ନ ତେନ ଶକ୍ନୋମି ପିତୁଃ ପ୍ରତିଜ୍ଞା- ମିମାଂ ନ କର୍ତୁଂ ସକଲାଂ ଯଥାଵତ୍। ସ ହ୍ଯାଵଯୋସ୍ତାତ ଗୁରୁର୍ନିଯୋଗେ ଦେଵ୍ଯାଶ୍ଚ ଭର୍ତା ସ ଗତିଶ୍ଚ ଧର୍ମଃ
ମୁଁ ମୋ ବାପାଙ୍କର ପ୍ରତିଜ୍ଞାକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପୂରଣ କରିପାରୁନି; କାରଣ, ସେ ଆମ ପାଇଁ ଆଦେଶଦାତା ଗୁରୁ, ରାଣୀଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ଏବଂ ଧର୍ମର ପଥ ଅଟୁଟ ରଖିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି।
ତସ୍ମିନ୍ ପୁନର୍ଜୀଵତି ଧର୍ମରାଜେ ଵିଶେଷତଃ ସ୍ଵେ ପଥି ଵର୍ତମାନେ। ଦେଵୀ ମଯା ସାର୍ଧମିତୋଽଭିଗଚ୍ଛେତ୍ କଥଂସ୍ଵିଦନ୍ଯା ଵିଧଵେଵ ନାରୀ
ଯେତେବେଳେ ଧର୍ମର ରାଜା ଜୀବନ୍ତ ଅଛନ୍ତି ଏବଂ ନିଜ ପଥରେ ଚାଲୁଛନ୍ତି, ଏଠାରୁ ରାଣୀ କିପରି ମୋ ସହିତ ଯିବେ? ଏହା କେବଳ ବିଧବା ଜଣେ ନାରୀ ପରି ହେବ।
ସା ମାନୁମନ୍ଯସ୍ଵ ଵନଂ ଵ୍ରଜନ୍ତଂ କୁରୁଷ୍ଵ ନଃ ସ୍ଵସ୍ତ୍ଯଯନାନି ଦେଵି। ଯଥା ସମାପ୍ତେ ପୁନରାଵ୍ରଜେଯଂ ଯଥା ହି ସତ୍ଯେନ ପୁନର୍ଯଯାତିଃ
ମୁଁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବାକୁ ଯାଉଛି, ଏହିପାଇଁ ଆପଣ ମୋପରେ କ୍ରୋଧ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ଆମ ପାଇଁ ଆଶୀର୍ବାଦ କରନ୍ତୁ। ଯେପରି ଯୟାତି ସତ୍ୟବାନ୍ ହୋଇ ପୁନର୍ବାର ଫେରିଥିଲେ, ସେପରି ମୁଁ ସମୟ ଶେଷ ହେଲେ ଫେରିପାରିବି।
ଯଶୋ ହ୍ଯହଂ କେଵଲରାଜ୍ଯକାରଣା- ନ୍ନ ପୃଷ୍ଠତଃ କର୍ତୁମଲଂ ମହୋଦଯମ୍। ଅଦୀର୍ଘକାଲେନ ତୁ ଦେଵି ଜୀଵିତେ ଵୃଣେଽଵରାମଦ୍ଯ ମହୀମଧର୍ମତଃ
ମୁଁ କେବଳ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ବଡ଼ ଯଶ ଲାଗି ଚେଷ୍ଟା କରିପାରିବିନି; କିନ୍ତୁ ଏହି ଅଳ୍ପ ଜୀବନରେ, ରାଣୀ, ଆଜି ମୁଁ ଅଧର୍ମ ନୁହେଁ, ଛୋଟ ମାଟିକୁ ବାଛିଛି।
ପ୍ରସାଦଯନ୍ନରଵୃଷଭଃ ସ ମାତରଂ ପରାକ୍ରମାଜ୍ଜିଗମିଷୁରେଵ ଦଣ୍ଡକାନ୍। ଅଥାନୁଜଂ ଭୃଶମନୁଶାସ୍ଯ ଦର୍ଶନଂ ଚକାର ତାଂ ହୃଦି ଜନନୀଂ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍
ମାଆଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି, ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦଣ୍ଡକ ଯିବାକୁ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ। ତାପରେ ଛୋଟ ଭାଇଙ୍କୁ ଭଲଭାବରେ ଉପଦେଶ ଦେଇ, ମନରେ ମାଆଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କଲେ।
