ସୌମିତ୍ରେ ଯୋଽଭିଷେକାର୍ଥେ ମମ ସମ୍ଭାରସମ୍ଭ୍ରମଃ। ଅଭିଷେକନିଵୃତ୍ତ୍ଯର୍ଥେ ସୋଽସ୍ତୁ ସମ୍ଭାରସମ୍ଭ୍ରମଃ
ହେ ସୌମିତ୍ରି, ମୋର ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଚେଷ୍ଟା ହୋଇଥିଲା, ଏବେ ତାହା ଅଭିଷେକ ବାତିଲ ପାଇଁ ହେଉ।
ଯସ୍ଯା ମଦଭିଷେକାର୍ଥେ ମାନସଂ ପରିତପ୍ଯତେ। ମାତା ନଃ ସା ଯଥା ନ ସ୍ଯାତ୍ ସଵିଶଙ୍କା ତଥା କୁରୁ
ମୋ ଅଭିଷେକ ଦ୍ୱାରା ଯାହା ମାଆଙ୍କ ମନ ଦୁଃଖିତ ହୋଇଛି, ସେଠିପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ଆଉ ଚିନ୍ତା ନ ଥାଏ, ଏପରି କାମ କର।
ତସ୍ଯାଃ ଶଙ୍କାମଯଂ ଦୁଃଖଂ ମୁହୂର୍ତମପି ନୋତ୍ସହେ। ମନସି ପ୍ରତିସଂଜାତଂ ସୌମିତ୍ରେଽହମୁପେକ୍ଷିତୁମ୍
ହେ ସୌମିତ୍ରି, ମାଆଙ୍କ ମନରେ ଉପଜିଥିବା ଏହି ସନ୍ଦେହ ଦୁଃଖକୁ ମୁଁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସହିପାରିବିନି।
ନ ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵଂ ନାବୁଦ୍ଧଂ ସ୍ମରାମୀହ କଦାଚନ। ମାତୄଣାଂ ଵା ପିତୁର୍ଵାହଂ କୃତମଲ୍ପଂ ଚ ଵିପ୍ରିଯମ୍
ମୁଁ କେବେ ଜାଣିକିମ୍ବା ଅଜାଣିରେ, ମୋ ମାଆମାନେ କିମ୍ବା ବାପାଙ୍କୁ କେବେ ଅଳ୍ପ ମଧ୍ୟ ଅପ୍ରିୟ କାମ କରିଛି ବୋଲି ମୋତେ ମନେ ପଡ଼େ ନାହିଁ।
ସତ୍ଯଃ ସତ୍ଯାଭିସଂଧଶ୍ଚ ନିତ୍ଯଂ ସତ୍ଯପରାକ୍ରମଃ। ପରଲୋକଭଯାଦ୍ ଭୀତୋ ନିର୍ଭଯୋଽସ୍ତୁ ପିତା ମମ
ମୋ ବାପା ସତ୍ୟବାନ୍, ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ଏବଂ ସତ୍ୟ ପାଇଁ ସଦା ପ୍ରୟାସୀ; ସେ ଏହି ଲୋକର ଭୟ ଛାଡ଼ି, ପରଲୋକର ଭୟରେ ନିର୍ଭୟ ହେଉନ୍ତୁ।
ତସ୍ଯାପି ହି ଭଵେଦସ୍ମିନ୍ କର୍ମଣ୍ଯପ୍ରତିସଂହୃତେ। ସତ୍ଯଂ ନେତି ମନସ୍ତାପସ୍ତସ୍ଯ ତାପସ୍ତପେଚ୍ଚ ମାମ୍
ଏହି କାମ ଯଦି ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପାଦିତ ହେଉନାହିଁ, ତେବେ ମୋ ମନରେ ସତ୍ୟ ରହିଲା ନାହିଁ ବୋଲି ଚିନ୍ତା ହେବ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖିତ କରିବ।
ଅଭିଷେକଵିଧାନଂ ତୁ ତସ୍ମାତ୍ ସଂହୃତ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ଅନ୍ଵଗେଵାହମିଚ୍ଛାମି ଵନଂ ଗନ୍ତୁମିତଃ ପୁରଃ
ତେଣୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ପାଇଁ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତି ହେଉଥିଲା, ସେଠାରୁ ମୁଁ ମନ ହଟାଇ ଏଠାରୁ ଏବେ ମଧ୍ୟ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବାକୁ ଚାହେଁ।
ମମ ପ୍ରଵ୍ରାଜନାଦଦ୍ଯ କୃତକୃତ୍ଯା ନୃପାତ୍ମଜା। ସୁତଂ ଭରତମଵ୍ଯଗ୍ରମଭିଷେଚଯତାଂ ତତଃ
ଆଜି ମୋର ବନବାସ ଆରମ୍ଭ ହେଲେ, ରାଜାଙ୍କ ଝିଅ କୈକେୟୀ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିପାରିବେ; ତାପରେ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଭରତଙ୍କୁ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରନ୍ତୁ।
ମଯି ଚୀରାଜିନଧରେ ଜଟାମଣ୍ଡଲଧାରିଣି। ଗତେଽରଣ୍ଯଂ ଚ କୈକେଯ୍ଯା ଭଵିଷ୍ଯତି ମନଃ ସୁଖମ୍
ମୁଁ ଚୀରବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଜଟା ଧରି ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବା ପରେ, କୈକେୟୀର ମନ ଶାନ୍ତି ମିଳିବ।
ବୁଦ୍ଧିଃ ପ୍ରଣୀତା ଯେନେଯଂ ମନଶ୍ଚ ସୁସମାହିତମ୍। ତଂ ନୁ ନାର୍ହାମି ସଂକ୍ଲେଷ୍ଟୁଂ ପ୍ରଵ୍ରଜିଷ୍ଯାମି ମା ଚିରମ୍
ଯେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏହି ସବୁ ଘଟିଛି, ଯେଉଁ ମନ ଏପରି ଦୃଢ଼ ହୋଇଯାଇଛି, ତାକୁ ମୁଁ ବିଘ୍ନିତ କରିବାଠିକ ନୁହେଁ; ମୁଁ ବିଳମ୍ବ ନକରି ବନବାସକୁ ଯିବି।
କୃତାନ୍ତ ଏଵ ସୌମିତ୍ରେ ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯୋ ମତ୍ପ୍ରଵାସନେ। ରାଜ୍ଯସ୍ଯ ଚ ଵିତୀର୍ଣସ୍ଯ ପୁନରେଵ ନିଵର୍ତନେ
ହେ ସୌମିତ୍ରି, ମୋର ବନବାସ ଓ ଦିଆଯାଇଥିବା ରାଜ୍ୟ ପୁନି ନେଇଯିବାରେ ମାନେ କେବଳ ଭାଗ୍ୟର ଖେଳ ଦେଖିବା ଉଚିତ।
କୈକେଯ୍ଯାଃ ପ୍ରତିପତ୍ତିର୍ହି କଥଂ ସ୍ଯାନ୍ମମ ଵେଦନେ। ଯଦି ତସ୍ଯା ନ ଭାଵୋଽଯଂ କୃତାନ୍ତଵିହିତୋ ଭଵେତ୍
କୈକେୟୀ ମୋତେ କଷ୍ଟ ଦେବା ପାଇଁ ଏପରି ନିଶ୍ଚୟ କେମିତି କରିପାରିଲେ? ଯଦି ଭାଗ୍ୟ ଏହି ଭାବନା ତାଙ୍କ ମନରେ ଦେଇନଥାନ୍ତା, ତେବେ ଏହା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ଜାନାସି ହି ଯଥା ସୌମ୍ଯ ନ ମାତୃଷୁ ମମାନ୍ତରମ୍। ଭୂତପୂର୍ଵଂ ଵିଶେଷୋ ଵା ତସ୍ଯା ମଯି ସୁତେଽପି ଵା
