କୃତାନ୍ତ ଏଵ ସୌମିତ୍ରେ ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯୋ ମତ୍ପ୍ରଵାସନେ। ରାଜ୍ଯସ୍ଯ ଚ ଵିତୀର୍ଣସ୍ଯ ପୁନରେଵ ନିଵର୍ତନେ
ହେ ସୌମିତ୍ରି, ମୋର ବନବାସ ଓ ଦିଆଯାଇଥିବା ରାଜ୍ୟ ପୁନି ନେଇଯିବାରେ ମାନେ କେବଳ ଭାଗ୍ୟର ଖେଳ ଦେଖିବା ଉଚିତ।
କୈକେଯ୍ଯାଃ ପ୍ରତିପତ୍ତିର୍ହି କଥଂ ସ୍ଯାନ୍ମମ ଵେଦନେ। ଯଦି ତସ୍ଯା ନ ଭାଵୋଽଯଂ କୃତାନ୍ତଵିହିତୋ ଭଵେତ୍
କୈକେୟୀ ମୋତେ କଷ୍ଟ ଦେବା ପାଇଁ ଏପରି ନିଶ୍ଚୟ କେମିତି କରିପାରିଲେ? ଯଦି ଭାଗ୍ୟ ଏହି ଭାବନା ତାଙ୍କ ମନରେ ଦେଇନଥାନ୍ତା, ତେବେ ଏହା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ଜାନାସି ହି ଯଥା ସୌମ୍ଯ ନ ମାତୃଷୁ ମମାନ୍ତରମ୍। ଭୂତପୂର୍ଵଂ ଵିଶେଷୋ ଵା ତସ୍ଯା ମଯି ସୁତେଽପି ଵା
ତୁମେ ଜାଣ, ସୌମ୍ୟ, ମୁଁ କେବେ ମୋ ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଭେଦ କରିନାହିଁ; ମୋ ପକ୍ଷରୁ ତାଙ୍କିମାନେ କିମ୍ବା ତାଙ୍କ ପୁଅ ପାଇଁ କେବେ ବିଶେଷ ପ୍ରେମ ଥିଲା ନାହିଁ।
ସୋଽଭିଷେକନିଵୃତ୍ତ୍ଯର୍ଥୈଃ ପ୍ରଵାସାର୍ଥୈଶ୍ଚ ଦୁର୍ଵଚୈଃ। ଉଗ୍ରୈର୍ଵାକ୍ଯୈରହଂ ତସ୍ଯା ନାନ୍ଯଦ୍ ଦୈଵାତ୍ ସମର୍ଥଯେ
ତେଣୁ ମୋ ଅଭିଷେକ ବାଧା ଓ ବନବାସ ପାଇଁ ତାଙ୍କ କଠୋର କଥା ଛାଡ଼ି, ମୁଁ ଏହାର ପଛରେ ଭାଗ୍ୟ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାରଣ ଦେଖୁନାହିଁ।
କଥଂ ପ୍ରକୃତିସମ୍ପନ୍ନା ରାଜପୁତ୍ରୀ ତଥାଗୁଣା। ବ୍ରୂଯାତ୍ ସା ପ୍ରାକୃତେଵ ସ୍ତ୍ରୀ ମତ୍ପୀଡ୍ଯଂ ଭର୍ତୃସଂନିଧୌ
ଏପରି ଉତ୍ତମ ଗୁଣର ରାଜକୁମାରୀ, ସାଧାରଣ ଜଣେ ଜଣାଣୀ ପରି, ତାଙ୍କ ସ୍୵ାମୀ ସମ୍ନିଧାନରେ ମୋତେ କଷ୍ଟ ଦେଇ କିପରି କହିପାରିଲେ?
