ହନିଷ୍ଯେ ପିତରଂ ଵୃଦ୍ଧଂ କୈକେଯ୍ଯାସକ୍ତମାନସମ୍। କୃପଣଂ ଚ ସ୍ଥିତଂ ବାଲ୍ଯେ ଵୃଦ୍ଧଭାଵେନ ଗର୍ହିତମ୍
ମୁଁ ମୋ ବୃଦ୍ଧ ପିତାଙ୍କୁ ମାରିଦେବି, ଯେଉଁଠି ମନ କୈକେୟୀ ପ୍ରତି ଆକର୍ଷିତ, ଦୁଃଖୀ, ଶିଶୁ ସମାନ ଏବଂ ବୃଦ୍ଧ ଭାବରେ ନିନ୍ଦିତ।
ଏତତ୍ ତୁ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ଉଵାଚ ରାମଂ କୌସଲ୍ଯା ରୁଦତୀ ଶୋକଲାଲସା
ମହାତ୍ମା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, କୌଶଳ୍ୟା ଦୁଃଖରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ।
ନ ଚାଧର୍ମ୍ଯଂ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସପତ୍ନ୍ଯା ମମ ଭାଷିତମ୍। ଵିହାଯ ଶୋକସଂତପ୍ତାଂ ଗନ୍ତୁମର୍ହସି ମାମିତଃ
ମୋ ସହଧର୍ମିଣୀ କହିଥିବା ଅନ୍ୟାୟ କଥା ଶୁଣି, ତୁମେ ମୋତେ ଛାଡି ଏଠାରୁ ଚାଲିଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ଅଛି।
ଧର୍ମଜ୍ଞ ଇତି ଧର୍ମିଷ୍ଠ ଧର୍ମଂ ଚରିତୁମିଚ୍ଛସି। ଶୁଶ୍ରୂଷ ମାମିହସ୍ଥସ୍ତ୍ଵଂ ଚର ଧର୍ମମନୁତ୍ତମମ୍
ତୁମେ ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଛ, ଏବଂ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହିବାକୁ ଚାହୁଁଛ। ତେଣୁ, ଏଠାରେ ରହି, ମୋତେ ସେବା କର, ଏହିଠାରେ ଉତ୍ତମ ଧର୍ମ ପାଳନ କର।
ଶୁଶ୍ରୂଷୁର୍ଜନନୀଂ ପୁତ୍ର ସ୍ଵଗୃହେ ନିଯତୋ ଵସନ୍। ପରେଣ ତପସା ଯୁକ୍ତଃ କାଶ୍ଯପସ୍ତ୍ରିଦିଵଂ ଗତଃ
ଯେ ପୁଅ ନିଜ ଘରେ ଅନୁଶାସନ ମାନି ମାଆଙ୍କୁ ସେବା କରିଥିଲେ, ସେ କାଶ୍ୟପ ଦୃଢ ତପସ୍ୟା କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ।
ଯଥୈଵ ରାଜା ପୂଜ୍ଯସ୍ତେ ଗୌରଵେଣ ତଥା ହ୍ଯହମ୍। ତ୍ଵାଂ ସାହଂ ନାନୁଜାନାମି ନ ଗନ୍ତଵ୍ଯମିତୋ ଵନମ୍
ଯେପରି ରାଜାଙ୍କୁ ଆଦର ସହିତ ସମ୍ମାନ କରିବା ଦରକାର, ସେପରି ମୋତେ ମଧ୍ୟ। ତେଣୁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଅନୁମତି ଦେଉନାହିଁ, ଏଠାରୁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ତ୍ଵଦ୍ଵିଯୋଗାନ୍ନ ମେ କାର୍ଯଂ ଜୀଵିତେନ ସୁଖେନ ଚ। ତ୍ଵଯା ସହ ମମ ଶ୍ରେଯସ୍ତୃଣାନାମପି ଭକ୍ଷଣମ୍
ତୁମେ ଥିଲେ ଛାଡି, ମୋ ପାଇଁ ଜୀବନ କିମ୍ବା ସୁଖର କିଛି ମୂଲ୍ୟ ନାହିଁ। ତୁମେ ସହିତ ରହି, ଘାସ ଖାଇବା ମଧ୍ୟ ମୋ ପାଇଁ ଭଲ।
ଯଦି ତ୍ଵଂ ଯାସ୍ଯସି ଵନଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମାଂ ଶୋକଲାଲସାମ୍। ଅହଂ ପ୍ରାଯମିହାସିଷ୍ଯେ ନ ଚ ଶକ୍ଷ୍ଯାମି ଜୀଵିତୁମ୍
ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ଦୁଃଖରେ ଛାଡି ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବ, ମୁଁ ଏଠାରେ ଉପବାସ କରି ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଯିବି, କାରଣ ମୁଁ ବଞ୍ଚିପାରିବି ନାହିଁ।
ତତସ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସେ ପୁତ୍ର ନିରଯଂ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତମ୍। ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାମିଵାଧର୍ମାତ୍ ସମୁଦ୍ରଃ ସରିତାଂ ପତିଃ
