ମଯା ପାର୍ଶ୍ଵେ ସଧନୁଷା ତଵ ଗୁପ୍ତସ୍ଯ ରାଘଵ। କଃ ସମର୍ଥୋଽଧିକଂ କର୍ତୁଂ କୃତାନ୍ତସ୍ଯେଵ ତିଷ୍ଠତଃ
ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ଧନୁ ନେଇ ରହିଲେ, ରାଘବ, ତୁମେ ସୁରକ୍ଷିତ ଥିବାବେଳେ କିଏ ତୁମ ବିପକ୍ଷରେ କିଛି କରିପାରିବ? ମୃତ୍ୟୁ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ କିଏ କିଛି କରିପାରିବ?
ନିର୍ମନୁଷ୍ଯାମିମାଂ ସର୍ଵାମଯୋଧ୍ଯାଂ ମନୁଜର୍ଷଭ। କରିଷ୍ଯାମି ଶରୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ଯଦି ସ୍ଥାସ୍ଯତି ଵିପ୍ରିଯେ
ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଯଦି ଅୟୋଧ୍ୟା ଆମ ବିପକ୍ଷରେ ରହିବ, ମୁଁ ଏହି ସମସ୍ତ ନଗରକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ମନୁଷ୍ୟହୀନ କରିଦେବି।
ଭରତସ୍ଯାଥ ପକ୍ଷ୍ଯୋ ଵା ଯୋ ଵାସ୍ଯ ହିତମିଚ୍ଛତି। ସର୍ଵାଂସ୍ତାଂଶ୍ଚ ଵଧିଷ୍ଯାମି ମୃଦୁର୍ହି ପରିଭୂଯତେ
ଯେଉଁଠି ଭରତଙ୍କ ପକ୍ଷରେ କିମ୍ବା ତାଙ୍କର ଭଲ ଚାହେଁ, ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୁଁ ମାରିଦେବି, କାରଣ ମୃଦୁ ଲୋକ ସଦା ଉପେକ୍ଷିତ ହୁଅନ୍ତି।
ପ୍ରୋତ୍ସାହିତୋଽଯଂ କୈକେଯ୍ଯା ସଂତୁଷ୍ଟୋ ଯଦି ନଃ ପିତା। ଅମିତ୍ରଭୂତୋ ନିଃସଙ୍ଗଂ ଵଧ୍ଯତାଂ ଵଧ୍ଯତାମପି
ଯଦି କୈକେୟୀ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ ଆମ ପିତା ଆମ ସହିତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ନୁହଁନ୍ତି ଏବଂ ଶତ୍ରୁ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି, ତେବେ ନିଷ୍ପ୍ରତିବନ୍ଧ ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେବି, ମାରିଦେବି।
ଗୁରୋରପ୍ଯଵଲିପ୍ତସ୍ଯ କାର୍ଯାକାର୍ଯମଜାନତଃ। ଉତ୍ପଥଂ ପ୍ରତିପନ୍ନସ୍ଯ କାର୍ଯଂ ଭଵତି ଶାସନମ୍
ଯଦି ଗୁରୁ ଅଭିମାନୀ ହୋଇଯାନ୍ତି, ଠିକ ଭୁଲ ଜାଣିନାହିଁ ଏବଂ ଭ୍ରଷ୍ଟ ମାର୍ଗରେ ଚାଲିଯାନ୍ତି, ତେବେ ତାଙ୍କୁ ଶାସନ ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ।
ବଲମେଷ କିମାଶ୍ରିତ୍ଯ ହେତୁଂ ଵା ପୁରୁଷୋତ୍ତମ। ଦାତୁମିଚ୍ଛତି କୈକେଯ୍ଯୈ ଉପସ୍ଥିତମିଦଂ ତଵ
ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ଦମକାରୀ, କେଉଁ ଶକ୍ତି କିମ୍ବା କୌଣସି କାରଣ ଉପରେ ଭରସା କରି, ସେ ଏହି ସମସ୍ତ ଭାଗ୍ୟ କୈକେୟୀକୁ ଦେବାକୁ ଚାହେଁ?
ତ୍ଵଯା ଚୈଵ ମଯା ଚୈଵ କୃତ୍ଵା ଵୈରମନୁତ୍ତମମ୍। କାସ୍ଯ ଶକ୍ତିଃ ଶ୍ରିଯଂ ଦାତୁଂ ଭରତାଯାରିଶାସନ
ତୁମେ ଏବଂ ମୁଁ ସହିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶତ୍ରୁତା କରି, ତାଙ୍କର କେଉଁ ଶକ୍ତି ଅଛି ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଭରତଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟର ଧନ ଦେଇପାରିବ?
