ଆନାଯ୍ଯ ତୁ ମହୀପାଲ ଋଷ୍ଯଶୃଙ୍ଗଂ ସୁସତ୍କୃତମ୍ । ଵିଭାଣ୍ଡକସୁତଂ ରାଜନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଵେଦପାରଗମ୍ । ପ୍ରଯଚ୍ଛ କନ୍ଯାଂ ଶାନ୍ତାଂ ଵୈ ଵିଧିନା ସୁସମାହିତଃ ॥୧-୯-
ହେ ରାଜା, ବିଭାଣ୍ଡକଙ୍କ ପୁଅ ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ସହିତ ଏଠାକୁ ଆଣି, ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ଶାନ୍ତାକୁ ବିବାହ କରାନ୍ତୁ।
ତେଷାଂ ତୁ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜା ଚିନ୍ତାଂ ପ୍ରପତ୍ସ୍ଯତେ । କେନୋପାଯେନ ଵୈ ଶକ୍ଯମିହାନେତୁଂ ସ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ ॥୧-୯-
ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାଜା ଚିନ୍ତା ରେ ପଡିବେ, କିପରି ଉପାୟରେ ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଋଷିଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣିହେବ।
ତତୋ ରାଜା ଵିନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ସହ ମନ୍ତ୍ରିଭିରାତ୍ମଵାନ୍ । ପୁରୋହିତମମାତ୍ଯାଂଶ୍ଚ ପ୍ରେଷଯିଷ୍ଯତି ସତ୍କୃତାନ୍ ॥୧-୯-
ତାପରେ, ରାଜା ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି, ପୁରୋହିତ ଓ ଅମାତ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ସହିତ ପଠାଇବେ।
ତେ ତୁ ରାଜ୍ଞୋ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵ୍ଯଥିତା ଵିନତାନନାଃ । ନ ଗଚ୍ଛେମ ଋଷେର୍ଭୀତା ଅନୁନେଷ୍ଯନ୍ତି ତଂ ନୃପମ୍ ॥୧-୯-
ରାଜାଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି, ସେମାନେ ଭୟ ଓ ଦୁଃଖରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ଋଷିଙ୍କୁ ଭୟ କରି ଯିବାକୁ ଚାହିବେ ନାହିଁ, ରାଜାଙ୍କୁ ବୋଝାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବେ।
ଵକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ଚିନ୍ତଯିତ୍ଵା ତେ ତସ୍ଯୋପାଯାଂଶ୍ଚ ତାନ୍କ୍ଷମାନ୍ । ଆନେଷ୍ଯାମୋ ଵଯଂ ଵିପ୍ରଂ ନ ଚ ଦୋଷୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ॥୧-୯-
ଚିନ୍ତା କରି ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିବେ: 'ଆମେ ଏଠାକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଣିବା, ଏହାରେ କୌଣସି ଦୋଷ ହେବ ନାହିଁ।'
ଏଵମଙ୍ଗାଧିପେନୈଵ ଗଣିକାଭିର୍ଋଷେଃ ସୁତଃ । ଆନୀତୋଽଵର୍ଷଯଦ୍ ଦେଵଃ ଶାନ୍ତା ଚାସ୍ମୈ ପ୍ରଦୀଯତେ ॥୧-୯-
ଏଭଳି ଅଙ୍ଗ ଦେଶର ରାଜା ଗଣିକାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗଙ୍କୁ ଆଣିଲେ; ପରେ ବର୍ଷା ହେଲା ଓ ଶାନ୍ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ।
ଋଶ୍ଯଶୃଙ୍ଗସ୍ତୁ ଜାମାତା ପୁତ୍ରାଂସ୍ତଵ ଵିଧାସ୍ଯତି । ସନତ୍କୁମାରକଥିତମେତାଵଦ୍ ଵ୍ଯାହୃତଂ ମଯା ॥୧-୯-
ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ତୁମର ଜାମାତା ହେଲେ ଓ ତୁମକୁ ପୁଅ ଦେବେ; ସନତ୍କୁମାର କହିଥିବା ଯେତେକି, ମୁଁ ଏଠାକୁ କହିଛି।