thumb|ଦ୍ଵାଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ଶ୍ରୂଯତାମ୍|center ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକିଯରାମାଯଣେ ଅଯୋଧ୍ଯାକାଣ୍ଡେ ଦ୍ଵାଵିଂଶଃ ସର୍ଗଃ ॥୨-
ଏବେ ଆୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡର ବଇଶିତିଏ ସର୍ଗ ଶୁଣନ୍ତୁ।
ଅଥ ତଂ ଵ୍ଯଥଯା ଦୀନଂ ସଵିଶେଷମମର୍ଷିତମ୍। ସରୋଷମିଵ ନାଗେନ୍ଦ୍ରଂ ରୋଷଵିସ୍ଫାରିତେକ୍ଷଣମ୍
ତାପରେ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ, ଯିଏ ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ବିଶେଷ ଭାବରେ କ୍ରୋଧିତ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ରୋଷରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଉଥିଲା, ଯେପରି ରାଗୀ ହାତୀର ମାନ୍ୟ।
ଆସାଦ୍ଯ ରାମଃ ସୌମିତ୍ରିଂ ସୁହୃଦଂ ଭ୍ରାତରଂ ପ୍ରିଯମ୍। ଉଵାଚେଦଂ ସ ଧୈର୍ଯେଣ ଧାରଯନ୍ ସତ୍ତ୍ଵମାତ୍ମଵାନ୍
ଆତ୍ମନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ଧୈର୍ୟ ଧରି, ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଏହି ଭାବରେ କହିଲେ।
ନିଗୃହ୍ଯ ରୋଷଂ ଶୋକଂ ଚ ଧୈର୍ଯମାଶ୍ରିତ୍ଯ କେଵଲମ୍। ଅଵମାନଂ ନିରସ୍ଯୈନଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ହର୍ଷମୁତ୍ତମମ୍
କ୍ରୋଧ ଓ ଶୋକକୁ ଦମନ କରି, କେବଳ ଧୈର୍ୟରେ ଭରସା ରଖି, ଅପମାନକୁ ଛାଡ଼ି, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଆନନ୍ଦକୁ ଅଙ୍ଗୀକାର କଲେ।
ଉପକ୍ଲୃପ୍ତଂ ଯଦୈତନ୍ମେ ଅଭିଷେକାର୍ଥମୁତ୍ତମମ୍। ସର୍ଵଂ ନିଵର୍ତଯ କ୍ଷିପ୍ରଂ କୁରୁ କାର୍ଯଂ ନିରଵ୍ଯଯମ୍
ମୋର ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଯାହା କିଛି ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଛି, ସେସବୁ ତୁରନ୍ତ ବାପସ୍ ନେଅ, ଏହି କାମ ଦେରି ଛାଡ଼ି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କର।
ସୌମିତ୍ରେ ଯୋଽଭିଷେକାର୍ଥେ ମମ ସମ୍ଭାରସମ୍ଭ୍ରମଃ। ଅଭିଷେକନିଵୃତ୍ତ୍ଯର୍ଥେ ସୋଽସ୍ତୁ ସମ୍ଭାରସମ୍ଭ୍ରମଃ
ହେ ସୌମିତ୍ରି, ମୋର ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଚେଷ୍ଟା ହୋଇଥିଲା, ଏବେ ତାହା ଅଭିଷେକ ବାତିଲ ପାଇଁ ହେଉ।
ଯସ୍ଯା ମଦଭିଷେକାର୍ଥେ ମାନସଂ ପରିତପ୍ଯତେ। ମାତା ନଃ ସା ଯଥା ନ ସ୍ଯାତ୍ ସଵିଶଙ୍କା ତଥା କୁରୁ