ତୁମେ ଜାଣ, ସୌମ୍ୟ, ମୁଁ କେବେ ମୋ ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଭେଦ କରିନାହିଁ; ମୋ ପକ୍ଷରୁ ତାଙ୍କିମାନେ କିମ୍ବା ତାଙ୍କ ପୁଅ ପାଇଁ କେବେ ବିଶେଷ ପ୍ରେମ ଥିଲା ନାହିଁ।
ସୋଽଭିଷେକନିଵୃତ୍ତ୍ଯର୍ଥୈଃ ପ୍ରଵାସାର୍ଥୈଶ୍ଚ ଦୁର୍ଵଚୈଃ। ଉଗ୍ରୈର୍ଵାକ୍ଯୈରହଂ ତସ୍ଯା ନାନ୍ଯଦ୍ ଦୈଵାତ୍ ସମର୍ଥଯେ
ତେଣୁ ମୋ ଅଭିଷେକ ବାଧା ଓ ବନବାସ ପାଇଁ ତାଙ୍କ କଠୋର କଥା ଛାଡ଼ି, ମୁଁ ଏହାର ପଛରେ ଭାଗ୍ୟ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାରଣ ଦେଖୁନାହିଁ।
କଥଂ ପ୍ରକୃତିସମ୍ପନ୍ନା ରାଜପୁତ୍ରୀ ତଥାଗୁଣା। ବ୍ରୂଯାତ୍ ସା ପ୍ରାକୃତେଵ ସ୍ତ୍ରୀ ମତ୍ପୀଡ୍ଯଂ ଭର୍ତୃସଂନିଧୌ
ଏପରି ଉତ୍ତମ ଗୁଣର ରାଜକୁମାରୀ, ସାଧାରଣ ଜଣେ ଜଣାଣୀ ପରି, ତାଙ୍କ ସ୍୵ାମୀ ସମ୍ନିଧାନରେ ମୋତେ କଷ୍ଟ ଦେଇ କିପରି କହିପାରିଲେ?
ଯଦଚିନ୍ତ୍ଯଂ ତୁ ତଦ୍ ଦୈଵଂ ଭୂତେଷ୍ଵପି ନ ହନ୍ଯତେ। ଵ୍ଯକ୍ତଂ ମଯି ଚ ତସ୍ଯାଂ ଚ ପତିତୋ ହି ଵିପର୍ଯଯଃ
କିନ୍ତୁ ଭାଗ୍ୟ ଯାହା ଚିନ୍ତାର ଅତୀତ, ସେ କେବଳ ମନୁଷ୍ୟକୁ ନୁହେଁ, ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇନଥାଏ; ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛି, ଦୁଃଖ ମୋ ଓ ତାଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ିଛି।
କଶ୍ଚ ଦୈଵେନ ସୌମିତ୍ରେ ଯୋଦ୍ଧୁମୁତ୍ସହତେ ପୁମାନ୍। ଯସ୍ଯ ନୁ ଗ୍ରହଣଂ କିଂଚିତ୍ କର୍ମଣୋଽନ୍ଯନ୍ନ ଦୃଶ୍ଯତେ
ହେ ସୌମିତ୍ରି, ଭାଗ୍ୟ ସହିତ କିଏ ଲଢ଼ିପାରିବ? କାରଣ, କୌଣସି କାମର ଫଳ ଭାଗ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି ଦେଖାଯାଏନାହିଁ।
ଋଷଯୋଽପ୍ଯୁଗ୍ରତପସୋ ଦୈଵେନାଭିପ୍ରଚୋଦିତାଃ। ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ନିଯମାଂସ୍ତୀଵ୍ରାନ୍ ଭ୍ରଶ୍ଯନ୍ତେ କାମମନ୍ଯୁଭିଃ
ଘୋର ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ, ଭାଗ୍ୟର ପ୍ରେରଣାରେ, ନିଜ ଦୃଢ଼ ନିୟମ ଛାଡ଼ି, କାମ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଅସଂକଲ୍ପିତମେଵେହ ଯଦକସ୍ମାତ୍ ପ୍ରଵର୍ତତେ। ନିଵର୍ତ୍ଯାରବ୍ଧମାରମ୍ଭୈର୍ନନୁ ଦୈଵସ୍ଯ କର୍ମ ତତ୍
ଏଠାରେ ଯାହା ଅପେକ୍ଷା କରାଯାଇନଥିବା ବେଳେ ଅଚାନକ ଘଟେ, ଓ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା କାମକୁ ବାଧା ଦେଇଥାଏ, ନିଶ୍ଚିତ ଏହା ଭାଗ୍ୟର କାର୍ଯ୍ୟ।