ଯଦଚିନ୍ତ୍ଯଂ ତୁ ତଦ୍ ଦୈଵଂ ଭୂତେଷ୍ଵପି ନ ହନ୍ଯତେ। ଵ୍ଯକ୍ତଂ ମଯି ଚ ତସ୍ଯାଂ ଚ ପତିତୋ ହି ଵିପର୍ଯଯଃ
କିନ୍ତୁ ଭାଗ୍ୟ ଯାହା ଚିନ୍ତାର ଅତୀତ, ସେ କେବଳ ମନୁଷ୍ୟକୁ ନୁହେଁ, ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇନଥାଏ; ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛି, ଦୁଃଖ ମୋ ଓ ତାଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ିଛି।
କଶ୍ଚ ଦୈଵେନ ସୌମିତ୍ରେ ଯୋଦ୍ଧୁମୁତ୍ସହତେ ପୁମାନ୍। ଯସ୍ଯ ନୁ ଗ୍ରହଣଂ କିଂଚିତ୍ କର୍ମଣୋଽନ୍ଯନ୍ନ ଦୃଶ୍ଯତେ
ହେ ସୌମିତ୍ରି, ଭାଗ୍ୟ ସହିତ କିଏ ଲଢ଼ିପାରିବ? କାରଣ, କୌଣସି କାମର ଫଳ ଭାଗ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି ଦେଖାଯାଏନାହିଁ।
ଋଷଯୋଽପ୍ଯୁଗ୍ରତପସୋ ଦୈଵେନାଭିପ୍ରଚୋଦିତାଃ। ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ନିଯମାଂସ୍ତୀଵ୍ରାନ୍ ଭ୍ରଶ୍ଯନ୍ତେ କାମମନ୍ଯୁଭିଃ
ଘୋର ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ, ଭାଗ୍ୟର ପ୍ରେରଣାରେ, ନିଜ ଦୃଢ଼ ନିୟମ ଛାଡ଼ି, କାମ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଅସଂକଲ୍ପିତମେଵେହ ଯଦକସ୍ମାତ୍ ପ୍ରଵର୍ତତେ। ନିଵର୍ତ୍ଯାରବ୍ଧମାରମ୍ଭୈର୍ନନୁ ଦୈଵସ୍ଯ କର୍ମ ତତ୍
ଏଠାରେ ଯାହା ଅପେକ୍ଷା କରାଯାଇନଥିବା ବେଳେ ଅଚାନକ ଘଟେ, ଓ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା କାମକୁ ବାଧା ଦେଇଥାଏ, ନିଶ୍ଚିତ ଏହା ଭାଗ୍ୟର କାର୍ଯ୍ୟ।
ଏତଯା ତତ୍ତ୍ଵଯା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ସଂସ୍ତଭ୍ଯାତ୍ମାନମାତ୍ମନା। ଵ୍ଯାହତେଽପ୍ଯଭିଷେକେ ମେ ପରିତାପୋ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଏହି ବୁଝିବାରେ, ମୁଁ ନିଜ ମନକୁ ନିଜେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ମୋ ଅଭିଷେକ ବାଧା ହେଲେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରୁନାହିଁ।
ତସ୍ମାଦପରିତାପଃ ସଂସ୍ତ୍ଵମପ୍ଯନୁଵିଧାଯ ମାମ୍। ପ୍ରତିସଂହାରଯ କ୍ଷିପ୍ରମାଭିଷେଚନିକୀଂ କ୍ରିଯାମ୍
ତେଣୁ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ କରନାହଁ; ମୋ ପଛେ ଚାଲି, ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଯାହା ତିଆରି ହୋଇଥିଲା, ସେସବୁ ହଟାଇଦିଅ।