ମୋ ଅଭିଷେକ ଦ୍ୱାରା ଯାହା ମାଆଙ୍କ ମନ ଦୁଃଖିତ ହୋଇଛି, ସେଠିପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ଆଉ ଚିନ୍ତା ନ ଥାଏ, ଏପରି କାମ କର।
ତସ୍ଯାଃ ଶଙ୍କାମଯଂ ଦୁଃଖଂ ମୁହୂର୍ତମପି ନୋତ୍ସହେ। ମନସି ପ୍ରତିସଂଜାତଂ ସୌମିତ୍ରେଽହମୁପେକ୍ଷିତୁମ୍
ହେ ସୌମିତ୍ରି, ମାଆଙ୍କ ମନରେ ଉପଜିଥିବା ଏହି ସନ୍ଦେହ ଦୁଃଖକୁ ମୁଁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସହିପାରିବିନି।
ନ ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵଂ ନାବୁଦ୍ଧଂ ସ୍ମରାମୀହ କଦାଚନ। ମାତୄଣାଂ ଵା ପିତୁର୍ଵାହଂ କୃତମଲ୍ପଂ ଚ ଵିପ୍ରିଯମ୍
ମୁଁ କେବେ ଜାଣିକିମ୍ବା ଅଜାଣିରେ, ମୋ ମାଆମାନେ କିମ୍ବା ବାପାଙ୍କୁ କେବେ ଅଳ୍ପ ମଧ୍ୟ ଅପ୍ରିୟ କାମ କରିଛି ବୋଲି ମୋତେ ମନେ ପଡ଼େ ନାହିଁ।
ସତ୍ଯଃ ସତ୍ଯାଭିସଂଧଶ୍ଚ ନିତ୍ଯଂ ସତ୍ଯପରାକ୍ରମଃ। ପରଲୋକଭଯାଦ୍ ଭୀତୋ ନିର୍ଭଯୋଽସ୍ତୁ ପିତା ମମ
ମୋ ବାପା ସତ୍ୟବାନ୍, ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ଏବଂ ସତ୍ୟ ପାଇଁ ସଦା ପ୍ରୟାସୀ; ସେ ଏହି ଲୋକର ଭୟ ଛାଡ଼ି, ପରଲୋକର ଭୟରେ ନିର୍ଭୟ ହେଉନ୍ତୁ।
ତସ୍ଯାପି ହି ଭଵେଦସ୍ମିନ୍ କର୍ମଣ୍ଯପ୍ରତିସଂହୃତେ। ସତ୍ଯଂ ନେତି ମନସ୍ତାପସ୍ତସ୍ଯ ତାପସ୍ତପେଚ୍ଚ ମାମ୍
ଏହି କାମ ଯଦି ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପାଦିତ ହେଉନାହିଁ, ତେବେ ମୋ ମନରେ ସତ୍ୟ ରହିଲା ନାହିଁ ବୋଲି ଚିନ୍ତା ହେବ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖିତ କରିବ।
ଅଭିଷେକଵିଧାନଂ ତୁ ତସ୍ମାତ୍ ସଂହୃତ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣ। ଅନ୍ଵଗେଵାହମିଚ୍ଛାମି ଵନଂ ଗନ୍ତୁମିତଃ ପୁରଃ
ତେଣୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ପାଇଁ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରସ୍ତୁତି ହେଉଥିଲା, ସେଠାରୁ ମୁଁ ମନ ହଟାଇ ଏଠାରୁ ଏବେ ମଧ୍ୟ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବାକୁ ଚାହେଁ।
ମମ ପ୍ରଵ୍ରାଜନାଦଦ୍ଯ କୃତକୃତ୍ଯା ନୃପାତ୍ମଜା। ସୁତଂ ଭରତମଵ୍ଯଗ୍ରମଭିଷେଚଯତାଂ ତତଃ
ଆଜି ମୋର ବନବାସ ଆରମ୍ଭ ହେଲେ, ରାଜାଙ୍କ ଝିଅ କୈକେୟୀ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିପାରିବେ; ତାପରେ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଭରତଙ୍କୁ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କରନ୍ତୁ।