ଏତଯା ତତ୍ତ୍ଵଯା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ସଂସ୍ତଭ୍ଯାତ୍ମାନମାତ୍ମନା। ଵ୍ଯାହତେଽପ୍ଯଭିଷେକେ ମେ ପରିତାପୋ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଏହି ବୁଝିବାରେ, ମୁଁ ନିଜ ମନକୁ ନିଜେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ମୋ ଅଭିଷେକ ବାଧା ହେଲେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରୁନାହିଁ।
ତସ୍ମାଦପରିତାପଃ ସଂସ୍ତ୍ଵମପ୍ଯନୁଵିଧାଯ ମାମ୍। ପ୍ରତିସଂହାରଯ କ୍ଷିପ୍ରମାଭିଷେଚନିକୀଂ କ୍ରିଯାମ୍
ତେଣୁ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ କରନାହଁ; ମୋ ପଛେ ଚାଲି, ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଯାହା ତିଆରି ହୋଇଥିଲା, ସେସବୁ ହଟାଇଦିଅ।
ଏଭିରେଵ ଘଟୈଃ ସର୍ଵୈରଭିଷେଚନସମ୍ଭୃତୈଃ। ମମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାପସ୍ଯେ ଵ୍ରତସ୍ନାନଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଏହି ସମସ୍ତ ଘଟା ଯେଉଁଠାରେ ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିଲା, ସେଉଁଠି ମୁଁ ତାପସ୍ୟା ପାଇଁ ବ୍ରତସ୍ନାନ କରିବି।
ଅଥଵା କିଂ ମଯୈତେନ ରାଜ୍ଯଦ୍ରଵ୍ଯମଯେନ ତୁ। ଉଦ୍ଧୃତଂ ମେ ସ୍ଵଯଂ ତୋଯଂ ଵ୍ରତାଦେଶଂ କରିଷ୍ଯତି
କିମ୍ବା, ଏହି ସମସ୍ତ ରାଜସ୍ବ ଜିନିଷ ମୋତେ କାହିଁକି ଦରକାର? ମୁଁ ନିଜେ ନଦୀରୁ ଜଳ ଆଣି, ବ୍ରତ ପାଇଁ ସ୍ନାନ କରିପାରିବି।
ମା ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ସଂତାପଂ କାର୍ଷୀର୍ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ଵିପର୍ଯଯେ। ରାଜ୍ଯଂ ଵା ଵନଵାସୋ ଵା ଵନଵାସୋ ମହୋଦଯଃ
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଭାଗ୍ୟ ଘୁଞ୍ଚିଯିବାରେ ତୁମେ ଦୁଃଖିତ ହେଉନାହଁ; ରାଜ୍ୟ ହେଉ କି ଅରଣ୍ୟବାସ, ଅରଣ୍ୟବାସ ଅତି ଉତ୍ତମ।
ନ ଲକ୍ଷ୍ମଣାସ୍ମିନ୍ ମମ ରାଜ୍ଯଵିଘ୍ନେ ମାତା ଯଵୀଯସ୍ଯଭିଶଙ୍କିତଵ୍ଯା। ଦୈଵାଭିପନ୍ନା ନ ପିତା କଥଂଚି- ଜ୍ଜାନାସି ଦୈଵଂ ହି ତଥାପ୍ରଭାଵମ୍