ଏଭିରେଵ ଘଟୈଃ ସର୍ଵୈରଭିଷେଚନସମ୍ଭୃତୈଃ। ମମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାପସ୍ଯେ ଵ୍ରତସ୍ନାନଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ସମସ୍ତ ଘଟା ଯେଉଁଠାରେ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିଲା, ସେଉଁଠି ମୁଁ ତାପସ୍ୟା ପାଇଁ ବ୍ରତସ୍ନାନ କରିବି।
ଅଥଵା କିଂ ମଯୈତେନ ରାଜ୍ଯଦ୍ରଵ୍ଯମଯେନ ତୁ। ଉଦ୍ଧୃତଂ ମେ ସ୍ଵଯଂ ତୋଯଂ ଵ୍ରତାଦେଶଂ କରିଷ୍ଯତି
କିମ୍ବା, ଏହି ସମସ୍ତ ରାଜସ୍ବ ଜିନିଷ ମୋତେ କାହିଁକି ଦରକାର? ମୁଁ ନିଜେ ନଦୀରୁ ଜଳ ଆଣି, ବ୍ରତ ପାଇଁ ସ୍ନାନ କରିପାରିବି।
ମା ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସଂତାପଂ କାର୍ଷୀର୍ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ଵିପର୍ଯଯେ। ରାଜ୍ଯଂ ଵା ଵନଵାସୋ ଵା ଵନଵାସୋ ମହୋଦଯଃ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଭାଗ୍ୟ ଘୁଞ୍ଚିଯିବାରେ ତୁମେ ଦୁଃଖିତ ହେଉନାହଁ; ରାଜ୍ୟ ହେଉ କି ଅରଣ୍ୟବାସ, ଅରଣ୍ୟବାସ ଅତି ଉତ୍ତମ।
ନ ଲକ୍ଷ୍ମଣାସ୍ମିନ୍ ମମ ରାଜ୍ଯଵିଘ୍ନେ ମାତା ଯଵୀଯସ୍ଯଭିଶଙ୍କିତଵ୍ଯା। ଦୈଵାଭିପନ୍ନା ନ ପିତା କଥଂଚି- ଜ୍ଜାନାସି ଦୈଵଂ ହି ତଥାପ୍ରଭାଵମ୍
ଏହି ରାଜ୍ୟରେ ମୋ ପାଇଁ ଯେଉଁ ବାଧା ଆସିଛି, ଏଥିରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କିମ୍ବା ମୋ ଛୋଟ ମାଆଁ କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ ଦୋଷ ଦେବାକୁ ହେବ ନାହିଁ। ଏହା ସବୁ ଭାଗ୍ୟର କ୍ରମ; ବାପାଙ୍କର କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ। ତୁମେ ଭଲଭାବେ ଜାଣ, ଭାଗ୍ୟର ଶକ୍ତି କେତେ ଅଧିକ।
thumb|ତ୍ରଯୋଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ତ୍ରଯୋଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୨-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକୋଇଶିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣ।
ଇତି ବ୍ରୁଵତି ରାମେ ତୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋଽଵାକ୍ ଶିରା ଇଵ। ଧ୍ଯାତ୍ଵା ମଧ୍ଯଂ ଜଗାମାଶୁ ସହସା ଦୈନ୍ଯହର୍ଷଯୋଃ
ରାମ ଏପରି କହିବା ସହିତ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଭରି ଦ୍ରୁତ ଚାଲି ମଧ୍ୟରେ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ତଦା ତୁ ବଦ୍ଧ୍ଵା ଭ୍ରୁକୁଟୀଂ ଭ୍ରୁଵୋର୍ମଧ୍ଯେ ନରର୍ଷଭଃ। ନିଶଶ୍ଵାସ ମହାସର୍ପୋ ବିଲସ୍ଥ ଇଵ ରୋଷିତଃ