ମଯି ଚୀରାଜିନଧରେ ଜଟାମଣ୍ଡଲଧାରିଣି। ଗତେଽରଣ୍ଯଂ ଚ କୈକେଯ୍ଯା ଭଵିଷ୍ଯତି ମନଃ ସୁଖମ୍
ମୁଁ ଚୀରବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଜଟା ଧରି ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବା ପରେ, କୈକେୟୀର ମନ ଶାନ୍ତି ମିଳିବ।
ବୁଦ୍ଧିଃ ପ୍ରଣୀତା ଯେନେଯଂ ମନଶ୍ଚ ସୁସମାହିତମ୍। ତଂ ନୁ ନାର୍ହାମି ସଂକ୍ଲେଷ୍ଟୁଂ ପ୍ରଵ୍ରଜିଷ୍ଯାମି ମା ଚିରମ୍
ଯେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏହି ସବୁ ଘଟିଛି, ଯେଉଁ ମନ ଏପରି ଦୃଢ଼ ହୋଇଯାଇଛି, ତାକୁ ମୁଁ ବିଘ୍ନିତ କରିବାଠିକ ନୁହେଁ; ମୁଁ ବିଳମ୍ବ ନକରି ବନବାସକୁ ଯିବି।
କୃତାନ୍ତ ଏଵ ସୌମିତ୍ରେ ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯୋ ମତ୍ପ୍ରଵାସନେ। ରାଜ୍ଯସ୍ଯ ଚ ଵିତୀର୍ଣସ୍ଯ ପୁନରେଵ ନିଵର୍ତନେ
ହେ ସୌମିତ୍ରି, ମୋର ବନବାସ ଓ ଦିଆଯାଇଥିବା ରାଜ୍ୟ ପୁନି ନେଇଯିବାରେ ମାନେ କେବଳ ଭାଗ୍ୟର ଖେଳ ଦେଖିବା ଉଚିତ।
କୈକେଯ୍ଯାଃ ପ୍ରତିପତ୍ତିର୍ହି କଥଂ ସ୍ଯାନ୍ମମ ଵେଦନେ। ଯଦି ତସ୍ଯା ନ ଭାଵୋଽଯଂ କୃତାନ୍ତଵିହିତୋ ଭଵେତ୍
କୈକେୟୀ ମୋତେ କଷ୍ଟ ଦେବା ପାଇଁ ଏପରି ନିଶ୍ଚୟ କେମିତି କରିପାରିଲେ? ଯଦି ଭାଗ୍ୟ ଏହି ଭାବନା ତାଙ୍କ ମନରେ ଦେଇନଥାନ୍ତା, ତେବେ ଏହା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ଜାନାସି ହି ଯଥା ସୌମ୍ଯ ନ ମାତୃଷୁ ମମାନ୍ତରମ୍। ଭୂତପୂର୍ଵଂ ଵିଶେଷୋ ଵା ତସ୍ଯା ମଯି ସୁତେଽପି ଵା
ତୁମେ ଜାଣ, ସୌମ୍ୟ, ମୁଁ କେବେ ମୋ ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଭେଦ କରିନାହିଁ; ମୋ ପକ୍ଷରୁ ତାଙ୍କିମାନେ କିମ୍ବା ତାଙ୍କ ପୁଅ ପାଇଁ କେବେ ବିଶେଷ ପ୍ରେମ ଥିଲା ନାହିଁ।
ସୋଽଭିଷେକନିଵୃତ୍ତ୍ଯର୍ଥୈଃ ପ୍ରଵାସାର୍ଥୈଶ୍ଚ ଦୁର୍ଵଚୈଃ। ଉଗ୍ରୈର୍ଵାକ୍ଯୈରହଂ ତସ୍ଯା ନାନ୍ଯଦ୍ ଦୈଵାତ୍ ସମର୍ଥଯେ
ତେଣୁ ମୋ ଅଭିଷେକ ବାଧା ଓ ବନବାସ ପାଇଁ ତାଙ୍କ କଠୋର କଥା ଛାଡ଼ି, ମୁଁ ଏହାର ପଛରେ ଭାଗ୍ୟ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାରଣ ଦେଖୁନାହିଁ।
କଥଂ ପ୍ରକୃତିସମ୍ପନ୍ନା ରାଜପୁତ୍ରୀ ତଥାଗୁଣା। ବ୍ରୂଯାତ୍ ସା ପ୍ରାକୃତେଵ ସ୍ତ୍ରୀ ମତ୍ପୀଡ୍ଯଂ ଭର୍ତୃସଂନିଧୌ
ଏପରି ଉତ୍ତମ ଗୁଣର ରାଜକୁମାରୀ, ସାଧାରଣ ଜଣେ ଜଣାଣୀ ପରି, ତାଙ୍କ ସ୍୵ାମୀ ସମ୍ନିଧାନରେ ମୋତେ କଷ୍ଟ ଦେଇ କିପରି କହିପାରିଲେ?