ଅଥ ହୃଷ୍ଟୋ ଦଶରଥଃ ସୁମନ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ। ଯଥର୍ଷ୍ଯଶୃଙ୍ଗସ୍ତ୍ଵାନୀତୋ ଯେନୋପାଯେନ ସୋଚ୍ଯତାମ୍ ॥୧-୯-
ତାପରେ ଦଶରଥ ଖୁସି ହୋଇ ସୁମନ୍ତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ କିପରି ଉପାୟରେ ଏଠାକୁ ଆଣାଯାଇଥିଲେ, ମୋତେ କହ।'
thumb|ଦଶମଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ବାଲକାଣ୍ଡେ ଦଶମଃ ସର୍ଗଃ ॥୧-
ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଳକାଣ୍ଡର ଦଶମ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ସୁମନ୍ତ୍ରଶ୍ଚୋଦିତୋ ରାଜ୍ଞା ପ୍ରୋଵାଚେଦଂ ଵଚସ୍ତଦା ଯଥର୍ଷ୍ଯଶୃଙ୍ଗସ୍ତ୍ଵାନୀତୋ ଯେନୋପାଯେନ ମନ୍ତ୍ରିଭିଃ ତନ୍ମେ ନିଗଦିତଂ ସର୍ଵଂ ଶୃଣୁ ମେ ମନ୍ତ୍ରିଭିଃ ସହ ॥୧-୧୦-
ରାଜାଙ୍କ ଉତ୍ତେଜନାରେ, ସୁମନ୍ତ୍ର କହିଲେ: 'ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଆପଣମାନେ ମୋଠାରୁ ଶୁଣନ୍ତୁ, ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ କିପରି ଉପାୟରେ ଏଠାକୁ ଆଣାଯାଇଥିଲେ, ସମସ୍ତ କଥା କହୁଛି।'
ରୋମପାଦମୁଵାଚେଦଂ ସହାମାତ୍ଯଃ ପୁରୋହିତଃ ଉପାଯୋ ନିରପାଯୋଽଯମସ୍ମାଭିରଭିଚିନ୍ତିତଃ ॥୧-୧୦-
ରୋମପାଦ ତାଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ପୁରୋହିତ ସହିତ କହିଲେ: 'ଆମେ ଏକ ନିରାପଦ ଓ ଦୋଷ ନଥିବା ଉପାୟ ଭାବିଛୁ।'
ଋଷ୍ଯଶୃଙ୍ଗୋ ଵନଚରସ୍ତପଃସ୍ଵାଧ୍ଯାଯସଂଯୁତଃ ଅନଭିଜ୍ଞସ୍ତୁ ନାରୀଣାଂ ଵିଷଯାଣାଂ ସୁଖସ୍ଯ ଚ ॥୧-୧୦-
ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହି, ତପସ୍ୟା ଓ ଅଧ୍ୟୟନରେ ଲିନ ଅଛନ୍ତି; ସେ ନାରୀ, ଏହି ଜଗତର ସୁଖ ଓ ଭୋଗ ବିଷୟରେ ଅଜଣା।
ଇନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥୈରଭିମତୈର୍ନରଚିତ୍ତପ୍ରମାଥିଭିଃ ପୁରମାନାଯଯିଷ୍ଯାମଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଚାଧ୍ଯଵସୀଯତାମ୍ ॥୧-୧୦-
ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ମନକୁ ଆକର୍ଷିତ କରିଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ ବସ୍ତୁ ଦ୍ୱାରା, ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ନଗରକୁ ଆଣିବା; ଏହି ଉପାୟ ନିଶ୍ଚିତ କରାଯାଉ।
ଗଣିକାସ୍ତତ୍ର ଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ରୂପଵତ୍ଯଃ ସ୍ଵଲଙ୍କୃତାଃ ପ୍ରଲୋଭ୍ଯ ଵିଵିଧୋପାଯୈରାନେଷ୍ଯନ୍ତୀହ ସତ୍କୃତାଃ ॥୧-୧୦-
ସେଠାକୁ ରୂପବତୀ ଗଣିକାମାନେ ତାଙ୍କର ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧି ଯିବେ; ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ଆକର୍ଷିତ କରି, ସମ୍ମାନରେ ତାଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ଆଣିବେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଥେତି ରାଜା ଚ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ପୁରୋହିତମ୍ ପୁରୋହିତୋ ମନ୍ତ୍ରିଣଶ୍ଚ ତଥା ଚକ୍ରୁଶ୍ଚ ତେ ତଥା ॥୧-୧୦-