ଏହି ରାଜ୍ୟରେ ମୋ ପାଇଁ ଯେଉଁ ବାଧା ଆସିଛି, ଏଥିରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କିମ୍ବା ମୋ ଛୋଟ ମାଆଁ କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ ଦୋଷ ଦେବାକୁ ହେବ ନାହିଁ। ଏହା ସବୁ ଭାଗ୍ୟର କ୍ରମ; ବାପାଙ୍କର କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ। ତୁମେ ଭଲଭାବେ ଜାଣ, ଭାଗ୍ୟର ଶକ୍ତି କେତେ ଅଧିକ।
thumb|ତ୍ରଯୋଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ତ୍ରଯୋଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୨-
ଏବେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ରାମାୟଣର ଅୟୋଧ୍ୟା କାଣ୍ଡର ଏକୋଇଶିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶୁଣ।
ଇତି ବ୍ରୁଵତି ରାମେ ତୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋଽଵାକ୍ ଶିରା ଇଵ। ଧ୍ଯାତ୍ଵା ମଧ୍ଯଂ ଜଗାମାଶୁ ସହସା ଦୈନ୍ଯହର୍ଷଯୋଃ
ରାମ ଏପରି କହିବା ସହିତ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଭରି ଦ୍ରୁତ ଚାଲି ମଧ୍ୟରେ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ତଦା ତୁ ବଦ୍ଧ୍ଵା ଭ୍ରୁକୁଟୀଂ ଭ୍ରୁଵୋର୍ମଧ୍ଯେ ନରର୍ଷଭଃ। ନିଶଶ୍ଵାସ ମହାସର୍ପୋ ବିଲସ୍ଥ ଇଵ ରୋଷିତଃ
ସେତେବେଳେ, ମହାପୁରୁଷ ଭୃକୁଟି ଚମଟାଇଲେ, ଏବଂ ଗହୀର ଶ୍ୱାସ ନେଲେ, ଯେପରି ଗହୀର ରେଜା କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଗୁହା ଭିତରେ ରହିଥାଏ।
ତସ୍ଯ ଦୁଷ୍ପ୍ରତିଵୀକ୍ଷ୍ଯଂ ତଦ୍ ଭ୍ରୁକୁଟୀସହିତଂ ତଦା। ବଭୌ କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ଯ ସିଂହସ୍ଯ ମୁଖସ୍ଯ ସଦୃଶଂ ମୁଖମ୍
ସେ ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ଭୃକୁଟି ଚମଟା ମୁହଁ ଦେଖିବାକୁ ଭୟଙ୍କର ଲାଗୁଥିଲା, ଯେପରି କ୍ରୋଧିତ ସିଂହର ମୁହଁ।
ଅଗ୍ରହସ୍ତଂ ଵିଧୁନ୍ଵଂସ୍ତୁ ହସ୍ତୀ ହସ୍ତମିଵାତ୍ମନଃ। ତିର୍ଯଗୂର୍ଧ୍ଵଂ ଶରୀରେ ଚ ପାତଯିତ୍ଵା ଶିରୋଧରାମ୍
ସେ ତାଙ୍କର ମୁଠି ଦୂରେ ଉଠାଇ ନାଚାଇଲେ, ଯେପରି ହାତୀ ତାଙ୍କର ସୁଣ୍ଡ ନାଚାଏ, ଏବଂ ମୁଣ୍ଡକୁ ଏକପଟେ ଓ ଉପରକୁ ଝୁଳାଇ ଗଳାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।