ଯଦଚିନ୍ତ୍ଯଂ ତୁ ତଦ୍ ଦୈଵଂ ଭୂତେଷ୍ଵପି ନ ହନ୍ଯତେ। ଵ୍ଯକ୍ତଂ ମଯି ଚ ତସ୍ଯାଂ ଚ ପତିତୋ ହି ଵିପର୍ଯଯଃ
କିନ୍ତୁ ଭାଗ୍ୟ ଯାହା ଚିନ୍ତାର ଅତୀତ, ସେ କେବଳ ମନୁଷ୍ୟକୁ ନୁହେଁ, ସମସ୍ତ ଜୀବକୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇନଥାଏ; ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛି, ଦୁଃଖ ମୋ ଓ ତାଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ିଛି।
କଶ୍ଚ ଦୈଵେନ ସୌମିତ୍ରେ ଯୋଦ୍ଧୁମୁତ୍ସହତେ ପୁମାନ୍। ଯସ୍ଯ ନୁ ଗ୍ରହଣଂ କିଂଚିତ୍ କର୍ମଣୋଽନ୍ଯନ୍ନ ଦୃଶ୍ଯତେ
ହେ ସୌମିତ୍ରି, ଭାଗ୍ୟ ସହିତ କିଏ ଲଢ଼ିପାରିବ? କାରଣ, କୌଣସି କାମର ଫଳ ଭାଗ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି ଦେଖାଯାଏନାହିଁ।
ଋଷଯୋଽପ୍ଯୁଗ୍ରତପସୋ ଦୈଵେନାଭିପ୍ରଚୋଦିତାଃ। ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ନିଯମାଂସ୍ତୀଵ୍ରାନ୍ ଭ୍ରଶ୍ଯନ୍ତେ କାମମନ୍ଯୁଭିଃ
ଘୋର ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ, ଭାଗ୍ୟର ପ୍ରେରଣାରେ, ନିଜ ଦୃଢ଼ ନିୟମ ଛାଡ଼ି, କାମ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଅସଂକଲ୍ପିତମେଵେହ ଯଦକସ୍ମାତ୍ ପ୍ରଵର୍ତତେ। ନିଵର୍ତ୍ଯାରବ୍ଧମାରମ୍ଭୈର୍ନନୁ ଦୈଵସ୍ଯ କର୍ମ ତତ୍
ଏଠାରେ ଯାହା ଅପେକ୍ଷା କରାଯାଇନଥିବା ବେଳେ ଅଚାନକ ଘଟେ, ଓ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା କାମକୁ ବାଧା ଦେଇଥାଏ, ନିଶ୍ଚିତ ଏହା ଭାଗ୍ୟର କାର୍ଯ୍ୟ।
ଏତଯା ତତ୍ତ୍ଵଯା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ସଂସ୍ତଭ୍ଯାତ୍ମାନମାତ୍ମନା। ଵ୍ଯାହତେଽପ୍ଯଭିଷେକେ ମେ ପରିତାପୋ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଏହି ବୁଝିବାରେ, ମୁଁ ନିଜ ମନକୁ ନିଜେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ମୋ ଅଭିଷେକ ବାଧା ହେଲେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରୁନାହିଁ।