ; ଆଜି ଭାଗ୍ୟ ଓ ପ୍ରୟାସର ମଧ୍ୟରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ତଫାତ୍ ଦେଖାଯିବ।
ଅଦ୍ଯ ମେ ପୌରୁଷହତଂ ଦୈଵଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ଵୈ ଜନାଃ। ଯୈର୍ଦୈଵାଦାହତଂ ତେଽଦ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟଂ ରାଜ୍ଯାଭିଷେଚନମ୍
ଆଜି ଯେଉଁମାନେ ତୁମର ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ଭାଗ୍ୟରେ ବାଘ୍ନ ହେବାକୁ ଦେଖିଥିଲେ, ସେମାନେ ମୋର ପ୍ରୟାସରେ ଭାଗ୍ୟକୁ ହରାଇଯିବା ଦେଖିବେ।
ଅତ୍ଯଙ୍କୁଶମିଵୋଦ୍ଦାମଂ ଗଜଂ ମଦଜଲୋଦ୍ଧତମ୍। ପ୍ରଧାଵିତମହଂ ଦୈଵଂ ପୌରୁଷେଣ ନିଵର୍ତଯେ
ଏକ ମଦମସ୍ତ ହାତୀ ଯେପରି ଅନ୍ୟ କିଛି ଦ୍ୱାରା ରୋକାଯିବା ନାହିଁ, ସେପରି ମୁଁ ମୋର ପ୍ରୟାସରେ ଭାଗ୍ୟକୁ ଦୌଡ଼ି ଧରି ଫେରାଇଦେବି।
ଲୋକପାଲାଃ ସମସ୍ତାସ୍ତେ ନାଦ୍ଯ ରାମାଭିଷେଚନମ୍। ନ ଚ କୃତ୍ସ୍ନାସ୍ତ୍ରଯୋ ଲୋକା ଵିହନ୍ଯୁଃ କିଂ ପୁନଃ ପିତା
ଆଜି ସମସ୍ତ ଲୋକପାଳମାନେ ଏବଂ ତିନି ଲୋକ ମିଶି ମଧ୍ୟ ତୁମର ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକକୁ ବାଘ୍ନ କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ତୁମର ପିତା କିଏ ହେଲେ କଣ।
ଯୈର୍ଵିଵାସସ୍ତଵାରଣ୍ଯେ ମିଥୋ ରାଜନ୍ ସମର୍ଥିତଃ। ଅରଣ୍ଯେ ତେ ଵିଵତ୍ସ୍ଯନ୍ତି ଚତୁର୍ଦଶ ସମାସ୍ତଥା
ଯେଉଁମାନେ ରାଜା, ତୁମକୁ ଅରଣ୍ୟକୁ ପଠାଇବା ଯୋଜନା କରିଥିଲେ, ସେମାନେ ନିଜେ ଚଉଦ ଡ଼ିଘା ବର୍ଷ ଅରଣ୍ୟରେ ରହିବେ।
ମଦ୍ବଲେନ ଵିରୁଦ୍ଧାଯ ନ ସ୍ଯାଦ୍ ଦୈଵବଲଂ ତଥା। ପ୍ରଭଵିଷ୍ଯତି ଦୁଃଖାଯ ଯଥୋଗ୍ରଂ ପୌରୁଷଂ ମମ
ଯେଉଁଠି ଶକ୍ତିର ଗର୍ବ ଅଛି, ସେଠି ଭାଗ୍ୟର ଶକ୍ତି ଏତେ ବଡ଼ ନୁହେଁ; ମୋର ଭୟଙ୍କର ପ୍ରୟାସ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେଇ ଜିତିବ।
ଊର୍ଧ୍ଵଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରାନ୍ତେ ପ୍ରଜାପାଲ୍ଯମନନ୍ତରମ୍। ଆର୍ଯପୁତ୍ରାଃ କରିଷ୍ଯନ୍ତି ଵନଵାସଂ ଗତେ ତ୍ଵଯି
ହଜାର ବର୍ଷ ପରେ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ପୁଅମାନେ ରାଜ୍ୟ ଚାଲାଇବା ପରେ, ତୁମେ ତେବେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବା ଉଚିତ, ଏବେ ନୁହେଁ।
ପୂର୍ଵରାଜର୍ଷିଵୃତ୍ତ୍ଯା ହି ଵନଵାସୋଽଭିଧୀଯତେ। ପ୍ରଜା ନିକ୍ଷିପ୍ଯ ପୁତ୍ରେଷୁ ପୁତ୍ରଵତ୍ ପରିପାଲନେ
ପ୍ରାଚୀନ ରାଜାମାନେ ଯେପରି ନିଜ ପ୍ରଜାକୁ ପୁଅମାନଙ୍କ ହାତରେ ଦେଇ, ପୁଅମାନେ ପ୍ରଜାକୁ ନିଜ ସନ୍ତାନ ଭଳି ଦେଖିଥିଲେ, ସେପରି ତାପରେ ଅରଣ୍ୟବାସ କରାଯିବା ଉଚିତ।
ସ ଚେଦ୍ ରାଜନ୍ଯନେକାଗ୍ରେ ରାଜ୍ଯଵିଭ୍ରମଶଙ୍କଯା। ନୈଵମିଚ୍ଛସି ଧର୍ମାତ୍ମନ୍ ରାଜ୍ଯଂ ରାମ ତ୍ଵମାତ୍ମନି
ଯଦି ଅନେକ ରାଜପୁତ୍ର ଥିବାରୁ ରାଜ୍ୟରେ ଅସ୍ଥିରତା ହେବ ବୋଲି ଭାବି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ, ତୁମେ ନିଜ ପାଇଁ ରାଜ୍ୟ ଚାହୁଁନାହଁ—
ପ୍ରତିଜାନେ ଚ ତେ ଵୀର ମା ଭୂଵଂ ଵୀରଲୋକଭାକ୍। ରାଜ୍ଯଂ ଚ ତଵ ରକ୍ଷେଯମହଂ ଵେଲେଵ ସାଗରମ୍
ମୁଁ ତୁମକୁ ଶପଥ ଦେଉଛି, ବୀର, ମୁଁ କେବେ ବୀର ଲୋକର ଅଂଶ ହେବି ନାହିଁ; ମୁଁ ତୁମର ରାଜ୍ୟକୁ ସମୁଦ୍ରକୁ ତଟ ଯେପରି ରକ୍ଷା କରେ, ସେପରି ରକ୍ଷା କରିବି।
ମଙ୍ଗଲୈରଭିଷିଞ୍ଚସ୍ଵ ତତ୍ର ତ୍ଵଂ ଵ୍ଯାପୃତୋ ଭଵ। ଅହମେକୋ ମହୀପାଲାନଲଂ ଵାରଯିତୁଂ ବଲାତ୍
ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅଭିଷେକ କରି ତୁମେ ସେଠାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ରୁହ; ମୁଁ ଏକା ହୋଇ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନଙ୍କ ଅଗ୍ନିକୁ ଜୋରକରି ରୋକିଦେବି।
ନ ଶୋଭାର୍ଥାଵିମୌ ବାହୂ ନ ଧନୁର୍ଭୂଷଣାଯ ମେ। ନାସିରାବନ୍ଧନାର୍ଥାଯ ନ ଶରାଃ ସ୍ତମ୍ଭହେତଵଃ
ମୋ ଏହି ଦୁଇଟି ବାହୁ ଶୋଭା ପାଇଁ ନୁହେଁ, ଧନୁ ମଧ୍ୟ ଶୃଙ୍ଗାର ପାଇଁ ନୁହେଁ; ମୋ ମୁଣ୍ଡର ବନ୍ଧନ ଶୋଭା ପାଇଁ ନୁହେଁ, ଶର ମଧ୍ୟ ଦେଖାଇବା ପାଇଁ ନୁହେଁ।
ଅମିତ୍ରମଥନାର୍ଥାଯ ସର୍ଵମେତଚ୍ଚତୁଷ୍ଟଯମ୍। ନ ଚାହଂ କାମଯେଽତ୍ଯର୍ଥଂ ଯଃ ସ୍ଯାଚ୍ଛତ୍ରୁର୍ମତୋ ମମ
ଏହି ବାହୁ, ଧନୁ, ମୁଣ୍ଡର ବନ୍ଧନ ଓ ଶର — ସବୁ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦଳିବା ପାଇଁ; ଯେଉଁଠି ମୋ ଶତ୍ରୁ ଭାବିଯିବ, ମୁଁ ତାଠାରୁ ଅଧିକ କିଛି ଚାହେଁ ନାହିଁ।
ଅସିନା ତୀକ୍ଷ୍ଣଧାରେଣ ଵିଦ୍ଯୁଚ୍ଚଲିତଵର୍ଚସା। ପ୍ରଗୃହୀତେନ ଵୈ ଶତ୍ରୁଂ ଵଜ୍ରିଣଂ ଵା ନ କଲ୍ପଯେ
ବିଜୁଳି ପରି ଚମକୁଥିବା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଧାର ଥିବା ତଳୱାର ନେଇ, ମୁଁ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଏକ ମଧ୍ୟ ବଜ୍ରଧାରୀ ଶତ୍ରୁକୁ ସମାନ ଭାବି ନାହିଁ।
ଖଡ୍ଗନିଷ୍ପେଷନିଷ୍ପିଷ୍ଟୈର୍ଗହନା ଦୁଶ୍ଚରା ଚ ମେ। ହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵରଥିହସ୍ତୋରୁଶିରୋଭିର୍ଭଵିତା ମହୀ
ମୋ ତଳୱାରର ଘାତରେ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥୀ, ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ, ବାହୁ, ହାତ ଓ ଜଂଘା ଭୂମିକୁ ଢାକିଦେବ, ଏହା ଅତି ଦୁର୍ଗମ ହେବ।
ଖଡ୍ଗଧାରାହତା ମେଽଦ୍ଯ ଦୀପ୍ଯମାନା ଇଵାଗ୍ନଯଃ। ପତିଷ୍ଯନ୍ତି ଦ୍ଵିଷୋ ଭୂମୌ ମେଘା ଇଵ ସଵିଦ୍ଯୁତଃ
ମୋ ତଳୱାରର ଘାତରେ ଶତ୍ରୁମାନେ ଅଗ୍ନି ପରି ଜଳି ମେଘ ଭଳି ବିଦ୍ୟୁତ ସହିତ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯିବେ।
ବଦ୍ଧଗୋଧାଙ୍ଗୁଲିତ୍ରାଣେ ପ୍ରଗୃହୀତଶରାସନେ। କଥଂ ପୁରୁଷମାନୀ ସ୍ଯାତ୍ ପୁରୁଷାଣାଂ ମଯି ସ୍ଥିତେ
ମୋ ଆଙ୍ଗୁଳିରେ ଚାମଡ଼ାର ରକ୍ଷା, ହାତରେ ଧନୁ ଓ ଶର ନେଇ, ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଛି, ତେବେ କିଏ ନିଜକୁ ପୁରୁଷ ବୋଲି ଭାବିପାରିବ?
ବହୁଭିଶ୍ଚୈକମତ୍ଯସ୍ଯନ୍ନେକେନ ଚ ବହୂଞ୍ଜନାନ୍। ଵିନିଯୋକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ବାଣାନ୍ନୃଵାଜିଗଜମର୍ମସୁ
ମୁଁ ମୋର ତୀରରେ ଏକାକି ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ମାରିପାରିବି, ଏବଂ ଏକଠି ହୋଇଥିବା ଅନେକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ହରାଇପାରିବି । ମୁଁ ମନୁଷ୍ୟ, ଘୋଡ଼ା ଓ ହାତୀଙ୍କର ମୂଳ ସ୍ଥାନକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ତୀର ଛାଡ଼ିବି ।
ଅଦ୍ଯ ମେଽସ୍ତ୍ରପ୍ରଭାଵସ୍ଯ ପ୍ରଭାଵଃ ପ୍ରଭଵିଷ୍ଯତି। ରାଜ୍ଞଶ୍ଚାପ୍ରଭୁତାଂ କର୍ତୁଂ ପ୍ରଭୁତ୍ଵଂ ଚ ତଵ ପ୍ରଭୋ
ଆଜି ମୋର ଅସ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତି ସବୁଙ୍କୁ ଦେଖାଯିବ । ମୁଁ ରାଜାଙ୍କୁ ଶକ୍ତିହୀନ କରି, ତୁମର ଶାସନ ସ୍ଥାପନ କରିଦେବି, ପ୍ରଭୁ ।
ଅଦ୍ଯ ଚନ୍ଦନସାରସ୍ଯ କେଯୂରାମୋକ୍ଷଣସ୍ଯ ଚ। ଵସୂନାଂ ଚ ଵିମୋକ୍ଷସ୍ଯ ସୁହୃଦାଂ ପାଲନସ୍ଯ ଚ
ଆଜି ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇବା, ହାତର ଗହଣା ଖୋଲିଦେବା, ଧନସମ୍ପତି ତ୍ୟାଗ କରିବା ଓ ବନ୍ଧୁମାନୋଁକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବାର ସମୟ ଆସିଛି ।
ଅନୁରୂପାଵିମୌ ବାହୂ ରାମ କର୍ମ କରିଷ୍ଯତଃ। ଅଭିଷେଚନଵିଘ୍ନସ୍ଯ କର୍ତୄଣାଂ ତେ ନିଵାରଣେ
ହେ ରାମ, ତୁମର ଅଭିଷେକକୁ ବାଧା ଦେଉଥିବା ଲୋକମାନୋଁକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ମୋ ଦୁଇଟି ବାହୁ ଏହି କାମ ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ ଯୋଗ୍ୟ ।
ବ୍ରଵୀହି କୋଽଦ୍ଯୈଵ ମଯା ଵିଯୁଜ୍ଯତାଂ ତଵାସୁହୃତ୍ ପ୍ରାଣଯଶଃସୁହୃଜ୍ଜନୈଃ। ଯଥା ତଵେଯଂ ଵସୁଧା ଵଶା ଭଵେତ୍ ତଥୈଵ ମାଂ ଶାଧି ତଵାସ୍ମି କିଂକରଃ