ଅନୁରକ୍ତୋଽସ୍ମି ଭାଵେନ ଭ୍ରାତରଂ ଦେଵି ତତ୍ତ୍ଵତଃ। ସତ୍ଯେନ ଧନୁଷା ଚୈଵ ଦତ୍ତେନେଷ୍ଟେନ ତେ ଶପେ
ଦେବୀ, ମୁଁ ମନରେ ନିଜ ଭାଇ ପ୍ରତି ସତ୍ୟ ସ୍ନେହ ରଖିଛି; ସତ୍ୟରେ, ମୋ ଧନୁ ଏବଂ ମୋ ଦିଆଯାଇଥିବା ଯଜ୍ଞରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଶପଥ କରୁଛି।
ଦୀପ୍ତମଗ୍ନିମରଣ୍ଯଂ ଵା ଯଦି ରାମଃ ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯତି। ପ୍ରଵିଷ୍ଟଂ ତତ୍ର ମାଂ ଦେଵି ତ୍ଵଂ ପୂର୍ଵମଵଧାରଯ
ଯଦି ରାମ ଦହୁଁଥିବା ଅଗ୍ନି କିମ୍ବା ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବେ, ଦେବୀ, ତୁମେ ଜାଣି ରଖ, ମୁଁ ତାଙ୍କ ପୂର୍ବରୁ ସେଠାରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି।
ହରାମି ଵୀର୍ଯାଦ୍ ଦୁଃଖଂ ତେ ତମଃ ସୂର୍ଯ ଇଵୋଦିତଃ। ଦେଵୀ ପଶ୍ଯତୁ ମେ ଵୀର୍ଯଂ ରାଘଵଶ୍ଚୈଵ ପଶ୍ଯତୁ
ମୋ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତୁମର ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କରିଦେବି, ଯେପରି ଉଦୟ ହୋଇଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅନ୍ଧାରକୁ ଦୂର କରେ; ଦେବୀ ମୋ ପ୍ରତାପ ଦେଖନ୍ତୁ, ରାଘବ ମଧ୍ୟ ଦେଖନ୍ତୁ।
ହନିଷ୍ଯେ ପିତରଂ ଵୃଦ୍ଧଂ କୈକେଯ୍ଯାସକ୍ତମାନସମ୍। କୃପଣଂ ଚ ସ୍ଥିତଂ ବାଲ୍ଯେ ଵୃଦ୍ଧଭାଵେନ ଗର୍ହିତମ୍
ମୁଁ ମୋ ବୃଦ୍ଧ ପିତାଙ୍କୁ ମାରିଦେବି, ଯେଉଁଠି ମନ କୈକେୟୀ ପ୍ରତି ଆକର୍ଷିତ, ଦୁଃଖୀ, ଶିଶୁ ସମାନ ଏବଂ ବୃଦ୍ଧ ଭାବରେ ନିନ୍ଦିତ।
ଏତତ୍ ତୁ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ଉଵାଚ ରାମଂ କୌସଲ୍ଯା ରୁଦତୀ ଶୋକଲାଲସା
ମହାତ୍ମା ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, କୌଶଳ୍ୟା ଦୁଃଖରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ।
ନ ଚାଧର୍ମ୍ଯଂ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସପତ୍ନ୍ଯା ମମ ଭାଷିତମ୍। ଵିହାଯ ଶୋକସଂତପ୍ତାଂ ଗନ୍ତୁମର୍ହସି ମାମିତଃ
ମୋ ସହଧର୍ମିଣୀ କହିଥିବା ଅନ୍ୟାୟ କଥା ଶୁଣି, ତୁମେ ମୋତେ ଛାଡି ଏଠାରୁ ଚାଲିଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ଅଛି।
ଧର୍ମଜ୍ଞ ଇତି ଧର୍ମିଷ୍ଠ ଧର୍ମଂ ଚରିତୁମିଚ୍ଛସି। ଶୁଶ୍ରୂଷ ମାମିହସ୍ଥସ୍ତ୍ଵଂ ଚର ଧର୍ମମନୁତ୍ତମମ୍
ତୁମେ ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଛ, ଏବଂ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହିବାକୁ ଚାହୁଁଛ। ତେଣୁ, ଏଠାରେ ରହି, ମୋତେ ସେବା କର, ଏହିଠାରେ ଉତ୍ତମ ଧର୍ମ ପାଳନ କର।
ଶୁଶ୍ରୂଷୁର୍ଜନନୀଂ ପୁତ୍ର ସ୍ଵଗୃହେ ନିଯତୋ ଵସନ୍। ପରେଣ ତପସା ଯୁକ୍ତଃ କାଶ୍ଯପସ୍ତ୍ରିଦିଵଂ ଗତଃ
ଯେ ପୁଅ ନିଜ ଘରେ ଅନୁଶାସନ ମାନି ମାଆଙ୍କୁ ସେବା କରିଥିଲେ, ସେ କାଶ୍ୟପ ଦୃଢ ତପସ୍ୟା କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ।
ଯଥୈଵ ରାଜା ପୂଜ୍ଯସ୍ତେ ଗୌରଵେଣ ତଥା ହ୍ଯହମ୍। ତ୍ଵାଂ ସାହଂ ନାନୁଜାନାମି ନ ଗନ୍ତଵ୍ଯମିତୋ ଵନମ୍
ଯେପରି ରାଜାଙ୍କୁ ଆଦର ସହିତ ସମ୍ମାନ କରିବା ଦରକାର, ସେପରି ମୋତେ ମଧ୍ୟ। ତେଣୁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଅନୁମତି ଦେଉନାହିଁ, ଏଠାରୁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ତ୍ଵଦ୍ଵିଯୋଗାନ୍ନ ମେ କାର୍ଯଂ ଜୀଵିତେନ ସୁଖେନ ଚ। ତ୍ଵଯା ସହ ମମ ଶ୍ରେଯସ୍ତୃଣାନାମପି ଭକ୍ଷଣମ୍
ତୁମେ ଥିଲେ ଛାଡି, ମୋ ପାଇଁ ଜୀବନ କିମ୍ବା ସୁଖର କିଛି ମୂଲ୍ୟ ନାହିଁ। ତୁମେ ସହିତ ରହି, ଘାସ ଖାଇବା ମଧ୍ୟ ମୋ ପାଇଁ ଭଲ।
ଯଦି ତ୍ଵଂ ଯାସ୍ଯସି ଵନଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମାଂ ଶୋକଲାଲସାମ୍। ଅହଂ ପ୍ରାଯମିହାସିଷ୍ଯେ ନ ଚ ଶକ୍ଷ୍ଯାମି ଜୀଵିତୁମ୍
ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ଦୁଃଖରେ ଛାଡି ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବ, ମୁଁ ଏଠାରେ ଉପବାସ କରି ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଯିବି, କାରଣ ମୁଁ ବଞ୍ଚିପାରିବି ନାହିଁ।
ତତସ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସେ ପୁତ୍ର ନିରଯଂ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତମ୍। ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାମିଵାଧର୍ମାତ୍ ସମୁଦ୍ରଃ ସରିତାଂ ପତିଃ
ତାପରେ, ପୁଅ, ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଖ୍ୟାତିପ୍ରାପ୍ତ ନରକ ପାଇବ, ଯେପରି ଅଧର୍ମ କରି ସମୁଦ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଦୋଷରେ ପଡିଥିଲେ।
ଵିଲପନ୍ତୀଂ ତଥା ଦୀନାଂ କୌସଲ୍ଯାଂ ଜନନୀଂ ତତଃ। ଉଵାଚ ରାମୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ଵଚନଂ ଧର୍ମସଂହିତମ୍
ଏପରି ଭାବେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ କୌଶଲ୍ୟା ମାଆ କାନ୍ଦୁଥିବା ବେଳେ, ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ରାମ ଧର୍ମଯୁକ୍ତ କଥା କହିଲେ।
ନାସ୍ତି ଶକ୍ତିଃ ପିତୁର୍ଵାକ୍ଯଂ ସମତିକ୍ରମିତୁଂ ମମ। ପ୍ରସାଦଯେ ତ୍ଵାଂ ଶିରସା ଗନ୍ତୁମିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ଵନମ୍
ମୋରେ ବାପାଙ୍କ କଥା ଅମାନିବାକୁ ଶକ୍ତି ନାହିଁ। ମୁଁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ତୁମକୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି—ମୋତେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଅ।
ଋଷିଣା ଚ ପିତୁର୍ଵାକ୍ଯଂ କୁର୍ଵତା ଵନଚାରିଣା। ଗୌର୍ହତା ଜାନତାଧର୍ମଂ କଣ୍ଡୁନା ଚ ଵିପଶ୍ଚିତା
ଏକ ଋଷି, ଯିଏ ଅରଣ୍ୟରେ ବାସ କରି ବାପାଙ୍କ କଥା ମାନିଥିଲେ, ସେ ଜଣେ ଜାଣିସୁଣି ଅଧର୍ମ କରି ଗାଈକୁ ମାରିଥିଲେ, ଯେପରି କଣ୍ଡୁ ନାମକ ବୁଦ୍ଧିମାନ କରିଥିଲେ।
ଅସ୍ମାକଂ ତୁ କୁଲେ ପୂର୍ଵଂ ସଗରସ୍ଯାଜ୍ଞଯା ପିତୁଃ। ଖନଦ୍ଭିଃ ସାଗରୈର୍ଭୂମିମଵାପ୍ତଃ ସୁମହାନ୍ ଵଧଃ