ତାପରେ, ପୁଅ, ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଖ୍ୟାତିପ୍ରାପ୍ତ ନରକ ପାଇବ, ଯେପରି ଅଧର୍ମ କରି ସମୁଦ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଦୋଷରେ ପଡିଥିଲେ।
ଵିଲପନ୍ତୀଂ ତଥା ଦୀନାଂ କୌସଲ୍ଯାଂ ଜନନୀଂ ତତଃ। ଉଵାଚ ରାମୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ଵଚନଂ ଧର୍ମସଂହିତମ୍
ଏପରି ଭାବେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ କୌଶଲ୍ୟା ମାଆ କାନ୍ଦୁଥିବା ବେଳେ, ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ରାମ ଧର୍ମଯୁକ୍ତ କଥା କହିଲେ।
ନାସ୍ତି ଶକ୍ତିଃ ପିତୁର୍ଵାକ୍ଯଂ ସମତିକ୍ରମିତୁଂ ମମ। ପ୍ରସାଦଯେ ତ୍ଵାଂ ଶିରସା ଗନ୍ତୁମିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ଵନମ୍
ମୋରେ ବାପାଙ୍କ କଥା ଅମାନିବାକୁ ଶକ୍ତି ନାହିଁ। ମୁଁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ତୁମକୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି—ମୋତେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଅ।
ଋଷିଣା ଚ ପିତୁର୍ଵାକ୍ଯଂ କୁର୍ଵତା ଵନଚାରିଣା। ଗୌର୍ହତା ଜାନତାଧର୍ମଂ କଣ୍ଡୁନା ଚ ଵିପଶ୍ଚିତା
ଏକ ଋଷି, ଯିଏ ଅରଣ୍ୟରେ ବାସ କରି ବାପାଙ୍କ କଥା ମାନିଥିଲେ, ସେ ଜଣେ ଜାଣିସୁଣି ଅଧର୍ମ କରି ଗାଈକୁ ମାରିଥିଲେ, ଯେପରି କଣ୍ଡୁ ନାମକ ବୁଦ୍ଧିମାନ କରିଥିଲେ।
ଅସ୍ମାକଂ ତୁ କୁଲେ ପୂର୍ଵଂ ସଗରସ୍ଯାଜ୍ଞଯା ପିତୁଃ। ଖନଦ୍ଭିଃ ସାଗରୈର୍ଭୂମିମଵାପ୍ତଃ ସୁମହାନ୍ ଵଧଃ
ଆମ ପରିବାରରେ, ପୂର୍ବେ ସଗରଙ୍କ ବାପାଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ସେମାନେ ମାଟି ଖନନ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ବଡ ଧ୍ୱଂସ ଘଟିଥିଲା।
ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯେନ ରାମେଣ ରେଣୁକା ଜନନୀ ସ୍ଵଯମ୍। କୃତ୍ତା ପରଶୁନାରଣ୍ଯେ ପିତୁର୍ଵଚନକାରଣାତ୍
ଜାମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପୁଅ ରାମ, ନିଜ ବାପାଙ୍କ କଥା ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟରେ ପରଶୁ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ମାଆ ରେଣୁକାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ।
ଏତୈରନ୍ଯୈଶ୍ଚ ବହୁଭିର୍ଦେଵି ଦେଵସମୈଃ କୃତମ୍। ପିତୁର୍ଵଚନମକ୍ଲୀବଂ କରିଷ୍ଯାମି ପିତୁର୍ହିତମ୍
ଏମିତି ଅନେକ ଦେବତୁଳ୍ୟ ଲୋକ ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କ କଥା ଦୃଢତା ସହ କରିଥିଲେ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ, ମା, ବାପାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବି।
ନ ଖଲ୍ଵେତନ୍ମଯୈକେନ କ୍ରିଯତେ ପିତୃଶାସନମ୍। ଏତୈରପି କୃତଂ ଦେଵି ଯେ ମଯା ପରିକୀର୍ତିତାଃ
ମୁଁ ଏକା ନୁହେଁ, ଯେ ବାପାଙ୍କ କଥା ମାନୁଛି; ଯେମାନେ ମୁଁ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହା କରିଥିଲେ, ମା।
ନାହଂ ଧର୍ମମପୂର୍ଵଂ ତେ ପ୍ରତିକୂଲଂ ପ୍ରଵର୍ତଯେ। ପୂର୍ଵୈରଯମଭିପ୍ରେତୋ ଗତୋ ମାର୍ଗୋଽନୁଗମ୍ଯତେ
ମୁଁ କୌଣସି ନୂତନ କିମ୍ବା ବିପରୀତ ଧର୍ମ ଅନୁସରଣ କରୁନାହିଁ; ପୂର୍ବଜମାନେ ଯେପରି ମାନିଥିଲେ, ସେଇ ପଥକୁ ମୁଁ ଅନୁସରଣ କରୁଛି।
ତଦେତତ୍ ତୁ ମଯା କାର୍ଯଂ କ୍ରିଯତେ ଭୁଵି ନାନ୍ଯଥା। ପିତୁର୍ହି ଵଚନଂ କୁର୍ଵନ୍ ନ କଶ୍ଚିନ୍ନାମ ହୀଯତେ
ଏହି କାମ ମୋତେ ଏଠି କରିବା ଦରକାର, ଅନ୍ୟ କିଛି ଉପାୟ ନାହିଁ; କାରଣ ବାପାଙ୍କ କଥା ମାନିଲେ କେହି କେବେ କ୍ଷତି ପାଉନାହାନ୍ତି।
ତାମେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଜନନୀଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ପୁନରବ୍ରଵୀତ୍। ଵାକ୍ଯଂ ଵାକ୍ଯଵିଦାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସର୍ଵଧନୁଷ୍ମତାମ୍
ଏପରି କହି, ସେ ମାଆଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରି, ପୁଣି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ—ଯିଏ ସବୁଠୁ ଭଲ କଥା କହିପାରିଥିଲେ ଏବଂ ସବୁ ଧନୁର୍ଧରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ।
ତଵ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଜାନାମି ମଯି ସ୍ନେହମନୁତ୍ତମମ୍। ଵିକ୍ରମଂ ଚୈଵ ସତ୍ତ୍ଵଂ ଚ ତେଜଶ୍ଚ ସୁଦୁରାସଦମ୍
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୁଁ ଜାଣେ, ତୁମର ମୋ ପ୍ରତି ଅପୂର୍ବ ସ୍ନେହ, ତୁମର ପ୍ରଭୁତ୍ବ, ଧୃଡତା ଏବଂ ତୁମର ଶକ୍ତି ସହଜରେ ଅପରାଜୟ।
ମମ ମାତୁର୍ମହଦ୍ ଦୁଃଖମତୁଲଂ ଶୁଭଲକ୍ଷଣ। ଅଭିପ୍ରାଯଂ ନ ଵିଜ୍ଞାଯ ସତ୍ଯସ୍ଯ ଚ ଶମସ୍ଯ ଚ
ମୋର ମାଆ, ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ବିଶିଷ୍ଟ, ଏତେ ଦୁଃଖ ପାଉଛନ୍ତି ଯାହା ସହ ତୁଳନା କରିବା ଯାଏଁ ନାହିଁ, କାରଣ ସତ୍ୟ ଓ ଶାନ୍ତିର ଅର୍ଥ ବୁଝିପାରିନାହାନ୍ତି।
ଧର୍ମୋ ହି ପରମୋ ଲୋକେ ଧର୍ମେ ସତ୍ଯଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍। ଧର୍ମସଂଶ୍ରିତମପ୍ଯେତତ୍ ପିତୁର୍ଵଚନମୁତ୍ତମମ୍
ଏହି ସଂସାରରେ ଧର୍ମ ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ, ଧର୍ମ ଉପରେ ସତ୍ୟ ଭିତି ରହିଛି। ମୋର ବାପାଙ୍କ କଥା ମଧ୍ୟ ଧର୍ମ ଉପରେ ଆଧାରିତ ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ।
ସଂଶ୍ରୁତ୍ଯ ଚ ପିତୁର୍ଵାକ୍ଯଂ ମାତୁର୍ଵା ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ଵା। ନ କର୍ତଵ୍ଯଂ ଵୃଥା ଵୀର ଧର୍ମମାଶ୍ରିତ୍ଯ ତିଷ୍ଠତା
ହେ ବୀର, ବାପା, ମାଆ କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ କଥା ଦେଇ ଶପଥ ନେଲେ, ଯିଏ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହେ, ସେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଅବହେଳା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ସୋଽହଂ ନ ଶକ୍ଷ୍ଯାମି ପୁନର୍ନିଯୋଗମତିଵର୍ତିତୁମ୍। ପିତୁର୍ହି ଵଚନାଦ୍ ଵୀର କୈକେଯ୍ଯାହଂ ପ୍ରଚୋଦିତଃ
ଏହିପରି, ମୁଁ ପୁଣିଥରେ ଏହି ଆଜ୍ଞା ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିପାରିବି ନାହିଁ। ବାପାଙ୍କ କଥା ଦ୍ୱାରା କୈକେୟୀ ମୋତେ ଏହିପରି କରିବାକୁ ବଳ କରିଛନ୍ତି।
ତଦେତାଂ ଵିସୃଜାନାର୍ଯାଂ କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମାଶ୍ରିତାଂ ମତିମ୍। ଧର୍ମମାଶ୍ରଯ ମା ତୈକ୍ଷ୍ଣ୍ଯଂ ମଦ୍ବୁଦ୍ଧିରନୁଗମ୍ଯତାମ୍
ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଏବଂ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମ ଉପରେ ଆଧାରିତ ଭାବନାକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ। ଧର୍ମକୁ ଆଶ୍ରୟ କର, କଠୋରତାକୁ ନୁହେଁ; ମୋର ମନକୁ ଅନୁସର।
ତମେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସୌହାର୍ଦାଦ୍ ଭ୍ରାତରଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣାଗ୍ରଜଃ। ଉଵାଚ ଭୂଯଃ କୌସଲ୍ଯାଂ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ଶିରସା ନତଃ
ଏପରି ଭାବରେ ଭାଇଙ୍କୁ ସ୍ନେହରେ କଥା କହି, ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଭାଇ ରାମ, ହାତ ଜୋଡି ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ପୁଣି କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅନୁମନ୍ଯସ୍ଵ ମାଂ ଦେଵି ଗମିଷ୍ଯନ୍ତମିତୋ ଵନମ୍। ଶାପିତାସି ମମ ପ୍ରାଣୈଃ କୁରୁ ସ୍ଵସ୍ତ୍ଯଯନାନି ମେ
ମା, ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅ, ମୁଁ ଏଠାରୁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଉଛି। ତୁମେ ମୋର ପ୍ରାଣରେ ବନ୍ଧା ଅଛ, ମୋ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ କର।
ତୀର୍ଣପ୍ରତିଜ୍ଞଶ୍ଚ ଵନାତ୍ ପୁନରେଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ପୁରୀମ୍। ଯଯାତିରିଵ ରାଜର୍ଷିଃ ପୁରା ହିତ୍ଵା ପୁନର୍ଦିଵମ୍
ମୁଁ ମୋର ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ କରି ଅରଣ୍ୟରୁ ନଗରକୁ ପୁଣି ଫେରିଆସିବି, ଯେପରି ପୂର୍ବରୁ ରାଜା ଯୟାତି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଛାଡ଼ି ପୁଣି ଫେରିଥିଲେ।
ଶୋକଃ ସଂଧାର୍ଯତାଂ ମାତର୍ହୃଦଯେ ସାଧୁ ମା ଶୁଚଃ। ଵନଵାସାଦିହୈଷ୍ଯାମି ପୁନଃ କୃତ୍ଵା ପିତୁର୍ଵଚଃ
ମା, ତୁମ ଦୁଃଖକୁ ହୃଦୟରେ ଧରି ରଖ, ଅତିରିକ୍ତ ଦୁଃଖ କରନି। ମୁଁ ଅରଣ୍ୟବାସ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ବାପାଙ୍କ କଥା ମାନି, ପୁଣି ଏଠାକୁ ଫେରିଆସିବି।
ତ୍ଵଯା ମଯା ଚ ଵୈଦେହ୍ଯା ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସୁମିତ୍ରଯା। ପିତୁର୍ନିଯୋଗେ ସ୍ଥାତଵ୍ଯମେଷ ଧର୍ମଃ ସନାତନଃ
ତୁମେ, ମୁଁ, ବୈଦେହୀ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ସୁମିତ୍ରା—ସମସ୍ତେ ମିଶି ବାପାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିବା ଦରକାର। ଏହି ହେଉଛି ଚିରକାଳର ଧର୍ମ।