ସେତେବେଳେ, ମହାପୁରୁଷ ଭୃକୁଟି ଚମଟାଇଲେ, ଏବଂ ଗହୀର ଶ୍ୱାସ ନେଲେ, ଯେପରି ଗହୀର ରେଜା କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଗୁହା ଭିତରେ ରହିଥାଏ।
ତସ୍ଯ ଦୁଷ୍ପ୍ରତିଵୀକ୍ଷ୍ଯଂ ତଦ୍ ଭ୍ରୁକୁଟୀସହିତଂ ତଦା। ବଭୌ କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ଯ ସିଂହସ୍ଯ ମୁଖସ୍ଯ ସଦୃଶଂ ମୁଖମ୍
ସେ ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ଭୃକୁଟି ଚମଟା ମୁହଁ ଦେଖିବାକୁ ଭୟଙ୍କର ଲାଗୁଥିଲା, ଯେପରି କ୍ରୋଧିତ ସିଂହର ମୁହଁ।
ଅଗ୍ରହସ୍ତଂ ଵିଧୁନ୍ଵଂସ୍ତୁ ହସ୍ତୀ ହସ୍ତମିଵାତ୍ମନଃ। ତିର୍ଯଗୂର୍ଧ୍ଵଂ ଶରୀରେ ଚ ପାତଯିତ୍ଵା ଶିରୋଧରାମ୍
ସେ ତାଙ୍କର ମୁଠି ଦୂରେ ଉଠାଇ ନାଚାଇଲେ, ଯେପରି ହାତୀ ତାଙ୍କର ସୁଣ୍ଡ ନାଚାଏ, ଏବଂ ମୁଣ୍ଡକୁ ଏକପଟେ ଓ ଉପରକୁ ଝୁଳାଇ ଗଳାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ଅଗ୍ରାକ୍ଷ୍ଣା ଵୀକ୍ଷମାଣସ୍ତୁ ତିର୍ଯଗ୍ଭ୍ରାତରମବ୍ରଵୀତ୍। ଅସ୍ଥାନେ ସମ୍ଭ୍ରମୋ ଯସ୍ଯ ଜାତୋ ଵୈ ସୁମହାନଯମ୍
ସେ ଆଗୁଆ ଚକ୍ଷୁଁରେ ଭାଇକୁ ତିର୍ଯ୍ୟକ୍ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖି, କହିଲେ: 'ତୁମର ଏତେ ବଡ଼ ଅଶାନ୍ତି ଅନାବଶ୍ୟକ ଉପଜିଛି।'
ଧର୍ମଦୋଷପ୍ରସଙ୍ଗେନ ଲୋକସ୍ଯାନତିଶଙ୍କଯା। କଥଂ ହ୍ଯେତଦସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତସ୍ତ୍ଵଦ୍ଵିଧୋ ଵକ୍ତୁମର୍ହତି
ଧର୍ମର ଭୟ ଓ ଲୋକମତର ଅତି ଚିନ୍ତାରୁ, ତୁମ ପରି ଶାନ୍ତ ମନେ ଥିବା ଲୋକ କିପରି ଏପରି କଥା କହିପାରିବେ?
ଯଥା ହ୍ଯେଵମଶୌଣ୍ଡୀରଂ ଶୌଣ୍ଡୀରଃ କ୍ଷତ୍ରିଯର୍ଷଭଃ। କିଂ ନାମ କୃପଣଂ ଦୈଵମଶକ୍ତମଭିଶଂସସି
ତୁମେ ଯେଉଁପରି ଶୂର ବନ୍ଶର କ୍ଷତ୍ରିୟ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ଏପରି ଦୁର୍ବଳ ଭାବରେ ଭାଗ୍ୟକୁ ଦୋଷ ଦେଉଛ, ଏହା କାହିଁକି?
ପାପଯୋସ୍ତେ କଥଂ ନାମ ତଯୋଃ ଶଙ୍କା ନ ଵିଦ୍ଯତେ। ସନ୍ତି ଧର୍ମୋପଧାସକ୍ତା ଧର୍ମାତ୍ମନ୍ କିଂ ନ ବୁଧ୍ଯସେ
ସେମାନଙ୍କର ଅନ୍ୟାୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଉପରେ ତୁମେ କିପରି ସନ୍ଦେହ କରୁନାହାଁ? ଅନେକ ଲୋକ ଧର୍ମକୁ ଢାଳ ବନେଇ ଚାଳାକି କରନ୍ତି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାମ, ଏହି କଥା ତୁମେ ଦେଖୁନାହାଁ କି?