ଏହା ଶୁଣି, ରାଜା ପୁରୋହିତଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଠିକ୍ ଅଛି।' ପୁରୋହିତ ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏହିପରି କାମ କରିଲେ।
ଵାରମୁଖ୍ଯାସ୍ତୁ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵନଂ ପ୍ରଵିଵିଶୁର୍ମହତ୍ ଆଶ୍ରମସ୍ଯାଵିଦୂରେଽସ୍ମିନ୍ ଯତ୍ନଂ କୁର୍ଵନ୍ତି ଦର୍ଶନେ ॥୧-୧୦-
ଏହା ଶୁଣି, ଗଣିକାମାନେ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ; ଆଶ୍ରମ ନିକଟରେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ।
ଋଷେଃ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଧୀରସ୍ଯ ନିତ୍ଯମାଶ୍ରମଵାସିନଃ ପିତୁଃ ସ ନିତ୍ଯସନ୍ତୁଷ୍ଟୋ ନାତିଚକ୍ରାମ ଚାଶ୍ରମାତ୍ ॥୧-୧୦-
ଋଷିଙ୍କର ଦୃଢ଼ ଚିତ୍ତ ଝିଅ, ସଦା ଆଶ୍ରମରେ ରହୁଥିଲେ, ପିତାଙ୍କ ସହ ସଦା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଥିଲେ ଓ ଆଶ୍ରମରୁ ଅଧିକ ଦୂରକୁ ଯାଇନଥିଲେ।
ନ ତେନ ଜନ୍ମପ୍ରଭୃତି ଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵଂ ତପସ୍ଵିନା ସ୍ତ୍ରୀ ଵା ପୁମାନ୍ଵା ଯଚ୍ଚାନ୍ଯତ୍ ସତ୍ତ୍ଵଂ ନଗରରାଷ୍ଟ୍ରଜମ୍ ॥୧-୧୦-
ସେ ତପସ୍ବୀ ଜନ୍ମରୁ କେବେ ମହିଳା, ପୁରୁଷ କିମ୍ବା ନଗର ରାଜ୍ୟର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀକୁ ଦେଖିନଥିଲେ।
ତାଶ୍ଚିତ୍ରଵେଷାଃ ପ୍ରମଦା ଗାଯନ୍ତ୍ଯୋ ମଧୁରସ୍ଵରମ୍ ଋଷିପୁତ୍ରମୁପାଗମ୍ଯ ସର୍ଵା ଵଚନମବ୍ରୁଵନ୍ ॥୧-୧୦-
ବିଭିନ୍ନ ଶ୍ରଙ୍ଗାରରେ ସଜିଥିବା ସେ ମହିଳାମାନେ, ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ଗାଇ କାହାଣି କହୁଥିଲେ, ଋଷିଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଯାଇ ସମସ୍ତେ କଥା କହିଲେ।
କସ୍ତ୍ଵଂ କିଂ ଵର୍ତସେ ବ୍ରହ୍ମଞ୍ଜ୍ଞାତୁମିଚ୍ଛାମହେ ଵଯମ୍ ଏକସ୍ତ୍ଵଂ ଵିଜନେ ଘୋରେ ଵନେ ଚରସି ଶଂସ ନଃ ॥୧-୧୦-
ତୁମେ କିଏ, ବ୍ରାହ୍ମଣ? ଏଠାରେ କଣ କରୁଛ? ଆମେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ। ଏହି ଭୟାନକ ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକା ଘୁଞ୍ଚୁଛ — ଆମକୁ କହ।
ଅଦୃଷ୍ଟରୂପାସ୍ତାସ୍ତେନ କାମ୍ଯରୂପା ଵନେ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ହାର୍ଦାତ୍ତସ୍ଯ ମତିର୍ଜାତା ଆଖ୍ଯାତୁଂ ପିତରଂ ସ୍ଵକମ୍ ॥୧-୧୦-
ଏହି ମହିଳାମାନେ, ଯାହାର ରୂପ ପୂର୍ବରୁ ଦେଖିନଥିଲେ ଓ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଦେଖି ତାଙ୍କର ମନ ଆନ୍ଦୋଳିତ ହେଲା, ଏବଂ ସେ ତାଙ୍କୁ ପିତା ବିଷୟରେ କହିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ପିତା ଵିଭାଣ୍ଡକୋଽସ୍ମାକଂ ତସ୍ଯାହଂ ସୁତ ଔରସଃ ଋଷ୍ଯଶୃଙ୍ଗ ଇତି ଖ୍ଯାତଂ ନାମ କର୍ମ ଚ ମେ ଭୁଵି ॥୧-୧୦-
ଆମ ପିତା ଭିଭାଣ୍ଡକ; ମୁଁ ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ଝିଅ। ମୋ ନାମ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗ ଭାବରେ ପରିଚିତ।
ଇହାଶ୍ରମପଦୋଽସ୍ମାକଂ ସମୀପେ ଶୁଭଦର୍ଶନାଃ କରିଷ୍ଯେ ଵୋଽତ୍ର ପୂଜାଂ ଵୈ ସର୍ଵେଷାଂ ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍ ॥୧-୧୦-
ଆମ ଆଶ୍ରମ ଏଠା ନିକଟରେ, ମଧୁର ଦେଖାଯାଉଥିବା ମହିଳାମାନେ। ଆମେ ଏଠାରେ ଆପଣମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ପୂଜା କରିବି।
ଋଷିପୁତ୍ରଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସର୍ଵାସାଂ ମତିରାସ ଵୈ ତଦାଶ୍ରମପଦଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଜଗ୍ମୁଃ ସର୍ଵାସ୍ତତୋଽଙ୍ଗନାଃ ॥୧-୧୦-
ଋଷିଙ୍କ ପୁଅଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ମହିଳାମାନେ ଆଶ୍ରମକୁ ଯିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ।
ଗତାନାଂ ତୁ ତତଃ ପୂଜାମୃଷିପୁତ୍ରଶ୍ଚକାର ହ ଇଦମର୍ଘ୍ଯମିଦଂ ପାଦ୍ଯମିଦଂ ମୂଲଂ ଫଲଂ ଚ ନଃ ॥୧-୧୦-
ସେମାନେ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ, ଋଷିଙ୍କ ପୁଅ ପୂଜା କରିଲେ, 'ଏହା ମୁଁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଉଛି, ଏହା ପାଦ୍ୟ, ଏହି ମୂଳ ଓ ଫଳ ଆପଣମାନେ ପାଇଁ।'
ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ତୁ ତାଂ ପୂଜାଂ ସର୍ଵା ଏଵ ସମୁତ୍ସୁକାଃ ଋଷେର୍ଭୀତାଶ୍ଚ ଶୀଘ୍ରଂ ତୁ ଗମନାଯ ମତିଂ ଦଧୁଃ ॥୧-୧୦-
ସମସ୍ତେ ଏହି ପୂଜା ଗ୍ରହଣ କରି, ଉତ୍ସୁକ ହେଲେ; କିନ୍ତୁ ଋଷିଙ୍କୁ ଭୟ କରି, ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ଯିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଅସ୍ମାକମପି ମୁଖ୍ଯାନି ଫଲାନୀମାନି ହେ ଦ୍ଵିଜ ଗୃହାଣ ଵିପ୍ର ଭଦ୍ରଂ ତେ ଭକ୍ଷଯସ୍ଵ ଚ ମା ଚିରମ୍ ॥୧-୧୦-
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ଆମର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ମଧ୍ୟ ଆପଣ ପାଇଁ — ଦୟାକରି ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ, ଭଦ୍ର ଜନ, ଦେରି କରିବେ ନାହିଁ, ଖାଇବେ।
ତତସ୍ତାସ୍ତଂ ସମାଲିଙ୍ଗ୍ଯ ସର୍ଵା ହର୍ଷସମନ୍ଵିତାଃ ମୋଦକାନ୍ ପ୍ରଦଦୁସ୍ତସ୍ମୈ ଭକ୍ଷ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଵିଵିଧାଞ୍ଛୁଭାନ୍ ॥୧-୧୦-
ତାପରେ, ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଂଗନ କରି, ମିଠା ପିଠା ଓ ବିଭିନ୍ନ ସୁସ୍ୱାଦୁ ଖାଦ୍ୟ ଦେଲେ।
ତାନି ଚାସ୍ଵାଦ୍ଯ ତେଜସ୍ଵୀ ଫଲାନୀତି ସ୍ମ ମନ୍ଯତେ ଅନାସ୍ଵାଦିତପୂର୍ଵାଣି ଵନେ ନିତ୍ଯନିଵାସିନାମ୍ ॥୧-୧୦-
ସେ ଫଳ ଚାଖି, ତେଜସ୍ୱୀ ଭାବିଲେ, 'ଏଗୁଡିକ ଫଳ,' କାରଣ ଜଙ୍ଗଲରେ ସଦା ରହୁଥିବା ତାଙ୍କୁ ଏପରି ଖାଦ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ କେବେ ଚାଖିନଥିଲେ।
ଆପୃଚ୍ଛ୍ଯ ଚ ତଦା ଵିପ୍ରଂ ଵ୍ରତଚର୍ଯାଂ ନିଵେଦ୍ଯ ଚ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ସ୍ମାପଦେଶାତ୍ତା ଭୀତାସ୍ତସ୍ଯ ପିତୁଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ॥୧-୧୦-
ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଓ ନିଜ ଉପବାସ ବିଷୟରେ କହି, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ପିତାଙ୍କୁ ଭୟ କରି, ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ଚାଲିଗଲେ।