ଆମ ପରିବାରରେ, ପୂର୍ବେ ସଗରଙ୍କ ବାପାଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ସେମାନେ ମାଟି ଖନନ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ବଡ ଧ୍ୱଂସ ଘଟିଥିଲା।
ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯେନ ରାମେଣ ରେଣୁକା ଜନନୀ ସ୍ଵଯମ୍। କୃତ୍ତା ପରଶୁନାରଣ୍ଯେ ପିତୁର୍ଵଚନକାରଣାତ୍
ଜାମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପୁଅ ରାମ, ନିଜ ବାପାଙ୍କ କଥା ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟରେ ପରଶୁ ଦ୍ୱାରା ନିଜ ମାଆ ରେଣୁକାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ।
ଏତୈରନ୍ଯୈଶ୍ଚ ବହୁଭିର୍ଦେଵି ଦେଵସମୈଃ କୃତମ୍। ପିତୁର୍ଵଚନମକ୍ଲୀବଂ କରିଷ୍ଯାମି ପିତୁର୍ହିତମ୍
ଏମିତି ଅନେକ ଦେବତୁଳ୍ୟ ଲୋକ ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କ କଥା ଦୃଢତା ସହ କରିଥିଲେ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ, ମା, ବାପାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବି।
ନ ଖଲ୍ଵେତନ୍ମଯୈକେନ କ୍ରିଯତେ ପିତୃଶାସନମ୍। ଏତୈରପି କୃତଂ ଦେଵି ଯେ ମଯା ପରିକୀର୍ତିତାଃ
ମୁଁ ଏକା ନୁହେଁ, ଯେ ବାପାଙ୍କ କଥା ମାନୁଛି; ଯେମାନେ ମୁଁ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହା କରିଥିଲେ, ମା।
ନାହଂ ଧର୍ମମପୂର୍ଵଂ ତେ ପ୍ରତିକୂଲଂ ପ୍ରଵର୍ତଯେ। ପୂର୍ଵୈରଯମଭିପ୍ରେତୋ ଗତୋ ମାର୍ଗୋଽନୁଗମ୍ଯତେ
ମୁଁ କୌଣସି ନୂତନ କିମ୍ବା ବିପରୀତ ଧର୍ମ ଅନୁସରଣ କରୁନାହିଁ; ପୂର୍ବଜମାନେ ଯେପରି ମାନିଥିଲେ, ସେଇ ପଥକୁ ମୁଁ ଅନୁସରଣ କରୁଛି।
ତଦେତତ୍ ତୁ ମଯା କାର୍ଯଂ କ୍ରିଯତେ ଭୁଵି ନାନ୍ଯଥା। ପିତୁର୍ହି ଵଚନଂ କୁର୍ଵନ୍ ନ କଶ୍ଚିନ୍ନାମ ହୀଯତେ
ଏହି କାମ ମୋତେ ଏଠି କରିବା ଦରକାର, ଅନ୍ୟ କିଛି ଉପାୟ ନାହିଁ; କାରଣ ବାପାଙ୍କ କଥା ମାନିଲେ କେହି କେବେ କ୍ଷତି ପାଉନାହାନ୍ତି।
ତାମେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଜନନୀଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ପୁନରବ୍ରଵୀତ୍। ଵାକ୍ଯଂ ଵାକ୍ଯଵିଦାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସର୍ଵଧନୁଷ୍ମତାମ୍
ଏପରି କହି, ସେ ମାଆଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରି, ପୁଣି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ—ଯିଏ ସବୁଠୁ ଭଲ କଥା କହିପାରିଥିଲେ ଏବଂ ସବୁ ଧନୁର୍ଧରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ।
ତଵ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଜାନାମି ମଯି ସ୍ନେହମନୁତ୍ତମମ୍। ଵିକ୍ରମଂ ଚୈଵ ସତ୍ତ୍ଵଂ ଚ ତେଜଶ୍ଚ ସୁଦୁରାସଦମ୍
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୁଁ ଜାଣେ, ତୁମର ମୋ ପ୍ରତି ଅପୂର୍ବ ସ୍ନେହ, ତୁମର ପ୍ରଭୁତ୍ବ, ଧୃଡତା ଏବଂ ତୁମର ଶକ୍ତି ସହଜରେ ଅପରାଜୟ।