ତଯୋଃ ସୁଚରିତଂ ସ୍ଵାର୍ଥଂ ଶାଠ୍ଯାତ୍ ପରିଜିହୀର୍ଷତୋଃ। ଯଦି ନୈଵଂ ଵ୍ଯଵସିତଂ ସ୍ଯାଦ୍ଧି ପ୍ରାଗେଵ ରାଘଵ। ତଯୋଃ ପ୍ରାଗେଵ ଦତ୍ତଶ୍ଚ ସ୍ଯାଦ୍ ଵରଃ ପ୍ରକୃତଶ୍ଚ ସଃ
ଯଦି ସେମାନଙ୍କର ଆଚରଣ ନିଷ୍କଳଙ୍କ ଓ ନିଷ୍ଠାବାନ ଥାନ୍ତା, ତେବେ ଏହି ବର ତାଙ୍କୁ ଆଗରୁ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ ଥାନ୍ତା ଏବଂ ଏହା ଠିକ୍ ଭାବରେ ହେଉଥାନ୍ତା।
ଲୋକଵିଦ୍ଵିଷ୍ଟମାରବ୍ଧଂ ତ୍ଵଦନ୍ଯସ୍ଯାଭିଷେଚନମ୍। ନୋତ୍ସହେ ସହିତୁଂ ଵୀର ତତ୍ର ମେ କ୍ଷନ୍ତୁମର୍ହସି
ଲୋକମାନେ ଯାହାକୁ ଘୃଣା କରନ୍ତି, ଏପରି ଭାବରେ ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରାଯାଉଛି, ଏହି ଦୁଃଖ ସହିପାରିବି ନାହିଁ, ମୋ ଏହି ଅସହିଷ୍ଣୁତାକୁ ମାନ୍ୟ କର।
ଯେନୈଵମାଗତା ଦ୍ଵୈଧଂ ତଵ ବୁଦ୍ଧିର୍ମହାମତେ। ସୋଽପି ଧର୍ମୋ ମମ ଦ୍ଵେଷ୍ଯୋ ଯତ୍ପ୍ରସଙ୍ଗାଦ୍ ଵିମୁହ୍ଯସି
ମହାବୁଦ୍ଧି, ଯେ ଧର୍ମ ତୁମର ମନକୁ ସନ୍ଦେହରେ ପକାଇଛି, ସେ ଧର୍ମ ମୋ ପାଖରେ ଅପ୍ରିୟ, କାରଣ ଏହି ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଭ୍ରମିତ ହେଉଛ।
କଥଂ ତ୍ଵଂ କର୍ମଣା ଶକ୍ତଃ କୈକେଯୀଵଶଵର୍ତିନଃ। କରିଷ୍ଯସି ପିତୁର୍ଵାକ୍ଯମଧର୍ମିଷ୍ଠଂ ଵିଗର୍ହିତମ୍
ତୁମେ କିପରି କୈକେୟୀଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ, ତାଙ୍କର ଅଧର୍ମ ଓ ନିନ୍ଦନୀୟ ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନି, ବାପାଙ୍କ କଥା ମାନିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଛ?
ଯଦଯଂ କିଲ୍ବିଷାଦ୍ ଭେଦଃ କୃତୋଽପ୍ଯେଵଂ ନ ଗୃହ୍ଯତେ। ଜାଯତେ ତତ୍ର ମେ ଦୁଃଖଂ ଧର୍ମସଙ୍ଗଶ୍ଚ ଗର୍ହିତଃ
ଏହି ଭିନ୍ନତା ଅନ୍ୟାୟ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଛି, ତଥାପି ତୁମେ ଏହାକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଉନାହାଁ; ଏହିଥିରେ ମୋତେ ଦୁଃଖ ଲାଗେ, ଏବଂ ଏଠି ତୁମର ଧର୍ମପ୍ରେମ ନିନ୍ଦନୀୟ।
ତଵାଯଂ ଧର୍ମସଂଯୋଗୋ ଲୋକସ୍ଯାସ୍ଯ ଵିଗର୍ହିତଃ। ମନସାପି କଥଂ କାମଂ କୁର୍ଯାତ୍ ତ୍ଵାଂ କାମଵୃତ୍ତଯୋଃ। ତଯୋସ୍ତ୍ଵହିତଯୋର୍ନିତ୍ଯଂ ଶତ୍ର୍ଵୋଃ ପିତ୍ରଭିଧାନଯୋଃ
ତୁମର ଏହି ଧର୍ମପ୍ରେମ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ନିନ୍ଦାର ଯୋଗ୍ୟ। ଯେଉଁ ଦୁଇଜଣ ସବୁବେଳେ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ଦେଖନ୍ତି, ଶତ୍ରୁ ସ୍ୱରୂପ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବାପା ଓ ମାଆଁ ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ମନରେ ମଧ୍ୟ କିପରି ସେବା କରିପାରିବ?