ମୋତେ କହ, ଆଜି କିଏ ମୋର ତୀରରେ ପଡ଼ିବେ—ଯିଏ ତୁମର ବନ୍ଧୁ ନୁହଁନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଜୀବନ, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ସହଚରମାନୋଁକୁ ନେଇ ଗର୍ବ କରୁଛନ୍ତି? ଯେପରି ଏହି ପୃଥିବୀ ତୁମର ଅଧୀନରେ ଆସିଯାଉ, ମୋତେ ଯେପରି ଚାହଁ, ଆଜ୍ଞା ଦିଅ, କାରଣ ମୁଁ ତୁମର ଦାସ ।
ଵିମୃଜ୍ଯ ବାଷ୍ପଂ ପରିସାନ୍ତ୍ଵ୍ଯ ଚାସକୃତ୍ ସ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ରାଘଵଵଂଶଵର୍ଧନଃ। ଉଵାଚ ପିତ୍ରୋର୍ଵଚନେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଂ ନିବୋଧ ମାମେଷ ହି ସୌମ୍ଯ ସତ୍ପଥଃ
ରାଘବବଂଶକୁ ବଢ଼ାଇଥିବା ଶ୍ରୀରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ, ନୟନର ଲୁହୁଁ ପୁଞ୍ଚି, କହିଲେ: 'ହେ ସାଉମ୍ୟ, ମୁଁ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରିଛି; ଏହିଁ ହେଉଛି ସତ୍ମାର୍ଗ ।'
thumb|ଚତୁର୍ଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ଚତୁର୍ଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୨-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ଚବିଶତମ ସର୍ଗକୁ ଶୁଣ ।
ତଂ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ଵ୍ଯଵସିତଂ ପିତୁର୍ନିର୍ଦେଶପାଲନେ। କୌସଲ୍ଯା ବାଷ୍ପସଂରୁଦ୍ଧା ଵଚୋ ଧର୍ମିଷ୍ଠମବ୍ରଵୀତ୍
ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରିଥିବା ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, କୌଶଳ୍ୟା ଲୁହୁଁରେ ଗଳା ଭରିଯାଇ, ଧର୍ମମୟ କଥା କହିଲେ ।
ଅଦୃଷ୍ଟଦୁଃଖୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ସର୍ଵଭୂତପ୍ରିଯଂଵଦଃ। ମଯି ଜାତୋ ଦଶରଥାତ୍ କଥମୁଞ୍ଛେନ ଵର୍ତଯେତ୍
ଯିଏ କେବେ ଦୁଃଖ ଦେଖିନାହାନ୍ତି, ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମିଷ୍ଟି କଥା କହନ୍ତି—ମୋ ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ କେମିତି ଏବେ ଉଞ୍ଚ ଚାଷ କରି ଜୀବନ ଚାଲାଇବେ?
ଯସ୍ଯ ଭୃତ୍ଯାଶ୍ଚ ଦାସାଶ୍ଚ ମୃଷ୍ଟାନ୍ଯନ୍ନାନି ଭୁଞ୍ଜତେ। କଥଂ ସ ଭୋକ୍ଷ୍ଯତେ ରାମୋ ଵନେ ମୂଲଫଲାନ୍ଯଯମ୍
ଯାଙ୍କର ଦାସ-ଭୃତ୍ୟମାନେ ମଧୁର ଖାଦ୍ୟ ଖାଉଥିଲେ, ସେଇ ରାମ କେମିତି ଏବେ ଅରଣ୍ୟରେ ମୂଳ ଓ ଫଳ ଖାଇବେ?